cạnh tranh đề 25 pháp luật việt nam về khuyến mại nhằm cạnh tranh ko lành mạnh và thực tiễn thực hiện

Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp lợi dụng tính chất “ ham lợi” và “ hiếu kỳ” của người tiêu dùng đã đưa ra những hoạt động khuyến mại xâm phạm đến lợi ích người tiêu dùng hoặc để loại bỏ đố

GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ

Trong những năm qua nền kinh tế nước ta có những bước tiến rõ rệt kéo theo sự ra đời của hàng loạt doanh nghiệp lớn nhỏ khác nhau Trong nền kinh tế thị trường hiện nay đòi hỏi các doanh nghiệp cần có những phương thức xúc tiến thương mại, đưa sản phẩm mình đến với người tiêu dùng, nâng cao vị thế cạnh tranh đối với doanh nghiệp khác Hoạt động khuyến mại

là một hình thức được các doanh nghiệp sử dụng phổ biến rộng rãi Tuy nhiên, nhiều doanh

nghiệp lợi dụng tính chất “ ham lợi” và “ hiếu kỳ” của người tiêu dùng đã đưa ra những hoạt

động khuyến mại xâm phạm đến lợi ích người tiêu dùng hoặc để loại bỏ đối thủ cạnh tranh đã thực hiện nhiều hành vi cạnh tranh không lành mạnh Thực trạng này đòi hỏi cần có một chế định pháp luật cụ thể để điều chỉnh nhằm ngăn chặn hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực khuyến mại để tạo nên một môi trường kinh doanh lành mạnh, thúc đẩy nền

kinh tế phát triển Vì vậy, em đã chọn đề tài : “Pháp luật việt nam về khuyến mại nhằm cạnh tranh không lành mạnh và thực tiễn thực hiện” để nâng cao hiểu biết về những quy định pháp

luật Việt Nam về vấn đề này cũng như thực tiễn áp dụng pháp luật trong đời sống xã hội hiện nay

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Một số vấn đề lý luận chung

a Khái niệm về hành vi cạnh tranh không lành mạnh

Hiện nay, định nghĩa cạnh tranh không lành mạnh có rất nhiều cách hiểu, định nghĩa được thừa nhận rộng rãi nhất hiện nay quy định tại điều 10 bis công ước Paris về bảo hộ quyền

sở hữu công nghiệp Theo khoản 1 điều 10 bis “ Bất cứ hành vi cạnh tranh nào đi ngược lại các thông lệ thiện chí trong công nghiệp hoặc trong thương mại đều là hành vi cạnh tranh không lành mạnh”.1 Có thể hiểu đơn giản cạnh tranh không lành mạnh là một thứ cạnh tranh

quá mức và vì thế gây tác dụng ngược Xét một cách khái quát, pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh ngăn chặn các hành vi của doanh nghiệp nhằm tạo lợi thế cạnh tranh một cách không chính đáng trước các đối thủ cạnh tranh khác.

Luật Cạnh tranh Việt Nam đưa ra định nghĩa về cạnh tranh không lành mạnh tại khoản 4

Điều 3 như sau: “Hành vi cạnh tranh không lành mạnh là hành vi cạnh tranh của doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh trái với các chuẩn mực thông thường về đạo đức kinh

1 Giáo trình luật cạnh tranh năm 2001 – trường đại học luật hà nội – trang 287

1

doanh, gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp khác hoặc người tiêu dùng”.

b Khái quát về hoạt động khuyến mại

Khái niệm khuyến mại:

Theo điều 88 Luật Thương mại 2005 của Việt Nam thì : “ Khuyến mãi là hoạt động xúc tiến thương mại của thương nhân nhằm xúc tiến việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ bằng cách dành cho khách hàng những lợi ích nhất định”

Đặc điểm của khuyến mại:

Khuyến mại có đặc điểm giống với các hình thức xúc tiến thương mại khác là hành vi khuyến mại thuộc hành vi xúc tiến thương mại Tuy nhiên, hình thức khuyến mại có những đặc điểm riêng:

 Chủ thể khuyến mại là thương nhân mình

 Cách thực hiện việc xúc tiến thương mại: Đó là cách dành cho khách hàng những lợi ích nhất định

 Mục tiêu của khuyến mại: nhằm xúc tiến bán hàng và cung ứng dịch vụ

Các hình thức khuyến mại: Hàng mẫu, Tặng quà, Giảm giá, Bán hàng, cung ứng dịch vụ có

kèm phiếu mua hàng, phiếu sử dụng dịch vụ; Bán hàng cung ứng dịch vụ có kèm phiếu dự thi cho khác hàng để chọn người trao thưởng; Các hình thức khuyến mại mang tính may rủi như bốc thăm, cào số trúng thưởng, bốc, mở sản phẩm trúng thưởng, vé số trúng thưởng được thực hiện gắn liền với việc mua bán hàng hóa hay sử dụng dịch vụ; Tổ chức chương trình khách hàng thường xuyên; Tổ chức cho khách hàng tham gia các chương trình văn hóa, nghệ thuật, giải trí và các sự kiện khác vì mục đích khuyến mại; Khuyến mại hàng hóa dịch vụ thông qua internet và các phương tiện điện tử khác

c Mối liên hệ giữa cạnh tranh không lành mạnh và hoạt động khuyến mại

Thứ nhất, Cạnh tranh chính là mục đích là nguyên nhân và động lực thúc đẩy hoạt động khuyến mại Thương nhân thực hiện hoạt động khuyến mại với mục đích để sản phẩm dịch vụ của mình được biết đến nhiều hơn, được tiêu dùng nhiều hơn Cơ chế thị trường với quy luật cạnh tranh khố liệt cho các chủ thể kinh doanh muốn tồn tại phát triển đòi hỏi các chủ thể kinh doanh muốn tồn tại phải lựa chọn phương thức khuyến mại

Thứ hai, khuyến mại là một công cụ hữu ích để cạnh tranh Khi doanh nghiệp có sản phẩm dịch vụ phù hợp với nhu cầu khách hàng và thực hiện khuyến mại hợp lý sẽ thu hút được nhiều khách hàng sử dụng, vì thế doanh nghiệp có thể chiếm lĩnh thị trường, đánh bật

2

đối thủ ra khỏi cuộc ganh đua tranh giành thị phần và thu về lợi nhuận Hoạt động khuyến mại tạo nên sự cạnh tranh giữa các đối thủ và là công cụ hữu hiệu để cạnh tranh trên thị trường, từ

đó dẫn đến nhiều hành vi cạnh tranh không lành mạnh xuất hiện.2

2 Pháp luật việt nam về hành vi khuyến mại nhằm cạnh tranh ko lành mạnh

a Những văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động khuyến mại nhằm cạnh tranh không lành mạnh

Trước khi pháp luật cạnh tranh năm 2004 ra đời hoạt động khuyến mại đã được điều chỉnh trong một số luật như: Luật thương mại năm 1997, Nghị định 32/ 1999/ NĐ – CP ngày 5/ 5/ 1999 của Chính phủ về khuyến mại, quảng cáo thương mại và hội chợ triển lãm thương mại

Sau khi luật cạnh tranh ra đời năm 2004, pháp luật cạnh tranh điều chỉnh hoạt động khuyến mại một cách trực tiếp bao gồm: Luật cạnh tranh năm 2004; Luật thương mại năm

2005, nghị định số 116/ 2005/ NĐ – CP ngày 15 tháng 9 năm 2005 của chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều luật cạnh tranh; Nghị định số 120/ 2005 NĐ – CP ngày 30 tháng 9 năm 2005 của chính phủ quy định về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực cạnh tranh; Nghị định số 32/ 1999/ NĐ – CP ngày 5 tháng 5 năm 1999 về khuyến mại, quảng cáo thương mại

và hội chợ triển lãm thương mại; Nghị định số 37/ 2006/ NĐ – CP ngày 4 tháng 4 năm 2006 quy định chi tiết thi hành luật thương mại về hoạt động xúc tiến thương mại; Nghị định số 06/ 2008/ NĐ – CP ngày 16 tháng 1 năm 2008 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại; Nghị định số 112/ 2010/ NĐ – CP ngày 1 tháng 12 năm 1010 quy định về sửa đổi bổ sung một số diều nghị định số 06/ 2008/ NĐ – CP ngày 16 tháng 1 năm 2008 quy định

về xử phạt hành chính trong lĩnh vực thương mại

Ngoài ra hành vi cạnh tranh không lành mạnh còn chịu sự điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành liên quan đến lĩnh vực hàng hóa, dịch vụ khuyến mại Ví dụ như: Pháp lệnh giá, Pháp lệnh về viễn thông, ngân hàng, bảo hiểm3

b Quy định của pháp luật về hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong khuyến mại

Những hành vi khuyến mại sau đây sẽ bị coi là cạnh tranh không lành mạnh được quy định tại điều

46 Luật cạnh tranh năm 2004: Cấm doanh nghiệp thực hiện các hoạt động khuyến mại sau đây:

1 Tổ chức khuyến mại mà gian dối về giải thưởng;

2 Khóa luận tốt nghiệp pháp luật chống hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động khuyến mại ở Việt Nam – Hà Thị Doánh

3 Luận văn thạc sỹ luật học pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động khuyến mại ở Việt Nam – Lê Đăng Khoa

3

2 Khuyến mại không trung thực hoặc gây nhầm lẫn về hàng hoá, dịch vụ để lừa dối khách hàng;

3 Phân biệt đối xử đối với các khách hàng như nhau tại các địa bàn tổ chức khuyến mại khác nhau trong cùng một chương trình khuyến mại;

4 Tặng hàng hoá cho khách hàng dùng thử nhưng lại yêu cầu khách hàng đổi hàng hoá cùng loại do doanh nghiệp khác sản xuất mà khách hàng đó đang sử dụng để dùng hàng hoá của mình;

5 Các hoạt động khuyến mại khác mà pháp luật có quy định cấm.

Thông qua các hoạt động khuyến mại nhằm cạnh tranh không lành mạnh bị cấm nêu trên

có thể thấy hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong khuyến mại có một trong những dấu hiệu sau :

Thứ nhất, dấu hiệu lừa dối khách hàng Chủ thể thực hiện khuyến mại có thể đưa thông

tin gian dối về giải thưởng hoặc không trung thực về hàng hóa, dịch vụ hoặc gây nhầm lẫn về hàng hóa, dịch vụ để lừa dối khác hàng Đánh lừa chính lợi ích khách hàng nhận được trong đợt khuyến mại hoặc sử dụng lợi ích mà khách hàng nhận được để tạo ra nhận thức sai lệch về hàng hóa dịch vụ được khuyến mại

Thứ hai, phân biệt đối xử không chính đáng Hành vi phân biệt đối xử trong khuyến mại

được coi là cạnh tranh không lành mạnh nếu như cùng chương trình khuyến mại, chủ thể thực hiện khuyến mại dành cho những khách hàng như nhau tại các địa bàn tổ chức khuyến mại khác nhau nhưng lợi ích không giống nhau

Thứ ba, xóa bỏ thói quen tiêu dùng của khách hàng với hàng hóa dịch vụ của đối thủ

cạnh tranh một cách không chính đáng Những hành vi khuyến mại tặng hàng hóa cho khách hành dùng thử nhưng lại yêu cầu đổi hành hóa cùng loại do các doanh nghiệp khác sản xuất

mà khách hàng đó đang dùng dở được xác định là hành vi mang tính chất tạo dựng thói quen

sử dụng sản phẩm của doanh nghiệp thực hiện khuyến mại bằng hình thức không lành mạnh

và bị pháp luật nghiêm cấm4

3 Pháp luật về xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động khuyến mại.

Trong pháp luật cạnh tranh không lành mạnh hoạt động khuyến mại, vấn đề xử lý một hành vi vi phạm không chỉ có liên quan đến đối tượng điều chỉnh của luật cạnh tranh mà còn liên quan tới đối tượng điều chỉnh của pháp luật về xúc tiến thương mại cũng như pháp luật

4 Khóa luận tốt nghiệp pháp luật chống hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động khuyến mại ở Việt Nam – Hà Thị Doánh

4

chuyên ngành liên quan đến lĩnh vực thực hiện khuyến mại nhằm cạnh tranh không lành mạnh như viễn thông, ngân hàng Do vậy, việc xử lý một vụ việc khuyến mại nhằm cạnh tranh không lành mạnh không chỉ thuộc thẩm quyền của cơ quan quản lý cạnh tranh mà còn là trách nhiệm của các cơ quan khác như cơ quan quản lý nhà nước về thương mại, cơ quan quản lý thị trường, các cơ quan chức năng quản lý các lĩnh vực chuyên ngành

Về nguyên tắc, theo quy định của luật cạnh tranh năm 2004 việc xử lý vụ việc cạnh tranh không lành mạnh về khuyến mại phải tuân thủ nguyên tắc quy định tại luật cạnh tranh và điều

3 pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 2002 Mọi hành vi vi phạm phải được phát hiện kịp thời Việc xử lý hành vi vi phạm phải tiến hành nhanh chóng, công mình, triệt để, việc xử lý phải tuân theo trình tự thủ tục, do người có thẩm quyền tiến hành

Về hình thức xử lý : phạt cảnh cáo hoặt phạt tiền theo điều 4 và điều 36 nghị định số 120/ 2005/ NĐ – CP ngày 30/ 09/ 2005 về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực cạnh tranh

Về thẩm quyền xử lý : căn cứ điểm d khoản 2 điều 49 luật cạnh tranh năm 2004 và điều

42 nghị định số 120/ NĐ – CP thẩm quyền xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh thuộc về

cơ quan quản lý cạnh tranh, tức cục quản lý cạnh tranh thuộc bộ cộng thương

Về trình tự thủ tục xử lý vụ việc cạnh tranh không lành mạnh trong khuyến mại được thực hiện theo các giai đoạn như xử lý các vụ việc cạnh tranh khác

Ngoài ra, nếu vi phạm về hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động khuyến mại gây thiệt hại đến lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích của tổ chức, cá nhân thì phải bồi thường thiệt hại Trong trường hợp qua quá trình điều tra nếu thấy có dấu hiệu tội phạm thì điều tra viên phải kiến nghị với thủ trưởng cơ quan quản lý cạnh tranh xem xét chuyển hồ sơ đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự

Mỗi hành vi khuyến mại nhằm cạnh tranh không lành mạnh tùy mức độ tính chất vi phạm

mà doanh nghiệp thực hiện hành vi có thể phải chịu những trách nhiệm pháp lý khác nhau

4 Thực tiễn pháp luật Việt Nam về chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động khuyến mãi

a Tổ chức khuyến mại gian dối về giải thưởng

Tổ chức khuyến mại mà gian dối về giải thưởng : Hành vi này xảy ra khi doanh nghiệp thực hiện khuyến mại bằng hình thức tổ chức giải thưởng nhưng đã không thực hiện hoặc thực hiện không đúng giải thưởng đã công bố trước đó Hiện nay đã và đang tồn tại nhiều vụ việc gian dối về giải thưởng Doanh nghiệp dựa trên tâm lý ham muốn giải thưởng của khách hàng

5

khi tham gia mua hàng, sử dụng dịch vụ mà đưa ra chương trình khuyến mại rất lớn và hấp nhẫn Tuy nhiên khách hàng không được nhận giải thưởng

Điển hình về hành vi khuyến mại gian dối về giải thưởnglà vụ việc LG gian dối trong khuyến mại rút thăm trúng thưởng Theo quy định của chương trình khuyến mãi này, để có được một phiếu thì phải mua 100 bộ máy lạnh LG, 300 bộ thì được 4 phiếu Điều đó có nghĩa công ty kia phải mua đến hơn 5.900 bộ máy lạnh mới có được 79 phiếu Sau khi bắt thăm lần một không thành, ngày 20/3 Công ty LG mời các đại lý đến một địa điểm khác để rút thăm lại Lần này ngoài các đại lý, còn có đại diện của Sở Thương mại TPHCM Thế nhưng, việc bốc thăm cũng bất thành do các đại lý yêu cầu Công ty LG phải công khai các hóa đơn đặt và giao hàng của công ty đã mua đến hơn 5.900 bộ máy lạnh ra Công ty LG chống chế để rồi cuối cùng đại diện Sở Thương mại TPHCM đề nghị LG phải gửi toàn bộ hồ sơ liên quan về Bộ Thương mại để làm rõ

Theo nhiều đại lý, để có được nhiều phiếu tham dự, họ phải chấp nhận mua nhiều hàng sau đó bán lỗ Cụ thể, bộ máy lạnh LG 1 HP họ mua từ công ty giá 4,3 triệu đồng nhưng bán

ra chỉ 4 triệu đồng Như vậy, bình quân để có một phiếu tham dự chương trình họ phải chịu mất 20 đến 30 triệu đồng (sau khi được nhận lại một phần tiền hoa hồng bán hàng)

Ngay ngày 20/3, Công ty LG đã thừa nhận đơn vị đã tham gia 79 phiếu nói trên là Công

ty Công Nghệ Mới Thế nhưng, đại diện công ty này cho biết trong đợt bốc thăm ngày 13/3 công ty không trúng được giải nào vì số phiếu của họ từ hàng 200 trở lên

Như vậy, đây là một hình thức khuyến mại lừa dối với hành vi tinh vi khó phát hiện, người tiêu dùng rất khó phát hiện ra Hình thức khuyến mại thông qua giải thưởng thu hút được nhiều khách hàng, tuy nhiên do quản lý chưa chặt chẽ nên tình trạng lách luật của doanh nghiệp diễn ra thường xuyên như: trao giải thưởng sai với những gì khách hàng được nhận, hoặc là kém theo điều kiện mới nhận được giải thưởng Vì thế làm ảnh hưởng rất lớn đến lợi ích của người tiêu dùng5

b.Khuyến mại không trung thực gây nhầm lẫn về hàng hóa, dịch vụ để lừa dối khách hàng

Khuyến mại không trung thực hoặc gây nhầm lẫn về hàng hoá, dịch vụ để lừa dối khách hàng  Hoạt động khuyến mại được doanh nghiệp sử dụng làm công cụ để làm cho khách hàng bị nhầm lẫn về hàng hóa, dịch vụ Tình trạng khuyến mại không trung thực diễn ra phổ biến trong các hoạt động khuyến mại hiện nay Ví dụ như thực trạng doanh nghiệp tặng hàng mẫu cho khách hàng dùng thử với chất lượng cao hơn so với hàng hóa đang được bán trên

5 http://dantri.com.vn/c36/s20-110325/lg-gian-doi-trong-khuyen-mai-rut-tham-trung-thuong.htm

6

thị trường Những hành vi như tổ chức và công bố công khai về giải thưởng song không có giải thưởng hoặc giải thưởng không đúngvới những gì đã công bố; hành vi tổ chức khuyến mại bằng cách đưa hàng mẫu cho khách hàng dùng thử với chất lượng cao cấp hơn nhiều so với hàng hóa được dùng để mua bán hòng làm cho khách hàng bị nhầm lẫn về chất lượng hàng hóa đều bị coi là cạnh tranh không lành mạnh

Ví dụ trong dịp tết Nguyên đán năm 2010, Hãng Hàng không giá rẻ Jetstar Pacific Airlines (JPA) tung ra chương trình mua vé vào dịp giao thừa với giá 0 đồng được triển khai rầm rộ và gửi qua e-mail cho khách hành Khi đặt vé, phía JPA báo giao dịch đặt vé đã thành công, hiện bảng thanh toán và yêu cầu nhập tên chủ thẻ nhưng khách hàng lại không được nhận khuyến mại như JPA đưa ra.6 Tuy nhiên vụ việc này vẫn chưa được đưa ra xử lý

c Phân biệt đối xử với khách hàng như nhau tại các địa bàn tổ chức khuyến mại khác nhau trong cùng một chương trình khuyến mại

Có những yếu tố sau đây cấu thành nên hành vi vi phạm: Doanh nghiệp tổ chức khuyến mại trong một khu vực bao gồm nhiều địa bàn khác nhau Khách hàng ở các địa bàn trên phải đáp ứng các điều kiện như nhau để đượctham gia vào chương trình khuyến mai (ví dụ khách hàng cần có số lượng hàng hóa tiêu thụ giống nhau…); Doanh nghiệp đã áp dụng cơ cấu lợi ích khác nhau theo địa bàn Do đó, dù đáp ứng các điều kiện như nhau nhưng các khách hàng

ở các địa bàn khác nhau đượchưởng lợi ích khuyến mại không giống nhau

Ví dụ cùng điều kiện là có đủ 3 nắp chai bia, các khách hàng ở nông thôn và ở thành thị sẽ có cơ hội trúng những giải thưởngvới giá trị khác nhau Hành vi này bị coi

là cạnh tranh không lành mạnh bởi đã phân biệt đối xử với khách hàng Về nguyên tắc, khi khách hàng đáp ứng đủ những điều kiện mà doanh nghiệp đặt ra và các điều kiện là như nhau thì họ có vị trí như nhau trướcdoanh nghiệp Một khi điều kiện giống nhau nhưng lợi ích được thụ hưởng khác nhau thì doanh nghiệp thực hiện việc khuyến mại

đã có thái độ đối xử không công bằng đối với khách hàng Tuy nhiên hiện nay trên thực

tế nhiều doanh nghiệp đã cố tình “ phân loại khách hàng” “ phân biệt đối xử” để cho hưởng khuyến mại Như việc khuyến mại làm sim thuê bao trả sau Chương trình khuyến mại sim trả sau viettel tháng 02/2012   ( từ ngày 06-25/02/2012). Thủ tục đăng kí: 1 bản photo chứng minh thư sẽ được đăng ký sim thuê bao trả sau Tuy nhiên trong thực tiễn có sự

hạn chế đối với việc những đối tượng như sinh viên, học sinh hoặc người sinh sống ở vùng khó khăn Hoặc là vụ việc các mạng di động đưa ra chương trình khuyến mãi chỉ với thuê bao

6 http://www.xaluan.com/modules.php?name=News&file=article&sid=168585

7

nhận được tin nhắn khuyến mãi Những hành vi vi phạm pháp luật cạnh tranh về khuyến mại này chủ yếu xuất phát từ thương nhân, đã và đang tồn tại phổ biến tại Việt Nam

d Tặng hàng hoá cho khách hàng dùng thử nhưng lại yêu cầu khách hàng đổi hàng hoá cùng loại

do doanh nghiệp khác sản xuất mà khách hàng đó đang sử dụng để dùng hàng hoá của mình

Để cấu thành hành vi vi phạm, cần xác định các yếu tố sau đây: Hình thức khuyến mại là tặng hàng hóa cho khách hàng dùng thử; Để được tặng hànng hóa, khách hàng phải chấp nhận đổi hàng hóa cùng loại do doanh nghiệp khác sản xuất mà họ đang sử dụng

Với điều kiện này, đối tượng được tham gia khuyến mại chỉ là các khách hàng đang giao dịch, đang sử dụng hàng hóa của đối thủ cạnh tranh Nói cách khác, doanh nghiệp đã trực diện lôi kéo khách hàng đang tiêu thụ sản phẩm cùng loại của doanhnghiệp khác bằng cách tặng hàng hóa cho họ dùng thử với mong muốn khách hàngthay đổi thói quen tiêu dùng Hành vi này bị coi là một dạng không lành mạnh bởi nó được thực hiện nhằm xoá bỏ một cách không chính đáng thói quen tiêu dùng của khách hàng đối với sản phẩm của doanh nghiệp khác Hiện nay, khi tham gia thị trường các doanh nghiệp được quyền tác động đến nhu cầu của khách hàng bằng cách dành lợi ích vật chất, cung cấp các thông tin về sản phẩm của mình để khách hàng có thể lựa chọn chúng trong vô số các sản phẩm cùng loại khác Trước rất nhiều sản phẩm cùngloại có khả năng đáp ứng cho cùng một nhu cầu, doanh nghiệp chỉ có thể làm nổi bật sản phẩm của mình trước khách hàng để cạnh tranh Trong khuyến mại không lành mạnh việc tặng hàng hoá cho khách hàng dùng thử nhưng lại yêu cầu khách hàng đổi hàng hoá cùng loại do doanh nghiệp khác sản xuất mà khách hàng đó đang sử dụng để dùng hàng hoá của mình là toan tính nhằm xoá bỏ hình ảnh của doanh nghiệp khác trong thói quen tiêu dùng

đã có của khách hàng để tạo thói quen tiêu dùng mới đối với sản phẩm của mình

Ví dụ như vụ việc sau: Theo công bố của ban điều tra và xử lý các hành vi cạnh tranh không lành mạnh, thì công ty massan đã đưa ra chương trình khuyến mại nhằm cạnh tranh không lành mạnh tại TP Hồ Chí Minh Cụ thể công ty này đưa ra chương trình khuyến mại bột canh, người tiêu dùng có thể đem gói bột canh dùng dở đến đổi lấy sản phẩm massan Hành vi này được quy định là một trong các hành vi khuyến mại nhằm cạnh tranh không lành mạnh” tặng quà hàng hóa cho khách hàng dùng thử, nhưng lại yêu cầu khách đổi hàng hóa cùng loại đang sử dụng do doanh nghiệp khác sản xuất” Công ty Unilerver Bestfood đã khiếu nại về chương trình khuyến mại này tới sở thương mại TP Hồ Chỉ Minh

e Các hoạt động khuyến mại khác mà pháp luật có quy định cấm.

8

Các khuyến mại khác mà pháp luật quy định cấm được thể hiện chi tiết trong nghị định 175/ 2004/ NĐ – CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại Tại khoản 5 điều 23 nghị định đã nêu rõ các hoạt động khuyến mại bị cấm :

a) Khuyến mại cho hàng hoá cấm lưu thông, dịch vụ cấm thực hiện, hàng giả, hàng hoá không đảm bảo an toàn, vệ sinh, hàng hoá hết hạn sử dụng, hàng hoá không hoặc chưa được phép lưu hành, sử dụng tại Việt Nam;

b) Sử dụng hàng hoá, dịch vụ để khuyến mại là hàng hoá cấm lưu thông, dịch vụ cấm kinh doanh, hàng giả, hàng hoá không đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng đã công bố, hàng hoá không đảm bảo an toàn, vệ sinh, hàng hoá hết hạn sử dụng, hàng hoá không hoặc chưa được phép lưu hành, sử dụng tại Việt Nam;

c) Sử dụng thuốc lá để làm hàng khuyến mại;

d) Sử dụng rượu, bia để làm hàng khuyến mại đối với trẻ em dưới 16 tuổi;

e) Tổ chức khuyến mại tại trụ sở cơ quan nhà nước, đoàn thể, trường học, bệnh viện và các đơn vị lực lượng vũ trang

Như vậy, có thể hiểu hoạt động khuyến mại gây ảnh hưởng đến lợi ích của người tiêu dùng và lợi ích của doanh nghiệp khác, lợi ích của nhà nước thì đều coi là hoạt động khuyến mại không lành mạnh vi phạm pháp luật Nghị định 06/ NĐ – CP ngày 16 tháng 1 năm 2008 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong thương mại và nghị định 112/ 2010/ NĐ – CP ngày 1 tháng 12 năm 2010 quy định về sử đổi bổ sung một số điều nghị định 06 đã cụ thể về việc xử phạt về hành vi khuyến mại vi phạm Hiện nay hoạt động vi phạm các hành vi bị cấm khuyến mại vẫn đang chiếm tỷ trọng cao

Từ năm 2009 đến năm 2011, Trường Đại học Y Tế Cộng Đồng với sự hỗ trợ tài chính

của một số Tổ chức đã tiến hành nghiên cứu: ‘‘Điều tra tình hình thực hiện qui định cấm quảng cáo, khuyến mãi và tài trợ thuốc lá ở Việt Nam’’ trên 1.500 điếm bán thuốc lá tại 10

tỉnh, thành phố: Hải Dương, Lào Cai, Yên Bái, Thái Bình, Hà Tĩnh, Đà Nẵng, Khánh Hòa, TP

Hồ Chí Minh, Đồng Nai và Đồng Tháp trong thời gian từ tháng 12/2009 đến tháng 4/2011 Kết quả nghiên cứu cho thấy: Tỷ lệ điểm bán vi phạm đồng thời quy định cấm quảng cáo và khuyến mại thuốc lá tăng từ 29,4% năm 2009 lên 35,8% vào năm 2011; Cửa hàng tạp hóa và

xe đẩy là các điểm bán có hoạt động khuyến mại thuốc lá rầm rộ nhất; 90% điểm bán trưng bày quá một bao/một tút của một nhãn hiệu thuốc lá; 29% đến 33% điểm bán sử dụng tủ/ hộp/

9

xe đẩy gắn tên/ biểu tượng/ nhãn hiệu thuốc lá; Tỷ lệ điểm bán kinh doanh thuốc lá gói nhỏ hơn 20 điếu tăng từ 20% (2009) lên 33% (2011); Tỷ lệ điểm bán có tặng phẩm cho người mua tăng từ 3,2% (2009) lên 5,6% (2011).7

Các hoạt động tài trợ của công ty thuốc lá như xây dựng nhà tình nghĩa, ủng hộ lũ lụt, hỗ trợ nông dân trồng thuốc lá và cấp học bổng cho học sinh nghèo vẫn được đăng tải rộng rãi trên các trang tin điện tử của nhiều tổ chức Nghiên cứu cho thấy việc tăng chế tài xử phạt vi phạm trong hoạt động quảng cáo của Nghị định 75/2010/NĐ-CP chưa thật sự phát huy tác dụng vì vi phạm chủ yếu tại điểm bán là trưng bày quá một bao/ một tút của một nhãn hiệu thuốc lá Các hoạt động khuyến mại về giá, mẫu bao thuốc nhỏ hơn 20 điếu, nhắm vào người hút mới như thanh niên, trẻ em có chiều hướng tăng

f pháp luật về xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động khuyến mại.

Nhìn chung các hành vi vi phạm pháp luật cạnh tranh về khuyến mại đang tồn tại rất nhiều, và các cơ quan có thẩm quyền chưa giải quyết một cách triệt để nhanh chóng Theo thống kê tính đến nay, số vụ việc xử lý hoạt động cạnh tranh không lành mạnh còn hạn chế, đặc biệt trong lĩnh vực khuyến mại chỉ xử lý được một vài vụ ít ỏi Một cán bộ công chức thuộc các cơ quan nhà nước hiện nay do nhận thức về vấn đề cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động khuyến mại còn yếu kém, vì thế xử lý các vấn đề chưa đúng pháp luật cũng như xử lý không đúng thẩm quyền của mình vẫn tồn tại

Việc xử lý các vụ việc về hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động khuyến mại về nguyên tắc được xử lý một cách công bằng hợp lý, minh bạch Tuy nhiên số vụ xử lý còn ít Hơn nữa việc phát hiện và xử lý vi phạm còn chậm, các cơ quan nhà nước chưa thực hiện hết chức năng của mình trong việc phát hiện những vụ việc cạnh tranh không lành mạnh trên lĩnh vực khuyến mại Do pháp luật thiếu đồng bộ, vì vậy các doanh nghiệp cũng như

người dân khi bị xâm phạm đến quyền lợi không biết “kêu cứu ai”, tình trạng tố cáo, khiếu nại

không đúng cơ quan có thẩm quyền diễn ra thường xuyên Thủ tục xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh còn khá rườm rà, thời gian xử lý lâu, các quyết định xử lý vi phạm của các

cơ quan nhà nước chưa được áp dụng kịp thời vì thế các doanh nghiệp cũng như các cá nhân tuy phát hiện vi phạm hành vi cạnh tranh nhưng không báo cáo với cơ quan nhà nước Đây là

7 Thông cáo báo chí (12/ 2011) hội thảo tăng cường thực thi quy định cấm quảng cáo, khuyến mại và tài trợ thuốc lá Việt Nam

10