Vì vậy, em xin chọn đề bài số 9: “Ưu điểm và nhược điểm của từng hình thức thanh toán trên cơ sở pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng thanh toán bằng thẻ tại các cơ sở cung ứng hàng
Trang 1MỤC LỤC
A MỞ ĐẦU.
B NỘI DUNG.
I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CÁC HÌNH THỨC THANH TOÁN.
II ƯU ĐIỂM VÀ NHƯỢC ĐIỂM CỦA TỪNG HÌNH THỨC THANH TOÁN TRÊN CƠ SỞ PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH.
1 Ưu điểm và nhược điểm của hình thức thanh toán bằng tiền mặt.
2 Ưu điểm và nhược điểm của hình thức thanh toán qua các trung gian thanh toán.
2.1 Thanh toán bằng séc.
2.2 Thanh toán bằng lệnh chi hoặc ủy nhiệm chi.
2.3 Thanh toán bằng ủy nhiệm thu.
2.4 Thanh toán bằng thư tín dụng.
2.5 Thanh toán bằng thẻ ngân hàng.
III THỰC TIỄN ÁP DỤNG THANH TOÁN BẰNG THẺ TẠI CÁC SƠ SỞ CUNG ỨNG HÀNG HÓA, DỊCH VỤ TRONG 9 THÁNG ĐẦU NĂM 2013.
IV Ý KIẾN PHÁP LÍ KHI NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN ÁP DỤNG THANH TOÁN THẺ.
C KẾT LUẬN.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.
Trang 2I MỞ ĐẦU.
Quá trình sản xuất và lưu thông hàng hóa đã kéo theo các phương thức thanh toán phát triển, phương thức sau kế thừa và phát triển các phương thức trước đó Để khắc phục những nhược điểm của phương thức thanh toán bằng tiền mặt, thanh toán không dùng tiền mặt đã ra đời và phát huy được những ưu việt của nó Hiện nay ở rất nhiều nước trên thế giới, việc thanh toán không dùng tiền mặt đã trở nên quen thuộc với mỗi người dân, trong khi đó ở Việt Nam, khối lượng thanh toán không dùng tiền mặt còn chiếm tỷ lệ rất hạn chế Nhà nước ta
đã không ngừng đưa ra các biện pháp, các văn bản pháp quy nhằm phát huy tốt phương thức thanh toán không dùng tiền mặt Tuy nhiên, hình thức thanh toán không dùng tiền mặt ở nước ta còn nhiều hạn chế và gây nhiều phiền toái cho
người sử dụng Vì vậy, em xin chọn đề bài số 9: “Ưu điểm và nhược điểm của
từng hình thức thanh toán trên cơ sở pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng thanh toán bằng thẻ tại các cơ sở cung ứng hàng hóa dịch vụ trong 9 tháng đầu năm 2013 Ý kiến pháp lý của em khi nghiên cứu thực tiễn áp dụng thanh toán bằng thẻ” để làm đề tài cho bài tập học kì môn Luật Ngân hàng Việt Nam.
B NỘI DUNG.
I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CÁC HÌNH THỨC THANH TOÁN.
Lịch sử ra đời và phát triển của sản xuất lưu thông hàng hóa gắn liền với
sự ra đời và phát triển của tiền tệ và lưu thông tiền tệ Tiền tệ ra đời với vai trò trung gian trao đổi giữa các loại hàng hóa khác nhau làm cho việc lưu thông và trao đổi hàng hóa ngày càng phát triển Quá trình phát sinh và phát triển của các quan hệ thanh toán tiền tệ phục vụ các giao dịch dân sự và thương mại gắn liền
Trang 3với quá trình phát sunh và phát triển của các hình thức tiền tệ trong nền kinh tế Các quan hệ thanh toán được thực hiện dưới hai hình thức: thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt và thanh toán qua các trung gian thanh toán
Thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt là hình thức thanh toán mà người có nghĩa vụ chi trả (người mua hàng hóa, người nhận cung ứng dịch vụ…) sử dụng tiền mặt để chi trả cho người thụ hưởng (người bán hàng hóa, người cung ứng dịch vụ…)
Thanh toán qua các trung gian thanh toán là việc chi trả không tiến hành trực tiếp giữa người chi trả với người thụ hưởng mà thông qua việc ủy nhiệm cho các tổ chức trung gian thực hiện (ngân hàng, kho bạc nhà nước…) Theo quy định của pháp luật, cứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản là việc cung ứng phương tiện thanh toán; thực hiện dịch vụ thanh toán séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thẻ ngân hàng, thư tín dụng và các dịch vụ thanh toán khác cho khách hàng thông qua tài khoản của khách hàn.1 Định nghĩa trên đã nêu cụ thể các hình thức thanh toán có thể sử dụng qua các trung gian thanh toán bao gồm:
Thanh toán bằng séc: séc là giấy tờ có giá do người kí phát lập, ra lệnh
cho người bị kí phát là ngân hàng hoặc tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán được phép của Ngân hàng nhà nước Việt Nam trích một số tiền nhất định từ tài khoản của mình để thanh toán cho người thụ hưởng.2
Thanh toán bằng lệnh chi hoặc ủy nhiệm chi là hình thức ủy nhiệm thanh
toán qua ngân hàng, kho bạc nhà nước theo đó chủ tài khoản yêu cầu ngân hàng,
Trang 4kho bạc phục vụ mình trích tài khoản tiền gửi thanh toán của mình để trả cho người thụ hưởng thông qua giấy ủy nhiệm chi.1
Thanh toán bằng ủy nhiệm thu là hình thức thanh toán qua ngân hàng, kho
bạc nhà nước trong đó đơn vị bán (đơn vị thụ hưởng) yêu cầu ngân hàng, kho bạc nhà nước phục vụ mình thu hộ số tiền về hàng hóa đã chuyển giao, dịch vụ
đã cung ứng cho người khác.2
Thanh toán bằng thẻ ngân hàng: thẻ ngân hàng là công cụ thanh toán do
ngân hàng phát hành thẻ cấp cho khách hàng sử dụng theo hợp đồng kí kết giữa ngân hàng phát hành thẻ và chủ thẻ.3
Thanh toán bằng thư tín dụng là hình thức ủy nhiệm thanh toán qua ngân
hàng theo đó việc thanh toán được tiến hành từ một khoản tiền được bên mua lưu
kí trước ở ngân hàng phục vụ mình để trả cho bên bán theo các chứng từ của bán
về số lượng hàng hóa đã giao, dịch vụ đã cung ứng và theo các điều kiện sử dụng thư tín dụng.4
II ƯU ĐIỂM VÀ NHƯỢC ĐIỂM CỦA TỪNG HÌNH THỨC THANH TOÁN TRÊN CƠ SỞ PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH.
1 Ưu điểm và nhược điểm của hình thức thanh toán bằng tiền mặt.
1.1 Ưu điểm.
Thứ nhất, thanh toán bằng tiền mặt là hình thức thanh toán đơn giản, thủ
tục nhanh gọn và tiện dụng nhất được sử dụng để mua bán hàng hóa, do các bên
Trang 5trực tiếp thanh toán cho nhau bằng tiền mặt mà không qua trung gian thanh toán nên những thủ tục, cách thức thanh toán rất nhanh chóng, đơn giản
Thứ hai, do đây là hình thức thanh toán lâu đời, truyền thống và quen
thuộc nhất nên nó được người dùng ưa chuộng và trở thành thói quen thanh toán quen thuộc của người dân và các bên cũng yên tâm hơn khi trực tiếp thanh toán bằng tiền mặt
1.2 Nhược điểm.
Thứ nhất, hình thức thanh toàn bằng tiền mặt chỉ phù hợp với nền kinh tế
có quy mô sản xuất nhỏ, sản xuất chưa phát triển, việc trao đổi thanh toán hàng hóa với số lượng nhỏ, trong phạm vi hẹp Vì vậy, khi nền kinh tế phát triển về cả
số lượng và chất lượng thì việc thanh toán bằng tiền mặt không đáp ứng được nhu cầu thanh toán của toàn bộ nền kinh tế và rất khó khăn khi thực hiện thanh toán quốc tế
Thứ hai, việc sử dụng tiền mặt trong thanh toán làm giảm vòng quay của
vốn, khiến sản xuất chậm lại, ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế Do người dân thường có thói quen cất giữ tiền mặt nên tiền sẽ không tham gia vào quá trình lưu thông và không được tái đầu tư để phát triển kinh tế đất nước và đảm bảo an sinh xã hội
Thứ ba, gây khó khăn cho việc kiểm soát hoạt động của các tác nhân trong
nền kinh tế của ngân hàng nhà nước (biểu hiện rõ nhất là ở nạn tham nhũng và nạn rửa tiền)
Thứ tư, thanh toán bằng tiền mặt có độ an toàn không cao Với khối lượng
hàng hóa lớn thì việc thanh toán bằng tiền mặt sẽ không an toàn, thuận tiện cho
Trang 6cả người chi trả và người thụ hưởng Ngoài ra, thanh toán bằng tiền mặt dễ mất mát, dễ bị trộm cắp hoặc bị ảnh hưởng bởi tiền giả
Thứ năm, chi phí liên quan đến tiền mặt trong lưu thông như in ấn, phát
hành, thu huỷ, vận chuyển, bảo quản, an ninh là khá tốn kém
2 Ưu điểm và nhược điểm của hình thức thanh toán qua các trung gian thanh toán.
2.1 Thanh toán bằng séc.
2.1.1 Ưu điểm.
Thứ nhất, thanh toán bằng séc là hình thức đã xuất hiện từ rất lâu, phổ
biến ở các nước phát triển và rất hiệu quả trong việc thanh toán Việc thanh toán bằng séc vừa đảm bào quyền lợi cho người kí phát séc, người thụ hưởng vừa đảm bảo quyền lợi cho ngân hàng phát hành và trung gian
Thứ hai, thanh toán bằng séc rất thuận lợi và nhanh chóng trong giao dịch
mua bán Người mua hàng ký séc đưa cho người bán và người bán chỉ cần cầm séc và CMND ra ngân hàng là có thể nhận được tiền Khi nhận được Séc Ngân hàng chấp nhận vô điều kiện, trừ trường hợp tài khoản của người phát hành không đủ hoặc không có tiền trả Vì vậy ,việc thanh toán bằng séc bảo đảm khả năng thanh toán tức thì, tiết kiệm thời gian và chi phí quản lí
Thứ ba, trong trường hợp séc bị mất hoặc hư hỏng thì người thụ hưởng sẽ
không mất số tiền ghi trên séc, họ có quyền yêu cầu người kí phát cấp lại séc thay thế với nội dung tương tự Do đó, so với thanh toán bằng tiền mặt thì việc thanh toán bằng séc sẽ giảm thiểu rủi ro khi lưu giữ và vận chuyển, không bị ảnh hưởng bởi các tệ nạn như trộm cắp Ngoài ra, séc chỉ có giá trị khi có chữ kí bằng tay trực tiếp trên tờ séc của người kí phát bằng bút mực hoặc bút bi, theo
Trang 7đúng chữ kí mẫu đã đăng kí tại người bị kí phát Vì vậy, người kí phát có thể kiểm soát được việc kí phát và sử dụng séc, hạn chế các trường hợp làm giả
Thứ tư, có khá nhiều các loại séc như séc chuyển tiền, séc bảo chi, séc
chuyển khoản….nên có thể đáp ứng linh hoạt nhu cầu thanh toán của người kí phát
2.1.2 Nhược điểm.
Séc đã có mặt trong hoạt động thanh toán qua trung gian từ khá lâu nhưng
nó chưa thật sự đi vào đời sống, việc thanh toán vẫn còn nhiều khó khăn Ở nước
ta việc thanh toán chỉ chỉ trong phạm vi giữa các doanh nghiệp Các cá nhân thường không coi việc sử dụng séc như một phương tiện thanh toán hấp dẫn bởi những hạn chế sau đây:
Thứ nhất, nội dung trên tờ séc còn khá nhiều và phức tạp, một số nội
dung trùng lặp, không cần thiết nhiều người vẫn còn cảm thấy khó khăn trong việc sử dụng Ngoài ra, kích thước là quá nhỏ để so với nội dung trên tờ séc Do
đó, chưa thật sự đáp ứng được mục tiêu thanh toán nhanh chóng trong trung gian thanh toán và khó đi vào đời sống của người dân
Thứ hai, thủ tục thanh toán bằng séc khá phức tạp Đặc biệt, trong trường
hợp, séc đã hết thời hạn thanh toán, người thụ hưởng phải đến ủy ban nhân dân
xã, phường xác nhận lý do nộp séc quá hạn, việc quy định như vậy là không cần thiết, gây phiền hà cho người sử dụng séc Đối với người phát hành séc – khách hàng chính của ngân hàng thanh toán tờ séc đó, mục đích của họ khi phát hành séc tương tự như việc ủy nhiệm cho ngân hàng chi trả cho họ số tiền ghi trên séc cho người thụ hưởng đã không thực hiện được Lúc này, nếu có tiền mặt thì họ
sẽ trả luôn cho người thụ hưởng chứ không làm các thủ tục phát hành séc và quyền lợi của người thụ hưởng sẽ không được đảm bảo nếu người phát hành séc
Trang 8chậm trễ trong việc kí phát lại tờ séc đó Hay trường hợp bảo chi séc, người phát hành bắt buộc phải đến ngân hàng làm thủ tục chuyển số tiền phát hành séc từ tài khoản tiền gửi sang tài khoản tạm giữ bảo chi séc riêng biệt, điều này chỉ phù hợp với việc thanh toán thủ công, dựa trên chứng từ giấy Hiện nay, với phương tiện hiện đại cho phép việc phát hành séc bảo chi mà không cần trích tiền gửi thanh toán và tài khoản bảo chi
Thứ ba, việc thanh toán séc cũng gặp không ít phiền phức nếu khách mua
và khách bán không có tài khoản ở cùng một ngân hàng, buộc các ngân hàng thương mại phải thông qua hệ thống thanh toán bù trừ của ngân hàng thương mại
và hiện tại, ngân hàng thương mại chưa thành lập được Trung tâm thanh toán bù trừ séc nào
Thứ tư, ở nước ta do chưa có quy định bắt buộc về hạn mức phải thanh
toán bằng séc mà hiện chỉ “động viên” dùng séc nên việc thanh toán bằng séc còn ở mức hạn chế
2.2 Thanh toán bằng lệnh chi hoặc ủy nhiệm chi.
2.2.1 Ưu điểm.
Thứ nhất, đây là hình thức phổ biến hơn hình thức thanh toán bằng ủy
nhiệm thu, thủ tục đơn giản, thanh toán nhanh nếu hai bên thực hiện đúng theo hợp đồng Bên trả tiền chỉ cần lập giấy ủy nhiệm chi theo quy định của ngân hàng và nộp vào ngân hàng, kho bạc nhà nước phục vụ mình Ngân hàng, kho bạc nhà nước sẽ trích tài khoản trả cho bên thụ hưởng Người thụ hưởng không cần có tài khoản tại ngân hàng như hình thức thanh toán bằng thẻ ngân hàng Người thụ hưởng có thể đến trực tiếp ngân hàng, kho bạc nhà nước để được thanh toán
Trang 9Thứ hai, hình thức thanh toán này ít phụ thuộc hơn vào máy móc thiết bị
do đó cũng hạn chế được những rủi ro do hỏng hóc, sự cố của máy móc, thiết bị như trong thanh toán bằng thẻ ngân hàng
2.2.2 Nhược điểm.
Thứ nhất, hình thức này đòi hỏi một hệ thống thanh toán hiện đại với
nghiệp vụ ngân hàng linh hoạt
Thứ hai, người bán sẽ bị thiệt nếu bên mua gặp khó khăn về tài chính.
Ngoài ra, khi thực hiện hình thức này thì khả năng kiểm soát của ngân hàng bị hạn chế, vì quyền chủ động chi trả phụ thuộc vào chủ tài khoản Do vậy, hình thức này thường được áp dụng giữa các tổ chức kinh tế có sự tín nhiệm lẫn nhau trong quan hệ mua bán và khả năng tài chính tương đối ổn định
Thứ ba, tính hiện đại của nghiệp vụ này vẫn còn hạn chế Nội dung và
mẫu lệnh chi không phù hợp với thực tiễn thanh toán trên mạng vi tính hiện nay của ngân hàng thương mại Chưa thực hiện được lệnh chi điện tử, quá trình thanh toán còn chậm, chưa kết nối mạng thanh toán giữa ngân hàng thương mại và khách hàng để thực hiện hoạt động thanh toán này
2.3 Thanh toán bằng ủy nhiệm thu.
2.3.1 Ưu điểm.
Thứ nhất, cũng tương tự như hình thức thanh toán qua ủy nhiệm chi –
chuyển tiền, hình thức thanh toán qua ủy nhiệm chi hoặc nhờ thu cũng đơn giản, hạn chế những rủi ro do máy móc, hệ thống, bên trả tiền không nhất thiết phải có tài khoản ngân hàng
Trang 10Thứ hai, thủ tục thanh toán bằng ủy nhiệm thu chặt chẽ hơn hình thức ủy
nhiệm chi nên quyền lợi của bên bán được bảo đảm hơn
2.3.2 Nhược điểm.
Thứ nhất, quá trình thanh toán với những thủ tục phức tạp, người mua khó
kiểm soát được quá trình đòi tiền của người bán
Thứ hai, hình thức thanh toán này thường hay chậm trễ vì chứng từ xuất
phát từ bên thụ hưởng, nguyên tắc đòi hỏi phải ghi nợ trước ghi có sau nên chứng từ phải luân chuyển qua nhiều khâu vòng vèo, gây ách tắc trong thanh toán
2.4 Thanh toán bằng thư tín dụng.
2.4.1 Ưu điểm.
Thứ nhất, thanh toán bằng thư tín dụng là hình thức thanh toán khá hoàn
hảo và có thể sử dụng trong thanh toán nội địa và thanh toán quốc
Thứ hai, đây là hình thức dung hòa được quyền lợi, rủi ro giữa người mua
và người bán
2.4.2 Nhược điểm.
Thứ nhất, đây là hình thức có kĩ thuật nghiệp vụ khá phức tạp Việc áp
dụng nó không hề đơn giản và thường có nhiều tranh chấp phát sinh dẫn đến những tổn thất lớn trong kinh doanh
Thứ hai, giá trị tối thiểu của thư tín dụng là 10 triệu, việc quy định như
vậy làm giảm khả năng tự định đoạt của các chủ thể trong quan hệ thanh toán và làm nất đi tính chủ động, linh hoạt của họ trong quá trình lựa chọn dịch vụ thanh
Trang 11toán Hơn nữa, 10 triệu đồng cũng không đánh giá được điều gì vì số tiền đó có thể lớn so với người này nhưng lại ít so với người khác
2.5 Thanh toán bằng thẻ ngân hàng.
2.5.1 Ưu điểm.
Thanh toán bằng thẻ ngân hàng là hình thức có nhiều ưu điểm vượt trội so với các hình thức thanh toán khác, đó là:
Thứ nhất, đây là hình thức thanh toán phổ biến và được người dân dùng
rất linh hoạt trong cuộc sống hằng ngày, thuận lợi cho hoạt động thanh toán cho cuộc sống Bằng cách nhập mã số cá nhân (PIN - Personal Identification Number), chủ thẻ có thể tiếp cận tài khoản cá nhân của mình tại ngân hàng mọi nơi, mọi lúc, 24/24 mỗi ngày và 7 ngày trong tuần ATM đã cung cấp cho khách hàng sử dụng thẻ khả năng giao dịch ngoài giờ làm việc, ngoài ngân hàng và khả năng tự phục vụ
Thứ hai, thẻ ngân hàng không phải chỉ có tính năng để giao dịch trên các
máy ATM thuần túy, mà nó còn được giao dịch tại rất nhiều thiết bị POS (các máy chấp nhận thanh toán thẻ) mà các ngân hàng triển khai tại các điểm chấp nhận thanh toán nó, các điểm này có thể là khách sạn, nhà hàng, siêu thị, cửa hàng xăng dầu Sử dụng máy POS chủ thẻ chỉ cần “quẹt” thẻ lên máy được đặt tại quầy tính tiền, nhập số PIN, nhập số tiền cần thanh toán, sau đó ký tên xác nhận lên biên lai, hoàn tất quá trình thanh toán Nhân viên tại các điểm giao dịch
có trách nhiệm đối chiếu chữ ký của chủ thẻ với chữ ký trên thẻ nhằm bảo vệ quyền lợi và hạn chế rủi ro cho khách hàng. Mọi thao tác đều khá đơn giản, có
sự hỗ trợ hướng dẫn của các nhân viên tại quầy giao dịch Vì vậy, việc sử dụng thẻ ngân hàng để thanh toán các giao dịch hàng ngày sẽ tiện lợi hơn và chủ thẻ không phải mang nhiều tiền mặt trong người