Chính phủ cơ quan chấp hành quốc hội, cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa việt nam môn luật hiến pháp

Cơ quan hành chính Nhà nước: là một cơ quan trong bộ máy nhà nước được thành lập theo Hiến pháp và pháp luật, để thực hiện quyền lực nhà nước, có chức năng quản lý hành chính trên tất cả

Mục lục: Trang.

Lời Nói Đầu 2

Nội Dung 2

I Cơ quan hành chính nhà nước 2

II Địa vị pháp lý, tính chất, tổ chức, chức năng của chính phủ 2

III Nhiệm vụ, quyền hạn của chính phủ 6

IV.Cơ cấu tổ chức và thành phần của chính phủ 8

V Đánh giá 10

Kết Bài 10

LỜI MỞ ĐẦU

Quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân.(Điều2 Hiến Pháp1992) Nhưng nhân dân không thể trực tiếp, thường xuyên, sử dụng quyền lực nhà nước cho nên phải bầu ra các cơ quan đại biểu để thay mặt mình sử dụng quyền lực nhà nước Quốc hội

là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất của nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (Điều 83 Hiến Pháp 1992) Song Quốc hội cũng không thể tự mình thực hiện hết các quyền lực của nhà nước mà phải có sự phân công, phối hợp thực hiện các quyền lực của Nhà nước Để sử dụng quyền lực Nhà nước một cách có hiệu quả, Quốc hội và hội đồng nhân dân thành lập ra các cơ quan nhà nước khác để thực hiện quyền lực nhà nước đồng thời giám sát việc thực hiện quyền lực đó Quốc hội thành lập ra Chính Phủ, cơ quan chấp hành của Quốc hội, cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Viêt Nam

Chính Phủ - Cơ quan chấp hành Quốc hội, cơ quan hành chính Nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

NỘI DUNG

I Cơ quan hành chính Nhà nước.

Hành chính có thể được hiểu là hoạt động điều hành, quản lý của nhà nước, là cơ quan thực hiện quyền lực của Nhà Nước

Cơ quan hành chính Nhà nước: là một cơ quan trong bộ máy nhà nước được

thành lập theo Hiến pháp và pháp luật, để thực hiện quyền lực nhà nước, có chức năng quản lý hành chính trên tất cả các lĩnh vực đời sống xã hội

II Địa vị pháp lý, tính chất, chức năng của Chính phủ.

1. Địa vị pháp lý của chính phủ.

Trong bộ máy nhà nước Việt Nam ta hiện nay, quyền lực nhà nước là thống nhất, nhưng có sự phân công, phân nhiệm phối hợp cùng thực hiện quyền lực nhà nước Quốc Hội là cơ quan quyền lực cao nhất của nhà nước, nắm quyền lập Hiến, lập pháp,

quyết định những chính sách cơ bản của đất nước… (Điều 83HP1992) Chính phủ cơ

quan chấp hành của Quốc hội, cơ quan hành chính Nhà nước cao nhất (Điều 109 HP1992) TANDTC và VKSNDTC nắm quyền tư pháp

CP cơ quan quyền lực nhà nước, là CQHC (quản lý) nhà nước cao nhất và độc lập tương đối trong lĩnh vực hành chính, bao gồm quyền lập quy (các VB dưới luật) để thực hiện luật, các chính sách, các quyền quản lý, điều hành nền HC nhà nước

Hiến pháp 1992 quy định tại Điều109 như vậy nhưng để hiểu được phần nào chính phủ cơ quan hành chính nhà nước cao nhất ta phải dựa vào địa vị pháp lý của chính phủ, mà địa vị pháp lý của chính phủ được xác định dựa trên mối quan hệ pháp

lý giữa chính phủ với các cơ quan khác trong bộ máy nhà nước

1.1 Quan hệ giữa chính phủ với các cơ quan nhà nước ở trung ương.

* Chính phủ với Quốc hội Hiến pháp 1992 xác định:

Chính phủ: là cơ quan chấp hành của Quốc hội, cơ quan hành chính nhà nước

cao nhất Với tư cách này, chính phủ quản lý thống nhất mọi mặt đời sống XH như:

KT - CT, VH - XH, giáo dục - y tế, quốc phòng an ninh, trật tự an toàn xã hội Chính phủ có những quyền độc lập với tư cách là CQHC nhà nước cao nhất, trong đó có thẩm quyền rất quan trọng là chủ động tiến hành có kế hoạch việc lập quy (các văn bản dưới luật) để thực hiện luật do Quốc hội đã thông qua, ban hành và quyền quản lý, điều hành công việc hàng ngày của nhà nước, tổ chức và điều hành nền hành chính quốc gia Vì vậy chính phủ có thẩm quyền chung

Quốc hội: cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất Thực hiên chức năng lập hiến,

lập pháp, là hoạt động cơ bản nhất điều chỉnh mọi quan hệ xã hội, và là hoạt động quyền lực cao nhất Thông qua việc ban hành hiến pháp, Luật, Pháp Lệnh, Quốc hội quy định sự phân công, phối hợp giữa các tổ chức bộ máy nhà nước theo quy định của Hiến pháp Mặt khác Quốc hội cơ quan quyền lực cao nhất thể hiện qua việc:

- Quy định những chính sách lớn về đối nội và đối ngoại; thông qua ngân sách

- Bầu ra những người đứng đầu cơ quan cao nhất của nhà nước như : Chính phủ, Viện kiểm sát, Tòa án

- Giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước khác

- Có quyền chất vấn Chính phủ

Mối quan hệ giữa chính Chính phủ và Quốc hội được thể hiện như:

- Quốc hội bầu, miễn nhiêm, bãi nhiêm thủ tướng theo đề nghị của chủ tịch nước

- Quốc hội phê chuẩn đề nghị của thủ tướng về việc quy định bổ nhiêm, miễn nhiệm, cách chức phó thủ tướng và các thành viên khác của chính phủ (Theo Điều 84

và Đ114 Hiến pháp1992 sửa đổi bổ sung năm 2001).Trong thời gian Quốc hội không

họp, ủy ban thương vụ Quốc hội phê chuẩn đề nghị của thủ tướng về việc bổ nhiêm, miễn nhiệm các chức danh đó

- Hiến pháp quy định Chính phủ, Thủ tướng chính phủ chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước Quốc hội, Ủy ban tường vụ quốc hội, chủ tịch nước(theo Điều 109, Đ110 HP 1992) Quy định này nhằm bảo đảm sự giám sát của các cơ quan với tính cách là cơ cấu thực hiện quyền giám sát của Quốc hội đối với bộ máy hành chính nhà nước

- Điều 117 Hiến pháp 1992 quy định “bộ trưởng và các thành viên khác của chính phủ chịu trách nhiệm trước Thủ tướng Chính phủ, trước Quốc hội về lĩnh vực mình phụ trách

- Chỉ có Quốc hội mới có quyền bãi bỏ các văn bản dưới luật của chính phủ, thủ tướng trái với hiến pháp, luật và nghị quyết của Quốc hội

Như vậy Hiến pháp đã đề cao vai trò, trách nhiệm cá nhân của Thủ Tướng, các bộ trưởng và các thành viên khác của Chính phủ trước Quốc hội, chú trọng về trách nhiệm từng chức danh chứ không phải là trách nhiêm tập thể chung chung như các bản hiến pháp trước Mặt khác thể hiện nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất, không phân chia, nhưng có sự phân công rành mạch các quyền: Quốc hội nắm quyền lập pháp, Chính phủ nắm quyền hành pháp, Tòa án và Viện kiểm sát nắm quyền tư pháp Vì vậy, Quốc hội là cơ quan thống nhất quyền lực nhưng không phải là một cơ quan tập trung tất cả mọi quyền lực

* Chính phủ với Chủ tịch nước:

Chủ tịch nước, với vai trò là nguyên thủ Quôc gia, chức năng quản lý hỗn hợp: vừa thực hiên thoạt động mang tính lập pháp, một phần hành pháp, một phần tư pháp (Điều 103và 106 HP1992 )

- Chủ tịch đề nghị bầu, miễn nhiệm, bãi nhiêm,Thủ tướng Chính phủ trước Quốc hội

- Chính phủ, thủ tướng chính phủ cùng các bộ trưởng phải báo cáo công tác trước chủ

tịch nước.( Đ109,117)

* Chính phủ với TANDNTC và VKSNDTC.

Các cơ quan tư pháp như người trọng tài của xã hội, độc lập khi xét sử Do đó chính phủ không can thiệp vào hoạt động chuyên môn của các cơ quan này Chính phủ thực hiện chức năng quản lý hành chính nhà nước đối với các cơ quan tư pháp Các cơ quan này cũng thực hiện chức năng quản lý hành chính nhưng đó chỉ là hoạt động hỗ trợ cho việc thực hiện chức năng được phân công

1.2 Quan hệ giữa chính phủ với cơ quan nhà nước ở địa phương.

* Chính phủ với HĐND: HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương nhưng mang tính đặc thù của một cơ quan chính quyền địa phương là chấp hành nghiêm chỉnh Hiến pháp, Luật, Pháp lệnh của Quốc hội và các cơ quan Nhà nước cấp trên Đồng thời có quyền ra Nghị quyết về các biện pháp thi hành các văn bản của cấp trên, nhưng các Nghị quyết thi hành các văn bản, đó nằm dưới sự chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra của cấp trên và thống nhất của chính phủ

Chính phủ kiểm tra và tạo điều kiên để HĐND thực hiện nhiêm vụ và quyền hạn theo luật định

* Chính phủ và Uỷ ban nhân dân: UBND thuộc hệ thống cơ quan hành chính nhà nước, chịu sự lãnh đạo của Chính phủ Thực hiên công việc quản lý Hành chính Nhà nước nhưng ở phạm vị địa phương nhỏ, quản lý mọi mặt của đới sống xã hội nhưng dưới sự chỉ đạo hướng dẫn của cấp trên Chính phủ, thực thi các nhiệm vụ mà Quốc hội và Chính phủ để ra đối với khu vực địa phương mình

Thủ tướng phê chuẩn việc bầu cử, miễn nhiêm, bãi nhiệm, điều động, cách chức của chủ tịch, các phó chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương(Đ114 HP1992), đảm bảo cho sự thống nhất, chặt chẽ của Chính phủ đối với cơ quan hành chính địa phương trong hệ thống cơ quan nhà nước

2 Tính chất và chức năng của chính phủ.

Về tính chất: Chính phủ Nhà nước ta mang hai tính chất: tính chấp hành của Chính phủ đối với cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất và tính chất cơ quan hành chính Nhà nước cao nhất của nước ta Tính chấp hành của chính phủ thể hiện ở việc thực hiện tất cả các quyết định (luật, nghị quyết ) của Quốc Hội mà không có quyền “phủ quyết” Tính cơ quan hành chính nhà nước cao nhất đó là chính phủ đứng đầu hệ thống hành chính nhà nước, thực hiện hoạt động thực thi pháp luật, quản lý điều hành đất nước Chính phủ có quyền ra các văn bản dưới luật để thực hiện luật do Quốc hội thông qua và để quản lý hành chính

Chức năng: Chính phủ quản lý nhà nước, thống nhất quản lý việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại… của nhà nước

Bảo đảm thực hiện có hiệu lực hoạt động của bộ máy nhà nước từ trung ương đến địa phương, bảo đảm việc tôn trọng và chấp hành Hiến pháp và pháp luật; phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc, bảo đảm ổn định và nâng cao đời sống vật chất và văn hóa nhân dân

Vậy thông qua địa vị pháp lý, tính chất chức năng của chính phủ đã thể hiện phần

nào chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước (vì các cơ quan nhà nước khác ở trung ương không làm nhiệm vụ quản lý hành chính), hành chính Nhà nước cao nhất (các cơ quan hành chính ở đia phương quản lý khu vực nhỏ, chịu sự giám sát của chính phủ)

III Nhiệm Vụ quyền hạn của Chính phủ.

Nhiêm vụ, quyền hạn của chính phủ luôn được quy định trong các bản Hiến Pháp Đặc biệt Đ112 Hiến pháp 1992 và luật tổ chức chính phủ năm 1992 và năm

2001 đã được quy định theo hướng cụ thể, chi tiết cho từng lĩnh vực và có bổ sung cho phù hợp với vị trí của chính phủ

Chính phủ với tư cách là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, và là chủ thể thực hiện quyền hành pháp phải thể hiên trách nhiệm của mình bằng việc thống nhất quản lý toàn bộ các nhiêm vụ của nhà nước(về kinh tế-chính trị, văn hóa- xã hội, đối ngoại, an ninh quốc phòng ) Thống nhất quản lý nền hành chính quốc gia dưới sự giám sát của Quốc hội

Quyền quản lý của chính phủ được thể hiện như:

- Tham gia quá trình lập pháp, đề ra các dự án luật và pháp lệnh

- Ra những văn bản pháp quy dưới luật để cụ thể hóa và thi hành luật

- Điều hành toàn bộ công cuộc xây dựng đất nước trên mội lĩnh vực theo chủ trương, đương lối, chính sách của Đảng và pháp luật Nhà nước

- Tổ chức và chỉ đạo hệ thống hành chính nhà nước từ trung ương đến địa phương: Quản lý đội ngũ viên chức nhà nước

- Quản lý nền kinh tế quốc dân

- Hướng dẫn kiểm tra hoạt động của Hội Đồng nhân dân địa phương

Đặc biệt chính phủ có những quyền hạn cụ thể như quyền ra Nghị định, căn cứ vào Hiến pháp và Pháp luật là quyền hạn lớn của chính phủ thể hiện chức năng lập quy

Chính phủ tham gia quá trình lập pháp với tư cách là cơ quan sáng kiến pháp luật, chủ yếu đề ra các dự án luật Thực hiên quyền lập quy đầy đủ với tư cách là cơ quan thi hành pháp luật Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 1996(sửa đổi

bổ sung năm2002) và năm2009, đã đề cập quyền lập pháp của quốc hội, quyền lập quy của chính phủ Chính phủ được sử dụng quyền lập quy để cụ thể hóa và thi hành những quy định của luật về những vấn đề mà Hiến pháp, luật và nghị quyết của quốc hội Quyền lập quy đòi hỏi chính phủ phải chủ động, năng động để thực thi quyền hạn của mình

Chính phủ quản lý xã hội nhiều mặt, trong đó, một trong những nội dung quan trọng nhất là quản lý nhà nước về kinh tế, được thực hiện thông qua:

- Định hướng chiến lược, kế hoạch (dài hạn) để hướng dẫn, khuyến khích sự phát triển kinh tế- xã hội theo định hướng ấy

- Tạo hành lang pháp luật cho các hoạt động kinh tế của mọi thành phần được tự do kinh doanh trong khuôn khổ pháp luật

- Tạo ra cơ sở vật chất-kỹ thuật, kết cấu hạ tầng thuận lợi cho các hoạt động kinh tế

- Điều tiết kinh tế bằng các công cụ tài chính, tín dụng, tiền tệ…bằng các chính sách chuyển dịch cơ cấu có mức tăng trưởng cao bằng cách ấn định mức độ cần thiết của hoạt động doanh nghiệp nhà nước, tạo nên một môi trường, thị trương ổn định

- Bảo vệ quyền lợi quốc gia, quyền tự do dân chủ hợp pháp, nghĩa vụ của công dân

và các chủ thể kinh tế trong nước cũng như nước ngoài; ngăn ngừa, bài trừ những tệ nạn kinh tế, xã hội: bảo đảm sự bình đẳng của mọi thành phần trước pháp luật và sự công bằng xã hội

- Tạo một hệ thống hành chính năng động với một cơ chế quản lý khớp với hoạt động kinh tế thị trường

Chính phủ thực hiện quản lý băng pháp luật, bằng chứng văn bản dưới luật, không can thiệp trực tiếp vào việc tổ chức và hoạt động của các tổ chức kinh tế doanh nghiệp

và quyền tự chịu trách nhiệm của các cơ sơ văn hóa, xã hội

phủ.

Cơ cấu của chính phủ được tập chung thống nhất, phù hợp với vị trị và chức năng của chính phủ, chức năng quản lý của các nghành và các bộ quản lý tổng hợp Các

bộ, các cơ quan ngang bộ và các cơ quan khác thuộc chính phủ đều nằm trong hệ thống hành chính nhà nước

Hiến pháp 1992 và luật tổ chức Chính phủ 2001: Cơ cấu tổ chức của chính phủ gồm có bộ và các cơ quan ngang bộ theo đề nghị của Thủ tướng chính phủ

Mỗi cơ quan ngang bộ thực hiện chức năng quản lý đối với ngành và lĩnh vực nhất định Theo nghị Định số 86/2002/NĐ- CP ngày 05/11/2002 quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền han, cơ cấu của bộ và cơ quan ngang bộ quy định cơ cấu bộ gồm:

- Vụ, thanh tra, văn phòng bộ

- Cục, tổ cục (không nhất thiết các bộ đều thành lập)

- Các tổ chức sự nghiệp

- Thành viên chính phủ gồm: Thủ tướng, các phó thủ tướng, bộ trưởng và thủ trưởng cơ quan ngang bộ Số lượng phó thủ tướng ,bộ trưởng và cơ quan ngang bộ do Quốc hội quy định.( Đ3 luật tổ chức chính phủ)

Chính phủ là một tập thể do thủ tướng đứng đầu và lãnh đạo, do đó Thủ tướng là người chịu trách nhiệm cá nhân về mọi hoạt động của chính phủ Ngoài thủ tướng ra không còn một cơ quan nào khác đứng đầu chính phủ hay thay mặt chính phủ trong lĩnh vực hành chính Nhà nước Các phó Thủ tướng là người giúp việc thủ tướng, được thủ tướng ủy quyền khi thủ tướng vắng mặt phó thủ tướng không là một cấp pháp lý của chính phủ Vì vậy các phó thủ tướng chỉ được quyết định khi Thủ tướng chính thức ủy quyền trong trường hợp nhất định

Hiến pháp 1992 quy định Thủ tướng chính phủ với hai tư cách: là người đứng đầu chính phủ, vừa tư cách cá nhân Thủ tướng với thẩm quyền riêng

Các Bộ trưởng có trách nhiêm quyền hạn và trách nhiêm quản lý nhà nước theo thẩm quyền chỉ đạo cơ quan hành chính địa phương trong phạm vi ngành, lĩnh vực mình phụ trách

Hiện nay Chính phủ có 18 bộ và 4 cơ quan ngang bộ Bộ, cơ quan ngang Bộ là cơ quan của chính phủ Thực hiện các chức năng của quản lý nhà nước đối với nghành hoặc lĩnh vực công tác trong phạm vi cả nước; Thực hiên đại diện chủ sơ hữu phần vốn của nhà nước theo quy định của pháp luật; Quản lý nhà nước các dịch vụ công thuộc ngành, lĩnh vực của mình

Ngoài ra chính phủ Tổ chức liên ngành liên cấp: Ngoài các Bộ, các cơ quan

ngang bộ và các cơ quan khác trực thuộc chính phủ Thủ Tướng có trách nhiệm quản

lý nhà nước, trong hoạt động của mình, chính phủ đã lập ra nhiều hình thức tổ chức để phối hợp công tác của các ngành, các cấp Hiện nay có 5 hình thức phối như:

- Các hội đồng phối hợp liên nghành ở cấp chính phủ: nhiêm vụ phối hợp các ngành trong một lĩnh vực cụ thể

- Các tổ chức phối hợp liên ngành có tính chất lâm thời để chỉ đạo một công việc quan trọng

- Các tổ chức chỉ đạo liên ngành thực hiện một nhiệm vụ lâu dài Như ban chỉ đạo chống lũ lụt…

- Các tổ nchức phối hợp liên ngành ở cấp chính phủ có nhiệm vụ nhiệm vụ nghiên cứu soạn thảo các đề án, các dự luật, như bàn dự thảo các bộ luật…

- Các trung tâm quốc gia có nhiệm vụ thông tin có gí trị cao cho sự phối hợp liên ngành

V Đánh giá.

Vậy chức năng quản lý của chính phủ và sự quản lý của chính phủ là thống nhất trên mội lĩnh vực của đời sống xã hội, Chính phủ là cơ quan quản lý hành chính quốc gia, được tổ chức trên cơ sở bảo đảm tính tập trung thống nhất của chính phủ cơ quan hành chính nhà nước cao nhất nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

KẾT BÀI

Nhiệm vụ và quyền hạn của Chính phủ về cơ bản là đày đủ và hợp lý, và thực

tế hoạt động cũng đã khẵng định được vai trò là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt nam Song hiệu qua hoạt động cao và trong

cơ chế vận hành còn nhiều điều bất cập và còn đang trì trệ Đất nước ta đang bước vào thời ký đổi mới nên chính phủ cũng đang được nghiên cứu và thay đổi cho phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội

Danh sách tham khảo:

1 Giáo trình luật Hiến Pháp trường Đại học Luật Hà Nội.

2 Hỏi đáp về hiến pháp (Nguyễn Phương)

3 Bình luận Khoa Học Hiến Pháp nước cộng hóa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 1992.

4 Đổi mới hoàn thiện bộ máy nhà nước trong giai đoạn hiện nay (PGS,

TS Bùi Xuân Đức)