Đánh giá thực trạng pháp luật về giải quyết khiếu nại liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng khi nhà nước thu hồi đất giải pháp nâng cao hiệu

Trong khi đó, những quy định của pháp luật về khiếu nại, tố cáo liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có nhiều chỗ bất cập, không thống nhất.. Để tìm hiểu thêm về vấ

MỤC LỤC

Trang

I Một số khái niệm pháp lý liên quan đến vấn đề khiếu nại về bồi

thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất 1

2 Khái niệm về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất 2

3 Các khiếu nại phổ biến về bồi thường, giải phóng mặt bằng

II Thực trạng pháp luật giải quyết khiếu nại liên quan đến bồi

thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất: 5

1 Đánh giá nhược điểm, ưu điểm của pháp luật giải quyết

khiếu nại liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng 5

2 Sự bất cập trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 7

3 Sự thiếu gương mẫu, sa sút về phẩm chất đạo đức của một

số cán bộ, công chức; sự thiếu hiểu biết và ý thức chấp hành pháp luật

III Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về

giải quyết khiếu nại liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt

2 Hoàn thiện cơ chế giải quyết khiếu nại liên quan đến bồi

MỞ ĐẦU

Trong thời buổi hội nhập và công nghiệp hóa hiện nay, để thực hiện chính sách phát trển kinh tế - xã hội của đất nước, Nhà nước ta đã tiến hành thu hồi đất, giải phóng mặt bằng phục vụ cho các dự án phát triển Tuy nhiên vấn đề bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho những diện bị thu hồi đất ở nhiều địa phương

gặp không ít khó khăn, vướng mắc Những năm gần đây, số vụ việc khiếu nại, tố cáo liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất luôn chiếm tỉ lệ cao, và ngày càng trở nên nóng bỏng Trong khi đó, những quy định của pháp luật về khiếu nại, tố cáo liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có nhiều chỗ bất cập, không thống nhất Để tìm hiểu thêm về vấn

đề này, em xin được trình bày những vấn đề sau “Đánh giá thực trạng pháp luật về giải quyết khiếu nại liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất? Nêu giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về giải quyết khiếu nại liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng khi nhà nước thu hồi đất”

NỘI DUNG

I Một số khái niệm pháp lý liên quan đến vấn đề khiếu nại về bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất

1 Khái niệm khiếu nại.

Khiếu nại là một trong những quyền cơ bản của công dân đã được ghi nhận tại điều 74 của Hiến pháp năm 1992 Dưới góc độ pháp lý, khiếu nại được

hiểu là: “việc công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức theo thủ tục

do Luật khiếu nại, tố cáo quy định đề nghị với cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi

đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình” (Khoản 1

Điều 2 Luật khiếu nại, tố cáo)

2 Khái niệm về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

Trong đời sống hàng ngay, “bồi thường” là thuật ngữ được sử dụng trong trường hợp một người có hành vi gây thiệt hại cho người khác và họ phải có trách nhiệm bồi thường cho người bị thiệt hại do hành vi của mình gây ra Theo

từ điển Tiếng Việt thông dụng: bồi thường là đền bù những tổn hại gây ra

Trong lĩnh vực pháp luật, trách nhiệm bồi thường đặt ra khi một chủ thể

có hành vi vi phạm pháp luật gây thiệt hại cho chủ thể khác trong xã hội Trong lĩnh vực pháp luật đất đai thuật ngữ bồi thường (hay đền bù) khi Nhà nước thu hồi đất được đặt ra từ rất sớm Cho đến nay thuật ngữ “bồi thường” vẫn được sử

dụng trong quy định Luật Đất đai năm 2003, theo khoản 6 Điều 4: “bồi thường

khi nhà nước thu hồi đất là việc nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất”

Bồi thường khi nhà nước thu hồi đất có một số đặc trưng cơ bản sau đây:

- Bồi thường là trách nhiệm của nhà nước nhằm bù đắp tổn thất về quyền

và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất do hành vi thu hồi đất của nhà nước gây ra Trách nhiệm này được quy định trong Luật đất đai;

- Bồi thường là hậu quả pháp lý trực tiếp do hành vi thu hồi đất của nhà nước gây ra Điều này có nghĩa là chỉ phát sinh sau khi có quyết định hành chính

về thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền;

- Bồi thường được thực hiện trong mối quan hệ song phương, giữa một bên

là nhà nước với bên kia là người chịu tổn hại về quyền và lợi ích hợp pháp do hành vi thu hồi đất của nhà nước gây ra;

Căn cứ để xác định bồi thường là diện tích thực tế bị thu hồi; thiệt hại thực tế về tài sản, cây cối, hoa màu trên đất và khung giá đất do Nhà nước quy định tại thời điểm thu hồi đất; Người sử dụng đất khi bị nhà nước thu hồi đất muốn được bồi thường về đất phải thỏa mãn các điều kiện do pháp luật quy định; Người bị nhà nước thu hồi đất không chỉ được bồi thường về đất mà còn được bồi thường thiệt hại về tài sản trên đất và được hưởng các chính sách hỗ trợ tái định cư của nhà nước nhằm nhanh chóng ổn định đời sống và sản xuất

3 Các khiếu nại phổ biến về bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất thực tế hiện nay:

a) Khiếu nại về quyết định thu hồi đất

Khiếu nại về quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

là việc các cá nhân, cơ quan, tổ chức này đề nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét lại quyết định thu hồi đất khi có căn cứ cho rằng quyết định này

xâm phạm đến quyền lợi ích hợp pháp của mình Khiếu nại về quyết định thu hồi đất được quy định tại Điểm a Khoản 1 Điều 162 Nghị định

181/2004/NĐ-CP ngày 29 tháng 10 năm 2004 về thi hành Luật Đất đai Theo đó, trên thực tế, khiếu nại về quyết định thu hồi đất cũng xảy ra khá nhiều Thường thì người bị thu hồi đất sẽ khiếu nại với những quyết định thu hồi đất không phù hợp với thực tế, gây thiệt hại lớn cho đối tượng bị thu hồi Ví dụ như quyết định thu hồi đất đối với một doanh nghiệp, thì dù có bồi thường và hỗ trợ bao nhiêu cũng khó

có thể bù đắp được thiệt hại cho doanh nghiệp đó, chưa kể còn lợi ích của những người lao động thuộc doanh nghiệp

b) Khiếu nại về diện tích đất bị thu hồi

Không ít trường hợp trong thực tế, người bị thu hồi đất khiếu nại vì cảm thấy không thỏa đáng với diện tích đất bị thu hồi, thông thường là khiếu nại vì diện tích đất bị thu hồi quá nhiều Dạng khiếu nại này thường phổ biến ở các khu vực bị thu hồi để làm đường, mờ rộng đường xuất phát từ lợi ích sau quy hoạch Nhiều hộ bị thu hồi đất khiếu nại với mong muốn giữ lại một phần đất,

dù rất nhỏ, hướng ra mặt đường để có cơ hội thực hiện nhiều hoạt động thương mại khác Đây cũng là nguyên nhân khiến những con đường mới mở xuất hiện khá nhiều ngôi nhà “siêu mỏng, siêu lệch” như hiện nay Dạng khiếu nại này cũng có quan hệ mật thiết với khiếu nại về giá đất bồi thường Người bị thu hồi cũng thường khiếu nại về việc giá đất bồi thường không tương xứng với diện tích đất bị thu hồi

c) Khiếu nại về giá đất bồi thường

Bồi thường khi nhà nước thu hồi đất có thể theo hai cách: bồi thường bằng đất có cùng mục đích, hoặc bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm bị thu hồi (bằng tiền) Trên thực tế, cách thức bồi thường bằng tiền thường được sử dụng rộng rãi hơn Vấn đề đặt ra là phải xác định mức tiền bồi thường sao cho tương xứng với giá trị quyền sử dụng đất của người bị thu hồi đất tại thời điểm

bị thu hồi Tuy nhiên, làm sao để vừa đảm bảo được lợi ích của Nhà nước, vừa đảm bảo được quyền lợi chính đáng cho người bị thu hồi đất là một vấn đề hết sức phức tạp Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp bị thu hồi đất ở nhưng tiền bồi

thường lại không đủ để mua nhà ở mới tại khu tái định cư; hoặc giá đất bồi thường thấp hơn nhiều so với giá đất cùng loại trên thị trường, đặc biệt là đối với đất nông nghiệp trong khu vực đô thị Lợi ích bị ảnh hưởng, người bị thu hồi đất

vì vậy mà thường khiếu nại về vấn đề giá đất

d) Khiếu nại về hỗ trợ cho người bị thu hồi đất

Hỗ trợ cho người bị thu hồi đất là hỗ trợ di chuyển, hỗ trợ ổn định đời sống, hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề, ổn định sản xuất và đời sống tại khu tái định cư… Khiếu nại ở dạng này thường tập trung vào mức chi phí chuyển đổi nghề, mức hỗ trợ hàng tháng cho người bị thu hồi chưa ổn định được đời sống

và sản xuất… Đặc biệt, dạng khiếu nại này thường xảy ra tại các vùng bị thu hồi đất nông nghiệp do đặc thù làm nông, việc chuyển đổi nghề cho các đối tượng bị thu hồi là hết sức khó khăn Để chuyển đổi nghề, người nông dân không đơn thuần phải học nghề mới, mà thậm chí còn phải di chuyển sang những vùng, miền khác đề tìm được công việc phù hợp Chi phí đào tạo nghề cũng là một vấn

đề, khi mà mức hỗ trợ của Nhà nước chỉ đủ cho người lao động tham gia các khóa đào tạo ngắn hạn với những ngành nghề đơn giản, khó có thể hình thành một nghề để thay thế nghề nông vốn gắn liền lâu năm với họ Nghề nghiệp không ổn định, cuộc sống của người nông dân bị thu hồi đất vì thế gặp rất nhiều khó khăn, do vậy, việc hỗ trợ của Nhà nước thường bị khiếu nại

e) Khiếu nại về chất lượng nhà ở tái định cư

Vấn đề chất lượng nhà ở tái định cư cũng là một vấn đề khiến nhiều người dân bị thu hồi đất cảm thấy bức xúc và tiến hành khiếu nại Khiếu nại về vấn đề này thường là vì các khu tái định cư chưa gắn liền với cơ sở hạ tầng như trường học, công sở, bệnh viện, khu vui chơi giải trí…; hoặc chất lượng cơ sở vật chất xuống cấp sau một thời gian ngắn sử dụng của một số khu tái định cư… Chưa

kể, nhiều khu tái định cư, người bị thu hồi đất phải trả khá nhiều chi phí để được

ở nhưng chất lượng lại không được đáp ứng Nhiều người thu hồi đất đã phải “hi sinh” mảnh đất của mình, thậm chí là những mảnh đất rất đắt giá theo thời giá thị trường, nhưng nơi ở mới mà họ nhận được không tương xứng, do vậy, họ thường khiếu nại để đòi lại quyền lợi chính đáng của mình

II T hực trạng pháp luật giải quyết khiếu nại liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất :

1 Đánh giá nhược điểm, ưu điểm của pháp luật giải quyết khiếu nại liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng:

Hệ thống pháp luật đất đai trong thời gian dài đã né tránh việc giải quyết một số vấn đề liên quan đến đất đai, dẫn tới tồn đọng số vụ việc cần giải quyết

và gây ra sự vận dụng khác nhau giữa các địa phương khi giải quyết những vấn

đề giống nhau Việc ban hành theo từng giai đoạn lịch sử, phát triển của đất nước nên thiếu đồng bộ và còn chồng chéo, thiếu công bằng

* Về cơ chế thu hồi đất và cách xác định giá đất chưa hợp lý: Luật đất đai

2003 cho phép áp dụng hai cơ chế: một là, Nhà nước thu hồi đất; hai là, tự thỏa thuận giữa nhà đầu tư và người sử dụng đất Điều này tạo ra sự chênh lệch lớn

về giá đất khi thu hồi, từ đó đã tạo ra sự bất bình đẳng trong việc bồi thường cho người sử dụng đất Luật đất đai 2003 quy định nguyên tắc xác định giá đất sát với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất thực tế trên thị trường trong điều kiện bình thường (khoản 1, Điều 56) và không có bất cứ một văn bản pháp luật nào hướng dẫn cụ thể về việc thi hành quy định này Trên thực tế, giá đất để tính bồi thường luôn thấp hơn rất nhiều so với giá đất trên thị trường nên người bị thu hồi đất phần nào thấy không thỏa đáng và dẫn đến khiếu kiện về đất đai

* Về cơ quan có thẩm quyền quyết định giá đất và thẩm quyền thu hồi đất

là chưa hợp lý Khoản 3 Điều 56 Luật đất đai 2003 quy định UBND cấp tỉnh có

thẩm quyền xây dựng giá đất cụ thể tại địa phương, tuy nhiên việc duy trì cơ chế một cơ quan nhà nước vừa có thẩm quyền thu hồi đất vừa có thẩm quyền quyết định về giá đất sẽ luôn chứa đựng nguy cơ tham nhũng cao Điều 44 Luật đất đai

2003 đã phân cấp thẩm quyền thu hồi đất cho UBND cấp tỉnh, cấp huyện khiến nhiều dự án thu hồi có diện tích lớn nhưng thực hiện thiếu cân nhắc, tính toán, thiếu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan cấp trên đã tác động không nhỏ đến một

bộ phận người nông dân

- Công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng còn có tính chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ, còn nhiều điểm có xung đột trong toàn hệ thống pháp luật nước ta Riêng quy định về trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp, khiếu nại về đất đai cũng có nhiều điểm khác nhau giữa pháp luật về đất đai và pháp luật về khiếu nại, tố cáo Về việc thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng, có sự khác nhau giữa Luật Xây dựng và Luật Đất đai Về tính hợp luật của các loại hợp đồng, giấy tờ chuyển quyền sử dụng đất trước ngày Luật Đất đai năm 2003 có hiệu lực thi hành, có sự khác nhau giữa pháp luật về đất đai và pháp luật về dân sự Tình trạng pháp luật như vậy đã dẫn đến cách hiểu khác nhau trong áp dụng pháp luật của các cơ quan hành chính cũng như các cơ quan bảo vệ pháp luật

- Cơ chế chuyển phần lớn việc giải quyết khiếu nại về địa phương có ưu điểm là tăng cường trách nhiệm giải quyết của cấp có thẩm quyền quản lý đất đai nhưng lại có nhược điểm là không đáp ứng được nguyện vọng của người có đơn khiếu nại là muốn được cấp có thẩm quyền ở Trung ương ra quyết định cuối cùng để bảo đảm tính khách quan Đây cũng chính là nguyên nhân gây nên tình trạng khiếu kiện vượt cấp lên Trung ương ngày càng tăng

- Cơ chế chuyển toàn bộ vụ việc tranh chấp đất đai có giấy tờ sang toà án nhân dân, khuyến khích chuyển khiếu nại về quyết định hành chính, hành vi hành chính sang khởi kiện lên toà án hành chính có ưu điểm là nâng cao hiệu lực của Nhà nước pháp quyền nhưng lại bất cập ngay với thực tế giải quyết của toà

án nhân dân do trình độ chưa cao, thiếu nhân lực và toà án nhân dân chưa thực

sự độc lập với cơ quan hành chính cùng cấp

- Luật Khiếu nại, tố cáo là luật chung và quy định trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại các quyết định hành chính và hành vi hành chính cho tất cả các lĩnh vực thuộc quản lý hành chính Tuy nhiên, theo Luật Đất đai năm 2003, các khiếu nại về quyết định hành chính và hành vi hành chính trong lĩnh vực đất đai được giải quyết theo một cơ chế riêng, không theo trình tự được quy định trong Luật Khiếu nại, tố cáo Điều này có vẻ như nghịch lý, song đây là một thực tế bất cập hiện nay

2 Sự bất cập trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Quy hoạch thu hồi đất nông nghiệp để giao cho các nông trường, lâm trường, các dự án đầu tư phát triển công nghiệp, dịch vụ, xây dựng hạ tầng trong nhiều trường hợp chưa được nghiên cứu kỹ lưỡng, tính khả thi thấp dẫn tới tình trạng thu hồi đất nhưng không sử dụng, sử dụng không có hiệu quả trong khi nông dân thiếu đất hoặc không còn đất sản xuất, đời sống khó khăn

Cơ quan, cá nhân có thẩm quyền không chấp hành đúng các quy định của Nhà nước về trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư như ra thông báo giải phóng mặt bằng mà không có quyết định thu hồi đất, không thông báo trước về kế hoạch, phương án thu hồi đất cho người có đất bị thu hồi, cưỡng chế giải phóng mặt bằng trong khi chưa bố trí nơi tái định cư…

3 Sự thiếu gương mẫu, sa sút về phẩm chất đạo đức của một số cán bộ, công chức; sự thiếu hiểu biết và ý thức chấp hành pháp luật của người dân.

Một số cán bộ vì lợi ích kinh tế, tranh thủ trong thời gian đương chức đã

cố tình vi phạm chính sách pháp luật đất đai để trục lợi, đã lợi dụng chức quyền

để thu hồi đất bất hợp pháp, chia chác đất đai UBND các cấp chưa chăm lo nhiều đến công tác tiếp dân, công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo của công dân Từ đây làm cho dân không tin vào bộ máy hành chính ở địa phương, không tin vào quyết định hành chính của địa phương, luôn mong muốn có sự phán quyết của Trung ương

Nhận thức một bộ phận người sử dụng đất còn hạn chế, chưa am hiểu pháp luật do công tác truyên truyền giáo dục đất đai chưa rộng hoặc một bộ phận người dân bị lợi dụng vì mục đích xấu Nhiều trường hợp người dân mặc

dù hiểu rõ các quy định của pháp luật, song cố tình không chấp hành những quyết định đã giải quyết đúng pháp luật; một số trường hợp người dân bị kích động hoặc lợi dụng việc khiếu kiện để kích động khiếu nại đông người, gây sức

ép đối với cơ quan Nhà nước nhưng việc xử lý không nghiêm

III Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về giải quyết khiếu nại liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đ ất:

1 Quán triệt những nguyên tắc chung:

Khi giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai nói chung và giải quyết khiếu nại liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng nói riêng phải quán triệt các nguyên tắc sau:

- Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý; Nhà nước chỉ giao quyền sử dụng cho công dân; Nhà nước có quyền thu hồi đất và người sử dụng đất được đền bù theo quy định của pháp luật

- Trong quá trình Cách mạng, theo tình hình cụ thể mà Đảng và Nhà nước

có các chủ trương, chính sách đất đai phù hợp Vì vậy giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo phải căn cứ vào thời điểm phát sinh của vụ việc và chính sách tương ứng của thời kỳ đó

- Giải quyết các khiếu nại, tranh chấp đất đai trên cơ sở tôn trọng quá trình

sử dụng ổn định của các chủ sử dụng đất, không giũ rối, kiên quyết bảo vệ thành quả Cách mạng và lợi ích của người sử dụng đất, đồng thời phải tôn trọng quy hoạch sử dụng đất của chính quyền địa phương

- Khi giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai nếu phát sinh những vấn đề về kinh tế, lợi ích vật chất cần phải đảm bảo lợi ích Nhà nước và quan tâm thích đáng lợi ích của người sử dụng đất

2 Hoàn thiện cơ chế giải quyết khiếu nại liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng:

a Hoàn thiện pháp luật về bồi thường hỗ trợ tái định cư

Thứ nhất, cần có một đạo luật riêng quy định về bồi thường hỗ trợ va tái

định cư khi Nhà nước thu hồi đất Trong đạo luật này có nguyên tắc, cơ chế xác định bồi thường đối với đất, đối với tài sản gắn liền với đất, nguyên tắc hỗ trợ, thực hiện tái định cư Đặc biệt, trong đạo luật này có xác định rõ quy trình bồi thường, hỗ trợ, tái định Trong đó, các quyền được biết thông tin về đất bị thu

hồi, quyền được góp ý kiến, quyền được xem khu tái định cư, quyền khiếu nại, khiếu kiện, thậm chí quyền được tham gia vào công tác định giá đất công bằng, đúng với thực tế cũng sẽ được ghi nhận Việc quy định này được đặt chung trong luật đất đai như hiện nay sẽ không đảm bảo được tính rõ ràng, cụ thể, trong khi đó đây là một vấn đề được cả xã hội quan tâm và có nhiều tranh chấp trong thời gian qua

Thứ hai, vấn đề giá đất cần sát với giá thị trường hơn Cần có cơ chế kiểm

tra, giám sát mức độ xác thực và ban hành bảng giá đất Tòa hành chính với tư cách là bên thứ ba giải quyết các khiếu kiện về thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ và tái định cư cần được giao thẩm quyền xem xét lại tính hợp lý của bảng giá đất

mà UBND các tỉnh, thành phố ban hành Đồng thời, pháp luật nước ta cần có cơ chế cụ thể để các doanh nghiệp định giá thực sự vào cuộc

Thứ ba, cần có những quy định cụ thể việc bồi thường các thiệt hại vô

hình như: hỗ trợ chuyển đổi việc làm hoặc tạo việc làm… Đảm bảo cho người bị thu hồi đất chắc chắn có việc làm sau khi đào tạo để họ ổn định cuộc sống Có những thiệt hại vô hình trong thực tế đã bị bỏ sót bởi vì cơ quan có thẩm quyền không thể giải quyết được tuy có căn cứ thực tế nhưng thiếu cơ sở pháp lý

Thứ tư, vấn đề hoàn thiện các quy định về hỗ trợ theo hướng tập trung,

thống nhất và hiệu quả Hiện nay, trong rất nhiều các dự án, chủ thể bồi thường

có xu hướng dùng chính sách hỗ trợ để “điều tiết” mức bồi thường để cho các dự

án không quá chênh lệch nhau cũng như làm sao để tổng số tiền mà người dân nhận có thể giúp họ tái lập được cuộc sống Tuy nhiên, cũng chính những quy định quá mở sẽ tạo những kẽ hở vì đôi khi nó tuỳ thuộc quá nhiều vào ý chí của chủ quan của chính quyền địa phương và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường khi tham mưu cho UBND cấp tỉnh Trước điều kiện đó, việc thực hiện hỗ trợ cần phải có những hướng dẫn cụ thể từ phía các cơ quan trung ương để có sự thống nhất trong quá trình áp dụng, bảo đảm công bằng giữa các hộ dân trong cùng một dự án và giữa các dự án với nhau

Thứ năm, vấn đề thực tiễn hóa các nguyên tắc về tái định cư Cần có

những quy định cụ thể về việc lập và thực hiện khu tái định cư (TĐC) một cách