THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TỰ CHỦ TỰ CHỊU TRÁCH NHIỆM ĐỐI VỚI ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP Ở MỘT SỐ TRƯỜNG ĐẠI HỌC HIỆN NAY

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TỰ CHỦ TỰ CHỊU TRÁCH NHIỆM ĐỐI VỚI ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP Ở MỘT SỐ TRƯỜNG ĐẠI HỌC HIỆN NAY Có thể nói pháp luật về tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập, mà nòng cốt là Nghị định số 432006NĐCP ngày 2542006 quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập (NĐ 43) là công cụ rất quan trọng trong quản lý nhà nước đối với các đơn vị sự nghiệp công lập nói chung và các trường đại học ở Việt Nam nói riêng. Theo quy định NĐ 43 những nội dung tự chủ, tự chịu trách nhiệm bao gồm (i) thực hiện nhiệm vụ, (ii) tổ chức bộ máy, (iii) biên chế và (iv) tài chính và vai trò, trách nhiệm của các trường đại học trong tổ chức triển khai thực hiện NĐ43 góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về giáo dục đại học, phục vụ sinh viên ngày càng tốt hơn. Từ khi ban hành đến nay, NĐ 43 được các chủ thể có liên quan và các trường đại học trên cả nước nghiêm túc tổ chức triển khai và đã mang lại những kết quả rất đáng trân trọng, góp phần đổi mới phong cách và chất lượng giáo dục đại học. Tuy nhiên quá trình đó cũng còn nhiều hạn chế đáng tiếc từ góc độ của các trường đại học chủ thể trung tâm – trong việc phát huy nội dung, tinh thần của NĐ 43 một cách tốt nhất. Những hạn chế đó được phát hiện qua công tác thanh tra đã gửi cho các nhà quản lý giáo dục nói chung và các trường đại học nói riêng một thông điệp là không có con đường nào khác ngoài việc tôn trọng và thực hiện nghiêm túc các quy định của pháp luật nói chung và NĐ 43 về quản lý giáo dục trong nhà trường đại học nói riêng là con đường chân chính để xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, văn minh – cơ sở để phục vụ sinh viên, học viên một cách tốt nhất.

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TỰ CHỦ, TỰ CHỊU TRÁCH NHIỆM ĐỐI VỚI ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP

THỰC TIỄN TỪ MỘT SỐ TRƯỜNG ĐẠI HỌC

ThS Nguyễn Ngọc Toán *

1 Đặt vấn đề

Có thể nói pháp luật về tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập, mà nòng cốt

là Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006 quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập (NĐ 43) là công cụ rất quan trọng trong quản lý nhà nước đối với các đơn vị sự nghiệp công lập nói chung và các trường đại học ở Việt Nam nói riêng Theo quy định NĐ 43 những nội dung tự chủ, tự chịu trách nhiệm bao gồm (i) thực hiện nhiệm vụ, (ii) tổ chức bộ máy, (iii) biên chế và (iv) tài chính

và vai trò, trách nhiệm của các trường đại học trong tổ chức triển khai thực hiện NĐ43 góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về giáo dục đại học, phục vụ sinh viên ngày càng tốt hơn

Từ khi ban hành đến nay, NĐ 43 được các chủ thể có liên quan và các trường đại học trên cả nước nghiêm túc tổ chức triển khai và đã mang lại những kết quả rất đáng trân trọng, góp phần đổi mới phong cách và chất lượng giáo dục đại học Tuy nhiên quá trình đó cũng còn nhiều hạn chế đáng tiếc từ góc độ của các trường đại học - chủ thể trung tâm – trong việc phát huy nội dung, tinh thần của NĐ 43 một cách tốt nhất Những hạn chế đó được phát hiện qua công tác thanh tra1 đã gửi cho các nhà quản lý giáo dục nói chung và các trường đại học nói riêng một thông điệp

là không có con đường nào khác ngoài việc tôn trọng và thực hiện nghiêm túc các quy định của pháp luật nói chung và NĐ 43 về quản lý giáo dục trong nhà trường

** Bộ môn Nhà nước và pháp luật, Học viện Hành chính Quốc gia, Phân viện thành phố Hồ Chí Minh

1 Trong phạm vi bài viết này một số trường được đề cập có giới hạn như Trường ĐH Huế, ĐH Nông nghiệp HN,

ĐH Kinh tế TP.HCM, ĐH Luật TP.HCM và một số trường đại học khác.

đại học nói riêng là con đường chân chính để xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, văn minh – cơ sở để phục vụ sinh viên, học viên một cách tốt nhất

2 Kết quả đạt được trong thực hiện Nghị định số 43/NĐ-CP

Nhìn chung các trường đại học đã thực hiện tốt nhiệm vụ triển khai thực hiện NĐ

43, thể hiện trên các mặt sau:

- Thực hiện NĐ 43 và hướng dẫn của Bộ GD&ĐT, trường đã xây dựng và ban hành các quyết định để cụ thể hoá NĐ 43 và các quy định pháp luật khác

- Công tác tổ chức bộ máy, nhân sự được quan tâm; công tác quy hoạch, tuyển dụng và bổ nhiệm cán bộ thực hiện theo quy định của pháp luật phù hợp với thực

tế của trường; thực hiện nghiêm túc việc kiểm điểm nhận xét, đánh giá cán bộ, viên chức; quan tâm đến công tác thi đua khen thưởng và thực hiện tốt chính sách đối với cán bộ, viên chức và người lao động

- Công tác tự chủ về nhiệm vụ, nhìn chung các trường tổ chức việc tuyển sinh, đào tạo cơ bản thực hiện đúng quy định pháp luật hiện hành

- Việc thực hiện cơ chế tự chủ về tài chính được tổ chức quản lý chặt chẽ hiệu quả; việc quản lý chi thường xuyên cơ bản thực hiện đúng quy định hiện hành của Nhà nước và quy chế chi tiêu nội bộ của trường

- Việc triển khai thực hiện các dự án đầu tư nhìn chung đã thực hiện theo quy định

về quản lý đầu tư xây dựng và các quy định có liên quan

Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, nhiều trường đại học vẫn còn những hạn chế, thiếu sót nhất định cần được khắc phục và xử lý kịp thời

3 Hạn chế, thiếu sót trong thực hiện Nghị định số 43/NĐ-CP

Những hạn chế, thiếu sót cơ bản và chủ yếu các trường đại học thường mắc phải

là:

- Chưa thành lập Hội đồng trường theo quy định tại khoản 1 điều 33 Điều lệ trường đại học ban hành kèm theo Quyết định 58/QĐ-TTg ngày 22/9/2010 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Điều lệ Trường đại học (QĐ 58)

- Chưa xây dựng phương án thực hiện chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm theo quy định tại khoản 3 điều 31 Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006 quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế

và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập; chưa điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung

‘Quy chế thực hiện dân chủ’ theo quy định tại khoản 7 điều 31 NĐ 43; chưa điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung ‘Quy chế tổ chức và hoạt động’ theo quy định tại điểm b khoản 2 điều 55 QĐ 58

- Ban hành một số khoản thu, chi không đúng với quy định của Nhà nước; ban hành văn bản quy định mức thu một số khoản học phí, lệ phí vượt mức quy định; một số khoản thu có tính chất phí, lệ phí ngoài danh mục quy định tại Điều 19 NĐ

số 57/2002/NĐ-CP ngày 03/6/2002 của Chính phủ quy định chi tiết thi hànhPháp lệnh Phí và Lệ phí

Những sai phạm cụ thể trong thực hiện NĐ 43 ở các trường như sau:

- Việc ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện Nghị định 43 tại Bộ GD&ĐT còn chậm, nhất là việc ban hành hệ thống định mức kinh tế kỹ thuật và tiêu chí, tiêu chuẩn chất lượng Tại 5 đơn vị (ĐH Huế, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Trường ĐH Vinh, Trường ĐH Luật TPHCM, Trường ĐH Kinh tế TPHCM), việc ban hành một số văn bản không phù hợp với quy định của Nhà nước hoặc căn cứ vào các quy định đã hết hiệu lực; quy chế chi tiêu nội bộ quy định một số khoản thu, chi không đúng quy định của Nhà nước; ban hành văn bản quy định mức thu một số khoản phí, lệ phí vượt mức quy định; quy định một số khoản thu có tính chất phí, lệ phí ngoài danh mục quy định tại Nghị định 57/2002 của Chính phủ

- Trong việc tuyển sinh, đào tạo sau ĐH, một số học viên trúng tuyển chưa đảm bảo điều kiện ngoại ngữ, kinh nghiệm công tác theo quy định (ĐH Huế, Trường

ĐH Luật TPHCM) Trường ĐH Kinh tế TPHCM đào tạo thạc sĩ kinh tế khóa K20 thời gian vượt quá quy định 1 năm theo Thông tư số 10/2011 của Bộ GD-ĐT Một số đơn vị tuyển sinh, đào tạo ĐH chính quy, liên thông từ CĐ lên ĐH vượt chỉ tiêu được Bộ GD-ĐT giao Trường ĐH Nông lâm thuộc ĐH Huế không được giao

chỉ tiêu vẫn tuyển sinh hệ liên thông CĐ lên ĐH chính quy năm 2011 (110 chỉ tiêu); Trường ĐH Ngoại ngữ thuộc ĐH Huế mở ngành đào tạo hệ ĐH văn bằng 2 chính quy nhưng chưa được sự đồng ý của giám đốc ĐH Huế

Trường ĐH Ngoại ngữ thuộc ĐH Huế tuyển sinh đào tạo ĐH liên thông hệ chính quy năm 2011 nhưng tổ chức giảng dạy vào thứ 7, chủ nhật và các buổi tối các ngày trong tuần không đúng quy định của Bộ GD-ĐT

Trong việc tuyển sinh, đào tạo từ xa, Thanh tra Chính phủ phát hiện Trung tâm Đào tạo từ xa thuộc ĐH Huế tuyển sinh vượt chỉ tiêu được phê duyệt: năm 2011 vượt 53,7%, năm 2012 vượt 11,48%

- Việc liên kết đào tạo với nước ngoài hệ ĐH và trên ĐH tại các cơ sở giáo dục trên cũng có nhiều vấn đề Cụ thể, tại chương trình liên kết đào tạo giữa Trường

ĐH Nông nghiệp Hà Nội với Hội đồng Liên ĐH Cộng đồng pháp ngữ (CIUF) Bỉ,

có 7 học viên chưa đảm bảo điều kiện ngoại ngữ

Trường ĐH Luật TPHCM có một số học viên trúng tuyển không đạt yêu cầu về trình độ ngoại ngữ; học viên đã tốt nghiệp đều không thực hiện việc làm luận văn tốt nghiệp theo Quy chế đạo tạo thạc sĩ ban hành kèm Quyết định số 45/2008 của

Bộ GD&ĐT

Trường ĐH Kinh tế TPHCM có chương trình đào tạo cao học đã được phê duyệt

20 năm nhưng chưa làm thủ tục gia hạn

Tại Trường ĐH Kinh tế TPHCM, có chương trình đào tạo cao học được Bộ GD&ĐT phê duyệt đến nay là 20 năm nhưng chưa làm thủ tục gia hạn chương trình đào tạo, bổ sung các quy định về tiêu chuẩn, điều kiện dự tuyển cho phù hợp với chương trình đào tạo quốc tế bậc sau ĐH Khóa 18 năm 2012 có 100% học viên không có chứng chỉ ngoại ngữ

Trường ĐH Kinh tế TPHCM liên kết với ĐH Victoria của Australia đào tạo cấp bằng cử nhân kinh doanh (khóa đào tạo IBBus 3.1 năm 2012) có 34/52 học viên không có chứng chỉ ngoại ngữ, vi phạm quy định của Bộ GD&ĐT

- Trong việc tự chủ về tổ chức, bộ máy, kết luận thanh tra cho rằng hầu hết các đơn

vị quyết định thành lập mới các đơn vị chuyên môn trực thuộc không căn cứ vào quy hoạch, chiến lược phát triển đơn vị; một số đơn vị không xây dựng đề án thành lập đơn vị mới, không ban hành quy định về quy trình thành lập, đổi tên, chia tách, sáp nhập; mô hình tổ chức chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ, lẫn lộn giữa quản

lý hành chính và sự nghiệp, quản lý sự nghiệp và sản xuất kinh doanh dịch vụ Đơn cử, ĐH Huế là đơn vị sự nghiệp nhưng thực hiện một số chức năng nhiệm vụ như một đơn vị hành chính, mô hình tổ chức nhiều cấp, hình thành nhiều khâu trung gian Điều này dẫn tới việc chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ, có việc bỏ sót, việc quản lý tài chính khó khăn, có lĩnh vực hoạt động chuyên môn kỹ thuật chuyên sâu không được bộ chuyên ngành quan tâm chỉ đạo và đầu tư

Trường ĐH Y Dược thuộc ĐH Huế, trong đó có Bệnh viện Y dược Huế là bệnh viện thực hành, trong một thời gian dài duy trì hoạt động theo mô hình bán công nhưng cơ chế quản lý tài chính theo cơ chế sự nghiệp tự đảm bảo chi phí chi thường xuyên Trường ĐH Y Dược là đơn vị đào tạo chuyên sâu về ngành y dược, trong nhiều năm qua trong bối cảnh vừa thiếu sự quan tâm quản lý của Bộ GD&ĐT và thiếu sự quan tâm chỉ đạo về chuyên môn, đầu tư của Bộ Y tế đã gây khó khăn cho hoạt động của trường và Bệnh viện thuộc trường

Ngoài ra, việc quy hoạch, bổ nhiệm cán bộ tại các đơn vị sự nghiệp đều chưa thực hiện đúng Điều lệ Trường đại học ban hành kèm theo Quyết định 58/2010 của Thủ tướng Chính phủ, hướng dẫn của Ban cán sự đảng Bộ GD&ĐT Nhiều trường hợp thiếu điều kiện, tiêu chuẩn về trình độ chính trị, một số ít thiếu điều kiện về trình

độ chuyên môn ĐH Huế quy định nhiệm kỳ bổ nhiệm cán bộ, viên chức theo nhiệm kỳ người đứng đầu đơn vị không đúng quy định của Thủ tướng Chính phủ Thậm chí cá biệt ở một số đơn vị sự nghiệp có viên chức giảng viên vi phạm về phẩm chất đạo đức, vi phạm nghiêm trọng về quy chế đào tạo phải xử lý kỷ luật Việc kiểm điểm nhận xét, đánh giá phân loại viên chức hàng năm của một số đơn

vị thuộc Trường ĐH Vinh chưa nghiêm túc, có đơn vị thuộc Trường ĐH Nông

nghiệp Hà Nội chưa thực hiện chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho người lao động

Nhìn chung những sai phạm trên ở các trường là xảy ra nhiều lĩnh vực quan trọng, chủ yếu, liên tục kéo dài nhiều năm tại các trường cho thấy việc tổ chức thực hiện

NĐ 43 chưa đạt kết quả như mong đợi Trong thời gian tới cần có các giải pháp để từng bước khắc phục tình trạng này

4 Một số kiến nghị

Để khắc phục tình trạng kém hiệu quả trong thực hiện NĐ 43 nói trên ở các trường cần những giải pháp toàn diện và lâu dài, trước mắt có thể thực hiện các giải pháp sau:

- Một là, phát huy vai trò lãnh đạo của cấp uỷ đảng và ban lãnh đạo trường đại học

trong chỉ đạo, lãnh đạo nhà trường triển khai thực hiện thực chất các quy định pháp luật trong quản lý giáo dục nói chung và NĐ 43 nói riêng

Thực tế cho thấy những thiếu sót sai phạm vừa qua có nguyên nhân từ phía ban lãnh đạo của các nhà trường đại học chưa thực sự phát huy vai trò lãnh đạo của mình trong việc chỉ đạo xây dựng và thực hiện chiến lược, kế hoạch phát triển của nhà trường; khi tổ chức triển khai các kế hoạch công việc chưa chú ý thường xuyên

rà soát đối chiếu với quy định của pháp luật để kịp thời điều chỉnh, dẫn đến các vi phạm kéo dài, có hệ thống nhiều trên lĩnh vực

- Hai là, công khai, minh bạch các hoạt động của trường đại học nhất là những

mảng công việc thuộc đối tượng điều chỉnh của NĐ 43 theo đúng quy định của pháp luật về công khai, minh bạch trong hoạt động

Cần chú ý công khai cho Hội đồng trường, thanh tra nhân dân của trường và toàn thể người làm việc của nhà trường đại học, công khai trên trang mạng thông tin của nhà trường để sinh viên có thể theo dõi và các cơ quan quản lý nhà nước kịp thời nắm bắt, điều chỉnh Thực tế cho thấy, đến khi các sai phạm được thanh tra công

bố thì các chủ thể có liên quan trong trường đại học mới biết được các sai phạm của các hoạt động do ban lãnh đạo hoặc các đơn vị thuộc nhà trường triển khai,

nếu chúng (các hoạt động) được công khai, minh bạch ngay từ đầu có thể đã không xảy ra không lặp lại hoặc không bị kéo dài nhiều năm tháng

- Ba là, tăng cường sự tự kiểm soát hoạt động của trường đại học bằng các công cụ

kiểm soát nội bộ để chủ động phòng ngừa, phát hiện và chủ động chấm dứt các hoạt động vi phạm pháp luật

Thanh tra nội bộ và Thanh tra nhân dân là hai đầu mối quan trọng của nhà trường trong việc tham mưu giúp lãnh đạo nhà trường thường xuyên giám sát, kiểm tra các mặt hoạt động của nhà trường, qua đó sẽ phát hiện những biểu hiện thiếu sót,

vi phạm pháp luật của các đơn vị khác (trong tham mưu cho lãnh đạo nhà trường hoặc trực tiếp triển khai các hoạt động cụ thể) để kịp thời ngăn chạn và xử lý, không để vi phạm kéo dài, có hệ thống Các chủ thể đảm nhiệm công việc này cần xây dựng kế hoạch cụ thể cho hoạt động tự kiểm soát của các trường hàng năm và

tổ chức thực hiện một cách thực chất các kế hoạch đã được phát hành

- Bốn là, các cơ quan quản lý nhà nước phải thường xuyên kiểm tra, thanh tra các

trường đại học trong quá trình hoạt động và phải theo dõi các trường khắc phục thiếu sót được phát hiện qua thanh tra, kiểm tra

Cần tăng cường kiểm tra chuyên đề vì thanh tra theo đoàn không phải lúc nào cũng

tổ chức được và thường mất nhiều thời gian Khi phát hiện sai phạm phải kiên quyết kiến nghị xử lý nghiêm túc và theo dõi đến cùng việc thực hiện các kiến nghị

đã được cấp có thẩm quyền chuẩn y

- Năm là, cần có những nghiên cứu chuyên sâu, tổng kết việc thực hiện pháp luật

trong nhà trường đại học để có những luận giải về khoa học giúp cho cho các nhà trường hạn chế tình trạng vi phạm pháp luật đến mức tối thiểu

Thực tế cho thấy, trong các nhà trường đại học đều là nơi hầu như có những cá nhân có trình độ giáo dục bậc cao, nhận thức sâu sắc nhiều vấn đề xã hội, có các đơn vị chuyên về giảng dạy pháp luật hoặc thậm chí như một trường đại học chuyên đào tạo pháp luật … nhưng lại xảy ra những thiếu sót, sai phạm trong quá trình thực hiện pháp luật, vi phạm pháp luật là khó có thể chấp nhận được./

Tóm lại, trường đại học là nơi hội tụ của tri thức, đạo đức là nơi huấn luyện con người kỹ năng làm việc, giáo dục con người hoàn thiện về nhân cách của công dân sống trong nhà nước pháp quyền, do đó cần gương mẫu trong việc tổ chức thực hiện pháp luật trong quá trình hoạt động của nhà trường đại học

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Luật Tổ chức Chính phủ ngày 25 tháng 12 năm 2001

2 Luật Giáo dục ngày 14 tháng 6 năm 2005 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục ngày 25 tháng 11 năm 2009

3 Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006 quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập

4 Quyết định 58/QĐ-TTg ngày 22/9/2010 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Điều lệ Trường đại học

5 Quyết định số 153/2003/QĐ-TTg ngày 10 tháng 7 năm 2003 của Thủ tướng Chính phủ về việc Ban hành “Điều lệ trường đại học”

6 Thông báo số 879/TB-TTCP ngày 16/4/2015 của Thanh tra Chính phủ về Kết luận thanh tra Trách nhiệm trong việc tổ chức và thực hiện Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006 của Chính phủ tại Trường Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh

7 Thông báo số 880/TB-TTCP ngày 16/4/2015 của Thanh tra Chính phủ về Kết luận thanh tra Trách nhiệm trong việc tổ chức và thực hiện Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006 của Chính phủ tại Đại học Huế

8 Thông báo số 878/TB-TTCP ngày 16/4/2015 của Thanh tra Chính phủ về Kết luận thanh tra Trách nhiệm trong việc tổ chức và thực hiện Nghị định số

43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006 của Chính phủ tại Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội (nay là Học viện Nông nghiệp Việt Nam)

9 Thông báo số 878/TB-TTCP ngày 16/4/2015 của Thanh tra Chính phủ về Kết luận thanh tra Trách nhiệm trong việc tổ chức và thực hiện Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006 của Chính phủ tại Trường Đại học Luật TP.HCM