CÁC BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG lực TRÌNH bày CHO học SINH GIỎI TRONG dạy học LỊCH sử VIỆT NAM (1919 1930)ở TRƯỜNG THPT CHUYÊN bắc GIANG THỰC NGHIỆM sư PHẠM

Căn cứ vào mục tiêu cụ thể của mỗi bàihọc cụ thể về kiến thức, kĩ năng, thái độ, đóng góp vào pháttriển năng lực, giáo viên sử dụng các biện pháp phát triển nănglực trình bày cho học sin

CÁC BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TRÌNH BÀY CHO HỌC SINH GIỎI TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM (1919 - 1930)Ở TRƯỜNG THPT CHUYÊN BẮC GIANG THỰC

NGHIỆM SƯ PHẠM

- Một số yêu cầu khi sử dụng các biện pháp phát triển năng lực trình bày cho học sinh giỏi môn Lịch sử

Việc sử dụng các biện pháp phát triển năng lực trình bàycho học sinh giỏi môn Lịch sử là điều cần thiết và phải được ápdụng trong các tiết học Tuy nhiên, việc áp dụng các biện phápnày phải đem lại hiệu quả, đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về kiếnthức, thái độ và kĩ năng

Thứ nhất, việc lựa chọn các biện pháp phát triển năng lựctrình bày cho học sinh giỏi môn Lịch sử phải hướng vào thựchiện mục tiêu bài học Căn cứ vào mục tiêu cụ thể của mỗi bàihọc cụ thể (về kiến thức, kĩ năng, thái độ, đóng góp vào pháttriển năng lực), giáo viên sử dụng các biện pháp phát triển nănglực trình bày cho học sinh một cách hiệu quả nhất

Thứ hai, phải đảm bảo giúp học sinh nắm vững kiến thức

cơ bản của bài học Học sinh nắm vững các sự kiện, có biểutượng chính xác, nắm vững các khái niệm có trong bài học.Việc đảm bảo chuẩn kiến thức là cơ sở để thực hiện các mụctiêu giáo dục khác khi tiến hành bài học lịch sử

Thứ ba, phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo

của học sinh Giáo viên phải yêu cầu, hướng dẫn và tổ chứcđiều khiển học sinh phát triển tư duy độc lập, sáng tạo, biết cáchtrình bày các dạng bài tập lịch sử trong quá trình học, biết tự đặtvấn đề và giải quyết các vấn đề đặt ra Các em luôn luôn có ýthức tìm hiểu để làm sáng tỏ các sự kiện lịch sử và giải thích vìsao như vậy? Trên cơ sở hiểu biết của bản thân, các em tự rút ranhận xét, đánh giá về các sự kiện và vấn đề lịch sử, vận dụnghiểu biết vào thực tiễn cuộc sống Học sinh say mê, kiên trì,hứng thú tự giác học tập, luôn có ý chí vươn lên để tự hoànthiện mình

Ví dụ ở phần lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1930cần phải đạt được những yêu cầu sau:

Về kiến thức

Các biện pháp này khi sử dụng phải cung cấp đầy đủ cáckiến thức cơ bản cũng như nâng cao cho học sinh trong giaiđoạn lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1930 HS phảitrình bày được những đơn vị kiến thức sau:

- Trình bày được những nét chính của tình hình thế giớisau Chiến tranh thế giới thứ nhất có ảnh hưởng tới Việt Nam

- Trình bày được nội dung Chương trình khai thác thuộcđịa lần thứ hai của thực dân Pháp ở Đông Dương.

- Tóm tắt được sự biến đổi về mặt kinh tế và xã hội ViệtNam từ đó phân tích được địa vị kinh tế, thái độ chính trị và khảnăng cách mạng của mỗi giai cấp, tầng lớp trong xã hội ViệtNam thời thuộc địa; rút ra được mâu thuẫn chủ yếu trong xã hộiViệt Nam lúc đó

- Trình bày được điều kiện lịch sử và các hoạt động tiêubiểu của phong trào yêu nước: Hoạt động của người Việt Namyêu nước ở nước ngoài (Trung Quốc và Pháp), những hoạt độngcủa tư sản và tiểu tư sản, phong trào đấu tranh của công nhân

- Trình bày được những hoạt động và phân tích vai trò củaNguyễn Ái Quốc đối với cách mạng Việt Nam

- Trình bày được sự ra đời, hoạt động và vai trò của các tổchức cách mạng: Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, Tân ViệtCách mạng đảng, Việt Nam Quốc dân đảng

- Phân tích được nguyên nhân thất bại và ý nghĩa lịch sửcủa phong trào yêu nước theo khuynh hướng tư sản ở Việt Nam

- Trình bày và nhận xét được sự phát triển của phong trào

công nhân sau Chiến tranh thế giới thứ nhất.

- Lí giải được nguyên nhân và sự xuất hiện của ba tổ chứccộng sản năm 1929

- Trình bày được hoàn cảnh lịch sử và nội dung Hội nghịthành lập Đảng Cộng sản Việt Nam Phân tích được ý nghĩa sự

- Phân biệt được các khái niệm: lý luận cách mạng giảiphóng dân tộc; cách mạng tư sản dân quyền, cách mạng thổ địa(trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng, Luận cương lĩnhchính trị tháng 10-1930); tự phát, tự giác (trong phong trào côngnhân), lực lượng, động lực cách mạng

- HS bước đầu vận dụng những kiến thức lịch sử Việt Nam

từ năm 1919 đến năm 1930 vào xem xét các vấn đề của lịch sửViệt Nam có liên quan và thực tiễn cuộc sống

- Học sinh có ý thức tôn trọng, bảo vệ và phát huy nền vănhóa của dân tộc được hun đúc và xây dựng trong giai đoạn lúcbấy giờ.

- Học sinh có nhận thức đúng đắn về Đảng Cộng sản ViệtNam, từ đó các em luôn tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảngtrong công cuộc xây dựng và bảo về đất nước hiện nay

- HS biết kính yêu đối với quần chúng nhân dân - độnglực của cuộc cách mạng và cũng là nhân tố góp phần tạo nênnhững phong trào cách mạng

- Học sinh biết ơn, kính trọng đối với những người đitrước, những người có công đối với Tổ quốc, đánh giá đúng vai

trò của những nhân vật lịch sử trong giai đoạn lúc bấy giờ.

- Học sinh có niềm tin, giáo dục lí tưởng xã hội chủ nghĩa

- Học sinh hiểu được sự phát triển của phong trào đấutranh giải phóng dân tộc trong giai đoạn 1919 - 1930 cùng theo

đó là hiểu được ý nghĩa, vai trò, vị trí của sự thành lập ĐảngCộng Sản Việt Nam năm 1930

Trên cơ sở đó, học sinh có thái độ chăm chỉ học tập, khôngngừng sáng tạo, hiểu được trách nhiệm của bản thân trong côngcuộc xây dựng và bảo về đất nước

Cũng trên cơ sở nắm bắt tiến trình phát triển của lịch sử từthấp đến cao, học sinh tin tưởng vào con đường phát triển củadân tộc: con đường đi lên Chủ nghĩa xã hội là hợp quy luật

kĩ năng tổng hợp, phân tích, đánh giá, so sánh; kĩ năng trình

bày…Trên cơ sở đó phát triển năng lực cho học sinh.

Về phát triển năng lực

Từ những yêu cầu về kiến thức, kĩ năng và thái độ trongdạy học lịch sử Việt Nam(1919 – 1930)sẽ góp phần quan trọngphát triển ở HS những năng lực đặc thù bộ môn Qua đó, gópphần vào việc hình thành phát triển cho HS những phẩm chất

NL cốt lõi, đáp ứng mục tiêu giáo dục phổ thông

- Các biện pháp phát triển năng lực trình bày cho HS giỏi trong dạy học lịch sử Việt Nam (1919 - 1930) trường THPT Chuyên Bắc Giang

- Nhóm các biện pháp kích thích nhu cầu trình bày của học sinh

- Tạo tình huống có vấn đề trong dạy học lịch sử

Trong quá trình dạy giảng dạy, giáo viên không chỉ làngười cung cấp kiến thức mà còn là người tạo ra những tìnhhuống có vấn đề để kích thích nhu cầu tranh luận, trình bàytrong tiềm thức của học sinh, từ đó thúc đẩy học sinh nêu ýkiến, suy nghĩ của bản thân về một vấn đề nào đó Trên cơ sở

đó, học sinh sẽ có cơ hội được rèn luyện và phát triển năng lực

trình bày của mình Đặc biệt đối với học sinh giỏi, nhu cầu đượcnêu ý kiến, suy nghĩ, bày tỏ quan điểm về những tình huống cóvấn đề trong giờ học lịch sử lại càng trở nên cấp thiết Vì tâm lýchung của các em là mong muốn được chiếm lĩnh kiến thức,được khẳng định bản thân và hiểu sâu hơn những vấn đề lịch sử.

Biện pháp tạo tình huống có vấn đề trong dạy học lịch sửđược thực hiện thông qua các câu hỏi có vấn đề, những câu hỏimang tính chất mâu thuẫn, trái ngược thậm chí phủ định lẫnnhau để học sinh bộc lộ quan điểm của cá nhân trước mỗi câuhỏi, mỗi vấn đề

Tình huống có vấn đề phải hội tụ hai yếu tố cơ bản:

- Một là, phải tồn tại một mâu thuẫn giữa thực tiễn vớitrình độ nhận thức của học sinh, giữa cái đã biết và cái chưabiết

- Hai là, phải kích thích hứng thú và nhu cầu nhận thức củahọc sinh Tình huống có vấn đề chứa đựng dữ kiện cho trướchay những điều học sinh đã biết, đồng thời nêu ra những yêucầu buộc học sinh phải giải quyết Thông qua những câu hỏi,giáo viên đặt học sinh vào tình huống mâu thuẫn, xung đột về

kiến thức, buộc các em phải huy động những kiến thức và kĩnăng bản thân đã có để giải quyết vấn đề được đặt ra; hoặc giáoviên có thể đưa ra những ý kiến khác nhau, thậm chí trái ngượcnhau về một sự kiện, vấn đề lịch sử để học sinh đi vào phân tích,đánh giá, tìm ra ý kiến đúng đắn

Cách thức tiến hành biện pháp này:

- Bước 1: Giáo viên trình bày vấn đề

Giáo viên phải sử dụng ngôn ngữ trong sáng dễ hiểu vànhững thuật ngữ học sinh đã được học, được hiểu để khơi gợi tưduy suy nghĩ độc lập vấn đề lịch sử trong học sinh Giáo viênphải đặt các em học sinh trong trạng thái mâu thuẫn giữa nhữngđiều mình đã biết và những điều mình chưa biết, khơi gợi nhữnghướng đi, cách thức giải quyết vấn đề một cách độc lập cho các

em dựa trên những kĩ năng, kiến thức mà các em đã được tíchlũy từ những bài học trước

- Bước 2: Dẫn dắt học sinh vào tình huống có vấn đề

Có rất nhiều cách để dẫn dắt học sinh vào tình huống cóvấn đề, như: GV đưa ra một vấn đề lịch sử mà vấn đề đó xuấthiện nhiều những phương án giải quyết khác nhau, buộc học

sinh phải lựa chọn một phương án giải quyết hữu hiệu nhất.

Ví dụ, khi dạy Bài 14 Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1919 -1925, giáo viên dẫn dắt và áp dụng tình

huống có vấn đề cho học sinh để học sinh phát huy được nănglực trình bày như sau:

Giáo viên trình chiếu cho học sinh xem hai đoạn phim tưliệu ngắn Một đoạn phim tư liệu mô tả hình ảnh kinh tế, xã hộiViệt Nam trong những năm trước Chiến tranh thế giới thứ nhất.Một đoạn phim tư liệu mô tả kinh tế, xã hội Việt Nam trongnhững năm sau Chiến tranh thế giới thứ nhất

Trên cơ sở đó, giáo viên yêu cầu HS làm sáng tỏ các vấnđề:

- Dưới sự thống trị của thực dân Pháp, các yếu tố kinh tế tưbản chủ nghĩa đã du nhập vào nước ta nhưng Việt Nam khôngtrở thành một nước tư bản chủ nghĩa?

- Cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Phápdiễn ra ở Đông Dương và đặc biệt là Việt Nam có để lại nhữngyếu tố tích cực hay không?

Đây là một câu hỏi khó, yêu cầu học sinh phải có sự liên

hệ các kiến thức trước đó đồng thời phải sử dụng vốn kiến thứccủa bản thân và những kĩ năng phân tích, đánh giá để lựa chọnphương án cho riêng mình đồng thời có sự sắp xếp các ý tưởng,

từ ngữ để giải quyết vấn đề Như vậy, khả năng trình bày củahọc sinh đã được rèn luyện và phát triển, không chỉ đơn thuần làviệc trình bày vấn đề lịch sử mà cao hơn là bằng khả năng trìnhbày vấn đề của mình, học sinh phải chứng minh được lựa chọn

và suy nghĩ của mình là đúng đắn và thuyết phục

+ Tình huống bác bỏ: đây là tình huống đòi hỏi phải học

sinh phải bác bỏ một luận điểm kết luận luôn sai lầm Để giảiquyết được tình huống này, học sinh phải tìm ra được chỗ yếu,chỗ sai, chỗ thiếu chính xác của luận điểm hoặc kết luận đó vàchứng minh tính chất sai lầm của những luận điểm đó Tìnhhuống này có thể được giáo viên vận dụng linh hoạt trong cácgiờ học

Ví dụ,khi giáo viên dạyBài 15 Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1925 - 1930, sau khi học sinh nắm được

kiến thức cơ bản về các tổ chức cách mạng là Hội Việt NamCách mạng Thanh niên, Tân Việt cách mạng Đảng và Việt NamQuốc dân Đảng, giáo viên sẽ dẫn dắt vào tình huống bác bỏ như

sau: Sau thời gian hoạt động, cả ba tổ chức cách mạng đều điđến sự tan rã Vậy sự tan rã này phải chăng đều chứng minh sựthất bại của các tổ chức này trong phong trào yêu nước từ năm

1925 - 1930?

Câu hỏi này sẽ khiến học sinh thấy được điểm sai lầmtrong nhận định Từ đó, thôi thúc học sinh nêu quan điểm vàchứng minh quan điểm của mình trước giáo viên để “sửa sai”cho nhận định của giáo viên

Biện pháp tạo hình huống này không chỉ giúp học sinhphát huy được tính độc lập trong suy nghĩ, giúp học sinh hiểusâu vấn đề mà còn là một cách để giáo viên “kiểm tra sự chú ý”của học sinh trong giờ học

+ Tình huống vì sao?: Đây cũng là tình huống phổ biến

trong nghiên cứu khoa học và trong dạy học, được sử dụng đểphát triển tổng hợp các năng lực của học sinh, trong đó có nănglực trình bày

Ví dụ, khi dạy học Bài 15, để định hướng cho học sinh

hiểu sâu sắc hơn về hoàn cảnh lịch sử, quá trình thành lập ĐảngCộng sản Việt Nam, ý nghĩa của Hội nghị thành lập Đảng, GV

có thể giới thiệu tạo tình huống có vấn đề thông qua việc sửdụng đoạn trích trong báo cáo của Nguyễn Ái Quốc gửi Quốc tếCộng sản để giới thiệu vấn đề: Các em thân mến, tới năm 1929,phong trào cách mạng Việt Nam có nhiều chuyển biến mạnh

mẽ, đặt ra những yêu cầu mới Trong một báo cáo gửi Quốc tếCộng sản, Nguyễn Ái Quốc đã viết: “Tôi cố gắng đi lần thứ bakhi một đồng chí đi từ Hồng Kông tới Xiêm và tin cho tôi biếttình hình Hội An Nam Cách mạng Thanh niên bị tan rã; nhữngngười cộng sản chia thành nhiều phái”[26, tr.13] Vậy thông quabài học hôm nay, chúng ta cùng tìm hiểu xem, vì sao đến năm

1929 những người cộng sản lại chia thành nhiều phái? Tìnhhình đó đặt ra yêu cầu gì đối với cách mạng Việt Nam?

Với cách nêu vấn đề như trên, giáo viên giúp học sinh nắmđược nhiệm vụ nhận thức của mình ngay từ đầu giờ học, các em

có hứng thú, động lực để định hướng, đi tìm kiếm thông tin,phân tích sự kiện, sắp xếp các vấn đề một cách logic, chặt chẽ

để giải đáp câu hỏi nêu ra và khi đó học sinh sẽ làm chủ đượckiến thức

- Tạo không khí dân chủ trong giờ học

Trước kia, học sinh đã quá quen với hình thức giáo viên

giảng và học sinh ghi nhớ kiến thức theo những gì giáo viêncung cấp Điều đó làm cho học sinh trở nên thụ động, ỷ lại vànhững kiến thức mà học sinh thu được dường như là kiến thức

mà học sinh có được từ giáo viên chứ không phải kiến thức màhọc sinh tự chiếm lĩnh, tự tìm hiểu Bên cạnh đó, những quyđịnh, nội qui trong trường học đã góp phần tạo cho học sinh tâm

lí e dè và sợ sệt Chính điều đó đã làm cho học sinh không cócảm giác thân thiện và không dám thể hiện quan điểm, suy nghĩcủa mình

Thế kỉ XXI là thế kỉ của khoa học công nghệ, với mục tiêugiáo dục được UNESSCO đưa ra đó là: “Học để biết - Học đểlàm - Học để cùng chung sống - Học để làm người” Thêm vào

đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đẩy mạnh việc học tập hướngđến tiếp cận năng lực Chính vì vậy, giáo viên cần tạo không khídân chủ trong lớp học để kích thích sự năng động, tư duy độclập của học sinh, từ đó phát triển tổng hợp tất cả các kĩ năng,năng lực của học sinh

Biện pháp tạo không khí dân chủ để phát triển năng lựctrình bày cho HS được thực hiện bằng nhiều cách khác nhau:cho học sinh phát biểu suy nghĩ của riêng mình, thuyết trình,

trao đổi, đàm thoại… GV với vai trò là người tổ chức, tham vấnluôn phải khách quan, công tâm trong đánh giá HS.

Ví dụ, khi dạy Bài 14, GV đặt câu hỏi: Nêu ảnh hưởng của

tình hình quốc tế đối với phong trào dân tộc dân chủ ở ViệtNam sau Chiến tranh thế giới thứ nhất

Giáo viên gọi học sinh trả lời, sau đó giáo viên có thể vậndụng quy tắc 3-2-1 để những học sinh khác nhận xét về phầntrình bày của bạn đồng thời đưa ra câu hỏi để các học sinh cóthể trao đổi, thảo luận với nhau Ví dụ như: Trong những ảnhhưởng đó, theo em ảnh hưởng nào là lớn nhất?

Như vậy, học sinh không chỉ chủ động tiếp nhận kiến thức

mà còn được tranh luận, đặt vấn đề Biện pháp này sẽ tạo sựthu hút, hứng thú cho học sinh Tuy nhiên, giáo viên phải kiểmsoát được lớp học và thúc đẩy tất cả học sinh trong lớp tham giavào tiết học chứ không để cho tiết học chỉ có hai hoặc ba bạnhọc sinh tích cực tham gia tranh luận còn những bạn kháckhông tham gia

- Động viên, khích lệ học sinh trình bày

Đây là một biện pháp không mới nhưng chưa bao giờ là cũ

đối với giáo viên trong quá trình giảng dạy Dù là học sinh bìnhthường hay học sinh giỏi thì động viên, khích lệ luôn là mộttrong những cách thức để thúc đẩy tinh thần học tập và tạo độnglực cho các em học sinh Trong một tập thể lớp, mỗi học sinh cómột tính cách, một cách thể hiện bản thân khác nhau Có những

em luôn năng động, mong muốn được thể hiện mình trước đámđông tuy nhiên cũng có rất nhiều học sinh, dù năng lực và vốnkiến thức của các em rất tốt song còn rụt rè, nhút nhát Nhiều

em khả năng trình bày trên giấy rất tốt nhưng khả năng trình bàymiệng trước tập thể còn chưa được chăm chút chú ý

Việc phát triển năng lực trình bày cần diễn ra trên cả haimặt: trình bày miệng và trình bày viết Trên lớp học, GV cầnthường xuyên động viên, cổ vũ, khích lệ để các em học sinh tựtin trình bày Ví dụ, như khi thấy các em trình bày còn ngọng,

sử dụng nhiều ngôn ngữ địa phương thì GV cần nhắc nhở nhưngkhông vì thế mà chê bai các em Trong quá trình trình bày, các

em còn sử dụng từ ngữ chưa chính xác, lập luận thiếu logic…

GV cần phải quan tâm và thường xuyên tạo cơ hội để các emhọc sinh đó có dịp để luyện tập, trình bày miệng

Bên cạnh đó, GV cũng có thể sử dụng việc khen thưởng để

tạo sự thu hút, hứng khởi cho học sinh trong quá trình trình bàymiệng Việc cộng điểm trong các bài kiểm tra kế tiếp hay nhữngmón quà nhỏ như: sách, vở… dù là những hình thức khenthưởng không mới nhưng luôn luôn là động lực để các em cốgắng.

Đặc biệt, để các em học sinh tự tin trình bày, không cócảm giác nhút nhát hay sợ sệt thì bản thân GV phải luôn tạođược không khí vui vẻ, thoải mái, thân thiết, GV phải tạo cảmgiác như “một người mẹ hiền”, một người sẵn sàng nghe các emchia sẻ, đồng cảm và ở bên các em Giáo viên không nên đưa ranhững phán quyết mạnh mẽ với những ý kiến trái chiều của các

em mà hãy động viên, khích lệ , động viên để các em nói hết lậpluận của mình Đây là điều tưởng chừng dễ dàng thế nhưng lại làmột quá trình, nó yêu cầu bản thân người giáo viên phải luôn luôn

nỗ lực để hoàn thiện bản thân

Phần lịch sử Việt Nam từ 1919 - 1930 có nhiều sự kiệnlớn, phức tạp, mang tính chất lí luận cao, cho nên việc khích lệcác em chủ động trình bày miệng trên lớp không chỉ tạo khôngkhí học tập trên lớp mà còn là cơ hội để các em HS ghi nhớ kiếnthức, hiểu sâu nội dung bài học và tạo cơ hội để các em rèn

luyện việc tư duy nhanh, tư duy logic và sử dụng từ ngữ chínhxác.

Ví dụ, khi dạy học Bài 14, sau khi dạy mục hoạt động của

tư sản, tiểu tư sản và công nhân Việt Nam, GV có thể gọi một

em học sinh bất kì trả lời câu hỏi: “Nhận xét về phong trào yêunước của nước ta trong giai đoạn từ 1919 - 1925”

Sau khi HS trả lời, GV vận dụng quy tắc 3-2-1 để nhận xét

HS, tìm ra những điểm tích cực trong phần trình bày để khenngợi bên cạnh đó cũng chỉ những điểm còn hạn chế để em họcsinh đó sửa chữa

- Nhóm các biện pháp rèn luyện kĩ năng trình bày cho học sinh

- Tổ chức học nhóm

Tổ chức học nhóm là một hình thức dạy học mang tínhchất hiệu quả cao nhằm phát huy tính cực của học sinh, pháthuy tổng hợp các năng lực của học sinh như trình bày, tranhbiện, làm việc nhóm, thuyết trình…Tổ chức học nhóm là biệnpháp được sử dụng ngày càng nhiều trong quá trình học tập tạitrường THPT bởi lẽ với sự phát triển của khoa học kĩ thuật và

công nghiệp yêu cầu làm việc nhóm lại trở nên cần thiết hơnbao giờ hết Không có ai thành công mà không có sự hỗ trợ củanhững người xung quanh và không ai sinh ra là hoàn hảo cả.Làm việc nhóm sẽ giúp các thành viên khắc phục những điểmyếu của nhau, đồng thời bù đắp vào đó là những điểm mạnh,những điểm tốt từ đó tạo nên một chỉnh thể tốt nhất.

Trong học tập cũng vậy, rất ít học sinh học giỏi toàn diệntất cả các môn và thậm chí trong một môn học, mỗi học sinhcũng giỏi từng phần riêng Trong môn Lịch sử cũng vậy, có họcsinh học rất tốt phần lịch sử 1930 - 1945 cũng có học sinh họcgiỏi phần 1954 - 1975… Vì vậy, tổ chức học nhóm trong giờhọc Lịch sử không chỉ giúp phát huy tính tích cực, làm việc ăn ýgiữa các em mà còn giúp các em học hỏi lẫn nhau từ đó các emdần hoàn thiện bản thân mình Cùng với đó, tổ chức học nhómtrong lịch sử cũng giúp các em được phát huy hầu hết các nănglực, trong đó có năng lực trình bày

Để thực hiện được biện pháp tổ chức học nhóm trong pháttriển năng lực trình bày cho học sinh giỏi một cách hiệu quả,giáo viên cần có sự chuẩn bị kĩ lưỡng, lựa chọn nội dung kiếnthức phù hợp để áp dụng vào giờ học của mình Thêm vào đó,

giáo viên phải có sự khéo léo, linh hoạt để thu hút học sinh thamgia vào hình thức học tập này.

Tổ chức dạy học nhóm tuy có rất nhiều lợi ích song cũngtồn tại một số các khuyết điểm như nếu giáo viên không kiểmsoát tốt thì hoạt động nhóm chỉ diễn ra ở một số em học sinhtích cực còn những em học sinh khác lại ỷ lại, việc kiểm soátlớp học trở nên khó khăn, ồn ào và thiếu tập trung…

Để có thể phát huy những điểm mạnh và khắc phục nhữngkhuyết điểm của hình thức học tập này, giáo viên cần phải làmtheo những bước sau:

- Bước 1: GV chia lớp thành các nhóm nhóm, mỗi nhóm

cử một một thư ký để ghi chép lại nội dung của cuộc thảo luận.Một lưu ý trong quá trình chia nhóm là các nhóm được chiaphải có năng lực đồng đều, không để những nhóm nhiều bạn họctốt hay nhiều nhóm chỉ có những bạn trầm tính, ít phát biểu

- Bước 2: GV giao nhiệm vụ cho từng nhóm nghiên cứu

- Bước 3: GV cho học sinh thảo luận trong một thời giannhất định

- Bước 4: Các nhóm cử đại diện lên trình bày về vấn đề đã

thảo luận hoặc giáo viên trực tiếp chỉ định thành viên lên báocáo.

- Bước 5: Học sinh các nhóm nhận xét lẫn nhau Sau đógiáo viên tổng kết, đánh giá, nhận xét

Ví dụ, khi dạy mục II, III Bài 13, giáo viên có thể tiến

hành tổ chức dạy học nhóm như sau:

- Bước 1: Giáo viên chia cả lớp thành 3 nhóm học sinh

- Bước 2: Giáo viên giao nhiệm vụ của từng nhóm nhưsau:

+ Nhóm 1: Tìm hiểu đặc điểm Chương trình khai thácthuộc địa lần thứ hai của Pháp ở Đông Dương

+ Nhóm 2: Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, nền kinh tếnước ta có sự chuyển biến như thế nào?

+ Nhóm 3: Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, xã hội ViệtNam có sự chuyển biến như thế nào?

- Bước 3: GV phân công các nhóm tiến hành thảo luậntrong 3 phút

Để giải quyết các vấn đề trên, học sinh phải tích cực làmviệc với sách giáo khoa, huy động kiến thức đã học về cuộc khaithác thuộc địa lần thứ nhất ở Đông Dương, thảo luận để làm nổibật được nội dung, đặc điểm cuộc khai thác thuộc địa lần thứhai của thục dân Pháp, những chuyển biến về kinh tế, xã hộiViệt Nam sau Chiến tranh thế giới thứ nhất Qua đó học sinhđánh giá được tác động của sự chuyển biến về kinh tế, xã hộiđến phong trào yêu nước Việt Nam sau Chiến tranh thế giới thứnhất.

- Bước 4: Các nhóm cử đại diện lên trình bày về vấn đề đãthảo luận hoặc giáo viên trực tiếp chỉ định thành viên lên báocáo

- Bước 5: Giáo viên yêu cầu các nhóm vận dụng quy tắc 2-1 để đặt câu hỏi cho nhóm trình bày cũng như nhận xét vềphần trình bày của các nhóm Sau đó, giáo viên sẽ là người nhậnxét, đưa ra đánh giá và tổng kết các đơn vị kiến thức mà họcsinh cần nắm được

3-Nếu áp dụng hiệu quả biện pháp này trong quá trình dạyhọc, giáo viên không chỉ tạo không khí dân chủ, thoải mái tronglớp, tạo sự hứng thú cho học sinh mà còn giúp các em nâng cao

khả năng thuyết trình, làm việc nhóm, từ đó rèn luyện và pháthuy năng lực trình bày đặc biệt là năng lực trình bày miệng củacác em học sinh.

- Tổ chức trao đổi đàm thoại thầy - trò, trò - trò

Đối với yêu cầu của đổi mới giáo dục hiện nay là “Lấy họcsinh làm trung tâm”, những biện pháp giáo dục nhằm thúc đẩy

sự năng động, tích cực của học sinh càng được chú trọng vàphát triển không ngừng

Trước kia, học sinh quá quen với việc thầy đọc - trò chép,thầy giảng - trò nghe Hình thức học tập một chiều như vậy dẫnđến sự thụ động trong học sinh, ngoài kiến thức nắm được, họcsinh không phát huy được hết năng lực của bản thân Ngược lại,việc tổ chức trao đổi đối thoại trực tiếp giữa thầy và trò, hay trò

- trò tạo nên sự hứng thú trong học sinh, kích thích sự say mêham chiếm lĩnh kiến thức và khẳng định bản thân của các em,tạo cho các em tâm thế làm chủ kiến thức, là người đi khai phá

và có được kiến thức Từ đó giúp các em thể hiện tư tưởng, tìnhcảm, quan điểm của bản thân, phát triển tổng hợp các kĩ năng,năng lực

Việc tổ chức trao đổi, đàm thoại thầy - trò được tiến hànhdưới các hình thức: trao đổi, tái hiện, trao đổi phân tích tổnghợp, trao đổi ôn tập, trao đổi kiểm tra…Tuy nhiên, trao đổi,đàm thoại thầy - trò được tiến hành theo 3 mô hình chính:

- Mô hình 1: Đối thoại thầy - trò riêng biệt Trong mô hìnhnày, việc đối thoại chỉ diễn ra 1 - 1 riêng biệt giữa một thầy vàmột trò Giáo viên là người đặt câu hỏi và sau đó học sinh làngười trả lời hầu hết các câu hỏi đó Từ đó giáo viên sẽ chốt vấnđề

Ví dụ, khi dạy Bài 14, giáo viên tiến hành đối thoại thầy

đặt các câu hỏi mang tính chất nâng cấp dần để học sinh từngbước trả lời câu hỏi để từ đó hiểu sâu nội dung kiến thức Trongquá trình đối thoại, giáo viên có thể kết hợp trong việc sử dụng

đồ dùng trực quan: tranh ảnh, bản đồ, video, phim…

Ví dụ, khi dạy Bài 15, giáo viên có thể tiến hành mô hình

đối thoại một thầy và nhiều trò như sau:

Giáo viên cho học sinh xem hình ảnh về cuốn sách ĐườngKách Mệnh và đặt câu hỏi, sau đó cho từng học sinh đứng lêntrả lời

+ Bức ảnh này nói về tác phẩm nào?

một hình thức dạy học phát huy được năng lực trình bày miệng

mà năng lực trình bày viết cũng được rèn luyện

Ví dụ, khi dạy Bài 15, giáo viên có thể sử dụng mô hình

này bằng cách đặt câu hỏi: Nêu những sáng tạo của Nguyễn ÁiQuốc trong quá trình chuẩn bị và thành lập Đảng Cộng sản ViệtNam?

Với câu hỏi trên, GV có thể cho học sinh trong vòng 4phút ghi các ý chính ra giấy, sau đó GV tổ chức cho học sinhtrao đổi, đàm thoại Cuối cùng GV nhận xét và rút ra nhữngsáng tạo của Nguyễn Ái Quốc trong quá trình chuẩn bị và thànhlập Đảng Cộng sản Việt Nam:

+ Nguyễn Ái Quốc vận dụng những nguyên lí của chủnghĩa Mác - Lênin về việc thành lập một chính Đảng Cộng sảncủa giai cấp công nhân vào điều kiện cụ thể của Việt Nam -Người bổ sung thêm một nhân tố đó là phong trào yêu nước

+ Nguyễn Ái Quốc có những sáng tạo trong việc truyền báchủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam, chuẩn bị những điều kiệncho sự thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam

+ Sự sáng tạo của Nguyễn Ái Quốc trong việc triệu tập,

chủ trì và thống nhất các tổ chức cộng sản, thành lập ra ĐảngCộng sản Việt Nam.

+ Nguyễn Ái Quốc đã có nhiều sáng tạo trong việc xácđịnh đường lối chiến lược, sách lược cho cách mạng Việt Nam

Mặc dù có những nét gần giống với thảo luận nhóm nhưngphương pháp dạy học dự án được thực hiện mang tính chấtchiến lược, xuyên suốt hơn rất nhiều vì nó được lên kế hoạch từtrước, được triển khai trong một thời gian dài với sự chuẩn bị vàthực hiện của cả giáo viên lẫn học sinh Cùng với đó, kết quảthu được không chỉ là kiến thức, thái độ hay kĩ năng chungchung mà còn được thể hiện thông qua sản phẩm cụ thể

Như vậy, phương pháp dạy học dự án là một phương phápmới, thông qua phương pháp dạy học này, giáo viên không chỉphát huy được các kĩ năng của học sinh như thuyết trình, làmviệc nhóm mà còn phát triển năng lực trình bày cho học sinh nóichung và học sinh giỏi nói riêng.

Ví dụ, khi ôn tập phần lịch sử Việt Nam từ 1919 - 1930,

giáo viên cho học sinh triển khai dự án với tên gọi: “Vai trò của Nguyễn Ái Quốc đối với sự ra đời của Đảng cộng sản Việt Nam”.

quát một giai đoạn lịch sử Vì vậy việc tổ chức dự án này khôngchỉ giúp các em nắm được kiến thức lịch sử cơ bản của sự kiện

mà còn giúp bồi đắp tinh thần yêu nước, niềm tự hào dân tộc,biết ơn công lao to lớn của chủ tịch Hồ Chí Minh trong sựnghiệp cách mạng giải phóng dân tộc trong các em

- Xác định mục tiêu, nội dung:

+ Kiến thức: Nắm được vai trò của Nguyễn Ái Quốc đốivới sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam trong giai đoạn từ

- Chia nhóm, giao nhiệm và định hướng sản phẩm:

GV chia cả lớp làm 4 nhóm:

+ Nhóm 1: Những yếu tố tác động đến việc lựa chọn conđường cứu nước của Nguyễn Ái Quốc.

+ Nhóm 2: Sự chuẩn bị về tư tưởng chính trị của Nguyễn

Ái Quốc cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam

+ Nhóm 3: Sự chuẩn bị về tổ chức của Nguyễn Ái Quốccho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam

+ Nhóm 4: Vai trò của Nguyễn Ái Quốc tại Hội nghị thànhlập Đảng đầu năm 1930

- Hướng dẫn HS triển khai dự án

Mỗi nhóm đề ra nhóm trưởng để báo cáo cho GV tiến độlàm việc

Dự án của mỗi nhóm tiến hành trong 2 tuần và trước ngàybáo cáo sản phẩm bằng Powerpoint thì phải nộp lại bản Wordcho GV đánh giá đồng thời đánh giá mức độ làm việc của từngthành viên trong nhóm

Mỗi sản phẩm bên cạnh sự kiện phải có hình ảnh hoặcvideo minh họa

- Tổ chức cho HS báo cáo sản phẩm

+ GV giới thiệu lại dự án, sau đó cho từng nhóm lên báocáo.

+ Các nhóm lên báo cáo vận dụng quy tắc “5 xin”

+Sau khi nhóm trước đã báo cáo, các nhóm còn lại phảivận dụng kĩ thuật 3-2-1 để nhận xét

+ Các nhóm báo cáo theo tuần tự đã phân công trước đó

Tổng kết, đánh giá:

Cuối cùng, GV nhận xét sản phẩm của từng nhóm cũngnhư thái độ, không khí chung của buổi học Giáo viên giúp các

em rút ra kết luận: bằng những hoạt động không mệt mỏi củamình, Nguyễn Ái Quốc đã có vai trò như thế nào với sự ra đờicủa Đảng Cộng sản Việt Nam Thông qua dự án, học sinhkhông chỉ được củng cố những kiến thức cơ bản đã học mà các

em còn phát triển được khả năng phân tích, đánh giá sự kiệnlịch sử, diễn đạt các vấn đề lịch sử… và qua đó, năng lực trìnhbày của các em được phát triển Đồng thời, thông qua dự án,học sinh cũng hiểu sâu sắc hơn về quá trình hình thành, nộidung lý luận giải phóng dân tộc của Nguyễn Ái Quốc, góp phầngiáo dục tình cảm kính yêu với vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt

- Tổ chức học sinh tranh biện trong quá trình học tập

Trong thời đại cách mạng khoa học công nghệ hiện đại,với sự bùng nổ công nghệ thông tin và truyền thông, học sinhthường xuyên tiếp cận với nhiều nguồn thông tin khác nhau,trong đó có nhiều thông tin trái chiều về các vấn đề lịch sử, xãhội Để bảo vệ quan điểm đúng đắn, yêu cầu đặt ra cho học sinh làphải có đủ kiến thức, năng lực

Đối với môn Lịch sử, việc sử dụng phương pháp này còngiúp học sinh tái hiện được kiến thức lịch sử và giúp học sinhtiếp cận với các sự kiện lịch sử một cách chân thật và phong phúhơn bởi đặc trưng nhận thức của bộ môn Lịch sử là hiện thựcquá khứ, học sinh không thể trực tiếp tri giác với các sự kiện,nhân vật lịch sử mà chỉ có thể dựa vào nguồn sử liệu để đánhgiá

GV thường vận dụng phương pháp này khi dạy học ởnhững tình huống có tính xung đột, có mâu thuẫn trong cáchnhìn nhận và giải quyết vấn đề

Việc sử dụng phương pháp này mang lại rất nhiều ưu điểm

tích cực như:

+ Phát triển cho HS khả năng nhìn nhận một vấn đề mộtcách đa chiều, khả năng bộc lộ quan điểm cá nhân và đưa ranhững luận điểm để bảo vệ quan điểm của mình

+ Biết cách chấp nhận những ý kiến trái chiều với quanđiểm của mình

+ Được bổ sung nhiều kiến thức khác nhau, rèn luyện cho

+ GV xác định kiến thức lịch sử có thể sử dụng được để

+ GV tổ chức cho các nhóm tranh biện trên lớp.

+ GV là người đứng giữa, động viên người học, khen chê, đưa ra góp ý và cuối cùng là tổng kết

-Đối với phần kiến thức lịch sử Việt Nam từ 1919 - 1930,giáo viên có thể áp dụng phương pháp tranh biện thông qua một

số các ví dụ dưới đây:

Ví dụ, Bài 14, GV đưa ra vấn đề cần tranh biện: Cuộc khai

thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp diễn ra ở ĐôngDương và đặc biệt là Việt Nam có để lại những yếu tố tích cựchay không?

+ GV chia lớp ra làm 2 nhóm, một nhóm chứng minh

“Cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp diễn ra

ở Đông Dương và đặc biệt là Việt Nam có để lại những yếu tốtích cực” và một nhóm chứng minh “Cuộc khai thác thuộc địalần thứ hai của thực dân Pháp diễn ra ở Đông Dương và đặc biệt

là Việt Nam không để lại những yếu tố tích cực”

+ GV sử dụng kĩ thuật XYZ: trong vòng 2 phút các nhómthảo luận và sau đó mỗi nhóm sẽ có 2 phút để chứng minh vàbảo vệ quan điểm của mình

+ Sau đó GV sẽ là người tổng kết và khẳng định lại nhậnđịnh trên

tế - xã hội của Việt Nam

+ Kĩ năng: tranh luận, thuyết trình, giải thích, chứng minh,trình bày…

+ Thái độ: tinh thần yêu nước, ý thức tự tôn dân tộc…

Có thể thấy rằng, phương pháp tranh luận không chỉ tạokhông khí mới lạ, sôi nổi trong lớp, kích thích tinh thần học tậpcủa học sinh mà hơn thế, còn rèn luyện và phát triển tổng hợpcác kĩ năng, năng lực cần có của thế kỉ XXI, trong đó có nănglực trình bày

Ví dụ, sau khi học xong phần Sự ra đời của Đảng Cộngsản Việt Nam, GV bồi dưỡng tư duy phản biện cho học sinhthông qua bài tập: Có ý kiến cho rằng “Đảng Cộng sản ViệtNam ra đời đầu năm 1930 là sự áp đặt của Nguyễn Ái Quốc”.Anh/chị hãy phản biện lại quan điểm trên

Với bài tập trên, đầu tiên học sinh cần xác định mục đíchcủa ý kiến đó là phủ nhận vai trò của Nguyễn Ái Quốc với sự rađời của Đảng Cộng sản Việt Nam, phủ nhận yêu cầu kháchquan của lịch sử dân tộc là cần phải có một chính đảng cộng sản

để lãnh đạo cách mạng

Vậy có cách nhìn nào khác?

Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời là xuất phát từ yêu cầukhách quan của lịch sử dân tộc Căn cứ để khẳng định như vậylà:

+ Sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc của nhân dânViệt Nam chống Pháp đã diễn ra liên tục và anh dũng nhưngđều thất bại, làm cho sự nghiệp cứu nước đứng trước tình trạngkhủng hoảng về lãnh đạo cách mạng, đòi hỏi một đường lối mới

và một đảng chính trị mới

+ Những hoạt động của Nguyễn Ái Quốc và các chiến sĩcách mạng tiền bối đã làm cho chủ nghĩa Mác - Lênin và lí luậngiải phóng dân tộc của Nguyễn Ái Quốc thấm sâu vào phongtrào công nhân và phong trào yêu nước Việt Nam Phong tràocách mạng Việt Nam ngày càng phát triển, đến năm 1929 kếtthành một làn song dân tộc dân chủ mạnh mẽ, đòi hỏi phải có sựlãnh đạo của một Đảng Cộng sản

+ Yêu cầu khách quan của lịch sử dân tộc đã tác động đếncác tổ chức tiền cộng sản (Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên

và Tân Việt Cách mạng đảng), dẫn đến cuộc đấu tranh nội bộ và

sự phân hóa tích cực trong các tổ chức này, hình thành nên ba tổchức cộng sản ở Việt Nam vào nửa sau năm 1929

- Đến cuối năm 1929, do yêu cầu của phong trào cáchmạng mà cần thống nhất các tổ chức cộng sản thành một Đảng

vì sự hoạt động riêng rẽ của những tổ chức ấy làm cho lực

lượng cách mạng của Việt Nam bị phân tán Lợi ích của cáchmạng không cho phép tồn tại sự phân tán lực lượng Nếu để tìnhtrạng đó kéo dài sẽ là một nguy cơ đối với cách mạng.

+ Nhận thức được yêu cầu khách quan của lịch sử, Nguyễn

Ái Quốc đã triệu tập và chủ trì Hội nghị thành lập Đảng vào đầunăm 1930, thống nhất các tổ chức cộng sản thành lập ĐảngCộng sản Việt Nam

Như vậy, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời không phải là

sự áp đặt của Nguyễn Ái Quốc mà là xuất phát từ yêu cầu tấtyếu, khách quan Những yêu cầu đó đã được Nguyễn Ái Quốcnhận thức và bằng những nỗ lực chủ quan để đáp ứng

Để phương pháp phản biện thực sự có hiệu quả, giáo viên cầnhướng dẫn học sinh:

+ Xác định mục đích của lập luận được đưa ra

+ Cách thức đưa ra lập luận là gì?

+ Có những góc nhìn nào khi đưa ra lập luận và bản thânđang đứng ở góc nhìn nào? Với góc nhìn đó lập luận của bảnthân đưa ra có mặt ưu điểm và hạn chế gì?

+ Các lập luận đưa ra có mối liên hệ logic và thống nhất

với nhau không?

Với việc rèn luyện cho HS tư suy phản biện sẽ giúp học sinhđạt được các chuẩn mực trong tư duy: sự rõ ràng, đúng đắn, logic,chiều sâu, chiều rộng và sự khách quan

- Phương pháp đóng vai

Phương pháp đóng vai là một phương pháp không còn xa

lạ đối với học sinh các cấp.Nó rất có ưu thế để phát huy tính chủđộng, sáng tạo, tích cực của các em học sinh, rèn luyện kĩ năng

sử dụng ngôn ngữ lịch sử, thể hiện xúc cảm lịch sử cho các em

Sử dụng phương pháp này học sinh được nhập vai vàotrường hợp cụ thể để giải quyết vấn đề lịch sử Tính tích cực vàchủ động của phương pháp được thể hiện qua rất nhiều ưu điểmnhư: học sinh hứng thú, tích cực vì được tham gia vào giảiquyết tình huống, vấn đề lịch sử Rèn cho học sinh khả năng họctập, kĩ năng diễn đạt, khả năng điều khiển hành vi, phát triểnkhả năng ngôn ngữ, năng lực giải quyết tình huống có vấn đềtrong dạy học lịch sử, tạo thái độ tích cực, yêu thích say mê

Tuy nhiên giáo viên cũng cần có sự cân nhắc khi áp dụngphương pháp này vào quá trình học tập và giảng dạy vì trong