Bài tập lớn học kỳ tìm hiểu về quyền lợi có thể được bảo hiểm trong bảo hiểm con người phân tích một tình huống thực tế về tranh chấp hợp đồng bảo hi

Do đó, để hiểu rõ về bảo hiểm con người cũng như quyền lợi có thể được bảo hiểm khi phát sinh rủi ro của người được bảo hiểm sẽ gây tổn thất về tài chính hoặc tinh thần cho bên mua bảo h

MỞ ĐẦU

Con người trong xã hội luôn có những rủi rõ, những biến cố không thể lường trước được, cho nên, bảo hiểm sẽ là một việc đảm bảo cho quá trình sản xuất cũng như đời sống xã hội của con người diễn ra bình thường

Biện pháp chia sẻ rủi ro của một người hay của số một ít người cho cả cộng đồng những người có khả năng gặp rủi ro cùng loại; bằng cách mỗi người trong cộng đồng góp một số tiền nhất định vào một quỹ chung và từ quỹ chung đó bù đắp thiệt hại cho thành viên trong cộng đồng không may bị thiệt hại do rủi ro đó gây ra

Bảo hiểm là một cách thức trong quản trị rủi ro, thuộc nhóm biện pháp tài trợ rủi ro, được sử dụng để đối phó với những rủi ro có tổn thất, thường là tổn thất về tài chính, nhân mạng,

Bảo hiểm được xem như là một cách thức chuyển giao rủi ro tiềm năng một cách công bằng từ một cá thể sang cộng đồng thông qua phí bảo hiểm

Trong thực tế cuộc sống, những người làm cha mẹ rất nhiều trách nhiệm và lo lắng Lo về sức khoẻ, học hành, tính khí, tương lai con cái Và đặc biệt là nỗi lo không biết mình có đủ khả năng mang đến cho con những điều tốt đẹp nhất hay không Khi có nhiều lo lắng, người ta thường nghĩ đến bảo hiểm, như một khả năng dự phòng khi rủi ro, với hy vọng bảo toàn cuộc sống ổn định cho con cái trong trường hợp cha mẹ gặp phải chuyện bất trắc

Do đó, để hiểu rõ về bảo hiểm con người cũng như quyền lợi có thể được bảo hiểm khi phát sinh rủi ro của người được bảo hiểm sẽ gây tổn thất về tài chính hoặc tinh thần cho bên mua bảo hiểm như thế nào và đưa ra một tình huống trong thực tiễn về tranh chấp hợp đồng bảo hiểm con người của công ty bảo hiểm với

người mua bảo hiểm, em xin đi tìm hiểu đề tài: “ Tìm hiểu về quyền lợi có thể

được bảo hiểm trong bảo hiểm con người Phân tích một tình huống thực tế

về tranh chấp hợp đồng bảo hiểm con người”

NỘI DUNG

I Khái niệm chung về bảo hiểm con người

1 Khái niệm

Bảo hiểm con người là sản phẩm bảo hiểm mà doanh nghiệp bảo hiểm chết bồi thường cho bên được bảo hiểm hoặc người thụ hưởng khi phát sinh sự kiện bảo hiểm liên quan đến đối tượng bảo hiểm là tuổi thọ, tính mạng, sức khỏe và tai nạn con người, với điều kiện bên mua bảo hiểm phải đóng phí bảo hiểm đúng thỏa thuận

2. Đặc điểm

Bảo hiểm con người được phân biệt với các loại hình bảo hiểm thương mại khác ở những đặc điểm sau :

Thứ nhất, Đối tượng bảo hiểm là tuổi thọ, tính mạng, sức khoẻ và tai nạn con

người, nên không thể xác định được giá trị của đối tượng bảo hiểm Vì đặc điểm này mà trong bảo hiểm con người pháp luật quy định:

các bên thoả thuận trước trong hợp đồng

nhiều loại hợp đồng bảo hiểm con người, trong trường hợp này mặc dù có cùng đối tượng bảo hiểm, với cùng điều kiện bảo hiểm và sự kiện bảo hiểm thì các hợp đồng bảo hiểm đó vẫn độc lập với nhau, người được bảo hiểm được hưởng tất cả quyền lợi bảo hiểm ở các hợp đồng khi có sự kiện bảo hiểm xảy ra

quyền yêu cầu đòi bồi hoàn” có nghĩa là “Trong trường hợp người được bảo hiểm

chết, bị thương tật hoặc đau ốm do hành vi trực tiếp hoặc gián tiếp của người thứ

ba gây ra, doanh nghiệp bảo hiểm vẫn phải có nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm mà không có quyền yêu cầu người thứ ba bồi hoàn khoản tiền mà doanh nghiệp bảo hiểm đã trả cho người thụ hưởng Người thứ ba phải chịu trách nhiệm bồi thường

Thứ hai, Xuất phát từ lợi ích thiết thân của người tham gia bảo hiểm mà chế độ

bảo hiểm con người được thực hiện theo nguyên tắc tự nguyện

Thứ ba,Trong chế độ bảo hiểm con người quyền lợi có thể được bảo hiểm là

quyền và nghĩa vụ nuôi dưỡng cấp dưỡng Bên mua bảo hiểm chỉ có thể mua bảo hiểm cho bản thân mình; Vợ, chồng, bố, mẹ, con của họ; anh, chị, em ruột, người

có quan hệ nuôi dưỡng, cấp dưỡng; và người khác, nếu bên mua bảo hiểm có quyền lợi có thể được bảo hiểm

Thứ tư, bảo hiểm con người là một chế độ bảo hiểm được Nhà nước khuyến

khích, bảo vệ và giành cho người được bảo hiểm nhiều ưu đãi Điều này được thể hiện ở những điểm sau :

hiểm sức khoẻ và bảo hiểm tai nạn con người, doanh nghiệp bảo hiểm phải tuân thủ quy tắc, điều khoản, biểu phí bảo hiểm được Bộ Tài chính phê duyệt

- Để các doanh nghiệp bảo hiểm hạ thấp mức phí bảo hiểm, tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều người tham gia bảo hiểm con người pháp luật thuế quy định : Dịch

vụ bảo hiểm con người không phải chịu thuế giá trị gia tăng Tiền bồi thường bảo hiểm là một khoản thu nhập không phải chịu thuế thu nhập đối với người có thu

bên mua bảo hiểm không đóng phí hoặc đóng không đủ phí bảo hiểm thì doanh

1 Điều 37 Luật kinh doanh bảo hiểm

2 Điều 18 khoản 2 Nghị định số 42/2001/NĐ-CP ngày 01/08/2001 quy định chi thi hành một số điều của luật kinh doanh bảo hiểm

3 Xem Mục 4.2.4phần I Thông tư số 05/2002/TT-BTC hướng dẫn thi hành NĐ78/2001/NĐ-CP

nghiệp bảo hiểm không được khởi kiện đòi bên mua bảo hiểm đóng phí bảo hiểm”4

-Việc giao kết hợp đồng bảo hiểm con người cho trường hợp chết của người không phải là người mua bảo hiểm thì phải được người đó đồng ý bằng văn bản, trong đó ghi rõ số tiền bảo hiểm và người thụ hưởng bảo hiểm Mọi trường hợp thay đổi người thụ hưởng phải có sự đồng ý bằng văn bản của bên mua bảo hiểm Pháp luật bảo hiểm con người còn quy định không được ký hợp đồng bảo hiểm con người cho trường hợp chết của những người sau đây : Người dưới 18 tuổi trừ trường hợp là cha mẹ hoặc ngươi giám hộ hợp pháp của người đó đồng ý bằng văn bản ; Người đang mắc bệnh tâm thần

3 Phân loại bảo hiểm con người

Đối tượng của hợp đồng bảo hiểm con người là tuổi thọ, tính mạng, sức khỏe và tai nạn con người Trong đó hợp đồng có đối tượng bảo hiểm là tuổi thọ, tính mạng con người được gọi là bảo hiểm nhân thọ, các hợp đồng có đối tượng bảo hiểm khác như sức khỏe, tai nạn con người thuộc hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ Nếu bảo hiểm về tính mạng con người, thì khi người được bảo hiểm chết, bên bảo hiểm phải chi trả một khoản tiền được xác định trước tương ứng với mức phí bảo hiểm thành một khoản tiền cụ thể Nếu bảo hiểm về tai nạn con người thì bên bảo hiểm phải chi trả một khoản tiền trong phạm vi số tiền bảo hiểm trên cơ sở căn cứ vào thương tật thực tế của người được bảo hiểm Nếu bảo hiểm về sức khỏe con người, thì bên bảo hiểm phải chi trả tiền bảo hiểm tiền bảo hiểm trong phạm vi số tiền bảo hiểm trên cơ sở căn cứ chi phí thực tế và hợp lý trong việc khám, chữa bệnh, phục hồi sức khỏe được bảo hiểm do bệnh tật hoặc tai nạ gây ra

a Bảo hiểm nhân thọ

4 Điều 36 Luật Kinh doanh bảo hiểm

Bảo hiểm nhân thọ là bảo hiểm cho tuổi thọ con người Bảo hiểm nhân thọ

là loại nghiệp vụ bảo hiểm mà sự kiện bảo hiểm có liên quan đến việc sống hoặc chết của người được bảo hiểm

Có thể phân chia hợp đồng bảo hiểm nhân thọ để thấy được quyền lợi có thể được bảo hiểm đối với phần bảo hiểm cho chính mình:

Theo tính chất của sự kiện bảo hiểm có HĐBH tử kỳ, hợp đồng bảo hiểm sinh kỳ, hợp đồng bảo hiểm hỗn hợp;

Theo thời hạn của hợp đồng có hợp đồng có thời hạn và hợp đồng không xác định thời hạn

b Bảo hiểm phi nhân thọ

Bảo hiểm con người phi nhân thọ là chế độ bảo hiểm tai nạn và sức khoẻ con người khác mà không phải là bảo hiểm nhân thọ Loại bảo hiểm này được triển khai rất đa dạng tùy theo tình hình cụ thể của từng nước và ngay trong phạm vi một nước Ở nước ta có các hình thức bảo hiểm phi nhân thọ như: Bảo hiểm học sinh ; bảo hiểm tai nạn thuỷ thủ, thuyền viên; bảo hiểm tai nạn con người (bảo hiểm tai nạn, sinh mạng kết hợp nằm viện) bảo hiểm tai nạn hành khách; bảo hiểm khách du lịch; bảo hiểm tai nạn lái xe, phụ xe và người ngồi trên xe…)

II Quyền lợi có thể được bảo hiểm trong bảo hiểm con người

1 Khái niệm

Quyền lợi có thể được bảo hiểm là những lợi ích của bên mua bảo hiểm về vật chất hoặc tinh thần đối với đối tượng được bảo hiểm Nếu đối tượng bảo hiểm

bị thiệt hại thì đó được coi như tổn thất thật sự của bên mua bảo hiểm

Luật KDBH quy định: Quyền lợi có thể được bảo hiểm là quyền sở hữu,

quyền chiếm hữu, quyền sử dụng, quyền tài sản; quyền, nghĩa vụ nuôi dưỡng, cấp dưỡng đối với đối tượng được bảo hiểm (Điều 3)

Quyền lợi có thể được bảo hiểm tồn tại đối với những người có quan hệ

vợ/chồng, cha-mẹ/con của người được bảo hiểm

Quyền lợi có thể được bảo hiểm cũng có thể tồn tại trong quan hệ vay nợ.

Khi đó, bên cho vay có quyền lợi có thể bảo hiểm đối với cuộc sống của bên đi vay

Trong các quan hệ khác như quan hệ chủ công ty - người lao động

thì Quyền lợi có thể được bảo hiểm cũng có thể tồn tại hay không là tuỳ thuộc vào

quy định cụ thể của luật pháp và của từng loại bảo hiểm

Pháp luật Việt Nam chỉ rõ những người mà bên mua bảo hiểm có quyền lợi

có thể được bảo hiểm Theo quy định tại Điều 31 Luật KDBH, bên mua bảo hiểm chỉ có thể mua bảo hiểm cho những người sau đây:

- Bản thân bên mua bảo hiểm

- Vợ, chồng, cha mẹ hợp pháp của bên mua bảo hiểm

- Anh, chị, em ruột; người có quan hệ nuôi dưỡng và cấp dưỡng

- Người khác nếu bên mua bảo hiểm có quyền lợi có thể được bảo hiểm.

Tóm lại, hiểu một cách đơn giản, Quyền lợi có thể được bảo hiểm quy định

quyền một người tham gia bảo hiểm có thể được phép tham gia bảo hiểm cho bản thân mình hoặc người khác, đặc biệt là khi mua bảo hiểm cho người khác thì giữa

hai người phải có mối quan hệ nhất định quy định Quyền lợi có thể được bảo

hiểm cũng quy định về quyền được hưởng quyền lợi bảo hiểm, nghĩa là, để được

hưởng quyền lợi bảo hiểm, người thụ hưởng phải có một mối quan hệ nhất định với người tham gia bảo hiểm và người được bảo hiểm

2 Những vấn đề về quyền lợi có thể được bảo hiểm trong bảo hiểm con người.

Trong các hợp đồng bảo hiểm con người, mối liên hệ giữa người tham gia bảo hiểm với đối tượng được bảo hiểm là mối liên hệ trực tiếp giữa người tham gia bảo hiểm với thiệt hại xảy ra, theo đó họ là những người gánh chịu tổn thất Vì vậy, người tham gia bảo hiểm được coi là người có quyền lợi có thể được bảo

hiểm nếu đối tượng bảo hiểm là chính bản thân họ hoặc đối tượng được bảo hiểm

là những người mà họ có quan hệ nghĩa vụ nuôi dưỡng, cấp dưỡng

Người tham gia bảo hiểm bao giờ cũng hướng tới mục đích là được bên bảo hiểm khắc phục tổn thất tài chính khi xảy ra rủi ro đối với tài sản hoặc đối với sinh mạng, sức khỏe con người Rủi ro xảy ra có thể đem đến tổi thất cho chính người tham gia bảo hiểm, có thể là cho chính người thứ ba Vì vậy, trong các hợp đồng bảo hiểm mà bên mua bảo hiểm tham gia để bảo hiểm cho chính họ, đối tượng bảo hiểm là sinh mạng, sức khỏe hoặc tài sản của chính người đó Trong các hợp đồng mà bên mua bảo hiểm tham gia để bảo hiểm cho người thứ ba thì đối tượng bảo hiểm là sinh mạng, sức khỏe của người thứ ba

Trong quy định của Luật kinh doanh bảo hiểm, thì các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ hoạt động trên lãnh thổ của nước Việt Nam được tiến hành bảo hiểm nhân thọ theo các nghiệp vụ bảo hiểm như bảo hiểm trọn đời, bảo hiểm sinh

kỳ, bảo hiểm tử kỳ và bảo hiểm hỗn hợp Như vậy, về nguyên tắc các công ty bảo hiểm chỉ được tiến hành hoạt động bảo hiểm con người theo một trong bốn loại bảo hiểm nói trên, nhưng sản phẩm của mỗi loại nghiệp vụ bảo hiểm trên thực tế hết sức đa dạng, phong phú với các tên gọi khác nhau và do từng doang nghiệp lựa chọn Chẳng hạn theo nghiệp vụ bảo hiểm sinh kỳ thì công ty bảo hiển pruden tial có sản phẩm bảo hiểm với tên gọi là “phú- tích lũy an khang”, nhưng các công ty bảo hiểm thuộc hệ thống Bảo Việt có sản phẩm bảo hiểm với tên gọi là

“An khanh thịnh vượng”

Trong LKDBH, đối với bảo hiểm con người nói chung và bảo hiểm nhân thọ nói riêng, cũng đã có quy định cụ thể về việc bên mua bảo hiểm có thể mua bảo hiểm cho những người nào Nhà làm luật có dự liệu mở khi quy định bên mua bảo

hiểm có thể mua bảo hiểm cho “người khác, nếu bên mua bảo hiểm có quyền lợi

có thể được bảo hiểm”, nhưng nếu căn cứ vào khái niệm quyền lợi có thể được

bảo hiểm trong LKDBH, thì những đối tượng này bị bó hẹp rất nhiều

Trường hợp “người khác, nếu bên mua bảo hiểm có thể có quyền lợi được

bảo hiểm” được hiểu là những người mà bên mua bảo hiểm có tổn thất thật sự khi

rủi ro xảy ra Ví dụ : như cháu trực hệ của bên mua bảo hiểm ; người được giám

hộ mà bên mua bảo hiểm là người giám hộ; người lao động khi bên mua bảo hiểm

là người sử dụng lao động… Pháp luật một số quốc gia còn quy định , bên mua bảo hiểm cũng có quyền lợi có thể được bảo hiểm nếu là cha, mẹ đỡ đầu hoặc cuộc sống của người phụ thuộc một phần hoặc hoàn toàn vào bên mua bảo hiểm Bên cạnh các quy định chung về quyền lợi có thể được bảo hiểm, tùy theo điều khoản bảo hiểm mà quyền lợi có thể được bảo hiểm đó có thể bị hạn chế hơn (Điều 38 Luật KDBH quy định khi mua bảo hiểm cho trường hợp chết của người khác thì bên mua bảo hiểm đã gắn cái chết đó với những người thụ hưởng được nhận tiền bảo hiểm Như vậy, hình thành nguy cơ người được thụ hưởng hoặc những người liên quan cố ý gây ra cái chết của người được bảo hiểm hòng trục lợi bất chính Do đó, pháp luật quy định việc bảo hiểm cho trường hợp chết của một người thì cần phải được người đó chấp nhận Quy định trên tạo điều kiện cho người được bảo hiểm về cái chết của mình biết để xem xét lựa chọn người thụ hưởng

Hơn nữa Điều 38 Luật KDBH quy định: “khi giao kết HĐBH cho trường

hợp chết của người dưới 18 tuổi phải được cha mẹ, người giám hộ của người đó đồng ý bằng văn bản, Doanh nghiệp bảo hiểm không được giao kết hợp đồng bảo hiểm cho trường hợp chết của người đang mắc bệnh tâm thần” Như vậy, quy

định về quyền lợi có thể được bảo hiểm có tác dụng bảo vệ bên mua bảo hiểm Chỉ khi có quyền lợi có thể được bảo hiểm bên mua bảo hiểm mới có đủ khả năng thực hiện các nghĩa vụ cung cấp thông tin trong hợp đồng bảo hiểm Nếu bên mua bảo hiểm không thực hiện được đủ nghĩa vụ cung cấp thông tin, doanh nghiệp bảo hiểm có quyền đơn phương đình chỉ thực hiện hợp đồng và thu phí bảo hiểm đến thời điểm đình chỉ

Tuy nhiên, khái niệm quyền lợi có thể được bảo hiểm không thật sự hợp lý với bản chất của bảo hiểm nhân thọ Quyền lợi có thể được bảo hiểm là một điều kiện bắt buộc đối với bên mua bảo hiểm Thực chất, quyền lợi có thể được bảo hiểm quy định như trên chỉ là những quyền lợi vật chất thuần tuý của bên mua bảo hiểm đối với đối tượng bảo hiểm Trên thực tế, bảo hiểm nhân thọ không mang yếu tố bồi thường thiệt hại, mà là sự bù đắp tổn thất tính mạng của người được bảo hiểm và có yếu tố tiết kiệm dành cho chính người thân của họ Chính vì vậy, những lợi ích tinh thần cần phải được đánh giá đúng mức nhằm xác định quyền lợi

có thể được bảo hiểm Trên thực tế, sẽ rất khó thuyết phục nếu cho rằng ông bà không có quyền lợi bảo hiểm đối với cháu, vợ chồng không có quyền lợi bảo hiểm đối với nhau vì rõ ràng trong hoàn cảnh bình thường, mối quan hệ của những người này không phải là quan hệ nuôi dưỡng, cấp dưỡng nhưng những lợi ích tinh thần rất sâu sắc và không thể quy đổi ra giá trị tiền bạc đơn thuần Một số trường hợp khác đã xuất hiện trên thị trường bảo hiểm nhân thọ như: người cho vay có thể mua bảo hiểm nhân thọ cho người vay, chủ sử dụng lao động có thể mua bảo hiểm cho người lao động, mặc dù là hợp lý nhưng không phù hợp với khái niệm quyền lợi có thể được bảo hiểm

Trong bảo hiểm nhân thọ, điều kiện bên mua bảo hiểm có quyền lợi có thể được bảo hiểm là đặc điểm quan trọng Mục đích của bảo hiểm chỉ đạt được nếu như bên mua bảo hiểm có lợi ích bảo hiểm, tránh tình trạng trục lợi Điều này trở thành một nguyên tắc trong hoạt động bảo hiểm trên thế giới cũng như ở Việt Nam

Thứ nhất: Quyền lợi có thể được bảo hiểm phải thực sự tồn tại tại thời điểm giao kết hợp đồng Những quyền lợi đã chấm dứt không được coi là quyền lợi có thể được bảo hiểm vì khi đó bên mua bảo hiểm không ó thiệt hại gì Ví dụ: Chồng

cũ không thể mua bảo hiểm nhân thọ ho vợ cũ khi đã ly hôn Những quyền lợi

chưa phát sinh cũng không thể là quyền lợi có thể được bảo hiểm do nó chưa chắc chắn sảy ra trong tương lai

Thứ hai: Quyền lợi có thể được bảo hiểm phải hợp pháp Quyền lợi không hợp pháp được hiểu là những lợi ích hình thành từ quan hệ hoặc hành vi không được pháp luật thừa nhận Những quyền lợi không hợp pháp không thể được bảo hiểm do vi phạm pháp luật có nguy cơ gây thiệt hại cho xã hội

Trong hợp đồng bảo hiểm nhân thọ quyền lợi có thể được bảo hiểm là những lợi ích kinh tế hoặc lợi ích tinh thần của bên mua bảo hiểm Chính vì vậy mối quan hệ giữa bên mua bảo hiểm và người được bảo hiểm có tính chất quyết định đến việc xác định xem bên mua bảo hiểm có quyền lợi được bảo hiểm hay không Nếu giữa bên mua bảo hiểm và người được bảo hiểm là quan hệ thân thuộc gần gũi thì mặc nhiên được pháp luật thừa nhận là có lợi ích bảo hiểm Nếu không chỉ được coi là có lợi ích bảo hiểm nếu như bên mua bảo hiểm phải chịu tổn thất tài chính thật sự nếu rủi ro xảy ra

Khác với bảo hiểm nhân thọ, trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ quyền lợi có thể được bảo hiểm được hiểu là lợi ích kinh tế của bên mua bảo hiểm Bảo hiểm con người phi nhân thọ là loại bảo hiểm có đối tượng bảo hiểm là tính mạng, sức khoẻ và khả năng lao động của con người

Về phương diện kỹ thuật, bảo hiểm con người phi nhân thọ là loại bảo hiểm

có mục đích thanh toán những khoản trợ cấp hoặc số tiền nhất định cho người được bảo hiểm hoặc người thụ hưởng bảo hiểm, trong trường hợp xảy ra những sự kiện tác động đến chính bản thân người được bảo hiểm

Về phương diện pháp lý, bảo hiểm con người phi nhân thọ là loại bảo hiểm theo đó để đổi lấy phí bảo hiểm của người tham gia bảo hiểm, người bảo hiểm cam kết sẽ trả cho người được bảo hiểm hoặc người thụ hưởng bảo hiểm một số tiền nhất định theo thỏa thuận khi xảy ra sự kiện bảo hiểm