Biết: Trong hợp đồng các bên có thỏa thuận trọng tài như sau: “Mọi tranh chấp phát sinh từ hợp đồng này được giải quyết bởi trọng tài thương mại theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện
Trang 1MỤC LỤC
Trang I.Đề bài……….………2
II Giải quyết tình huống………2 1.Phân tích các điều kiện để hợp đồng mua bán hàng hóa
có hiệu lực………2
2 Nhận xét về hiệu lực của thỏa thuận trọng tài trong hợp đồng
mua bán gạo và bình luận quy định của pháp luật Việt Nam hiện
hành về hiệu lực của thỏa thuận trọng tài……….5
3 Tòa án có thể thụ lý đơn khởi kiện của công ty A không? Vì sao? 9
4 Phân tích các căn cứ pháp lý để xác định tính hợp pháp của
yêu cầu bồi thường thiệt hại và phạt vi phạm của công ty A……….11 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 16
Trang 2BÀI LÀM
I Đề bài
Tháng 1/2012, giám đốc công ty cổ phần A ký hợp đồng mua 1000 tấn gạo (giá: 10.000 đồng/kg) với giám đốc công ty cổ phần B Đến thời hạn giao hàng, công ty B không giao được hàng cho công ty A Do đó, công ty A không thực hiện được hợp đồng với đối tác và bị đối tác phạt vi phạm 200 triệu đồng Công ty A gửi thông báo yêu cầu công ty B bồi thường thiệt hại 500 triệu đồng và chịu phạt 8% giá trị hợp đồng nhưng công ty B không chấp thuận Công ty A quyết định khởi kiện ra Tòa án
Biết: Trong hợp đồng các bên có thỏa thuận trọng tài như sau: “Mọi tranh chấp phát sinh từ hợp đồng này được giải quyết bởi trọng tài thương mại theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành.”
II Giải quyết tình huống
1 Phân tích các điều kiện để hợp đồng mua bán hàng hóa có hiệu lực
Hợp đồng mua bán hàng hóa là sự thỏa thuận của các bên về việc xác lập và thực hiện các quyền và nghĩa vụ của hợp đồng Tuy nhiên, không phải mọi thỏa thuận của các bên đều được pháp luật thừa nhận mà chỉ có những thoả thuận tuân theo quy định của pháp luật mới có hiệu lực pháp luật Luật thương mại 2005 (LTM) không có quy định cụ thể các điều kiện để hợp đồng mua bán có hiệu lực
Vì vậy, khi xem xét hiệu lực của hợp đồng mua bán hàng hóa, cần dựa trên những điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự quy định trong Bộ luật dân sự 2005 (BLDS) Theo Điều 122 BLDS về điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự, giao
Trang 3có năng lực hành vi dân sự; Mục đích và nội dung của giao dịch không vi phạm điều cấm của pháp luật, không trái đạo đức xã hội; Người tham gia giao dịch hoàn toàn tự nguyện; Và hình thức giao dịch phù hợp với quy định của pháp luật Nếu thiếu một trong bốn căn cứ trên, giao dịch dân sự bị coi là vô hiệu Căn cứ vào quy định của Điều 122 BLDS và các quy định có liên quan, có thể xác định một hợp đồng mua bán hàng hóa có hiệu lực khi có đầy đủ các điều kiện sau đây:
Thứ nhất, các chủ thể tham gia hợp đồng mua bán phải có năng lực chủ thể
để thực hiện nghĩa vụ theo hợp đồng Trong thực tiễn hợp đồng mua bán, chủ thể tham gia hợp đồng mua bán chủ yếu là các thương nhân Khi tham gia hợp đồng mua bán nhằm mục đích lợi nhuận, các thương nhân phải đáp ứng điều kiện có đăng ký kinh doanh hợp pháp đối với hàng hóa được mua bán Trường hợp mua bán sản phẩm, hàng hóa có điều kiện kinh doanh, thương nhân còn phải đáp ứng các điều kiện kinh doanh đó theo quy định của pháp luật
Thứ hai, đại diện của các bên giao kết hợp đồng mua bán phải đúng thẩm
quyền Đại diện hợp pháp của chủ thể hợp đồng có thể là đại diện theo pháp luật hoặc đại diện theo ủy quyền Khi xác định thẩm quyền giao kết hợp đồng mua bán, theo quy định tại Điều 145 BLDS, khi người không có quyền đại diện giao kết, thực hiện hợp đồng mua bán, sẽ không phát sinh quyền, nghĩa vụ đối với bên được hợp đồng đại diện, trừ trường hợp được người đại diện hợp pháp của bên được đại diện chấp thuận Bên đã giao kết hợp đồng với người không có quyền đại diện phải thông báo cho bên kia để trả lời trong thời hạn ấn định; nếu hết thời hạn này mà không có trả lời thì hợp đồng đó không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ với bên được đại diện nhưng người không có quyền đại diện vẫn phải thực hiện nghĩa vụ đối với bên đã giao kết hợp đồng với mình , trừ trường hợp bên đã giao dịch biết hoặc phải biết về việc không có quyền đại diện
Trang 4Thứ ba, mục đích và nội dung của hợp đồng mua bán không vi phạm điều
cấm của pháp luật, không trái đạo đức xã hội Hàng hóa là đối tượng của hợp đồng không bị cấm kinh doanh theo quy định của pháp luật Tùy thuộc vào từng giai đoạn của nền kinh tế, xuất phát từ yêu cầu quản lí nhà nước mà những hàng hóa bị cấm kinh doanh được pháp luật quy định một cách phù hợp Vì vậy, đối tượng của hợp đồng phải là những hàng hóa được pháp luật cho phép trao đổi, mua bán… vào thời điểm giao kết
Thứ tư, hợp đồng mua bán được giao kết đảm bảo các nguyên tắc của hợp
đồng theo quy định của pháp luật Việc quy định nguyên tắc giao kết hợp đồng đảm bảo sự thỏa thuận của các bên phù hợp với ý chí thực của họ, hướng tới những lợi ích chính đáng của các bên đồng thời không xâm hại đến các lợi ích mà pháp luật cần bảo vệ Theo Điều 389 BLDS quy định, việc giao kết hợp đồng nói chung
và hợp đồng mua bán phải tuân theo những nguyên tắc: tự do giao kết không trái pháp luật và đạo đức xã hội; tự nguyện, bình đẳng, thiện chí, hợp tác, trung thực và ngay thẳng Những hành vi cưỡng ép, đe dọa, lừa dối để giao kết hợp đồng… là lí
do dẫn đến hợp đồng mua bán không có hiệu lực
Thứ năm, hình thức hợp đồng phù hợp với quy định của pháp luật Để hợp
đồng mua bán có hiệu lực, nội dung hợp đồng phải được xác lập theo những hình thức được pháp luật thừa nhận Theo Điều 24 LTM, hợp đồng mua bán hàng hóa được thể hiện bằng lời nói, bằng văn bản hoặc được xác lập bằng hành vi cụ thể Đối với các loại hợp đồng mua bán hàng hóa mà pháp luật quy định phải được thành lập bằng văn bản thì phải tuân theo các quy định đó Như vậy, hình thức của hợp đồng chỉ là điều kiện có hiệu lực khi pháp luật có quy định Trường hợp các bên không tuân thủ hình thức hợp đồng khi pháp luật bắt buộc hợp đồng đó phải tuân thủ về hình thức thì hợp đồng mua bán bị vô hiệu khi được ký kết
Trang 5 Dựa vào các căn cứ trên xét vào trường hợp đề bài thì hợp đồng mua bán của công ty A và công ty B có hiệu lực vì:
Thứ nhất: chủ thể tham gia là công ty A và công ty B đều là thương nhân
có năng lực pháp luật và năng lực hành vi thương mại.Hai bên chủ thể có đủ điều kiện kinh doanh mua bán gạo
Thứ hai: việc ký hợp đồng được thực hiện bởi giám đốc công ty cổ phần A
và giám đốc công ty cổ phần B Cả hai người này đều là đại diện cho công ty ký hợp đồng mua bán (theo Điều 116 luật Doanh nghiệp 2005)
Thứ ba: mục đích và nội dung của hợp đồng mua bán không vi phạm điều
cấm của pháp luật, không trái đạo đức xã hội Theo nghị định số 59/2006 NĐ-CP quy định chi tiết luật thương mại về hàng hóa dịch vụ cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh và kinh doanh có điều kiện thì đối tượng ở đây là gạo được phép kinh doanh
Thư tư: hợp đồng được thực hiện dưới sự thỏa thuận giữa hai công ty, đề
bài không có yếu tố ép buộc, lừa đảo, cưỡng ép vậy đảm bảo các nguyên tắc của hợp đồng theo quy định của pháp luật
Thứ năm: giám đốc công ty A ký hợp đồng với giám đốc công ty B vậy có
thể hiểu hợp đồng này xác định dưới hình thức văn bản Theo quy định của pháp luật thì hợp đồng này không cần công chứng, chứng thực nên về mặt hình thức thì
đã thỏa mãn
2 Nhận xét về hiệu lực của thỏa thuận trọng tài trong hợp đồng mua bán gạo nói trên và bình luận quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về hiệu lực của thỏa thuận trọng tài.
a Nhận xét về hiệu lực của thỏa thuận trọng tài trong hợp đồng mua bán gạo
Trang 6Theo khoản 2 Điều 3 Luật trọng tài thương mại năm 2010: “2 Thoả thuận
trọng tài là thoả thuận giữa các bên về việc giải quyết bằng Trọng tài tranh chấp
có thể phát sinh hoặc đã phát sinh”.
Thỏa thuận trọng tài thương mại là một thỏa thuận văn bản theo đó các bên nhất trí kí kết đưa ra tất cả hoặc một số tranh chấp đã hoặc sẽ có thể phát sinh từ giao dịch thương mại có khả năng được áp dụng trọng tài ra giải quyết bằng con đường trọng tài Do vậy, thỏa thuận trọng tài là vấn đề then chốt trong việc giải quyết tranh chấp bằng con đường trọng tài thương mại và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi vì chỉ khi có tồn tại thỏa thuận thì trọng tài mới có thẩm quyền giải quyết tranh chấp và thỏa thuận đó cũng đồng thời loại trừ thẩm quyền của Tòa án Chính
vì vậy nên không phải thỏa thuận nào giữa các bên về giải quyết tranh chấp bằng trọng tài cũng làm phát sinh thẩm quyền giải quyết của trọng tài Để trở thành một thỏa thuận hoàn chỉnh, hợp pháp; thỏa thuận đó phải thể hiện đúng ý chí của các bên, theo đúng hình thức pháp luật quy định, đối tượng tranh chấp phải thuộc thẩm quyền giải quyết tranh chấp của trọng tài… Do đó, một thỏa thuận trọng tài sẽ có hiệu lực pháp luật khi thỏa mãn các điều kiện sau:
- Năng lực chủ thể
- Thỏa thuận trọng tài là sự thống nhất ý chí của các bên đưa tranh chấp ra giải quyết tại trọng tài
- Đối tượng giải quyết của trọng tài là các tranh chấp đã phát sinh hoặc có thể phát sinh
- Về mặt hình thức, thỏa thuận trọng tài phải được lập thành văn bản
- Phạm vi giải quyết tranh chấp trọng tài là các tranh chấp phát sinh trong hoạt động thương mại
Trang 7Đối với tình huống trên, trong hợp đồng mua bán gạo các bên có đưa thỏa
thuận trọng tài vào đó là: “Mọi tranh chấp phát sinh từ hợp đồng này được giải
quyết bởi trọng tài thương mại theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành”.
Nhận thấy rằng thỏa thuận trọng tài này là kết quả của quá trình đàm phán, cân nhắc giữa các bên; qua đó thể hiện sự tự nguyện trong việc xác lập thỏa thuận trọng tài Để xác định đây có phải là thỏa thuận trọng tài có hiệu lực pháp luật hay không cần căn cứ tiếp vào các điều kiện:
Thứ nhất, về năng lực chủ thể Cả hai bên đều là công ty cổ phần có đăng kí
kinh doanh theo quy định của pháp luật – thương nhân Cho nên, 2 bên đều có thẩm quyền kí kết thỏa thuận trọng tài
Thứ hai, tranh chấp phát sinh phải là tranh chấp thương mại.
Khoản 1 Điều 3 Luật TM 2003 quy định: “Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác” Giữa công ty A
và công ty B có hoạt động mua bán gạo và công A đã không giao hàng đúng như thời hạn cam kết gây thiệt hại cho công ty b nên hai bên đã xảy ra tranh chấp Do
đó, có thể khẳng định đây là tranh chấp thương mại
Thứ ba, về hình thức của thỏa thuận trọng tài Các bên có đưa thỏa thuận
trọng tài vào trong hợp đồng, nên đã thỏa mãn điều kiện về hình thức
Thứ tư, thỏa thuận trọng tài này không thuộc một trong các trường hợp thỏa
thuận trọng tài vô hiệu quy định tại Điều 18 Luật trọng tài thương mại 2010
Như vậy, thỏa thuận trọng tài mà hai bên công ty A và B trong hợp đồng mua bán gạo là một thỏa thuận hợp pháp và có hiệu lực pháp luật kể từ khi hai bên giao kết hợp đồng
Trang 8b Bình luận quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về hiệu lực của thỏa thuận trọng tài
Ta có thể định rằng, thỏa thuận trọng tài được xem là vấn đề thên chốt và có vai trò quyết định đối với việc áp dụng Trọng tài như một phương thức giải quyết trong thương mại Luật TTTM năm 2010 ra đời đã khắc phục được những hạn chế của Pháp lệnh TTTM năm 2003 về việc quy định rõ hơn về khái niêm thỏa thuận trọng tài, mở rộng hơn về hình thức của thỏa thuận trọng tài Nhưng bên cạnh đó, vẫn còn những vướng mắc làm ảnh hưởng đến hiệu lực và cản trở vai trò của thỏa thuận trọng tài Đó là vấn đề quan hệ giữa hiệu lực của thỏa thuận trọng tài với hiệu lực của hợp đồng liên quan Điều này thể hiện tính đặc thù về giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại, dù thỏa thuận trọng tài được thể hiện dưới hình thức một điều khoản hay nằm trong hợp đồng chính hay dưới hình thức văn bản riêng đi kèm hợp đồng chính thì thỏa thuận trọng tài thực chất vẫn là một hợp đồng nhỏ có nội dung khác biệt và giá trị độc lập với hợp đồng chính Tuy nhiên, trong quá trình áp dụng lại phát sinh vấn đề liên quan đến tính độc lập về hiệu lực của thỏa thuận trọng tài đối với hợp đồng chính:
- Một là, trong trường hợp điều khoản thỏa thuận trọng tài nằm trong hợp
đồng chính thì vấn đề xác định năng lực cũng như thẩm quyền kí của người kí kết hợp đồng và thỏa thuận trọng tài có đồng nhất hay không
- Hai là, trong trường hợp thỏa thuận trọng tài là một điều khoản của hợp
đồng Thì trong quá trình giải quyết tranh chấp, trọng tài phát hiện ra rằng cả hợp đồng lẫn điều khoản thỏa thuận trọng tài giao kết trước đó đều vô hiệu; vậy trọng tài có quyền tuyên bố thỏa thuận đó vô hiệu để làm căn cứ cho việc từ chối thụ lý
vụ việc hay không? Hiện nay, pháp luật vẫn chưa có quy định cụ thể nào để điều chính vấn đề này
Trang 9- Ba là, trong trường hợp hợp đồng chính vô hiệu còn thỏa thuận trọng tài lại
không vô hiệu thì các bên tranh chấp có được yêu cầu trọng tài có giải quyết các vấn đề đề liên quan đến hợp đồng vô hiệu hay không?
Tóm lại, thoả thuận trọng tài với ý nghĩa vô cùng quan trọng trong giải quyết tranh chấp thương mại thông qua Trọng tài nhằm giải quyết nhanh chóng vụ việc với chi phí ít tốn kém về góp phần giảm tải công việc với Tóa án Để chúng thật sự thiết thực và sử dụng phổ biến, có hiệu thì pháp luật cần hoàn thiện, quy định cụ thể hơn nữa về một số vần đề liên quan đến thỏa thuận trọng tài
3 Tòa án có thể thụ lý đơn khởi kiện của công ty A không? Vì sao?
Tòa án có thể thụ lý đơn khởi kiện của công ty A.
Giải thích:
Hợp đồng giữa công ty cổ phần A và công ty cổ phần B là hợp đồng mua bán hàng hóa Đối tượng của hợp đồng mua bán hàng hóa này là 1000 tấn gạo Xét trong tình huống nêu ra thì hợp đồng này là hợp đồng mua bán hàng hóa Tranh chấp xảy ra liên quan đến hợp đồng là tranh chấp thương mại Theo quy định của luật thương mại thì các tranh chấp thương mại có thể được giải quyết bằng trọng tài thương mại hoặc Tòa án Trong trường hợp các bên có thỏa thuận trọng tài thì khi phát sinh tranh chấp, các bên có quyền khởi kiện trước trung tâm trọng tài Khoản 3 Điều 317 Luật Thương mại quy định về hình thức giải quyết tranh chấp:
“…3 Giải quyết tại Trọng tài hoặc Tòa án.”
Như đã trình bày ở phần trên, thỏa thuận trọng tài của các bên trong trường hợp này là có hiệu lực pháp luật Căn cứ vào Điều 6 Luật Trọng Tài thương mại:
“Trong trường hợp các bên tranh chấp đã có thoả thuận trọng tài mà một bên khởi kiện tại Toà án thì Toà án phải từ chối thụ lý, trừ trường hợp thoả thuận trọng tài
vô hiệu hoặc thoả thuận trọng tài không thể thực hiện được” thì Tòa án không được
Trang 10thụ lý đơn khởi kiện của công ty A, tuy nhiên Tòa án có thể thụ lý đơn khởi kiện của công ty A trong trường hợp thỏa thuận trọng tài không thể giải quyết được Trong trường hợp thỏa thuận trọng tài không giải quyết được thì điều kiện để Tòa án thụ lý đơn khởi kiện như sau:
Thuộc thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Tòa án:
Theo pháp luật hiện hành thì Tòa án có thẩm quyền giải quyết các vụ việc về dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động gọi chung là các
vụ việc dân sự Theo đó, các tranh chấp về kinh doanh, thương mại có thể được giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự tại Tòa án gồm: tranh chấp về mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đầu tư, tài chính, bảo hiểm… giữa các cá nhân, tổ chức có đăng ký kinh doanh, phát sinh trong hoạt động kinh doanh và đều có mục đích lợi nhuận (Điều 29 Bộ Luật tố tụng dân sự 2004 sửa đổi, bổ sung năm 2011)
Như vậy xét tranh chấp giữa công ty cổ phần A và công ty cổ phần B là tranh chấp về mua bán hàng hóa, phát sinh trong hoạt động kinh doanh, có mục đích lợi nhuận nên đây là tranh chấp thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án
Điều kiện về chủ thể thực hiện quyền khởi kiện:
Quyền khởi kiện là quyền của cá nhân, cơ quan, tổ chức hoặc các tổ chức khác trong phạm vi quyền hạn của mình yêu cầu Tòa án có thẩm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, của người khác hay bảo vệ lợi ích công cộng, lợi ích của nhà nước thuộc lĩnh vực cơ quan, tổ chức mình phụ trách Theo đó, công ty cổ phần A là một trong những loại hình doanh nghiệp, đã có đăng ký kinh doanh và có đầy đủ địa vị pháp lý theo quy định của pháp luật.Công ty A sẽ có năng lực chủ thể pháp luật, đồng thời trong tranh chấp hợp đồng mua bán với công
ty B, quyền và lợi ích hợp pháp của công ty A đã bị xâm phạm do công ty B không thực hiện như đúng hợp đồng gây thiệt hại cho công ty A (đến thời hạn giao hàng