Kỹ năng: Biết dùng nam châm thử để phát hiện sự tồn tại của từ trường, đề xuất biện pháp giảm ảnh hưởng tác hại của sóng điện từ.. Hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu về sự liên quan giữa điện
Trang 1Tiết 24: TÁC DỤNG TỪ CỦA DÒNG ĐIỆN – TỪ TRƯỜNG
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức:
- Mô tả được thí nghiệm của ơ-xtét để phát hiện dòng điện có tác dụng từ
- Biết được sự tồn tại của từ trường, cách nhận biết từ trường
2 Kỹ năng: Biết dùng nam châm thử để phát hiện sự tồn tại của từ
trường, đề xuất biện pháp giảm ảnh hưởng tác hại của sóng điện từ
3 Thái độ: Cẩn thận, nghiêm túc, tinh thần hợp tác trong công việc, có
ý thức bảo vệ môi trường
II CHUẨN BỊ
1 Chuẩn bị của GV: Cho mỗi nhóm:
+ 1 bộ thí nghiệm Ơ-xtét + 1 la bàn to +1 máy biến thế
+ 5 đoạn dây nối +1 biến trở
+1 ampe kế có GHĐ 1A-3A và ĐCNN là 0.1A
* Phương án: Sử dụng phương pháp BTNB cho hoạt động 1
2 Chuẩn bị của HS: Xem trước nội dung bài học, bảng nhóm, bút dạ.
III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1ph
2 Kiểm tra bài cũ: Nêu kết luận về từ tính của nam châm? Làm bài
tập21.3 SBT? 4ph
=> Phương án trả lời: + Ghi nhớ SGK.
+ BT 21.3: Đưa Nam châm này lại gần Nam châm khác đã biết rõ các từ cực,…
3 Giảng bài mới:
- Giới thiệu bài: Chúng ta đã tìm hiểu về điện và tác dụng từ của nam châm Hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu về sự liên quan giữa điện và từ qua
bài: “Tác dụng từ của dòng điện – Từ trường ” 1ph
- Tiến trình bài dạy:
HĐ 1: Phát hiện tác dụng từ của dòng điện với phương pháp BTNB
10p
h
- Fa 1: Có một số pin để
lâu ngày và một đoạn
dây dẫn Nếu không có
bóng đèn pin để thử,
có cách nào kiểm tra
được pin còn điện hay
không khi trong tay bạn
có một kim nam châm?
* Hoạt động nhóm:
- Fa 2: Các nhóm thảo luận đưa ra dự đoán ban đầu về cách làm Ví dụ có thể một trong các cách làm:
+ Nối 2 đầu kim NC với 2 cực của pin
+ Buộc kim NC bằng dây dẫn điện và vào 2 cực của pin
+ Nối 2 đầu của pin
I Lực từ
1 TN: SGK
2 KL:
Dòng điện chạy qua dây dẫn gây ra tác dụng lực lên kim nam châm đặt gần nó Lực này gọi là lực từ
Trang 2- Fa3: + Với các dự đoán
đó, các nhóm có thắc
mắc gì thì đặt câu hỏi
để nhóm bạn giải thích?
Ví dụ: Với cách làm của
nhóm bạn, dấu hiệu
nào để biết pin còn
điện hay không? Việc kim
NC dịch chuyển chứng
tỏ điều gì?
-> Ghi các câu hỏi phản
biện chốt yếu của các
nhóm
- Fa4: Nếu các nhóm
vẫn giữ nguyên ý kiến
thì đề nghị các nhóm
tiến hành TN theo các
phương án đã nêu?
( Nếu các nhóm không
đưa ra được phương án TN
khả thi thì có thể gợi ý
phương án TN như SGK)
-> Theo dõi, giúp đỡ
các nhóm bố trí và làm
TN (có cung cấp thêm
dụng cụ TN cho HS nếu
cần)
- Fa5: + Đề nghị các
nhóm trình bày kết quả
TN
+ Yêu cầu các nhóm
đối chiếu kết quả TN
với dự đoán ban đầu về
cách làm để biết nhóm
nào hợp lí và không hợp
lí
- Qua kết quả TN, rút ra
được điều gì về mối liên
hệ giữa điện và từ?
-> Thông báo: Lực do
dòng điện gây ra trong
trường hợp này gọi là
lực từ
- Giới thiệu về Ơ-xtét
bằng dây dẫn điện, rồi đưa kim NC lại gần
+ ………
- Fa3: + Các nhóm đề xuất câu hỏi phản biện lẫn nhau và đưa ra lời giải thích của nhóm mình
Ví dụ: để biết pin còn điện hay không thì dựa vào sự lệch hướng của kim NC so với vị trí cân bằng lúc để tự do (luôn chỉ theo hướng Bắc – Nam)
- Fa4: Tiến hành TN theo phương án (vd: phương án SGK)
- Fa5: + Các nhóm lần lượt trình bày kết quả TN
+ Đối chiếu với kết quả dự đoán ban đầu của nhóm, từ đó thấy được sự sai của nhóm mình và điều đúng của nhóm bạn
- Kết luận: Dòng điện gây ra tác dụng từ lên kim NC đặt gần nó.
- Tiếp nhận thông tin
HĐ 2: Tìm hiểu về từ trường – Tích hợp BĐKH và GDMT
14p - Yêu cầu các nhóm - Các nhóm tiến hành thí II.Từ trường
Trang 3h tiến hành TN như SGK
đã nêu, từ đó trả lời
các câu hỏi C2, C3
- Rút ra kết luận gì về
không gian xung quanh
dòng điện, xung quanh
nam châm?
-> Thông báo: Ta nói
trong không gian đó có
từ trường
- Tại mỗi vị trí nhất định
trong từ trường, kim NC
định hướng ntn?
-> Đây là trường hợp
đặt biệt để giúp phát
hiện nhanh
* Tích hợp BĐKH và GDMT:
- Trong không gian, từ
trường và điện trường
tồn tại trong một trường
thống nhất là điện từ
trường Sóng điện từ là
sự lan truyền của điện
từ trường biến thiên
trong không gian Vậy
việc sử dụng được radio,
tivi,… nhờ vào đâu?
- Không chỉ sóng radio,
sóng vô tuyến, mà ánh
sáng nhìn thấy, tia X, tia
gamma cũng là sóng
điện từ Các sóng điện
từ truyền đi mang theo
năng lượng Năng lượng
sóng điện từ phụ thuộc
vào tần số và cường
độ sóng
- Bên cạnh những lợi ích
kể trên, sóng điện từ
cũng gây ra những tác
hại đối với cơ thể
người Hãy đề ra những
biện pháp để hạn chế
tác hại này?
nghiệm, thảo luận theo nhóm và trả lời các yêu cầu của GV đặt ra
+ C2: Kim nam châm lệch khỏi hướng Nam – Bắc
+ C3: Kim nam châm luôn chỉ một hướng xác định
- Không gian xung quanh dòng điện, xung quanh NC có khả năng tác dụng lực từ lên kim NC đặt trong nó
- Tiếp nhận thông tin
- Tại mỗi vị trí trong từ trường, kim NC đều chỉ một hướng xác định
- Tiếp nhận thông tin
- Nhờ vào sóng điện từ
- Tiếp nhận thông tin
- Đề xuất biện pháp:
+ Xây dựng các sóng điện từ xa khu dân cư
+ Sử dụng điện thoại di động hợp lí, đúng cách, khi cần thiết (không quá lâu, tắt điện khi ngủ, để xa người)
+ Giữ khoảng cách giữa các trạm phát sóng phát thanh truyền hình một cách thích hợp
+ Tăng cường sử dụng truyền hình cáp, điện
1 TN: SGK
2 KL:
- Không gian xung quanh NC, xung quanh dòng điện có khả năng tác dụng lực từ lên kim
NC đặt trong nó Ta nói không gian đó có từ trường
- Tại mỗi vị trí nhất định trong từ trường của thanh NC hoặc của dòng điện, kim NC đều chỉ một hướng xác định
Trang 4(Nếu HS trả lời chưa đầy
đủ, GV bổ sung)
thoại cố định
HĐ 3: Tìm hiểu cách nhận biết từ trường
4ph - Bằng các giác quan
không thể nhận biết
được từ trường, vậy
nhận biết nó bằng
cách nào?
- Căn cứ vào đặc tính
nào của từ trường để
phát hiện ra từ trường?
- Hãy nêu cách phát
hiện ra từ trường bằng
kim NC?
- Có thể dùng kim nam châm
- Tại mỗi vị trí trong từ trường, có lực từ tác dụng lên kim NC và đều làm cho nó chỉ một hướng xác định
- Nơi nào trong không gian có lực từ tác dụng lên kim NC thì nơi đó có từ trường
3 Cách nhận biết từ trường:
- Dụng cụ: kim nam châm (nam châm thử)
- Nơi nào trong không gian có lực từ tác dụng lên kim nam châm thì nơi đó có từ trường
HĐ 4: Vận dụng – Củng cố – Hướng dẫn về nhà
9ph
- Hướng dẫn HS lần lượt
hoàn thành các câu
hỏi C4, C5, C6
-> Nhấn mạnh: Qua câu
C6, từ trường nơi nào
mạnh hơn thì tác dụng lực
từ lên kim nam châm
mạnh hơn
- Chốt lại kiến thức
trọng tâm của bài học
bằng sơ đồ sau:
Lực từ dòng điện tác
dụng lực lên kim
NC đặt gần nó
Nhận biết
Kim NC
Từ trường Dấu hiệu
Tại mỗi vị trí
nhất
định, kim
NC
đều chỉ một
hướ
ng xác định
Tồn tại
nơi nào
trong không
gian có lực từ tác
dụng lên kim NC
-> Nhấn mạnh: từ trường
tồn tại cả xung quanh
điện tích chuyển động
* Hướng dẫn về nhà:
- Hoạt động cá nhân
+ C4: Đặt kim NC lại gần dây AB, nếu kim NC lệch hướng -> có dòng điện và ngược lại
+ C5: Kim NC chỉ hướng
Nam-Bắc
+ C6: Không gian đó có từ trường
- Tiếp nhận thông tin
- Tiếp nhận công việc
III.Vận dụng
Bài
22
Trang 5- Học thuộc phần ghi
nhớ của bài và đọc
mục “Có thể em chưa
biết”
- Làm các bài tập 22.1
→22.4 trang 27 SBT Gợi ý:
+ BT 22.2: Dùng pin và
đoạn dây, tạo ra dòng
điện qua đoạn dây
+ BT 22.4: dùng kim NC
4 Dặn dò HS chuẩn bị cho tiết học tiếp theo (2ph )
- Làm thế nào để hình dung ra từ trường và nghiên cứu từ tính của nó
một cách dễ dàng? Các em về nhà tìm hiểu thông qua bài: “ Từ phổ –
Đường sức từ ”, đọc, tìm hiểu thí nghiệm và dự đoán trước câu trả lời
cho các câu hỏi C
IV RÚT KINH NGHIỆM – BỔ SUNG
………
………
………
………
………
………
………
………