Khái niệm pháp luật thuế Pháp luật thuế được định nghĩa là tổng hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình thu, nộp thuế giữa cơ quan nhà nước có
Trang 1MỤC LỤC
A LỜI MỞ ĐẦU 1
B NỘI DUNG 1
I CƠ SỞ LÝ LUẬN 1
1 Khái niệm pháp luật thuế 1
2 Căn cứ xây dựng hệ thống pháp luật thuế 2
3 Vai trò của pháp luật thuế 3
II CÁC YẾU TỐ CHI PHỐI PHÁP LUẬT THUẾ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 3
1 Yếu tố trong nước 3
1.1 Điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội 3
1.2 Nhu cầu ngân sách nhà nước 4
1.3 Ý thức của chủ thể nộp thuế 5
2 Yếu tố nước ngoài: Xu hướng hội nhập và các cam kết quốc tế 5
III SỰ THỂ HIỆN CÁC YẾU TỐ CHI PHỐI PHÁP LUẬT THUẾ TRONG LUẬT THUẾ NHẬP KHẨU VÀ Ý KIẾN PHÁP LÍ CỦA NHÓM 5
1 Khái niệm thuế nhập khẩu và pháp luật thuế nhập khẩu 5
1.1 Khái niệm thuế nhập khẩu 5
1.2 Khái niệm pháp luật thuế nhập khẩu 6
2 Yếu tố chi phối pháp luật thuế nhập khẩu 6
2.1 Tình hình kinh tế, chính trị, xã hội trong nước 6
2.2 Nhu cầu ngân sách nước đối với thuế nhập khẩu 7
2.3 Ý thức chủ thể nộp thuế trong lĩnh vực thuế nhập khẩu và hợp lý 8
2.4 Yếu tố nước ngoài 11
2.4.1 Xu hướng hội nhập và chính sách thương mại quốc gia 11
2.4.2 Các cam kết quốc tế liên quan đến thuế nhập khẩu (AFTA, APEC, WTO) 12
3 Ý kiến pháp lí của nhóm nhằm phát huy hiệu quả của các yếu tố chi phối luật thuế nhập khẩu 14
3.1 Giải pháp hoàn thiện pháp luật phù hợp thực tế 14
3.2 Giải pháp cải cách thủ tục hải quan theo hướng đơn giản, hợp lí 15
3.3 Giải pháp nâng cao trình độ hiểu biết pháp luật và ý thức chấp hành của chủ thể nộp thuế 15
C KẾT LUẬN 15
Trang 2A LỜI MỞ ĐẦU
Sau khi nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời, song song với việc xóa bỏ hệ thống thuế phi nhân đạo (thuế thân, thuế muối, thuế thổ trạch, ), Nhà nước dần dần hình thành hệ thống thuế mới Cùng với sự phát triển của kinh tế, xã hội, yêu cầu đặt
ra trong từng giai đoạn cụ thể, hệ thống thuế cũng chịu sự chi phối bởi nhiều yếu tố
và ngày càng đi tới sự ổn định và hoàn thiện Để hiểu rõ hơn về đề tài này, nhóm xin
được trình bày Đề số 01: “Phân tích để làm rõ các yếu tố chi phối pháp luật thuế
ở nước ta hiện nay, ý kiến pháp lí của nhóm thực hiện về sự thể hiện các yếu tố chi phối này trong Luật thuế nhập khẩu”.
B NỘI DUNG
I CƠ SỞ LÝ LUẬN
1 Khái niệm pháp luật thuế
Pháp luật thuế được định nghĩa là tổng hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình thu, nộp thuế giữa cơ quan nhà nước
có thẩm quyền và người nộp thuế nhằm hình thành nguồn thu ngân sách nhà nước
để thực hiện các mục tiêu xác định trước 1
Pháp luật thuế chính là những căn cứ pháp lý nhất định mà quan hệ thu, nộp thuế giữa nhà nước và dân cư phải được thực hiện dựa trên những căn cứ đó Pháp luật thuế có những đặc điểm sau:
Về đối tượng điều chỉnh:
Đối tượng điều chỉnh của pháp luật thuế bao gồm các nhóm quan hệ sau:
- Nhóm các quan hệ phát sinh trong quá trình quản lý thuế
- Nhóm các quan hệ phát sinh trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế
- Nhóm các quan hệ phát sinh trong quá trình xử lý vi phạm và khiếu nại thuế
Về phương pháp điều chỉnh:
Luật thuế sử dụng phương pháp mệnh lệnh quyền uy, không có sự bình đẳng giữa cơ quan có thẩm quyền về thuế với người nộp thuế Nhà nước có quyền đơn phương đưa ra những quyết định theo ý chí của mình mà không cần có sự thỏa thuận của các đối tượng còn lại Trường hợp cần thiết, nhà nước có thể áp dụng các biện pháp cưỡng chế, buộc đối tượng nộp thuế phải thực hiện nghĩa vụ
Về nguồn của pháp luật thuế:
Nguồn của pháp luật thuế bao gồm:
- Các văn bản pháp luật do cơ quan có thẩm quyền ban hành điều chỉnh các
Trang 3quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình thu, nộp thuế: bao gồm các văn bản luật (Luật thuế giá trị gia tăng, Luật thuế tiệu thụ đặc biệt, Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, Luật thuế thu nhập doanh nghiệp ) và các văn bản dưới luật (Pháp lệnh thuế
do Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành, sửa đồi, bổ sung, các văn bản dưới luật khác do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng các bộ quản lí ngành ban hành quy định chi tiết thi hành các luật, pháp lệnh thuế)
- Các văn bản pháp luật quốc tế điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong quá trình thực hiện quyền thu thuế mà Việt Nam đã kí kết hoặc cam kết thực hiện (như OECD- 1977 về "Hiệp định mẫu về tránh đánh thuế hai lần đối với các loại thuế đánh vào tài sản và thu nhập"; Hiệp định ưu đãi thuế quan có hiệu lực chung CEPT; hay GATT 1994 )
2 Căn cứ xây dựng hệ thống pháp luật thuế
Căn cứ khi xây dựng hệ thống pháp luật thuế:
Thứ nhất là căn cứ về đảm bảo nguồn vật chất cho chi tiêu của nhà nước, bởi hệ thống pháp luật thuế được ban hành giúp cho nhà nước có được nguồn thu, qua đó, với tư cách là người đại diện cho công chúng, thực hiện chi tiêu, phân bổ hợp lý cho
xã hội
Thứ hai là căn cứ về điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội Những yếu tố liên quan tới tình hình kinh tế, chính trị, xã hội có tác động trực tiếp đến việc ban hành hay thay đổi cơ cấu của hệ thống pháp luật thuế
Thứ ba là căn cứ về yêu cầu phải bao quát hết nguồn thu, bởi đáp ứng yêu cầu này, pháp luật thuế không chỉ tạo ra căn cứ pháp lý để có được nguồn thu tối đa mà còn đảm bảo được sự công bằng, bình đẳng
Thứ tư là căn cứ về yêu cầu của các quan hệ kinh tế đối ngoại, quan hệ quốc tế trong từng giai đoạn cụ thể để nề kinh tế trong nước phát triển và để đảm bảo quyền lợi công dân quốc gia mình
Căn cứ ban hành luật về một sắc thuế cụ thể:
Thứ nhất, phải đảm bảo tính thống nhất của đạo luật thuế cụ thể trong cơ cấu hệ thống pháp luật thuế Luật thuế được ban hành phải tuân thủ những nguyên tắc, yêu cầu chung của hệ thống pháp luật thuế
Thứ hai, phái đảm bảo tính ổn định nội tại trong quá trình áp dụng từng luật thuế
và ổn định trong tổng thể hệ thống pháp luật thuế, do đó phải có sự cân nhắc kỹ lưỡng trước khi ban hành, sửa đổi, bãi bỏ một hoặc một số quy định về thuế
Thứ ba, phải đảm bảo tính công bằng trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế Công bằng chỉ có thể được thực hiện khi có những quy định pháo luật về nội dung thực
Trang 4hiện nghĩa vụ thuế cũng như đủ biện pháp pháp lý buộc các bên có liên quan thực hiện nguyên tắc công bằng
3 Vai trò của pháp luật thuế
Pháp luật thuế tạo cơ sở pháp lý quan trọng và ổn định cho nguồn thu, đáp ứng yêu cầu chi tiêu nhà nước Nguồn thu từ thuế có vị trí quyết định đến cơ cấu nguồn thu NSNN Do đó, bất kì quốc gia nào cũng có và mong muốn có được hệ thống pháp luật thuế đầy đủ với tư cách là căn cứ pháp lý vững chắc để tạo ra nguồn thu ổn định cho NSNN
Pháp luật thuế được sử dụng như một công cụ điều tiết nền kinh tế , thực hiện đường lối trong một thời kì nhất định của nhà nước Nhà nước, bằng pháp luật có khả năng quản lý điều tiết tới mọi mặt của đời song kinh tế xã hội Bằng hệ thống pháp luật thuế, nhà nước thể hiện ý chí của mình đối với đường lối phát triển kinh tế một cách gián tiếp, thông qua đó thực hiện công bằng xã hội Ở Việt Nam, bên cạnh những vai trò chung đối với nền kinh tế xã hội, pháp luật thuế còn được nhà nước sử dụng như một công cụ thể hiện chính sách xã hội
Nhà nước có thể sử dụng công cụ pháp luật thuế để kiểm tra gián tiếp hoạt động sản xuất kinh doanh Để thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ nộp thuế, các cơ quan quản lý thuế cùng với đối tượng nộp thuế buộc phải quan tâm đến những thủ tục và tuân thủ những quy định Bằng những quy định đó, nhà nước gián tiếp quản lí nền kinh tế, trên cơ sở đó có những sửa đổi, bổ sung pháp luật phù hợp Mặt khác, cũng thông qua việc việc kiểm tra tuân thủ pháp luật thuế, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền cũng có khả năng phát hiện và xử lí kịp thời những hành vi vi phạm pháp luật thuế nói riêng và vi phạm trong quá trình hoạt động gắn với tư cách của đối tượng nộp thuế nói chung
II CÁC YẾU TỐ CHI PHỐI PHÁP LUẬT THUẾ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
1 Yếu tố trong nước
1.1 Điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội
Tình hình kinh tế, chính trị, xã hội trong nước ở một thời kì nhất định là yếu tố
có ảnh hưởng quyết định đến nội dung chính sách pháp luật về thuế Điều này hoàn toàn dễ hiểu bởi suy cho cùng chính sách pháp luật về thuế là tấm gương phản chiếu thực trạng tình hình kinh tế xã hội của một quốc gia
Pháp luật luôn phản ánh dưới hình thức pháp lí vào quan hệ xã hội, một sự phản ánh lệ thuộc vào những biến đổi xã hội để phát huy được vai trò, tác dụng của mình trong đời sống xã hội, pháp luật luôn phản ánh đúng đầy đủ hiện thực khách quan những tiến trình đang diễn ra trong cuộc sống xã hội nếu không có những khảo
Trang 5sát, đánh giá từ thực tiễn cuộc sống thì khó có cơ sở khoa học và thực tiễn xác đáng
để xây dựng và thực hiện pháp luật, không phát huy được vai trò của pháp luật trong đời sống
Pháp luật về thuế có mục tiêu quan trọng là công cụ khuyến khích, hỗ trợ và bảo vệ nền sản xuất trong nước, xuất khẩu nước ngoài, ổn định nguồn thu cho ngân sách nhà nước… việc ban hành, sửa đổi bổ sung pháp luật về thuế cũng là căn cứ vào tình hình phát triển chung của toàn xã hội, thay đổi sao cho phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh phát triển trong từng giai đoạn về nguyên tắc, việc đánh thuế không được tạo nên sự khánh kiệt của dân chúng Những yếu tố liên quan đến tình hình phát triển kinh tế, thu nhập của dân cư, định hướng của nhà nước về phát triển ngành, miền có tác động trực tiếp đến việc ban hành hay thay đổi cơ cấu của hệ thống pháp luật thuế Bên cạnh đó, những yếu tố về chính trị cũng chi phối tới hệ thống pháp luật thuế của một quốc gia
Do đó, những yếu tố về chính trị, kinh tế xã hội góp phần không nhỏ trong việc hoàn thiện pháp luật về thuế, giúp cho pháp luật thuế trở thành cơ sở pháp lí quan trọng và ổn định cho nguồn thu, đáp ứng nhu cầu chi tiêu của nhà nước, giúp cho pháp luật thuế như một công cụ điều tiết nền kinh tế, thực hiện đường lối trong một thời kì nhất định của nhà nước; đồng thời thông qua pháp luật về thuế nhà nước
có thể kiểm tra gián tiếp hoạt động sản xuất kinh doanh của tổ chức, cá nhân…
1.2 Nhu cầu ngân sách nhà nước
Ngân sách nhà nước được hình thành để nhà nước thực hiện việc điều tiết các hoạt động kinh tế, xã hội, đồng thời tạo ra các hàng hóa, dịch vụ công cộng phục vụ người dân Thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước Đây là vai trò quan trọng nhất của thuế đối với nền kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia Việc các chủ thể nộp thuế - thực hiện nghĩa vụ nộp thuế theo quy định của pháp luật thuế đã tạo ra nguồn tài chính quan trọng, chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu ngồn thu nội bộ của nền kinh tế quốc dân Mỗi loại thuế mà nhà nước ban hành đều nhằm vào mục đích là tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước Do đó, pháp luật thuế có thể bị chi phối bởi nhu cầu của NSNN Thuế xuất hiện do nhu cầu chi tiêu của Nhà nước, của các chủ thể quản lý xã hội Vì mang tính không hoàn trả trực tiếp nên nhà nước có thể dùng thuế làm công cụ chủ yếu để thu ngân sách, phục vụ chi tiêu quốc gia,… Từ năm 1990, thuế đã chiếm tỷ trọng rất hơn, hiện nay hàng năm, thuế luôn góp khoảng trên 90% vào tổng thu ngân sách nhà nước với việc đóng góp một tỷ trọng cao và ngày càng tăng lên trong tổng thu ngân sách nhà nước, thuế đang ngày càng chứng tỏ vai trò chủ đạo của mình trong việc huy động tài chính công phục vụ chi tiêu cho cả quốc
Trang 61.3 Ý thức của chủ thể nộp thuế
Đây là một yếu tố quan trọng chi phối đến việc thực thi Luật thuế của nước
ta Điều 80 hiến pháp 1992 ghi nhận: “Đóng thuế là nghĩa vụ của công dân” Tuy
nhiên, ý thức của một bộ phận chủ thể nộp thuế chưa cao, họ luôn tìm cách để giảm thuế, trốn thuế bằng các mánh khóe tinh vi làm cho các cơ quan chức năng rất khó kiểm soát Hiện nay có những gian lận trong việc nộp thuế của các chủ thể nộp thuế như: kê khai, khai báo không trung thực (khai báo số lượng hàng hóa, chất lượng hàng hóa thấp hơn so với hàng hóa thật,…), gian lận giấy tờ, hóa đơn (khai sai nguồn gốc xuất xứ,…) với cơ quan thu thuế để trốn thuế Những hành vi này khiến cho pháp luật buộc phải có những biện pháp ngăn ngừa hoặc xử lý
2 Yếu tố nước ngoài: Xu hướng hội nhập và các cam kết quốc tế.
Như chúng ta đã biết, hội nhập quốc tế là một quá trình phát triển tất yếu, do bản chất xã hội của lao động và quan hệ giữa con người Hội nhập đã trở thành một
xu thế lớn của thế giới hiện đại, tác động mạnh mẽ đến quan hệ quốc tế và đời sống của từng quốc gia, hội nhập quốc tế là lựa chọn chính sách của hầu hết các quốc gia
để phát triển trong đó có Việt Nam Tiến trình hội nhập có thể được thông qua bằng các hình thức như gia nhập vào các tổ chức kinh tế giữa các quốc gia với nhau, khu vực cũng như thế giới, sự tham gia đó được bảo đảm bằng việc kí kết các điều ước, hiệp định, các cam kết do các bên thỏa thuận và có giá trị bắt buộc đối với các bên khi tham gia
Khi tham gia kí kết các điều ước quốc tế trên lĩnh vực nào đó, Nhà nước ta cũng phải có sự điều chỉnh pháp luật trong nước phù hợp với điều ước quốc tế nhằm tạo được sự thuận lợi cần thiết và thống nhất giữa hai nguồn pháp luật này
III SỰ THỂ HIỆN CÁC YẾU TỐ CHI PHỐI PHÁP LUẬT THUẾ TRONG LUẬT THUẾ NHẬP KHẨU VÀ Ý KIẾN PHÁP LÍ CỦA NHÓM
1 Khái niệm thuế nhập khẩu và pháp luật thuế nhập khẩu
1.1 Khái niệm thuế nhập khẩu
Dựa trên Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 2005 và Luật Hải quan sửa đổi, bổ sung năm 2005 thì thuế nhập khẩu có thể được định nghĩa là loại thuế đánh
vào “những khu vực trong lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trong vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa của Việt Nam, nơi Luật Hải quan được
áp dụng”
Trên thực tế chưa có một định nghĩa hoàn chỉnh thống nhất nào mang tính pháp lý về thuế nhập khẩu Xét về phương diện kinh tế, thuế nhập khẩu có thể hiểu
Trang 7là khoản đóng góp bằng tiền của cá nhân, tổ chức vào ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật khi họ có hành vi nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ qua biên giới một nước Qua cách hiểu này thuế nhập khẩu được quan niệm như là một quan hệ phân phối nguồn lực tài chính, phát sinh giữa chủ thể là tổ chức, cá nhân nộp thuế với người thu thuế là Nhà nước
Từ định nghĩa thuế nhập khẩu ta có thể rút ra các đặc điểm của nó như sau:
- Thuế nhập khẩu có đối tượng chịu thuế là các hàng hóa được phép vận chuyển
qua biên giới
- Thuế nhập khẩu là thuế gián thu nhưng tính gián thu chỉ mang ý nghĩa tương
đối
- Thuế nhập khẩu được quản lý thu bởi cơ quan chuyên trách là Hải quan
- Thuế nhập khẩu gắn liền với hoạt động kinh tế đối ngoại của mỗi quốc gia
trong từng thời kỳ
- Thuế nhập khẩu bị chi phối bởi nhiều yếu tố đặc biệt là yếu tố hội nhập kinh tế
của quốc gia
1.2 Khái niệm pháp luật thuế nhập khẩu
Pháp luật về thuế nhậu khẩu hay có thể hiểu là tập hợp các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành, nhằm điều chỉnh các quan hệ pháp luật phát sinh trong quá trình đăng ký, kê khai, tính thuế, nộp thuế, quyết toán thuế, hoàn thuế, miễn giảm thuế và xử lý các vi phạm, tranh chấp về thuế nhập khẩu, phát sinh giữa Nhà nước và người nộp thuế
Xét về phương diện hình thức, pháp luật về thuế nhập khẩu bao gồm các văn bản quy phạm pháp luật như văn bản luật, nghị quyết của Quốc hội, nghị định và nghị quyết của Chính phủ, quyết định và chỉ thị của Thủ tướng chính phủ, quyết định, thông tư và chỉ thị của các bộ… Còn xét trên phương diện nội dung, pháp luật
về thuế nhập khẩu lại bao hàm các vấn đề chủ yếu như phạm vi áp dụng (được thể hiện qua các quy định về chủ thể nộp thuế và đối tượng chịu thuế, đối tượng không chịu nộp thuế xuất khẩu) ,căn cứ tính thuế nhập khẩu, chế độ miễn giảm thuế nhập khẩu và hoàn thuế nhập khẩu, xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp về thuế nhập khẩu
2 Yếu tố chi phối pháp luật thuế nhập khẩu
2.1 Tình hình kinh tế, chính trị, xã hội trong nước
Tình hình kinh tế, chính trị, xã hội trong nước ở một thời kỳ nhất định là yếu
tố có ảnh hưởng mang tính quyết định đến nội dung chính sách thuế nhập khẩu và nội dung pháp luật thực định về thuế nhập khẩu trong giai đoạn đó
Trang 8Đối với pháp luật thuế nhập khẩu có mục tiêu quan trọng là công cụ khuyến khích hỗ trợ bảo vệ nền sản xuất trong nước việc ban hành, sửa đổi, bổ sung bộ phận pháp luật này cần thiết phải căn cứ vào thực trạng phát triển của nền sản xuất trong nước, sức cạnh tranh của hàng hóa nước mình trên thị trường quốc tế Trong điều kiện hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế các quốc gia phải câm kết giảm thuế quan theo lộ trình nhất định Vì vậy, mỗi quốc gia cần phải nghiên cứu đánh giá so sánh trong từng ngành hàng cụ thể để xác định những ngành hàng sản xuất nào cần được bảo hộ, mức độ bảo hộ và thời hạn bảo hộ Đối với những hàng hóa có uy tín trên thị trường quốc tế có khả năng cạnh tranh cao thì không cần sự bảo hộ mà lấy đó làm cơ sở cho việc đàm phán về thuế quan với các quốc gia khác Qua đó có những
cơ sở cho việc đàm phán thương mại và quy định mức thuế đối với từng nhóm hàng hóa nhập khẩu trong pháp luật thuế nhập khẩu của mình Từ thực trạng hoạt động sản xuất, nhập khẩu hàng hóa để phát hiện ra hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong thương mại quốc tế và tác động cụ thể của nó đối với hành vi đối với nền kinh
tế quốc gia mình từ đó ban hành, sửa đổi, bổ sung các quy định thuế nhập khẩu nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia mình trong khuôn khổ pháp luật cho phép
Ví dụ: Vào thời điểm khoảng tháng 2 và tháng 3 năm 2004, mặt hàng sắt thép
trên thị trường đột ngột tăng giá Từ thực trang đó, Nhà nước đã phải điều chỉnh theo hướng là giảm thuế nhấp khẩu đối với mặt hàng phôi thép và thép thành phẩm nhập khẩu Theo đó, Bộ tài chính đã ban hành quyết định số 22/2004/QĐ-BTC ngày 27 tháng 2 năm 2004 về việc quy định mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi đối với một
số mặt hàng sát thép
2.2 Nhu cầu ngân sách nước đối với thuế nhập khẩu
Thuế nhập khẩu là một nguồn thu quan trọng đối với ngân sách nhà nước Đối với những nước đang phát triển như Việt Nam thì thuế xuất khẩu là nguồn thu quan trọng của ngân sách nhà nước Những số liệu về tỷ trọng của số thu hải quan so với tổng thu ngân sách trong những năm qua đã thể hiện rõ điều đó Nguồn thu ngân sách nhà nước được cấu thành từ các nguồn chính : thuế, phí và lệ phí Trong đó, thuế đóng góp một tỉ trọng lớn, ảnh hưởng đến quy mô ngân sách Trong cơ cấu thuế, thuế nhập khẩu chiếm một phần quan trọng thông qua thuế nhập khẩu, nhà nước huy động một phần nguồn thu nhập được tạo ra từ hoạt động nhập khẩu hàng hóa tập trung vào ngân sách Tùy thuộc vào mỗi thời kỳ, giai đoạn lịch sử khác nhau,
sự phát triển kinh tế đối ngoại, quan điểm sử dụng mà thuế nhập khẩu có vai trò khác nhau đối với những quốc gia khác nhau trong việc tạo lập nguồn thu ngân sách nhà nước Với các nước phát triển, nguồn thu từ thuế nhập khẩu chiếm một tỷ trọng
Trang 9không đáng kể trong nguồn thu ngân sách nhà nước (chỉ từ 1- 5%) Tuy nhiên, ở các nước đang phát triển, thuế nhập khẩu luôn chiếm một tỷ trọng đáng kể trong tổng thu ngân sách Ở Việt Nam, trong những năm gần đây, thuế xuất, nhập khẩu (chủ yếu là thuế nhập khẩu), đóng góp khoảng 25 – 30% tổng thu về thuế
Tuy nhiên, kể từ khi thực hiện chủ trương cải cách thuế, và thực hiện các cam kết cắt giảm thuế: ASEAN, ASEAN – Trung Quốc, ASEAN – Hàn Quốc, WTO… nguồn thu về thuế nhập khẩu giảm dần trong tổng thu về thuế Khi hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam ký kết và thực hiện các cam kết về thương mại quốc tế, trong đó
có những cam kết cắt giảm thuế nhập khẩu dẫn đến hàng hóa nhập khẩu tăng cạnh tranh với các sản phẩm hàng hóa trong nước Kết quả là kích thích tiêu dung, từ đó thu được nhiều loại thuế khác như thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế tiêu thụ đặc biệt… Các nước thành viên khác cũng phải cắt giảm thuế quan từ
đó dẫn đến việc kích thích các nước khác tăng hàng xuất khẩu dẫn đến tăng thu ngân sách nhà nước từ các hàng xuất khẩu sang các nước thành viên đó Như vậy, việc cắt giảm thuế nhập khẩu vừa làm tăng thu ngân sách vừa làm giảm thu ngân sách do đó phải có sự tính toán kỹ lưỡng
2.3 Ý thức của chủ thể nộp thuế trong lĩnh vực thuế nhập khẩu
Khi nói về việc thực thi bất kỳ một đạo luật nào trong cuộc sống không thể không nói tới ý thức pháp luật của người dân khi tham gia vào các quan hệ xã hội do đạo luật đó điều chỉnh Cụ thể đối với các quy định của luật nhập khẩu, một trong số những chủ thể tham gia vào phải kể đến các nhà nhập khẩu Tuy nhiên ý thức pháp luật của những chủ thể này lại đặc biệt yếu kém Mỗi khi cơ quan nhà nước có chính sách mới về xuất nhập khẩu là ngay lập tức các chủ thể đó cũng nghiên cứu tìm ra phương pháp đối phó với chính sách mới đó Đây là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến việc thực thi Luật thuế nhập khẩu Hiện nay có những gian lận chủ yếu sau trong việc nộp thuế của các chủ thể nộp thuế
Về giá tính thuế nhập khẩu
Một số thủ đoạn gian lận giá có tính chất phổ biến và điển hình trong quá trình áp dụng về giá tính thuế nhập khẩu có thể kể đến như:
Thứ nhất, thủ đoạn khai báo giá không trung thực: Với cách này, bên nhập khẩu
sẽ thông đồng với nhà sản xuất để khai báo trị giá hàng hóa nhập khẩu thấp hơn so với trị giá hàng hóa trong thực tế Đa số nhà xuất khẩu khi đã có quan hệ giao dịch với nhà nhập khẩu thì họ đều bảo vệ khách hàng của mình vì điều này có lợi cho nhà xuất khẩu tiêu thụ được sản phẩm Do đó giao dịch dễ dàng được thực hiện theo hai hay nhiều hợp đồng để đối phó với cơ quan hải quan Điển hình trong trường hợp
Trang 10này là vụ khai báo sai trị giá hàng hóa là điện thoại di động của công ty Đông Nam Giám đốc của công ty này là Nguyễn Gia Thiều đã móc nối với công ty Đông Nam Hồng Kông mua trên 40.000 điện thoại di động, khai giá thấp hơn so với giá thực tế thanh toán từ 75USD đến 375USD/chiếc trốn thuế nhập khẩu trên 100 tỷ đồng
Thứ hai, thủ đoạn khai thấp về chất lượng hàng hóa: Doanh nghiệp sẽ
khai báo hàng hóa của họ là hàng thứ phẩm, hàng tồn kho, hàng vỡ vụ nhiều…
do vậy sẽ được giảm thuế suất so với hàng hóa cùng loại thông thường
Thứ ba, thủ đoạn khai báo hàng không thanh toán, hàng hỗ trợ tiếp thị quảng cáo:
Theo công văn hướng dẫn của ngành hải quan, nếu doanh nghiệp nhập hàng hóa
có kèm hàng hóa khuyến mại thì sẽ được miễn thuế đối với hàng hóa đi kèm Lợi dụng điều này, nhiều công ty đã nhập số lượng hàng hóa khuyến mại gấp nhiều lần
hàng hóa nhập khẩu chính Ví dụ: công ty An Nam nhập khẩu 104 chai nước làm
mềm da có khuyến mãi 96 chai Toàn bộ lô hàng sau mỗi mục đều có số lượng hàng siêu F.O.C (hàng mua một tặng nhiều hơn một) Công ty này đã bị Phòng trị giá tính thuế bác bỏ trị giá giao dịch
Thứ tư, thủ đoạn đánh đồng tên hàng nhưng chất lượng và phẩm cấp thương mại
cao hơn Ví dụ doanh nghiệp khai báo đồng hồ treo tường, nếu không để ý rõ, không yêu cầu doanh nghiệp xuất trình mẫu hàng hoặc ra bãi xem cụ thể thì cán bộ Hải quan dễ bị nhầm lẫn vì đồng hồ treo tường có hàng trăm loại khác nhau với giá cả rất chênh lệch
Với các thủ đoạn tinh vi như trên khiến cho công tác xác định giá gặp nhiều khó khăn, khó xác định được chính xác giá tính thuế nhập khẩu, từ đó sẽ xác định sai mức thuế mà doanh nghiệp phải nộp Điều này đã khiến công tác thực thi pháp luật thuế nhập khẩu gặp nhiều khó khăn, không đạt được hiệu quả như mong muốn
Thuế suất thuế nhập khẩu
Các nhà nhập khẩu có vô vàn cách biến hóa nhằm trốn thuế hoặc hưởng thuế suất thấp hơn để thoát khỏi hoặc giảm bớt một phần nghĩa vụ thuế đối với nhà nước như:
Thứ nhất, thủ đoạn gian lận giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) để
hưởng thuế suất ưu đãi Ví dụ : 15 doanh nghiệp nhập khẩu tổng cộng gần 42.000
tấn thép tấm lá cán nguội (CRC) từ Phillipine vào Việt Nam với mức giá thấp hơn cả mức giá nội địa của sản phẩm tại Phillipine nhằm trốn thuế thông qua việc sử dụng C/O có lai lịch bất minh: Nội dung C/O From D có thay đổi (dao động từ 400 – 600 USD/tấn) nhưng hàm lượng ASEAN không thay đổi (cùng là 40%); hình thức của C/
O From D có một số điểm không phù hợp với quy định như: lẽ ra số tham chiếu trên