Đề 4 sưu tầm 1 vụ việc liên quan đến quyền hiến xác, bộ phận cơ thể của cá nhân sau khi chết sưu tầm 1 vụ việc liên quan đến quyền xác định lại giới

Việc quy định này khá chung chung, không đi vào cụ thể nên chúng ta có thể định nghĩa quyền nhân thân như sau: - Theo nghĩa khách quan: Quyền nhân thân được hiểu là tổng hợp các quy phạm

Mục Lục

ĐẶT VẤN ĐỀ 2

NỘI DUNG 2

I KHÁI QUÁT CHUNG 2

1.Khái niệm quyền nhân thân 2

2.Quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết 3

3.Quyền xác định lại giới tính 4

II.VỤ VIỆC THỰC TIỄN 4

1.Vụ việc liên quan đến quyền hiến xác, bộ phận cơ thể của cá nhân sau khi chết 4

a Tóm tắt vụ việc 4

b Phân tích vụ việc 6

c Kiến nghị của nhóm về vụ việc 8

2.Vụ việc liên quan đến quyền xác định lại giới tính của cá nhân 9

a Tóm tắt vụ việc 9

b Phân tích vụ việc 11

c Kiến nghị của nhóm về vụ việc 14

KẾT LUẬN 15

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

ĐẶT VẤN ĐỀ

“Quyền nhân thân” (Personaltily rights) là thuật ngữ pháp lí để chỉ những quyền gắn liền với bản thân của mỗi con người, gắn liền với đời sống riêng tư của mỗi cá nhân, có liên quan mật thiết đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người đó Trong pháp luật Việt Nam, các quyền nhân thân được quy định cụ thể trong pháp luật dân

sự và chủ yếu là Bộ luật Dân sự việc Nhà nước ban hành và quy định các quyền nhân thân của cá nhân trong Bộ luật dân sự là sự khẳng định sự của Nhà nước đối với các giá trị của quyền nhân thân Trong bài nhóm tập trung vào hai quyền tiêu biểu trong quyền nhân thân với đề tài: “sưu tầm 1 vụ việc liên quan đến quyền hiến xác, bộ phận cơ thể của cá nhân sau khi chết Sưu tầm 1 vụ việc liên quan đến quyền xác định lại giới tính của cá nhân Vận dụng các quy định của pháp luật có liên quan để phân tích và đưa ra những bình luận, kiến nghị của nhóm về hai vụ việc đó”

NỘI DUNG

I KHÁI QUÁT CHUNG

1 Khái niệm quyền nhân thân

Quyền nhân thân là thuật ngữ pháp lý để chỉ những quyền gắn liền với bản thân con người, gắn liền với đời sống riêng tư của mỗi cá nhân Từ xưa tới nay, khi nói đến quyền nhân thân người ta liên tưởng ngay tới các quyền có liên quan mật thiết đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân Nói chung, quyền nhân thân là thứ quyền để bảo vệ cái “danh” của mỗi con người bao gồm: danh dự, danh tiếng, danh hiệu… Một xã hội ngày càng tiến bộ bao nhiêu thì con người ngày càng được quý trọng bấy nhiêu, và do đó quyền nhân thân cũng ngày càng được pháp luật quy định đầy đủ, rõ ràng hơn

Điều 24 Bộ luật Dân sự năm 2005 có quy định khái niệm quyền nhân thân như

sau: “Quyền nhân thân được quy định trong Bộ luật này là quyền dân sự gắn liền

với mỗi cá nhân, không thể chuyển giao cho người khác, trừ trường hợp pháp luật

có quy định khác” Việc quy định này khá chung chung, không đi vào cụ thể nên

chúng ta có thể định nghĩa quyền nhân thân như sau:

- Theo nghĩa khách quan: Quyền nhân thân được hiểu là tổng hợp các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành, trong đó nội dung quy định rõ ràng cho các

cá nhân thực hiện quyền của mình

- Theo nghĩa chủ quan: Quyền nhân thân là quyền dân sự chủ quan gắn liền với

cá nhân do Nhà nước quy định cho mỗi cá nhân và cá nhân không thể chuyển giao quyền này cho người khác

2 Quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết

Lần đầu tiên trong lịch sử lập pháp, BLDS 2005 đã quy định quyền hiến xác, bộ

phận cơ thể như một quyền nhân thân tại Điều 34 như sau: “Cá nhân có quyền hiến

xác, bộ phận cơ thể của mình sau khi chết” Việc ghi nhận quyền hiến xác, bộ phận

cơ thể không những là bước tiến mới trong pháp luật dân sự Việt Nam, mà nó còn có

ý nghĩa to lớn trong thực tiễn Nó tạo ra hàng ngàn cơ hội sống sót và chữa bệnh của những người đang bị bệnh hiểm nghèo và tạo ra nhiều sinh viên có chuyên môn cao hơn khi đã được thực hành trong nhà trường

Cũng như quyền hiến mô, bộ phận cơ thể sống, quyền hiến xác cũng cần có sự tự nguyện của người hiến Xong, quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết là một quyền nhân thân đặc biệt, nó chỉ được thực hiện khi người hiến chết nên dẫn tới nhiều khó khăn cho việc thực hiện quyền này, bởi vì khi người hiến chết đi thì bản thân người hiến không thể biết được ý chí của mình có được thực hiện hay không? Nhiều trường hợp trên thực tế, người hiến đồng ý hiến mô, bộ phận cơ thể mình sau khi chết, tuy nhiên người nhà, người thân thích của họ lại không đồng ý việc này

Hoặc khi người chết không có thẻ hiến xác mà người nhà họ lại mong hiến xác để thực hiện nghĩa cử cao đẹp thì sẽ xử lý ra sao Vậy sẽ giải quyết như thế nào trong trường hợp đó? Pháp luật còn đang bỏ ngỏ vấn đề này

Chính vì vậy, pháp luật dân sự cần có những quy định cụ thể hơn trong những trường hợp liên quan tới hiến xác, bộ phận cơ thể người chết

3 Quyền xác định lại giới tính

Đây là quyền nhân thân cũng lần đầu tiên được quy định tại Điều 36 BLDS 2005:

“Cá nhân có quyền được xác định lại giới tính.

Việc xác định lại giới tính của một người được thực hiện trong trường hợp giới tính của người đó bị khuyết tật bẩm sinh hoặc chưa định hình chính xác mà cần có

sự can thiệp của y học nhằm xác định rõ về giới tính.

Việc xác định lại giới tính được thực hiện theo quy định của pháp luật.”

Như vậy, BLDS chỉ quy định quyền xác định lại giới tính chứ không quy định quyền thay đổi giới tính Quy định về quyền xác định lại giới tính tạo điều kiện cho những người vì lí do tự nhiên hoặc bị trục trặc về giới tính nên được xác định đúng giới tính của mình Mặc khác, hạn chế tình trạng lợi dụng kẽ hở của pháp luật để thay đổi giới tính

Tuy nhiên, xung quanh việc xác định lại giới tính, thay đổi giới tính thì các vấn

đề liên quan đến sự cá biệt hóa cá nhân sẽ xử lí như thế nào? Ví dụ như vấn đề thay đổi các chứng thư hộ tịch của cá nhân Pháp luật dân sự cũng không có những quy định cụ thể trong vấn đề này Mặt khác, các quy định của các chuyên ngành luật liên quan cũng không đề cập tới tình huống này, chẳng hạn Luật HN&GĐ 2000 cũng không dự liệu vấn đề hôn nhân của những người chuyển đổi giới tính… Thiết nghĩ, pháp luật dân sự cần chú ý những nội dung này trong quá trình hoàn thiện pháp luật

II VỤ VIỆC THỰC TIỄN

1 Vụ việc liên quan đến quyền hiến xác, bộ phận cơ thể của cá nhân sau khi chết

a Tóm tắt vụ việc

Anh Nguyễn Văn Sơn, sinh ngày 23/7/1976 tại Chí Linh, Hải Dương, cư trú tại

số nhà 34, đường Trần Đăng Ninh, Cầu giấy, Hà Nội Năm 2000 anh Sơn cảm thấy sức khỏe của mình suy yếu và đã đi khám tại bệnh viện Bạch Mai, Hà Nội Anh nhận được kết quả là bị ung thư ở giai đoạn cuối, biết được tình trạng sức khỏe của mình, anh Sơn muốn làm một việc có ý nghĩa đối với cuộc sống của mình đó là hiến xác sau khi chết Ngày 2/3/2000 anh Sơn làm đơn xin hiến xác sau khi chết gửi đến bệnh viện Bạch Mai, Hà nội với mục đích xin hiến xác của mình sau khi chết để phục vụ cho việc nghiên cứu khoa học Sau khi nhận được đơn xin hiến xác của anh Sơn, bệnh viện Bạch Mai đã gặp trực tiếp anh Sơn tiến hành khám sức khỏe và cấp thẻ hiến xác ngay sau đó

Ngày 22/4/2002 anh Sơn đã mất tại nhà do bệnh nặng Để thực hiện được ước mốn của anh Sơn trước khi chết, gia đình đã gọi điện thông báo cho bệnh viện Bạch Mai về việc anh Sơn đã mất Bệnh viện Bạch Mai ngay sau khi nhận được thống báo của gia đình đã đến nhà anh Sơn để lấy xác bảo quản nhằm thực hiện cho việc nghiên cứu khoa học

Ngày 12/5/2002 gia đình anh Sơn đã biết được thông tin bệnh viện Bạch Mai đã bán giác mạc của anh Sơn cho người khác để chữa bệnh Gia đình anh Sơn đã rất bức xúc vì thấy ý nguyện của anh Sơn trước khi mất không được thực hiện, và đã đến bệnh viện Bạch Mai yêu cầu được giải thích rõ ràng về việc này, nhưng bệnh viện không giải thích và cố tình lảng tránh Ngày 12/6/2002, ông Nguyễn Văn Hùng

là bố đẻ của anh Sơn đã làm đơn lên tòa án quận Cầu Giấy Hà Nội, để kiện bệnh viện Bạch Mai đòi bồi thường vì đã bán giác mạc của anh Sơn, trái với ý nguyện trước khi chết của anh là hiến vì mục đích nghiên cứu khoa học Sau khi đã xem xét

đầy đủ hồ sơ giữa bệnh viện Bạch mai với gia đình anh Sơn đã thỏa thuận với nhau Tòa án quyết định buộc bệnh viện Bạch Mai phải bồi thường tổn thất về tinh thần cho gia đình anh Sơn và khắc phục thiệt hại với tổng số tiền là 20 triệu đồng

b Phân tích vụ việc

Thứ nhất, anh Sơn có đủ các điều kiện của chủ thể thực hiện quyền hiến xác sau khi chết.

Theo quy định tại khoản 1 Điều 18 và khoản 1 Điều 19 Luật Hiến, lấy, ghép mô,

bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 thì chỉ những người đủ điều kiện được quy định tại Điều 5 luật này mới được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác sau khi chết

Điều 5 Quyền hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác

“Người từ đủ mười tám tuổi trở lên, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của mình khi còn sống, sau khi chết và hiến xác.”

Có thể rút ra điều kiện về chủ thể thực hiện quyền hiến xác bao gồm:

+/ người thực hiện quyền hiến xác phải đủ 18 tuổi trở lên

+/ người thực hiện quyền hiến xác phải có năng lực hành vi dân sự

+/ người thực hiện quyền hiến xác phải hoàn toàn tự nguyện

+/ Việc hiến xác phải không nhằm mục đích thương mại

Anh Sơn sinh năm 1978, đến năm 2000 anh Sơn đã 22 tuổi Như vậy, anh Sơn đã

đủ tuổi để thực hiện quyền hiến xác Bên cạnh đó, anh cũng có đủ năng lực hành vi dân sự thể hiện qua việc anh có khả năng quyết định việc hiến xác của mình cho bệnh viện Bạch Mai với mục đích cống hiến cho nghiên cứu khoa học với tinh thần hoàn toàn tự nguyện

Mặt khác mục đích hiến xác của anh Sơn là phục vụ cho công tác nghiên cứu khoa học đã tuân thủ nguyên tắc trong việc hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người

và hiến lấy xác Mục đích cao cả đó không vi phạm vào các quy định cấm của Điều

4 luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác.

Như vậy, anh Sơn đã thỏa mãn các điều kiện yêu cầu đối với người hiến xác

Thứ hai, bệnh viện Bạch Mai đã tuân thủ theo đúng quy định của pháp luật về thủ tục đăng ký hiến xác sau khi chết cũng như đảm bảo điều kiện về lấy xác của

cá nhân sau khi chết

Căn cứ vào Điều 19 và Điều 22 Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người

và hiến, lấy xác năm 2006

Theo đó, bệnh viện Bạch Mai đảm bảo yêu cầu của một cơ sở tiếp nhận và bảo quản xác của người hiến: có đầy đủ điều kiện về cơ sở vật chất bảo quản xác, trang thiết bị, nhân sự và có phòng tưởng niệm theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế

Điều 19 quy định, khi nhận được thông báo về trường hợp hiến xác, cơ sở tiếp

nhận và bảo quản xác của người hiến có trách nhiệm sau đây: Trực tiếp gặp người hiến để tư vấn về các thông tin có liên quan về hiến xác; Hướng dẫn việc đăng ký hiến theo mẫu đơn và Cấp thẻ đăng ký hiến xác cho người hiến

Theo thông tin vụ việc thì khi nhận được đơn xin hiến xác sau khi chết từ anh Sơn thì đại diện của bệnh viện Bạch Mai đã trực tiếp đến gặp anh Sơn để tiến hành khám sức khỏe cũng như cấp thẻ đăng ký hiến xác cho anh theo đúng quy trình pháp luật quy định Do đó, khi anh Sơn chết, bệnh viện Bạch Mai có quyền đến lấy xác của anh vì đã có thẻ đăng ký hiến xác

Thứ ba, bệnh viện Bạch Mai bán giác mạc của anh Sơn cho người khác là trái với quy định của pháp luật về hiến xác sau khi chết.

Hành vi bán giác mạc của bệnh viện bạch mai là hành vi xâm phạm thi thể trái với ý chí của người có thi thể khi còn sống Khi còn sống, anh Sơn đã thể hiện mong muốn được hiến xác của mình cho bệnh viện Bạch Mai chỉ với mục đích là giúp cho

việc nghiên cứu khoa học Như vậy, sau khi anh Sơn chết, bệnh viện Bạch Mai chỉ được sử dụng xác của anh Sơn với mục đích nghiên cứu khoa học theo đúng nguyện vọng của anh Hành vi của bệnh viện Bạch Mai là hành vi trái pháp luật, vi phạm Điều 11 Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 về

các hành vi bị nghiêm cấm, bao gồm hành vi “Lấy, ghép, sử dụng, lưu giữ mô, bộ

phận cơ thể người vì mục đích thương mại”

 Quan điểm của nhóm về cách giải quyết của Tòa án:

Cách giải quyết của Tòa án quận Cầu giấy là đúng theo quy định của pháp luật Việc Tòa án ra quyết định buộc bệnh Viện Bạch Mai phải bồi thường cho gia đình

anh Sơn 20 triệu đồng là hợp lý Căn cứ vào Điều 628 Bộ luật dân sự quy định về

bồi thường thiệt hại do xâm phạm thi thể:

“1 Cá nhân, pháp nhân, chủ thể khác xâm phạm thi thể phải bồi thường thiệt hại.

2 Thiệt hại do xâm phạm thi thể gồm chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại.

3 Người xâm phạm thi thể phải bồi thường một khoản tiền theo quy định tại khoản 2 Điều này và một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần cho những người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người chết, nếu không có những người này thì người trực tiếp nuôi dưỡng người chết được hưởng khoản tiền này Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thoả thuận; nếu không thoả thuận được thì mức tối đa không quá ba mươi tháng lương tối thiểu do Nhà nước quy định.”

Như vậy, từ việc phân tích trên ta thấy được cách giải quyết vụ việc của Tòa án quận Cầu Giấy – Hà Nội là rất thỏa đáng và hoàn toàn phù hợp với quy định của pháp luật

c Kiến nghị của nhóm về vụ việc

Hàng năm số lượng người tình nguyện hiến xác ngày một tăng và việc sử dụng xác người hiến đã xuất hiện một số vấn đề bất cập như việc các cơ quan đã không tuân thủ đúng ý nguyện của người hiến xác Vụ việc trên đây cũng là vụ việc tiêu biểu, qua vụ việc trên nhóm có một số kiến nghị về quy định của pháp luật về vấn đền này như sau:

Một là, các nhà làm luật cần sớm quy định cơ quan và người giám sát cụ thể để sớm phát hiện các hành vi vi phạm đồng thời đảm bảo ước nguyện của người hiến xác được thực hiện đúng Đồng thời cũng quy định về điều kiện hiến, nhận, sử dụng

mô, bộ phận cơ thể sau khi chết để nghiên cứu khoa học một cách chặt chẽ hơn nhằm tránh việc các tổ chức cá nhân lợi dụng để bán mô, nội tạng vì mục đích thương mại

Hai là, về độ tuổi của người hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết (quy định tại

điều 22 của luật) Theo nhóm pháp luật không nên giới hạn độ tuổi là đủ 18 tuổi trở

lên mà mở rộng với đối tượng dưới 18 tuổi có nguyện vọng hiến và có sự đồng ý hợp pháp của gia đình hoặc người dám hộ

Ba là, cần quy định rõ ràng, cụ thể hơn nữa chế tài đối với việc vi phạm ý nguyện của người hiến xác, bộ phận cơ thể như trường hợp nói trên trong Luật hiến, lấy, ghép, mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác

2 Vụ việc liên quan đến quyền xác định lại giới tính của cá nhân

a Tóm tắt vụ việc

Phạm Lê Quỳnh Trâm là tên hiện nay của anh Phạm Văn Hiệp, ngụ tại Chơn Thành, tỉnh Bình Phước Trâm khẳng định rằng cô là người liên giới tính (có bộ phận sinh dục không rõ ràng), do đó, trong khoảng thời gian từ 2006-2008 “cô” đã sang Thái Lan để tiến hành phẫu thuật chuyển đổi giới tính Trở về Việt Nam sau khi phẫu thuật, cô quyết định về địa phương - nơi cô thường trú- xin chính quyền và cơ quan chức năng cho phép được chuyển đổi giới tính, cải chính hộ tịch, họ tên

Ngày 5.11.2009, UBND huyện Chơn Thành đã ra quyết định số 5876/QĐ-UBND, với nội dung “cho phép Phạm Văn Hiệp được xác định lại giới tính từ nam sang nữ và đồi tên thành Phạm Lê Quỳnh Trâm” Ngày 22.1.2013, Sở Tư pháp tỉnh

BP cho biết: Việc UBND huyện Chơn Thành ra quyết định số 5876/QĐ-UBND ngày 5.9.2011 và quyết định 5877/QĐ-UBND ngày 6.11.2009, về việc xác định lại giới tính, thay đổi hộ tịch của anh Phạm Văn Hiệp từ nam sang nữ và đổi tên là Phạm Lê Quỳnh Trâm là trái quy định của pháp luật UBND huyện Chơn Thành có thẩm quyền quyết định các trường hợp về giới tính; tuy nhiên, trường hợp giải quyết thay đổi giới tính đối với trường hợp của anh Phạm Văn Hiệp là sai đối tượng, không đúng với trình tự thủ tục

Trâm khẳng định rằng cô là người liên giới tính (có bộ phận sinh dục không rõ ràng) Cụ thể giám định y khoa cho thấy cô có tử cung, buồng trứng, hormone thiên

về giới tính nữ, không có yết hầu Kết quả giám định này được cô thực hiện tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Bình Phước

Tuy nhiên, Sở Tư pháp Bình Phước cho rằng Bệnh viện đa khoa tỉnh Bình Phước không có chức năng xác định lại giới tính, nên kết quả giám định này không có giá trị pháp lý Sở vì vậy nhìn nhận anh Hiệp là người hoàn chỉnh về giới tính nam, là một thanh niên, khỏe mạnh bình thường nên không thuộc nhóm được áp dụng xác định lại giới tính

Theo Quỳnh Trâm thì kết luận này chưa thỏa đáng và không có cơ sở "Trước đây khi tiến hành thủ tục để xin xác định lại giới tính, tôi được các cán bộ hữu trách hướng dẫn làm thủ tục giám định y khoa ở Bệnh viện đa khoa tỉnh Bình Phước", Theo ông Lương Thế Huy, cán bộ pháp lý của Trung tâm ICS (tổ chức vì quyền lợi người đồng tính, song tính và chuyển giới tại Việt Nam) cho biết , thời gian qua, trong những buổi nói chuyện liên quan đến vấn đề của người đồng tính, song tính, chuyển giới, lãnh đạo Bộ Tư pháp hay Văn phòng Chính phủ đều viện dẫn Quỳnh