Các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân các cấp tùy theo chức năng của mình tiến hành tổ chức thực hiện các chính sách, văn bản pháp luật về bảo vệ quyền lợi NTD,
Trang 1MỤC LỤC
A Đặt vấn đề……… 1
B Nội dung……….1
I Khái quát về pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và các thiết chế thực thi pháp luật bào vệ quyền lợi người tiêu dùng……….1
1 Khái quát về pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam……….1
2 Vai trò của các thiết chế thực thi PLBVQLNTD trong việc bảo vệ quyền lợi NTD………1
II Vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng……… 2
1 Chính phủ……… 2
2 Bộ Công thương……….3
3 Bộ Khoa học và Công nghệ……… 5
4 Bộ Y tế……….6
5 Các Bộ, cơ quan ngang Bộ và một số cơ quan thuộc Chính phủ khác……….7
6 Ủy ban nhân dân các cấp ……….8
III Thực trạng hoạt động và một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam hiện nay……… 9
1 Những kết quả đạt được trong hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam hiện nay……… 9
2 Những hạn chế còn tồn tại trong hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại Việt Nam……….10
3 Một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam………11
C Kết luận………12
0
Trang 2A ĐẶT VẤN ĐỀ.
Hiện nay, ở nước ta, PLBVNTD vẫn đang là một lĩnh vực pháp luật còn khá mới mẻ Thực tiễn thi hành công tác thực thi PLBVQLNTD cho thấy năng lực thực thi pháp luật của các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập trong khi tình trạng vi phạm quyền lợi NTD vẫn diễn ra phổ biến Do đó, việc tìm hiều, nghiên cứu, đánh giá tiến tới hoàn thiện năng lực thực thi pháp luật của các thiết chế thực thi PLBVQLNTD là vấn đề cấp bách hiện nay
Vì vậy, em chọn đề bài “Vai trò của cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ NTD trong việc bảo
vệ NTD ở Việt Nam” để tìm hiểu rõ hơn về các thiết chế thực thi PLBVQLNTD nói chung và vai trò
của các cơ quan quản lý nhà nước nói riêng trong vấn đề bảo vệ QLNTD ở Việt Nam hiện nay
B NỘI DUNG.
I Khái quát về pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và các thiết chế thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
1 Khái quát về pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam.
Ở Việt Nam, PLBVQLNTD là một lĩnh vực pháp luật còn khá mới mẻ không chỉ đối với NTD
mà còn mới đối với ngay cả các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp Vì vậy quan niệm về thiết chế thực thi PLBVQLNTD hầu như chưa được đề cập một cách có hệ thống trong các sách, báo và
các công trình nghiên cứu khoa học pháp lý ở nước ta Tuy nhiên, vẫn có một quan niệm rằng: Thiết chế thực thi pháp luật BVQLNTD là các cơ quan, tổ chức có chức năng chủ yếu là đưa pháp luật BVQLNTD vào cuộc sống Theo đó, thiết chế thực thi PLBVQLNTD ở Việt Nam sẽ gồm 3 nhóm cơ
quan, tổ chức chính sau:
Thứ nhất, các cơ quan hành chính trực tiếp tham gia vào việc bảo vệ quyền lợi NTD
Thứ hai, hệ thống các cơ quan tài phán, trong đó bao gồm Tòa án nhân dân các cấp và hệ thống
các tổ chức trọng tài giải quyết tranh chấp
Thứ ba, hệ thống các Hội bảo vệ người tiêu dùng.
Quan niệm về hệ thống thiết chế thực thi PLBVQLNTD này đã xác định được những chủ thể
cơ bản trong guồng máy thực thi PLBVQLNTD hiện nay ở nước ta Mặc dù đây cũng chỉ là một quan niệm mới về thiết chế thực thi pháp luật BVQLNTD ở nước ta và trong thời gian tới vẫn cần có sự nghiên cứu và nhìn nhận toàn diện hơn nhưng có thể thấy việc hiểu các thiết chế theo quan niệm này cũng đã phần nào đáp ứng được những đòi hỏi của thực tế hiện nay trong việc phân công nhiệm vụ quyền hạn của các cơ quan, tổ chức trong việc hiện thực hóa các yêu cầu, đòi hỏi của pháp luật bảo vệ quyền lợi NTD trong đời sống hàng ngày
2 Vai trò của các thiết chế thực thi PLBVQLNTD trong việc bảo vệ quyền lợi NTD.
Pháp luật bảo vệ NTD là cơ sở pháp lý quan trọng để người dân thực hiện các quyền năng tiêu dùng của mình Tuy nhiên, NTD chỉ thực sự được bảo vệ khi có một thể chế pháp lý đầy đủ, chặt chẽ đảm bào quyền lợi của mình và có cơ chế vận hành, thực thi sao cho các quyền đó đi vào đời sống Có
Trang 3như vậy, quyền lợi của NTD thực sự mới được thực thi trong thực tế Như vậy, có thể thấy những vai trò cơ bản của các thiết chế thực thi PLBVQLNTD trong công tác bảo vệ quyền lợi NTD như sau:
Thứ nhất, các thiết chế thực thi PLBVQLNTD có vai trò hiện thực hóa những yêu cầu, đòi hỏi
của pháp luật BVQLNTD và của NTD trong việc bảo vệ quyền năng tiêu dùng thông qua việc triển khai, tổ chức thực hiện chính sách và pháp luật bảo vệ NTD
Thứ hai, các thiết chế thực thi PLBVQLNTD có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo cho
PLBVQLNTD được tôn trọng và thực sự là công cụ pháp lý bảo vệ NTD, đồng thời góp phần nâng cao kiến thức về BVNTD cho người dân và nâng cao ý thức tự giác của các chủ thể tham gia quan hệ tiêu dùng
Thứ ba, các thiết chế thực thi PLBVQLNTD góp phần nâng cao kiến thức tiêu dùng và
PLBVQLNTD cho người dân thông qua việc tuyên truyền, giáo dục, phổ biến các quy định cũng như tinh thần cơ bản nhất của pháp luật và những hiểu biết liên quan đến việc bảo vệ NTD
Thứ tư, các thiết chế thực thi PLBVQLNYD còn phát huy vai trò bảo vệ NYD qua việc tiến
hành nhiều hoạt động để bảo vệ NTD như: thiết lập và phát triển quan hệ hợp tác quốc tế về BVNTD, chia sẻ thông tin, học hỏi kinh nghiệm về hoạt động bảo vệ NTTD của các quốc gia có nền kinh tế phát triển,…
II Vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Các cơ quan quản lý nhà nước là chủ thể giữ vai trò chủ đạo trong cả hệ thống thiết chế thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi NTD ở nước ta, bao gồm Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, các cơ quan thuộc Chính phủ và Ủy ban nhân dân các cấp Trong đó, Chính phủ là cơ quan cao nhất trong hệ thống cơ quan quản lý nhà nước, thực hiện thống nhất quản lý nhà nước về bảo vệ người tiêu dùng trong phạm vi cả nước Các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân các cấp tùy theo chức năng của mình tiến hành tổ chức thực hiện các chính sách, văn bản pháp luật về bảo vệ quyền lợi NTD, chỉ đạo hoặc phối hợp với các cơ quan khác tiến hành các hoạt động trong phạm vi quyền hạn của mình nhằm đảm bảo cho quyền lợi của NTD được thực thi trên thực tế
1 Chính phủ.
Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước ta có vai trò thống nhất quản lý việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế - xã hội, quốc phòng, anh ninh và đối ngoại của Nhà nước; bảo đảm hiệu lực của bộ máy nhà nước từ trung ương đến cơ sở; bảo đảm việc tôn trọng và chấp hành Hiến pháp và pháp luật; phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng
và bảo vệ Tổ quốc, bảo đảm ổn định và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân 1
Bảo vệ NTD là một phần trong chức năng quản lý của Nhà nước ta và là một trong những trọng tâm chỉ đạo, điều hành của Chính phủ Khoản 1 Điều 47 Luật bảo vệ quyền lợi NTD năm 2010
quy định “Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong phạm vi
1 Điều 1 Luật tổ chức Chính phủ năm 2001
2
Trang 4cả nước” Trong hoạt động thực thi pháp luật nói chung và pháp luật bảo vệ quyền lợi NTD nói riêng, Chính phủ giữ vai trò chỉ đạo, xây dựng chính sách, pháp luật, điều phối hoạt động, kiểm tra, giám sát việc thi hành luật; tổ chức và lãnh đạo công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật; tổ chức và lãnh đạo công tác thanh tra nhà nước; tổ chức và chỉ đạo giải quyết các khiếu nại, tố cáo của công dân thuộc trách nhiệm của Chính phủ 2
Đồng thời, trong công tác thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi NTD, Chính phủ tiến hành sự phân công, phân cấp quản lý, quy định cụ thể trách nhiệm của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ về bảo vệ quyền lợi NTD Các cơ quan được phân công nhiệm vụ quản lý nhà nước
về bảo vệ quyền lợi NTD này chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi NTD Theo đó, Chính phủ đã ban hành các Nghị định quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn cũng như cơ cấu tổ chức của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ nói chung trong hoạt động thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi NTD Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng Bộ liên quan đến hoạt động bảo vệ quyền lợi NTD sẽ do Chính phủ quy định cụ thể theo quy định của Luật Tổ chức Chính phủ cũng như tùy thuộc vào điều kiện kinh tế - xã hội và thực tiễn yêu cầu bảo vệ quyền lợi NTD trong từng thời kỳ
2 Bộ Công Thương.
Theo sự phân cấp dọc, ở trung ương, hoạt động thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi NTD thuộc trách nhiệm của các Bộ mà trước hết là Bộ Công thương Điều 34 Nghị định 55/2008/NĐ-CP ngày 24/4/2008 quy định chi tiết thi hành pháp lệnh bảo vệ quyền lợi NTD năm 1999, khoản 2 Điều 47 Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010 quy định Bộ Công thương chịu trách nhiệm trước Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi NTD trong phạm vi cả nước
Bộ Công thương có những quyền hạn, nhiệm vụ cụ thể trong hoạt động thực thi pháp luật bảo
vệ quyền lợi NTD được quy định tại Điều 48 Luật BVNTD 2010 như sau: “1 Ban hành theo thẩm quyền hoặc trình cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành và tổ chức thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chương trình, dự án, chính sách, pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; 2 Quản lý hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của tổ chức xã hội, tổ chức hòa giải; hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung theo quy định tại Điều 19 của Luật này; 3 Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; tư vấn, hỗ trợ và nâng cao nhận thức
về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng…”.
Trong cơ cấu tổ chức của Bộ Công thương được quy định tại Điều 3 Nghị định
189/2007/NĐ-CP ngày 27/12/2007 của Chính phủ quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ công thương thì có hai cơ quan được giao nhiệm vụ thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi NTD
là Cục Quản lý cạnh tranh và Cục Quản lý thị trường Theo đó:
2 Điều 18 Luật tổ chức Chính phủ
Trang 5- Cục Quản lý cạnh tranh là cơ quan chuyên trách được giao nhiệm vụ giúp Bộ trưởng Bộ Công thương thực hiện quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi NTD (Khoản 2 Điều 24 Nghị định 55/2008/NĐ-CP) Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Cục Quản lý cạnh tranh được quy định cụ thể tại nghị định số 06/2006/NĐ-CP của Chính phủ ngày 09 tháng 01 năm 2006;
- Cục Quản lý thị trường là cơ quan thuộc Bộ Công thương có chức năng giúp Bộ trưởng thực hiện quản lý nhà nước về công tác kiểm soát thị trường, đấu tranh chống các hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động thương mại ở thị trường trong nước, thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành thương mại theo quy định của pháp luật
* Cục Quản lý cạnh tranh:
Có thể nói, việc thành lập cơ quan này vào năm 2006, với tư cách là cơ quan chuyên trách giúp
Bộ trưởng Bộ Công thương thực hiện nhiệm vụ giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về công tác bảo vệ NTD trong cả nước là một bước tiến quan trọng trong công tác bảo vệ NTD Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Cục Quản lý cạnh tranh được quy định tại Nghị định số 06/2006/NĐ-CP ngày 9/1/2006 Theo đó, Cục Quản lý cạnh tranh là tổ chức trực thuộc Bộ Công thương có chức năng giúp Bộ trưởng Bộ Công thương thực hiện quản lý nhà nước về cạnh tranh, chống bán phá giá, chống trợ cấp, áp dụng các biện pháp tự vệ đối với hành hóa nhập khẩu vào Việt Nam; bảo vệ quyền lợi NTD; phối hợp với các doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng trong việc đối phó với các vụ kiện trong thương mại quốc tế liên quan đến bán phá giá, trợ cấp và áp dụng các biện pháp
tự vệ
* Cục Quản lý thị trường:
Cục Quản lý thị trường là cơ quan giúp Bộ trưởng Bộ Công thương thực hiện chức năng quản
lý Nhà nước và tổ chức chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, kiểm soát thị trường, đấu tranh chống các vi phạm pháp luật trong hoạt động thương mại ở thị trường trong nước
Trong hoạt động thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi NTD, Cục Quản lý thị trường có những
nhiệm vụ, quyền hạn như: Xây dựng các văn bản pháp luật về tổ chức quản lý công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường, xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, quy chế kiểm soát thị trường, các chính sách, chế độ đối với công chức làm công tác quản lý thị trường các cấp để Bộ Thương mại trình Chính phủ ban hành hoặc Bộ ban hành theo thẩm quyền… 3 Ngoài Cục Quản lý thị trường là cơ quan thuộc Bộ Công thương có chức năng như trên thì ở các địa phương, hoạt động quản
lý thị trường được giao cho các Chị cục quản lý thị trường và các Đội quản lý thị trường
- Chi cục Quản lý thị trường là tổ chức trực thuộc Sở Công thương có chức năng kiểm tra, kiểm soát thị trường, đấu tranh chống các hành vi buôn bán hàng nhập lậu, hàng cấm, sản xuất, buôn bán hàng giả; thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật thương mại đối với các tổ chức, cá nhân hoạt động thương mại trên địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương
3 tại Điều 4 Nghị định số 10/1995/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung
4
Trang 6- Đội quản lý thị trường là đơn vị trực thuộc Chi cục Quản lý thị trường, có nhiệm vụ: Phát hiện, kiểm tra hàng nhập lậu, hàng cấm, sản xuất, buôn bán hàng giả; kiểm tra thực hiện đăng ký kinh doanh và chấp hành nội dung hoạt động đã đăng ký; kiểm tra việc chấp hành các quy định về thương nhân và hoạt động thương mại; phát hiện các hành vi khác vi phạm pháp luật thương mại trên địa bàn theo sự phân công, phân cấp của Chi cục Quản lý thị trường; Phối hợp với các cơ quan hữu quan trên địa bàn được phân công để kiểm tra và xử lý các vi phạm hành chính liên quan đến nhiều lĩnh vực; Đề xuất với Chi cục đẻ kiến nghị với các cơ quan có thẩm quyền các biện pháp quản lý thị trường, ngăn ngừa các vi phạm pháp luật thương mại trên địa bàn; những bất cập về cơ chế, chính sách pháp luật thương mại cần thiết sửa đổi, bổ sung
3 Bộ Khoa học và Công nghệ.
Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan của Chính phủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước
về khoa học và công nghệ Cùng cới cơ quan tham mưu giúp việc là Tổng cục Tiêu chuẩn – Đo lường – Chất lượng, Bộ khoa học và Công nghệ đóng một vai trò quan trọng trong việc đảm bảo cho pháp luật bảo vệ quyền lợi NTD được thực thi Cụ thể là theo quy định tại Điều 69 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa năm 2007, Bộ Khoa học và Công nghệ có trách nhiệm cụ thể như: Xây dựng, ban hành hoặc trình Chính phủ ban hành và tổ chức thực hiện chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch
và văn bản quy phạm pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa;Chủ trì, phối hợp với các Bộ quản
lý ngành, lĩnh vực xây dựng và tổ chức thực hiện các biện pháp quản lý nhà nước về chất lượng, quy chế quản lý các tổ chức đánh giá sự phù hợp, quy chế chỉ định các tổ chức đánh giá sự phù hợp đối với sản phẩm trong sản xuất và hàng hóa trong xuất khẩu, nhập khẩu và lưu thông trên thị trường; tổ chức hoạt động hợp tác quốc tế về chất lượng sản phẩm, hàng hóa…
Theo Quyết định 104/2009/QĐ-TTg ngày 12/08/2009 của Thủ tướng Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Tổng cục tiêu chuẩn đo lường chất lượng trực thuộc
Bộ Khoa học và Công nghệ thì Tổng cục Tiêu chuẩn – Đo lường – Chất lượng là cơ quan trực thuộc
Bộ Khoa học và Công nghệ, có chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý nhà nước về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng theo quy định của pháp luật Tổng cục Tiêu chuẩn – Đo lường – Chất lượng thực hiện những nhiệm vụ, quyền hạn được quy định cụ thể tại Điều
2 Quyết định 104/2009QĐ-TTg như: “Tham gia xây dựng các văn bản luật về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng sản phẩm, hàng hóa; Đề xuất chiến lược, quy hoạch, chương trình, đề án, dự án quan trọng của quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng sản phẩm, hàng hóa; Công bố tiêu chuẩn quốc gia; Ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, danh mục sản phẩm, hàng hóa có khả năng gây mất
an toàn đối với các lĩnh vực và đối tượng thuộc trách nhiệm quản lý của Bộ Khoa học và Công nghệ…”.
Ngoài Tổng cục Tiêu chuẩn – Đo lường – Chất lượng trực thuộc Bộ Khoa học và Công Nghệ,
ở các địa phương, chức năng quản lý nhà nước về tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng được giao cho Chi cục Tiêu chuẩn – Đo lường – Chất lượng Với vai trò là cơ quan quản lý về Tiêu chuẩn – Đo
Trang 7lường – Chất lượng, Tổng cục tiêu chuẩn đo lường chất lượng cũng như các Chi cục Tiêu chuẩn – Đo lường – Chất lượng ở địa phương thông qua việc tiến hành chức năng, nhiệm vụ của mình để nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước về đo lường của cả nước trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
4 Bộ Y tế.
Bộ Y tế là cơ quan của Chính phủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước về chăm sóc và bảo
vệ sức khỏe nhân dân Đây là cơ quan có vai trò rất quan trọng trong công tác thực thi pháp luật bảo
vệ NTD thông qua việc xây dựng và ban hành các chiến lược, chính sách quy hoạch, kế hoạch, văn bản quy phạm pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm cũng như trong việc tổ chức thực hiện các hoạt động nhằm bảo đảm an toàn các sản phẩm gắn bó với các nhu cầu thiết yếu hàng ngày của người dân
Khoản 2 Điều 61 Luật an toàn thực phẩm năm 2010 quy định: “Bộ Y tế chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về vệ sinh an toàn thực phẩm” Theo quy định tại Điều 62 Luật an
toàn thực phẩm ngày 17/6/2010, Bộ Y tế có trách nhiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm cụ thể như sau:
Bộ Y tế tiến hành các hoạt động như: Chủ trì xây dựng, ban hành hoặc trình cơ quan nhà nước
có thẩm quyền ban hành và tổ chức thực hiện chiến lược, chính sách, quy hoạch, kế hoạch và văn bản quy phạm pháp luật về an toàn thực phẩm thuộc lĩnh vực được phân công quản lý; Quản lý an toàn thực phẩm trong suốt quá trình sản xuất, sơ chế, chế biến, bảo quản, vận chuyển, xuất khẩu, nhập khẩu, kinh doanh đối với phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, nước uống đóng chai, nước khoáng thiên nhiên, thực phẩm chức năng và các thực phẩm khác theo quy định của Chính phủ; Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm trong quá trình sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu, kinh doanh thực phẩm thuộc lĩnh vực được phân công quản lý
Để giúp Bộ trưởng Bộ Y tế thực hiện các nhiệm vụ được giao kể trên, Bộ Y tế đã thành lập nhiều đơn vị quan trọng trong cơ cấu tổ chức của mình, trong đó Cục an toàn vệ sinh thực phẩm là một đơn vị đầu mối đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ quan trọng trong quản lý nhà nước có liên quan tới hoạt động bảo vệ quyền lợi NTD Cục An toàn vệ sinh thực phẩm có các nhiệm vụ, quyền hạn chủ yếu như: Xây dựng, tham gia xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật, các chiến lược, quy hoạch,
kế hoạch, chương trình, đề án, dự án về quản lý chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm trình cấp có thẩm quyền ban hành và tổ chức thực hiện; Chủ trì, phối hợp với các cơ quan có liên quan trong việc quản lý thực phẩm nhập khẩu, các sản phẩm liên quan đến thực phẩm thuộc phạm vi quản lý của Bộ
Y tế và tổ chức thẩm định, trình Bộ trưởng Bộ Y tế chỉ định cơ quan kiểm tra nhà nước đối với các sản phẩm thực phẩm nhập khẩu; Thực hiện công tác thanh tra chuyên ngành về chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm trong phạm vi cả nước; phối hợp với Thanh tra Bộ Y tế trong việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị xử phạt hành chính của các tổ chức và cá nhân liên quan đến lĩnh vực quản lý nhà nước về chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm trong phạm vi thẩm quyền được phân cấp
5 Các Bộ, cơ quan ngang Bộ và một số cơ quan thuộc Chính phủ khác.
6
Trang 8Ở trung ương, hoạt động thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi NTD là trách nhiệm của tất cả các
Bộ Các Bộ, cơ quan ngang Bộ và các cơ quan thuộc Chính phủ trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ người tiêu dùng thực hiện những nhiệm vụ và quyền hạn như: Xây dựng trình Chỉnh phủ ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền các văn bản quy phạm pháp luật thuộc phạm vi ngành, lĩnh vực do mình quản lý có liên quan đến bảo vệ quyền lợi NTD; Chỉ đạo, thanh tra, kiểm tra việc thực hiện các quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi NTD trong phạm vi ngành, lĩnh vực do mình quản lý; Giải quyết tố cáo và xử
lý vi phạm pháp luật về bảo vệ quyền lợi NTD theo thẩm quyền;…Ngoài những trách nhiệm này, đối với một số Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ có liên quan chặt chẽ với công tác bảo vệ NTD còn tiến hành các hoạt động được quy định tại Khoản 2 Điều 26 Nghị định số 55/2008/NĐ-CP như sau:
- Bộ Xây dựng thực hiện việc quản lý, kiểm tra, thanh tra trong tất cả các khâu tử quy hoạch, thiết kế, thi công, nghiệm thu công trình xây dựng dân dụng;
- Bộ Giao thông vận tải thực hiện việc quản lý, kiểm tra, thanh tra chất lượng các phương tiên giao thông vận tải đường thủy, đường bộ, đường sắt, đường hàng không, ga đường sắt, sân bay, bến cảng và các trang thiết bị sử dụng cùng với phương tiện vận tải nhằm đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng trong các dịch vụ về vận chuyển hoặc khi người tiêu dùng mua để sử dụng các phương tiện, thiết
bị này;
- Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với Bộ Công thương và các Bộ chuyên ngành thực hiện việc quản lý, kiểm tra, thanh tra các hoạt động tuyên truyền, thông tin, quảng cáo về hàng hóa, văn hóa phẩm và dịch vụ trên các phương tiện thông tin đại chúng;
- Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thông thực hiện việc quản lý, kiểm tra, thanh tra chất lượng phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây, giống con, các sản phẩm sinh học phục
vụ trồng trọt và chăn nuôi, thức ăn gia súc; Chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành có liên quan thực hiện việc quản lý, kiểm tra, thanh tra chất lượng các chủng loại động, thực vật, thủy sản, thức ăn cho thủy sản, hải sản, thuốc bảo vệ bà thuốc thú y thủy sản, dịch vụ đánh cá;
- Bộ Thông tin và Truyền thông thực hiện việc quản lý, kiểm tra, thanh tra chất lượng, giá cả các dịch vụ bưu chính và chuyển phát, viễn thông và internet, truyền dẫn phát sóng; tần số vô tuyến điện, hoạt động báo chí, xuất bản theo quy định của pháp luật;
- Bộ Giáo dục và Đào tạo nghiên cứu, xây dựng giáo trình, tài liệu giảng dạy về vấn đề bảo vệ quyền lợi NTD; nghiên cứu, trình Chính phủ phương án đưa vấn đề bảo vệ NTD vào chương trình giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân;
- Đài truyền hình Việt nam, Đài Tiếng nói Việt Nam thường xuyên cập nhật, đăng tải các thông tin liên quan đến bảo vệ NTD; dành thời lượng phát sóng thích hợp để tuyên truyền các vấn đề liên quan đến pháp luật bảo vệ NTD
Trang 9Xuất phát từ việc bảo vệ quyền lợi NTD liên quan đến nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội nên công tác thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi NTD thuộc trách nhiệm của nhiều Bộ chứ không phải chỉ trách nhiệm riêng của một Bộ hoặc một vài Bộ nào Ngoài một số Bộ mang tính đặc thù, còn lại hầu hết các Bộ khác đều có trách nhiệm bảo vệ quyền lợi NTD trong lĩnh vực quản lý nhà nước của mình Quy định này của pháp luật đảm bảo cho pháp luật bảo vệ quyền lợi NTD được thực thi một cách toàn diện và đồng bộ, quyền lợi của NTD được bảo vệ hiệu quả hơn trên mọi lĩnh vực của đời sống tiêu dùng
6 Ủy ban nhân dân các cấp.
Trong lĩnh vực thực thi pháp luật nói chung, UBND giữ vai trò quan trọng trong việc tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra việc thi hành Hiến pháp, luật, các văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên và nghị quyết của Hội đồng nhân dân cùng cấp; tổ chức thực hiện công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật ở địa phương; Chỉ đạo thực hiện các biện pháp bảo vệ tài sản của cơ quan,
tổ chức, bảo vệ tính mạng, tự do, danh dự, nhân phẩm, tài sản, các quyền và lợi ích hợp pháp khác của công dân;…(Điều 94 Luật tổ chức HĐND và UBND năm 2003)
Trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi NTD nói riêng, Điều 49 Luật bảo vệ quyền lợi NTD năm
2010 quy định trách nhiệm của Ủy ban nhân dân các cấp trong việc bảo vệ quyền lợi NTD như sau:
“Ban hành theo thẩm quyền hoặc trình cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành và tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại địa phương; Quản lý hoạt động về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của tổ chức xã hội, tổ chức hòa giải tại địa phương; Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; tư vấn, hỗ trợ và nâng cao nhận thức về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại địa phương; Thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng theo thẩm quyền”.
Ngoài các quy định chung kể trên, Luật bảo vệ NTD còn có một số quy định về thẩm quyền quản lý nhà nước của cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ người tiêu dùng cấp tỉnh, cấp huyện và cấp
xã trong việc bảo vệ quyền lợi NTD trong những trường hợp cụ thể Chẳng hạn, theo quy định tại Điều 22 Luật bảo vệ quyền lợi NTD, cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ NTD cấp tỉnh là cơ quan tiếp nhận báo cáo kết quả thu hồi hàng hóa có khuyết tật của tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu hàng hóa Khoản 1 Điều 25 quy định cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ NTD cấp huyện sẽ là cơ quan tiếp nhận và giải quyết yêu cầu bảo vệ quyền lợi NTD hoặc của tổ chức xã hội trong trường hợp NTD, tổ chức xã hội phát hiện hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ quyền lợi NTD của tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ gây thiệt hạo đến lợi ích của Nhà nước, lợi ích của nhiều người tiêu dùng, lợi ích công cộng
Có thể thấy rằng, UBND các cấp cùng với các cơ quan tham mưu, giúp việc cho mình thông qua việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn đã góp phần vào việc giám sát việc chấp hành pháp luật về bảo vệ quyền lợi NTD của tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ; xử lý các hành vi vi phạm về bảo vệ quyền lợi NTD theo thẩm quyền và theo quy định của pháp luật; ngăn
8
Trang 10ngừa các hoạt động bán hàng bất chính, hàng giả, hàng nhập lậu và các hình thức gian lận khác gây tổn hại đến lợi ích của người tiêu dùng… Qua đó, pháp luật bảo vệ quyền lợi NTD được thực thi, đáp ứng được những yêu cầu, đòi hỏi của đời sống tiêu dùng
III Thực trạng hoạt động và một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam hiện nay.
1 Những kết quả đạt được trong hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam hiện nay.
a Trong hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật về bảo vệ NTD.
Kể từ khi ra đời, Cục quản lý cạnh tranh đã nỗ lực thực hiện các hoạt động truyền thông nâng cao nhận thức của NTD, giải đáp pháp luật về bảo vệ quyền lợi NTD cho các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp có quan tâm đến vấn đề này
Cục đã chủ trì tổ chức hoặc phối hợp với các Hội bảo vệ NTD và các cơ quan liên quan như Cục An toàn vệ sinh thực phẩm, Cục Quản lý chất lượng hàng hóa tổ chức nhiều buổi Hội thảo, Hội nghị tuyên truyền, phổ biến pháp luật Bảo vệ NTD trên cả nước cùng với việc in và phát hành hàng
vạn các ấn phẩm như tờ rơi, sách hướng dẫn, sách “Hỏi - Đáp bảo vệ người tiêu dùng”, “Sổ tay bảo
vệ người tiêu dùng” tại các Hội chợ, khu đông dân cư, siêu thị, trung tâm thương mại lớn, các trường
đại học… Cục Quản lý cạnh tranh cũng đã xây dựng chuyên mục bảo vệ người tiêu dùng trên trang website của Cục tại địa chi: www.vcad.god.vn hoặc www.qlct.gov.vn Tại đây, người tiêu dùng có thể
tìm hiểu các quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi NTD cũng như sử dụng các tiện ích khác Đây là một công cụ quan trọng trong việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật trong thời đại công nghệ thông tin hiện nay
b Trong hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo của người tiêu dùng.
Đặc thù của công tác bảo vệ NTD là liên quan đến nhiều lĩnh vực, nhiều cơ quan, tổ chức khác nhau, do đó, công tác giải quyết khiếu nại của NTD cũng được thực hiện ở nhiều cơ quan, tổ chức tùy theo chức năng, nhiệm vụ của mình Ở một số cơ quan như Cục An toàn vệ sinh thực phẩm – Bộ Y tế, Cục Quản lý chất lượng hàng hóa – Bộ Khoa học và Công nghệ… trong thời gian qua đã giải quyết nhiều khiếu nại của NTD về những vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm, đo lường hàng hóa Điển hình như vụ nước tương chứa chất 3 – MCPD vượt mức cho phép, vụ rau nhiễm chì ở Hà Nội,… Cục Quản lý thị trường đã xử lý nhiều hành vi kinh doanh, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng thông qua khiếu nại của NTD
Cục Quản lý cạnh tranh đã thành lập bộ phận chuyên trách (trực thuộc Ban Bảo vệ người tiêu dùng) và đường dây nóng để chấp nhận và xử lý các khiếu nại, tố cáo của NTD Hàng năm Cục Quản
lý cạnh tranh đã nhận và giải quyết thành công hàng chục vụ khiếu nại của NTD Cục Quản lý cạnh tranh đã tham gia giải quyết những vụ việc liên quan đến nhiều cơ quan, ban ngành khác nhau và ảnh hưởng đến đông đảo NTD như vụ việc xăng có chứa aceton năm 2006, vụ việc này đã gây được sự chú ý của đông đảo dư luận và NTD