GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT VỀ PHÂN KHOA THẦN HỌC CỦA VIỆN ĐẠI HỌC CAO ĐÀI TRƯỚC 1975 A Khái quát về các tổ chức tôn giáo và giáo dục đại học ở miền nam trước 1975 Tuy tồn tại trong điều kiện chiến tranh, nhưng nền giáo dục đại học ở miền nam cũng đã phát triển, từ 22.000 sinh viên 1964 tăng lên khoảng 100.000 năm 1974; từ chỗ chỉ có 4 viện đại học, 2 công lập (Sài Gòn và Huế), 2 đại học tư (Đà Lạt, Vạn Hạnh) năm 1964 tăng lên tới 18 viện đại học và cao đẳng, trong đó có 7 trường công lập và 11 tư thục năm 1974 và phần lớn các viện đại học tư thục đều thuộc các tổ chức tôn giáo như: Viện đại học Đà Lạt, Vạn Hạnh, Minh Đức, Hòa Hảo, Cao Đài… Bài viết này muốn giới thiệu đôi nét cơ bản về loại hình giáo dục tư thục thuộc tôn giáo, tập trung ở tôn giáo Cao Đài với phân khoa thần học của Trường đại học Cao Đài; và dù khoa này chưa bao giờ được giảng dạy thực nhưng người tìm hiểu muốn cho độc giả biết về quá trình vận động và những sự chuẩn bị khá công phu của tôn giáo Cao Đài để hình thành nên phân khoa này.
Trang 1GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT VỀ PHÂN KHOA THẦN HỌC
CỦA VIỆN ĐẠI HỌC CAO ĐÀI TRƯỚC 1975
ThS Bùi Thị Mai
A- Khái quát về các tổ chức tôn giáo và giáo dục đại học ở miền nam trước 1975
Tuy tồn tại trong điều kiện chiến tranh, nhưng nền giáo dục đại học ở miền nam cũng đã phát triển, từ 22.000 sinh viên 1964 tăng lên khoảng 100.000 năm 1974; từ chỗ chỉ có 4 viện đại học, 2 công lập (Sài Gòn và Huế), 2 đại học tư (Đà Lạt, Vạn Hạnh) năm 1964 tăng lên tới 18 viện đại học và cao đẳng, trong đó có 7 trường công lập và 11 tư thục năm 1974 và phần lớn các viện đại học tư thục đều thuộc các tổ chức tôn giáo như: Viện đại học Đà Lạt, Vạn Hạnh, Minh Đức, Hòa Hảo, Cao Đài… Bài viết này muốn giới thiệu đôi nét cơ bản về loại hình giáo dục
tư thục thuộc tôn giáo, tập trung ở tôn giáo Cao Đài với phân khoa thần học của Trường đại học Cao Đài
Từ năm 1954, nguyên tắc cơ bản nhất của chính quyền Sài Gòn để khẳng định tính cách nhà nước thế tục trong giáo dục là tách biệt giáo dục công lập ra khỏi quyền lực của tôn giáo Giáo dục công lập chịu sự chi phối của luật Dân sự và luật Giáo dục của nhà nước Tuy nhiên càng về sau, vì tình hình chính trị và xã hội đòi hỏi bức bách chính quyền Sài Gòn ngày càng nới rộng ưu tiên để các tổ chức tôn giáo và các tổ chức xã hội khác được đầu tư vào giáo dục, đặc biệt là ở mảng giáo dục đại học tư thục
Đầu năm 1974, Hội đồng đại học tư lập Việt Nam được thành lập do Thượng tọa Thích Minh Châu làm chủ tịch, từ niên khoá đầu tiên 1973-1974 với 5 viện đại học tư thục hội viên gồm: đại học Đà Lạt, Vạn Hạnh, Hòa Hảo, Minh Đức
và Cao Đài nhằm mục đích nâng cao khả năng thu hút nhân lực cũng như chất
Giảng viên Bộ môn QLNN về Xã hội, Học viện Hành Chính Quốc Gia, Phân viện tại Thành phố
Hồ Chí Minh
Trang 2lượng giáo dục đại học1 (Mặc dù tất cả các đại học này đều đã được thành lập cơ
sở, hoạt động trước đó, trừ đại học Cao Đài ra đời muộn nhất vào cuối năm 1971) Vào thời điểm năm 1973 tổng số sinh viên của 5 đại học thành viên này là khoảng hơn 30.000 người và họ đi tiên phong trong việc mở nhiều ngành học mới như: quản trị, thương mại, kỹ nghệ, báo chí,…
Theo báo cáo của Bộ quốc gia giáo dục Sài Gòn, số lượng sinh viên tăng mạnh liên tục trên 20 lần trong khoảng thời gian 1957-1974 trong khi sự tuyển chọn sinh viên vào học ở các đại học công rất “khắt khe” vì phần nhiều sinh viên đều được học miễn phí Điều này cũng phản ánh sự trì trệ và có phần thụ động của các đại học công (các đại học công đã không đưa ra được các chương trình đào tạo đáp ứng nhu cầu đòi hỏi rất lớn của xã hội) Với số lượng sinh viên liên tục gia tăng nhanh chóng, đặc biệt từ 1965 về sau trong khi ngân sách chi cho Bộ quốc gia giáo dục chỉ ở mức 5% ngân sách quốc gia, và ngân sách đại học chỉ bằng 10% ngân sách giáo dục đã gây áp lực nặng nề lên các đại học công.2
Về tính chất và vị trí pháp lý của các đại học tư thục thuộc tôn giáo khi tham gia giáo dục công được quy định rõ qua các nghị định do Tổng trưởng quốc gia giáo dục (tức Bộ trưởng Bộ giáo dục) ban hành
Nghị định cho thành lập viện đại học Vạn Hạnh ngày 17 tháng 10 năm 1964
do Tổng trưởng quốc gia giáo dục Bùi Tường Huân ký, lưu tại trung tâm lưu trữ quốc gia 2, TP.HCM (phông lưu trữ PTTG/30686) Trong nghị định này ngoài 4 điều quy định chức năng, quyền hạn, phạm vi chuyên môn giảng dạy còn có một
số điều khoản khác về việc thực thi nghị định cũng như những tài liệu phụ lục về chương trình giảng dạy, thể chế thi cử, các chứng chỉ và tín chỉ, các công việc học tập, nội quy, hoạt động của nhà trường và sinh viên, việc cấp văn bằng,… Đây cũng có thể xem là một nghị định “kiểu mẫu chung” nhằm ban hành các quy định
về quyền và nhiệm vụ, việc được làm và không được làm của các đại học tư thục dưới sự giám sát của Bộ quốc gia giáo dục dành cho tất cả các đại học tư thục
thứ VIII, Bộ mới tháng 2 năm 1974 do TT.Thích Minh Châu làm chủ nhiệm, trang 43
Trang 3khác… Các trường này được mở 2 loại phân khoa: 1_có tính chất đào tạo chuyên biệt về tôn giáo, 2_các ngành học mà địa phương đang cần Và các đại học tư đều
có quyền tự trị nhất định
Tuy nhiên, khi xem nghị định ngày 8/9/1971 của Tổng trưởng Bộ giáo dục Ngô Khắc Tỉnh kí để thành lập Viện đại học Hòa Hảo thì dấu ấn của Nhà nước lại
in rõ trong nghị định này, cụ thể ở điều 4, “một vị thứ trưởng của Bộ giáo dục sẽ đặc trách các phân khoa Kỹ thuật, Sư phạm, Thương mại…” Lý giải cho điều này
là một tài liệu 3 nêu đầy đủ hơn về vai trò của Viện đại học Hòa Hảo khóa
1970-1971 đối với khu vực miền tây: “… (Viện đại học Cần Thơ) chưa đủ để đáp ứng dân chúng miền Tây… vì thế việc thiết lập thêm một viện đại học tư thục ở Long Xuyên trên bình diện xã hội và tôn giáo là rất cần thiết” Mục đích thành lập đại học này có nét khác các Viện đại học tư thục tôn giáo khác rõ nhất ở chỗ, Viện đại học Hòa Hảo không có các phân khoa có tính chất tôn giáo Viện đại học Hòa Hảo chỉ tập trung đào tạo “Các chuyên viên cho các ngành Nông, lâm, ngư, thủy lợi, thương mại, ngân hàng, quản trị xí nghiệp, bang giao dịch vụ và đào tạo các giáo
sư từ lớp 1 đến lớp 12 trong các trường công lập và tư thục theo như chính sách của chính phủ và nhu cầu của xứ sở”
B- Khái quát về phân khoa thần học của Viện đại học Cao Đài
Ngày 24/9/1971, trong thư của Tổng trưởng Bộ giáo dục gửi ông Khai đạo Phạm Tấn Đãi có đoạn: “Tạm chấp thuận cho quý Tòa thánh được phép thành lập một Viện đại học tư thục với chương trình đào tạo hai năm, lấy tên là Viện đại học Cao Đài tại Tây Ninh Trong giai đoạn đầu, Viện đại học Cao Đài sẽ có hai phân khoa: Phân khoa thần học Cao Đài giáo và phân khoa Nông-Lâm-Mục” (điều 1) Văn bản này cũng yêu cầu Tòa thánh Tây Ninh cần đáp ứng thêm một số điều kiện như: (a).Một chương trình học để thấy được mục đích giảng huấn làm cơ sở đại học tương lai; (b).Danh sách đầy đủ nhân viên giảng huấn cơ hữu với điều kiện họ không phải là nhân viên giảng huấn của 3 đại học công (Sài Gòn, Huế và Cần Thơ) quốc gia hiện hữu; (đ).Nguồn tài chính đảm bảo sự điều hành và hoạt động”(5)
TP.HCM: DIICH/6172.
Trang 4Tuy nhiên theo giấy phép bổ sung số 9335/GD/VP đề ngày 24/11/1971 do Bộ quốc gia giáo dục cấp thì cho phép đại học Cao Đài thành lập thêm khoa Sư Phạm
Tuy vậy, trên thực tế khi khai giảng khóa đầu tiên vào ngày 28/12/1971, đại học Cao Đài chỉ mở hai phân khoa Nông lâm mục và Sư phạm, còn khoa thần học Cao Đài chưa bao giờ được mở mà chỉ là phân khoa được soạn thảo trên giấy! Nhiều giảng viên của Viện đại học Cao Đài là giảng viên của các trường công như ông Lê Văn Trung, ông Mai Thanh Truyết; nhiều trợ giảng là giảng viên của các đại học tư thục khác hoặc thậm chí họ còn chưa có bằng cử nhân nhưng nhà cầm quyền vẫn “yên lặng” và đây cũng là tình trạng chung của nhiều viện đại học tư thục khác lúc bấy giờ…
Về hành trình mở trường đại học Cao Đài cho đến khi chiêu sinh khóa học đầu tiên chỉ có 4 tháng bao gồm cả khâu chuẩn bị và xin phép (28/8-28/12/1971) là một sự chuẩn bị “thần tốc” Theo tài liệu hồi ký “nghĩ về thần học Cao Đài” 4 (trang 1) có nêu: “khoảng hơn 16h, một chiều cuối tháng 8/1971, thầy NHL (chức sắc thiên phong phẩm giáo hữu, lúc ấy là Nghị sĩ Thượng nghị viện Sài Gòn hối hả
về Tây Ninh Thầy cho biết: nhà cầm quyền vừa có ý định chấp thuận cho tôn giáo Cao Đài mở một viện đại học Đây là một thao tác “mua lòng” do sắp có kỳ bầu cử
“độc diễn” (3/10/1971) Cần có một đơn xin nộp gấp vào hôm sau Cũng theo thầy NHL, giới cầm quyền có gợi ý: nên xin mở viện đại học cộng đồng và nên xin mở trước tiên là khoa Nông-Lâm-Mục” Tác giả kể tiếp rằng ngay trong lúc ấy giáo hữu TTT nêu thắc mắc và đề nghị nên viết đơn xin mở thêm một phân khoa đặc thù mang tính chất tôn giáo là “phân khoa Thần học Cao Đài” Vì các cơ quan đạo
đã hết giờ làm việc nên sau khi soạn thảo vội văn bản xong thì được chú Hai Hiền (thư kí lão luyện của trường đạo đức học đường) đánh máy, chữ ký của ngài Khai đạo được xin tại tư gia, số văn thư thì chọn số 12 Và dĩ nhiên vì ra đời trong hoàn cảnh như thế nên đơn xin mở trường trình tổng thống này5 không có bản lưu trong
hồ sơ của Hội thánh Cao Đài Do thiếu sự chuẩn bị về chương trình, giáo trình,
sắc thiên phong phẩm giáo hữu của đạo CĐ năm 1967), hồi ký nghĩ về thần học Cao Đài, 2002.
nằm trong hồ sơ lưu trữ cá nhân của giáo hữu TTT do chính ông cho tác giả chụp lại.
Trang 5giảng viên giảng dạy,… và ý kiến “chống đối” của một số chức sắc quyền lực HTĐ cho rằng việc “mở khoa thần học là không cần thiết” nên phân khoa này bị tạm gác lại (trong 2 năm khai giảng đầu tiên)
Nhưng ngay sau đó đã liên tục xuất hiện một số bài viết nói về việc cần thiết phải thành lập phân khoa thần học Cao Đài của tác giả Dương Văn Trị (DVT, Hiền tài Ban thế đạo), tiêu biểu phải kể đến 2 bài viết sau:
1 Bài “Đi tìm ý nghĩa khoa thần học” của Cao Đài Giáo (tài liệu này thuộc
Ban tu thư của Trường đạo đức học đường), đã thông qua Ban kiểm duyệt Kinh sách của Hội thánh số 6/BKD/TT ngày 29/10/Tân Hợi do Bảo đạo H.T.Đ ấn ký 6 Trong tập sách nhỏ này ông DVT nêu lên một số định nghĩa chung về thần học thịnh hành trong giới đại học và các tôn giáo lúc bấy giờ, định nghĩa về thần học Ky-tô-giáo, thần học Ky-tô-giáo đông phương, và đề xuất cách đi tìm định nghĩa
thần học Cao Đài giáo Ở những trang gần cuối của tập sách có đoạn: “Đến đây, chúng ta đã mơ hồ nhận thấy một phạm trù hệ lý tưởng của khoa Thần học Cao Đài Giáo Theo đó, thần học có thể được hiểu là sự nghiên khảo và cảm thức về những sự kiện linh thiêng đặc biệt là về linh thể tối thượng và mối tương quan giữa linh thể ấy cùng vạn vật Riêng chiều hướng nghiên khảo và cảm thức phải là Tâm hướng dân tộc.
Chúng tôi đã từng quan niệm: tư tưởng Cao Đài là mô hình thu gọn tư tưởng dân tộc Chúng tôi cũng chỉ nói là tư tưởng dân tộc mà không nói là tư tưởng đại đồng Bởi lẽ đại đồng tính là bản chất của tư tưởng Việt Nam Gọi tư tưởng dân tộc nghe có vẻ thân thiết hơn nhiều; đồng thời còn biểu hiện được sự dung hòa và chọn lọc.”
Ông DVT đề xuất cách giải đoán ý nghĩa của khoa thần học Cao Đài tuy dựa vào ý nghĩa sẵn có của khoa thần học Ky-tô-giáo nhưng cũng phải căn cứ trên tâm hướng tư tưởng truyền thống của dân tộc Khoa này không phải chỉ thành tín chuyên khảo giáo lý Cao Đài hay chỉ chuyên khảo về triết lý mà chúng chỉ là
những phương tiện cần thiết nhằm mục đích chính là để dẫn đến “sự thâm hiểu
Trang 6chính xác về thần tính bao bọc và chi phối toàn diện cuộc sống của con người, qua con người Việt Nam tiêu biểu” Có thể nói những ý kết luận này ở tập tài liệu của
ông DVT đã thể hiện được ý nghĩa chính của đơn xin mở đại học của ông khai đạo
Phạm Tấn Đãi, họ xin mở phân khoa thần học Cao Đài giáo để “truyền giảng triết
lý thống hợp và tín lý duy linh của Cao Đài giáo với chủ hướng làm sáng tỏ giá trị
tư tưởng dân tộc” Qua đây có thể nhận thấy đây là một tư tưởng rất tiến bộ của tư
tưởng Cao Đài giáo khi đã muốn đi tiên phong mở một khoa thần học riêng của Cao Đài nhưng lại mang hình ảnh, bản chất của tư tưởng Việt Nam, luôn biết chắt lọc trong sự hỗn dung tư tưởng để tạo ra tư tưởng của riêng mình!
2 “Góp ý về việc xây dựng phân khoa thần học Cao Đài” 7: ở 4 trang đầu bài, ông DVT nêu lên hiện trạng thiếu kinh sách về giáo lý đạo, việc sưu tầm chưa đầy đủ các bài giảng đạo của Đức Hộ Pháp và một số vị khác, việc học giáo lý quá
ít ở các lớp Hạnh đường (đào tạo chức sắc), trường Trung học đạo đức,… và đặc biệt là cơ quan phổ thông giáo lý “đã phải theo đuổi con đường gom nhặt tài liệu”
do không có đủ tài liệu để biên tập bài phát thanh và viết các đặc san… Ông cũng nêu lên thái độ lo ngại của các chức sắc lớn đương nhiệm cho rằng sẽ không có sinh viên theo học phân khoa thần học Cao Đài và không có giáo sư giảng dạy nên chưa thể mở khoa
Ở 3 trang cuối bài tiểu luận này tác giả nêu lên 3 lý do rất cần thiết phải mở phân khoa thần học: 1-phải có một cơ sở hạ tầng thiết thực để tổng hợp tư tưởng Cao Đài thành “một ý hệ mạch lạc, sáng sủa theo các phương pháp triết học”, giúp làm giàu kinh điển và tri thức cho giới trẻ và tương lai đạo; 2-nhằm quảng bá giáo
lý đạo và việc học ở khoa thần học Cao Đài “có giá trị tương đương với việc nghiên khảo các vấn đề triết học tại các đại học khác” của quốc gia trên bình diện giáo dục, giúp nâng cao “danh thể” đạo; 3-tư tưởng Cao Đài là mô hình tư tưởng của dân tộc, “hình dung rất đúng tư tưởng dân tộc”, trong sự trao đổi văn hóa quốc
tế ở tương lai, sinh viên ngoại quốc đến Việt Nam “chắc chắn sẽ hướng nhiều về phân khoa thần học Cao Đài” (do họ không thể học kỹ thuật, triết học ở các trường
tý 1972) của Đạo Đức Học Đường.
Trang 7khác vì những môn này Việt Nam yếu thế hơn ngoại quốc), nên phân khoa này sẽ
có vị thế rất quan trọng trong giáo dục nước nhà và trong tôn giáo
Chính 2 tiểu luận trên và một số bài viết khác đã có tác động tích cực đến các vị lãnh đạo Tòa thánh nên họ đã có ý định sẽ ủng hộ việc thành lập phân khoa Thần học Cao Đài, nhưng có lẽ thời gian không ủng hộ cho công cuộc mở khoa của họ!
Dự thảo học trình 4 năm của phân khoa Thần học Cao Đài còn nằm ở dạng bản thảo viết tay của Phòng Nghiên cứu và phát triển Viện Đại học Cao Đài cuối năm 1974, bao gồm 2 phần riêng biệt: I_phần kiến thức căn bản học 1780 giờ trong 70 học phần; II_phần kiến thức chuyên biệt học 490 giờ trong 20 học phần8 Tuy nhiên, khi nó đang được trình qua Hội thánh để phê duyệt thực hiện thì… bản thảo này phải “dừng lại vĩnh viễn” do sự kiện thống nhất đất nước ngày 30/4/1975 Mặc dù phần mời giáo sư (thỉnh) giảng gồm có ông Lê Văn Trung, một số vị Linh mục của Viện đại học Đà Lạt, Minh Đức, đại học Sài Gòn và các vị chức sắc đạo
để dạy một số học phần về nghi lễ, chánh trị đạo, lịch sử đạo… đều đã sẵn sàng nhưng “tất cả phải đình lại vô điều kiện” bất chấp đây là một công trình lý ra rất cần phải thực hiện cho đạo và các học giả ngoại đạo quan tâm đến tôn giáo cũng như triết lý tư tưởng dân tộc!
Trên đây là những giới thiệu rất khái quát về đại học tư thục Cao Đài trong bức tranh đại học tư thục trước năm 1975 Tác giả mong qua đó có thể giúp các độc giả quan tâm rút ra được một số nhận định khái quát về kinh nghiệm, cơ chế
mở trường đại học tư thục hoặc phân khoa mới của một trường đại học nhằm gợi thêm giải pháp cho nền giáo dục đại học hiện nay
Tài liệu tham khảo:
1 Văn Bản đệ trình tổng thống và Bộ quốc gia giáo dục của ông Phạm Tấn Đãi (khai đạo Hiệp Thiên Đài) 28/8/1971 về việc xin thành lập trường đại học Cao Đài
Trang 82 Nghị định thành lập Viện Đại học Cao Đài ngày 28 tháng 9 năm 1971 của Tổng trưởng quốc gia giáo dục
3 Giấy phép của Bộ quốc gia giáo dục cấp để thành lập viện đại học Cao Đài số 7999/GD/VP ngày 29/9/1971 và bổ túc giấy phép số 9335/GD/VP cấp 24/11/1971
4 Thư của Tổng trưởng Bộ giáo dục gửi ông Phạm Tấn Đãi, Tòa thánh Đại đạo tam kỳ phổ độ Tây Ninh 24/9/1971 Kí hiệu lưu trữ QG 2, TP.HCM: DIICH/5858
5 H.T.Dương Văn Trị, Nền tảng triết lý dân tộc trong tư tưởng Cao Đài giáo, trang 3-7, 1969, in trong tập tiểu luận “Gợi ý” của Ban Thế Đạo Tòa Thánh
Tây Ninh, 1973
6 Nghị định ngày 8/9/1971 của Tổng trưởng Bộ giáo dục Ngô Khắc Tỉnh kí,
kí hiệu lưu trữ quốc gia 2, TP.HCM: DIICH/4398
7 https://vi.wikipedia.org/wiki/Giáo_dục_Việt_Nam_Cộng_hòa
Phụ lục hình ảnh: