BIỆN PHÁP SO SÁNH với GIỌNG điệu tạo nên PHONG CÁCH của NGUYỄN CÔNG HOAN

Do đó, giọng điệu được thể hiện rõ rệtnhất trong những câu văn so sánh vô cùng đặc sắc củaNguyễn Công Hoan, Ở giới hạn của đề tài này, người viếtkhông tham vọng tìm hiểu hết tất cả các g

BIỆN PHÁP SO SÁNH VỚI

GIỌNG ĐIỆU TẠO NÊN PHONG CÁCH CỦA NGUYỄN CÔNG

HOAN

Là một yếu tố góp phần tạo nên giá trị cho tác phẩm,tạo nên nét độc đáo cho phong cách nhà văn - giọngđiệutheo Từ điển thuật ngữ văn học có nghĩalà: “Thái độ,tình cảm, lập trường tư tưởng, đạo đức của nhà văn đối vớiđối tượng được miêu tả trong lời văn quy định cách xưng hô,gọi tên, dùng từ, sắc điệu tình cảm, cách cảm thụ xa gần,thân sơ, thành kính hay suồng sã, ngợi ca hay châmbiếm…” “Giọng điệu phản ánh lập trường xã hội, thái độtình cảm và thị hiếu thẩm mỹ của tác giả có vai trò rất lớntrong việc tạo nên phong cách nhà văn và tác dụng truyềncảm cho người đọc”[11,tr.143] Như chúng ta được biết,trong đời sống hàng ngày, giọng điệu là giọng nói, lối nóibiểu thị một thái độ nhất định Trong văn học giọng điệu với

tư cách là một đặc điểm của thi pháp học, ẩn chứa trong lờivăn nghệ thuật và trở thành kết quả sáng tạo của nghệ thuậtngôn từ Do vậy, giọng điệu là yếu tố hàng đầu tạo nênphong cách của nhà văn, giọng điệu giữ vai trò quan trọngtrong việc cấu thành lời văn nghệ thuật Thông qua giọngđiệu trần thuật trong tác phẩm người đọc nhận thấy tất cả

chiều sâu tư tưởng, thái độ, vị thế, phong cách, tài năng, sởtrường ngôn ngữ, cá tính sáng tạo của nhà văn Vì thế,những nhà văn tài năng, họ luôn cố gắng tạo ra một giọngđiệu riêng, rất riêng, sống động không lẫn với bất kì ai.Nguyễn Công Hoan và truyện ngắn của ông cũng khôngngoại lệ:“Khi tôi viết, tôi có ý đặt những câu bình thường tựnhiên, giản dị, nhưng tôi quen nói với bạn tôi, cho giọng nóiđúng là của tôi, hay pha trò, hay ỡm ờ, hay chế giễu, haychua chát”[18,tr.119] Do đó, giọng điệu được thể hiện rõ rệtnhất trong những câu văn so sánh vô cùng đặc sắc củaNguyễn Công Hoan, Ở giới hạn của đề tài này, người viếtkhông tham vọng tìm hiểu hết tất cả các giọng điệu được thểhiện trong tác phẩm của nhà văn mà chỉ dừng lại ở việc tìm

ra những câu văn so sánh thể hiện giọng điệu trào phúng,cười cợt, mỉa mai, giọng điệu lạnh lùng, dửng dưng, giọngđiệu thương cảm đầy triết lý sâu xa,…làm chủ đạo tạo nênphong cách tác giả

- Giọng điệu khách quan, lạnh lùng và thương cảm, xót xa

- Giọng điệu khách quan, lạnh lùng, dửng dưng

Trong quá trình sáng tạo tác phẩm, các nhà văn luônđóng vai trò là “người biết hết”, người đứng bên ngoài để kểlại câu chuyện Điều này tạo nên tính khách quan cho tácphẩm và từ đó giọng điệu khách quan được hình thành.Khitìm hiểu về sắc thái giọng điệu khách quan, lạnh lùng dửngdưng trong các truyện ngắn của Nguyễn Công Hoan, ta dễdàng nhận thấy, ông luôn đứng ở ngoài để kể lại câu chuyện

“người kể chuyện biết hết”.Ta hãy thử xem cách nhà vănmiêu tảhành động của một đám đông vô hồn, vô cảm trong

truyện ngắn Thằng ăn cắp của Nguyễn Công Hoan, nhà văn

đứng bên ngoài, khách quan kể lại các sự việc theo trình tựvốn có của nó và không hề biểu hiện cảm xúc cá nhân nàokhi miêu tả cảnh thằng ăn cắp bị bắt, bị đánh một trận tơibời:

“Huỵch! Huỵch! Bốp! Bốp!Này chừa này! Ăn cắpnày! ( ) Họ càng ghét, túm lại, đánh như mưa ( ) Hai mắt lừ đừ, khốn nạn như con chó bị trói giật bốn cẳng ra đằng saulưng”[28,tr.275] Sự lạnh lùng trong câu văn so sánh“đánh như mưa”, và coi nó“như một con chó bị trói”, bị

đám đông đánh đập, hành hạ dã man Nguyễn Công Hoanchỉđứng bên ngoài chứng kiến và kể lại một cách khách quan,

không hơn không kém, không hề có bình luận, cảm xúc chủquan mà ở đây chỉ có một giọng kể khách quan, dửng dưng,lạnh lùng khiến ai cũng cảm thấy xót xa, thương cảm Tác giảlần lượt miêu tả hành động của đám đông và tình trạng củathằng ăn cắp, không phân bua, không lời biện minh cũngkhông tỏ một chút ái ngại nào cho tình trạng của nó, câu văn

so sánh của Nguyễn Công Hoan dường như không chuyển tảitình cảm, không diễn đạt tình cảm mà cứ khô và cộc, dửng

dưng đến tàn nhẫn, CSS là một đại từ“nó”, CĐSS “chó bị trói giật bốn cẳng ra đằng sau lưng”; Con người như con

vật, hành hạ như hành hạ con vật Lúc này, giọng điệu củanhà văn đúng là giọng điệu của một “anh thư ký”, ghi chép,

kể lại câu chuyện một cách khách quan từ đầu đến cuối, từkhi thắt nút đến lúc mở nút

Thường người ta sẽ nói giảm, nói tránh để nhân vật

“bớt xấu” đi nhưng nhà văn lại lạnh lùng miêu tả những cái

xấu, khiến chúng cứ lồ lộ trước mặt người đọc.Nhà văn “vẽ người xấu nhạy hơn người tốt”, nhìn người hóa đồ vật,

những chân dung bị vật hóa, “thô kệch hóa”, méo mó, lốbịch đến kì quái Tác giả quan sát chân dung con người như

quan sát đồ vật, cố khách quan, lạ hóa cốt cho người ta thấyđược cái trạng thái vốn có của nó Hãy xem chân dung bà

mẹ của một ông chủ sang trọng, “bà ấy chạc sáu mươi tuổi, trông rõ quê mùa, đần ngốc Mặt mũi đen đủi, dăn deo, xấu như con khỉ…cái hàm trên thì chìa ra như mái hiên”[28,tr.300] CSS là danh từ chỉ khái niệm cụ thể“mặt

mũi, cái hàm”, CSSS “xấu, chìa ra”, CĐSS “con khỉ, máihiên”, hình ảnh so sánh thì quen thuộc, cụ thể nhưng lối sosánh ví von rất lạ, dùng để đặc tả chân dung một bà mẹ bịhắt hủi như kẻ ăn mày Dùnghình ảnh “con khỉ”, “mái hiên”

để so sánh với cái vẻ mặt đen đủi, dăn deo của bà mẹ có đứacon giàu có sang trọng, vẻ mặt lúc nào cũng “tươi như hoa”đang bận rộn tiếp khách trong phòng khách Câu văn củaNguyễn Công Hoan cứ tỉnh táo, thản nhiên đến mức có lúc

bị quy kết là miệt thị con người, rơi vào chủ nghĩa tự nhiên,miêu tả thiếu tinh tế

Khi vẽ chân dung những thằng ăn cắp, ăn mày, ăn xincâu văn so sánh của Nguyễn Công Hoan lạnh lùng đến tànnhẫn Có lúc, tác giả dùng cái cụ thể so sánh với cái cụ thể :

“Tóc bồng lên như tổ quạ Da đen thui thủi Mặt dặn như

men lọ cổ” (Thằng ăn cắp) Một thằng ăn cắp khác: “Đầu nó chỉ còn hình cái sọ cắm trên cái cổ dai ngoách mà luồng gân kheo như nổi lên, mấp mô như thớ chiếc kẹo kéo Da mặt bọc ít thịt quá, thành ra thừa thiếu, nó nhăn nheo lại,

mà những đường nhăn chi chít như vết rạn của men cái lọ cổ”(Bữa no… đòn).Có lúc, tác giả dùng cái cụ thể để so sánh với cái trừu tượng.“Vì đến gần nó, trông thấy nước da đen sạm, nhăn nheo của nó, người ta tưởng đó như là cái thây ma chưa tiêu hết hiện về.Và cũng có mùi hôi thối xông lên.Và cũng có ruồi nhặng bám vào để hút chất bẩn Bù nhìn có bộ mặt chẳng thành hình, thì nó có bộ mặt cũng dúm dó, xấu xí như con ma dại”[29,tr.344].Nhưng sự lạnh

lùng, dửng dưng chưa dừng lại ở đó mà đỉnh cao của vậthóa, quan sát chân dung con người như quan sát con vật

phải kể đến cảnh người ăn mày trong truyện Răng con chó của nhà tư sản Thoạt đầu xuất hiện chỉ là một “vật gì” lù lù,

đen đen ngồi bó giò cạnh cổng, nhưng sau đó hàng loạt cáchành động sóng đôi của chó và người diễn ra: Người và chógằm ghè đĩa cơm Chó tiến lên, người lùi lại, người tiến lên,chó lùi lại, con người đặt ngang hàng với con chó! Các chi

tiết hành động của người ănmày và chó được đặt xungquanh và theo các cặp đồng đẳng với nhau:Thằng người

“giương mắt nhìn con chó”.Con chó“cũng giương mắt nhìn

thằng người”.“Thành ra đĩa cơm ở giữa, người tiến chó cũng tiến, người lui chó cũng lui.Hai bên hằm hè nhau Người lườm chó, chó lườm người, đều cùng giữ miếng nhau như hai kẻ thù không đội trời chung”[28,tr.128].Nguyễn

Công Hoan đã so sánh “chó” và “người” như hai kẻ thù.Chỉ

vì đói mà con người phải liều, phải tranh ăn với cả một conchó, phải lấy cả tính mạng để đổi lấy miếng ăn bốc trộm từchó Con người đã không còn là người nữa, mà được so sánh

ngang bằng kiếp vật, thậm chí không bằng cả kiếp vật.“Con chó ẳng lên một tiếng rồi nhanh như chớp, nó vật được kẻ thù xuống đất, giơ hai chân ra mà cào mặt và móc mồm”[28,tr.128] Ở đây có sự so sánh đối lập gay gắt giữa

người và chó.Người ănmày và chó Tây Người ăn mày, bẩnthỉu thuộc vị trí cùng đáy, chó gốc nước ngoài, sạch sẽ, caoquý hơn người Người ăn mày muốn liều mạng để được ăn

đĩa cơm chó, trong khi chó “rất ngoan” trông đĩa cơm của

mình khi chủ chưa choăn Sự tha hóa ghê gớm của một con

người trước cái đói, cái đói đã làm xói mòn nhân cách khiến

ai cũng cảm thấy thương cảm và xót xa

Từ xưa đến nay, “nghĩa tử là nghĩa tận” khi đứng trướccái chết của con người, của đồng loại ít nhiều có sự cảmthương nhưng miêu tả cái chết bi thảm của anh Xích hiềnlành, Nguyễn Công Hoan điềm tĩnh buông những câu vănlạnh lùng đến khó tảcon người trước kia hiền là thế, nay biến

thành con bò thui:“Bụng phềnh to, má phềnh to, mặt phềnh

to Đôi mắt híp lại, như bị kéo dài ra tận mang tai Tứ chi dúm dó Ai trông thấy bộ dạng nhăn nhó, dọa nạt của người chết, mà khỏi rợn tóc gáy được?”[29,tr.222],người chết cũng

bị vật hóa tới mức thảm hại không còn là cái xác người bìnhthường mà biến thành xác con bò thui đang trương phềnhlên

Có thể nói, những chân dung kiểu này rất dễ gây nên

sự ngộ nhận ở người đọc là nhà văn rất thích thú với nhữngchi tiết phản thẩm mĩ, thiếu tinh tế…nhưng nếu miêu tả đẹpthì hiệu quả lạ hóa lại không còn, và cái trạng thái thảm hạivốn có một cách khách quan lập tức bị che giấu đi Do vậy,giọng điệu khách quan, lạnh lùng, dửng dưng chính là cách

mà Nguyễn Công Hoan “ngụy trang” nhằm tái hiện, phản

ánh cuộc sống với tất cả sự trần trụi, đúng hơn là tác giảmuốn xé toạc mọi trạngthái vốn có bị che giấu.Nhưng đằngsau những lời văn tưởng chừng như khô khan, không có tìnhcảm, không hề có một tín hiệu cảm xúc nào, đằng sau cáchxưng hô dửng dưng, lạnh lùng, đằng sau những gương mặt

xấu xí, những con người chỉ được gọi bằng “nó” không có

lấy một cái tên ấy, ta cảm nhận được nhà văn vẫn không thểche giấu tình cảm của mình dành cho những số phận conngười đáng thương trong xã hội cũ Lạnh lùng, cực đoantrong giọng điệu,trong lời kể bởi thực tế cuộc sống đươngthời vốn lạnh lùng, cực đoan.Giọng điệu càng lạnh lùng,dửng dưng, Nguyễn Công Hoan càng khơi gợi nhiều hơn từngười đọc sự thông cảm, xót xa, bởi những miêu tả “vậthóa”,“lạ hóa” đó, thực ra lại là tấm lòng nhân đạo nóngbỏng, thiết tha của nhà văn

- Giọng điệu thương cảm, xót xa

Như đã bàn luận ở trên, trong các tác phẩm của mình,Nguyễn Công Hoan chủ yếu đóng vai nhân vật “tôi” đứng ở

bên ngoài kể lại câu chuyện với giọng điệu khách quan, tràolộng Và phần lớn những nhân vật điển hình của NguyễnCông Hoan xây dựng thường là nhân vật phản diện: nhữngtên nhà giàu tham lam hà hiếp, bóc lột, “ăn bẩn” của dânnghèo nên giọng điệu chủ yếu là giọng cười cợt mỉa mai,châm biếm sâu cay, còn giọng điệu thương cảm, xót xa cómức độ mờ nhạt hơn (so với Nam Cao) Tuy ở mức độ mờnhạt nhưng ta vẫn cảm nhận được sâu sắc giọng điệu này khiông viết về những con người có cuộc sống lầm than, sốngdưới đáy xã hội Càng khách quan, dửng dưng, tàn nhẫn baonhiêu thì tình cảm của Nguyễn Công Hoan đối với conngười đặc biệt là những người nghèo khổ, bất hạnh càngchan chứa yêu thương, đằm thắm và sâu sắc bấy nhiêu.Bằng trái tim nhân đạo đã khiến ông tạo nên những trangvăn đầy tình thương và cảm thông với con người thấp cổ bé

họng Tiêu biểu như người hát dong trong truyện Anh Xẩm–

một dân nghèo thành thị Cả tác phẩm là những điệp khúcbuồn với âm hưởng xót xa được tác giả nhắc đi nhắc lại dadiết:

“Gió Mưa

Não nùng”

Giọng điệu xót xa, thương cảm thấm nhuần trên mặttừng câu, từng chữ.Dù là miêu tả ngoại hình, hay kể lại sựviệc,… tất cả đều với một giọng ấy Anh Xẩm đã hát hết sứcmình, chịu mưa, chịu rét để có cái ăn Nhưng dù anh có

“nguêu cổ lên mà hát”, “há mồm ra mà hát”, “hết sức để

hát”, “gò ngực mà hát”, “Hát như con cuốc kêu thương”[28,tr.779]thì cuối cùng không ai hiểu, không ai nghe, anh trở về cũng như khi anh đến: “cái thau vẫn trống không” Cái đặc sắc nhất của giọng điệu thương cảm ở đoạn

văn này lại nằm ở câu văn so sánh mà CĐSS là một cụm C –

V, CSS là tiếng hát của người hát rong được so sánh với tiếng hót củacon cuốc kêu thương, kêu da diết, sầu thảm,

nặng nề và khắc khoải Mỗi câu, mỗi chữ đều nhuốm màuchua xót, thương cảm, ám ảnh người đọc về một kiếpngười.Một Nguyễn Công Hoan trào phúng, mỉa mai hoàntoàn không còn nữa mà thay vào đó là một Nguyễn CôngHoan đầy lòng trắc ẩn với giọng thương cảm sâu sắc chonhững kiếp người nghèo khó, lầm than trước cách mạng

Truyện ngắn Chiếc quan tài, giọng điệu ấy cũng được biểu hiện một cách rõ nét: “Chiếc quan tài như con thuyền không chủ, bập bềnh, lách theo lũy tre”[29,tr.91] CSS là chiếc quan tài, CĐSS là con thuyền không chủ cứ lênh đênh,

dập dềnh vô định, không biết trôi dạt về đâu, “lúc nó dừnglại.Lúc nó nhích đi.Lúc nó giúi nghiêng lại bạt vào bụi”.Đọc cả đoạn văn ta thấy Nguyễn Công Hoan đã miêu tả mộtcảnh tượng thật sự đau xót, với một giọng điệu bi thương,chua chát Bằnglối so sánh chìm,tác giả muốn so sánh sốphận chiếc quan tài -số phận của những người dân nghèonổitrôi,bất địnhcứ xoáy vào lòng người đọc bao xót xa, buồn bãđến thảm sầu

Một điều khá đặc biệt trong truyện ngắn của NguyễnCông Hoan, nhân vật trẻ em những nạn nhân bi thảm của đóinghèo và bệnh tật chúng không có tuổi thơ, không có nơinương tựa.Cuộc đời chúng là những nghịch cảnh đaulòng.Đó làsố phận của những đứa trẻ đi ở, làm đầy tớ như:

con Đỏ trong Phành! Phạch, trong Quyền chủ, thằng Nhân trong Mua bánh, thằng Quýt trong Thằng Quýt (I, II), con Thanh trong Thanh! Dạ; những đứa trẻ ăn mày trong Cái

vốn để sinh nhai,Giá ai cho cháu một hào, thằng ăn cắp trong Thằng ăn cắp, Thế cho nó chừa,Bữa no…đòn.Khi viết

về loại nhân vật này, Nguyễn Công Hoan thường bày tỏsựthương cảm, xót xa cho thân phận đi ở, ăn mày của những

đứa bé tội nghiệp Con Đỏ trong truyện ngắn “Phành phạch”, mới mười hai, mười ba tuổi đầu nhưng gầy còm lắm, “nó như chiếc đồng hồ hết dây”[29,tr.57], câu văn so

sánh cụ thể, khiến cho người đọc thấy được cảnh khổ cựccủa phận tôi tớ bị đọa đày đáng thương Giọng điệu NguyễnCông Hoan tưởng là khách quan nhưng lại thấm đẫm sựthương cảm, xótxa.Chỉ vì một lời dỗ ngon ngọt của bàHuyện dành cho cậu con trai tên Mai của mình không chịu

tắm “con tắm xong, mợ bảo nó đi mua bánh sừng bò mà ăn”[29,tr.161], thằng Nhân mới mười bốn, mười lăm tuổi,

mới biết đi xe đạp, chưa ra Hà Nội bao giờ phải đạp xe hơnhai mươi cây số ra Hà Nội để mua bánh sừng bò cho cậu chủcủa anh trai mình đang làm tá điền cho bà Huyện Tâm trạng

nóng ruột chờ đợi của bà Huyện “bà ngóng đôi bánh sừng

bò hơn là ngóng nó”[29,tr.166] và tiếc hai hào rưỡi đưa cho nó“khi không còn ai thấy Nhân trở về”, người ta bảo nó bị

chẹt ô tô.Đôi khi tính mạng con người rẻ rúng hơn cả cặpbánh sừng bò Thương cảm, xót xa cho người anh làm táđiền đã đành đến người em cũng phải chịu chung số phậncủa cảnh tôi tớ bị đọa đầy đến không còn cả tính mạng.

Hoàn cảnhcon Thanh trong truyện ngắn cùng tên được

tác giả giới thiệu ngay từ đầu truyện: “Đi mà gánh nước Chậm như sên Bà ở bếp ra mà không thấy có gì rửa tay, thì mày ốm đòn”[28,tr.621] Con bé tối tăm mặt mũi lúc thì

gánh nước, mới gánh được một gánh bị sai đi mượn tiểuthuyết cho cô Vân, mổ gà để nấu cháo, rồi bị sai đi muaô

mai, mua nước đá… “Hễ tan hết thì chết Nó sợ chết, ba chân bốn cẳng chay nhanh như bay”[28,tr.621].Trong mắt

người đọc nó không còn hình hài bằng xương bằng thịt mà

là một âm thanh “Dạ!”.Nó trở thành đối tượng sai khiến, đùbỡn, khinh miệt của các cô chủ, cậu chủ và khi không làm

vừa lòng họ sẵn sàng “phang vào đầu, vào mặt, vào lưng con Thanh túi bụi, như để đánh nhịp với những tiếng: Lười! Lười!”[28,tr.624] đầy ám ảnh xót xa.

Trong truyện ngắn của Nguyễn Công Hoan có một điều

lạ mà ít thấy ở các nhà văn khác là nhiều khi tác giả lấy con

người làm yếu tố chuẩn để so sánh với con vật, đồ vật Khimiêu tả tình cảnh bi đát của đứa trẻ ăn mày, ta thực sự ái

ngại, thương cảm xót xa qua câu văn so sánh “Cái rá của nó cũng như nó, vẫn ngoác miệng ra, không nặng gì hơn trước”[28,tr.442] Hình thức so sánh của câu văn nằm ở từ

so sánh có tính chất ngang bằng “cũng như” CSS làcái rá, CĐSSlà một đại từ nằm ở cuối câu nó - thằng béăn mày.

Miêu tả cái rá rách nát, trống rỗng như thế thì chủ nhân của

nó cũng có khác gì đâu “xơ xác như tổ đỉa”, cũng rách rưới,

bẩn thỉu và đói khát đến thảm hại Trong một truyện ngắnkhác khi miêu tả trạng thái đói rách của đứa trẻ lang thang,Nguyễn Công Hoan lại tiếp tục lặp lại cấu trúc so sánh mà

CĐSS là một đại từ “nó” đặt cuối câu “Một đống rác chưa đáng sợ, đáng tởm bằng nó”[29,tr.344] Mặc dù CSS là

“một đống rác”, được đem so sánh với CĐSS là “nó” ở cuốicâu, nhưng điều xót xa thương cảm ở đây là tác giả khônghướng đến miêu tả “đống rác” mà muốn hướng đến chínhcái chuẩn đem ra so sánh kia là thân hình thằng bé ăn xin đóikhát, dơ dáy đến tội nghiệp Nó còn đáng sợ, đáng tởm hơn

cả một đống rác?Gây nhức nhối, ái ngại trong lòng người

đọc.Việc tạo ra so sánh như trên một phần Nguyễn CôngHoan muốn lên tiếng bênh vực cho những đứa trẻphải sống

cuộc sống đói khát lang thang không nơi nương tựa, “sống bằng cách tranh cướp chiếc lá bánh, mảnh xương khô”[28,tr.626] Phải là một người có trái tim nhân đạo sâu

sắc lắm mới tạo nên những trang văn chứa chan tình yêuthương và cảm thông con người đến như vậy Nguyễn CôngHoan không nói đến những điều to tát, vĩ đại mà chỉ khơivào những mạch sâu, những số phận con người cơ cựcnghèo khổ, đáng thương sống cuộc đời tối tăm giữa nơithành thị phồn hoa tráng lệ

- Giọng điệu hài hước hóm hỉnh và châm biếm, phê phán sâu cay

- Giọng điệu hài hước hóm hỉnh

Hài hước vốn là một truyên thống lớn trong văn họcnước ta Nó bắt nguồn từ tính cách lạc quan yêu đời của chaông ta từ ngàn xưa.Sống trong cực nhọc vất vả, ông cha tavẫn cười tươi rất hào sảng Có thể do cuộc sống quá khắcnghiệt nên con người phải dùng tiếng cười như một vũ khí

lợi hại để vượt qua và chiến thắng nó Trước cảnh nghèokhó, con người lạc quan, mỉm cười; trước một thói hư tậtxấu, con người cũng dùng tiếng cười để châm biếm, đả kích,phê phán Không chỉ kế thừa truyền thống lạc quan, hàihước từ xưa của dân tộc mà ôngcòn tiếp nối dòng trào phúngcủa Nguyễn Khuyến, Tú Xương Cũng xuất phát từ cái nhìnđời, nhìn người, lạisống trong cái xã hội nửa tây nửa ta, nhốnhăng, Âu hóa thối nát, Nguyễn Công Hoansử dụng tiếng

cười như một vũ khí lợi hại Hầu hết trong các tác phẩm của

ông, tiếng cười luôn được sử dụng với tần suất cao, xuyênsuốt và là giọng điệu chủ đạo Ông sử dụng tiếng cười vớinhiều giọng điệu khác nhau: khi thì hả hê, chua chát, khoáitrá, khi lại chế giễu, căm giận, đau xót, khinh bỉ Đối tượngcười là những nhân vật phản diện: lũ quan ăn bẩn, quantham và những kẻ dưới quyền chúng luôn lợi dụng chútquyền của mình để vơ vét, bóc lột, hà hiếp dân nghèo,những tên nhà giàu lắm tiền nhưng không có đạo đức, Vớimỗi đối tượng, giọng điệu trào phúng có khác nhau nhưngnhìn chung đều là tiếng cười phê phán với giọng điệu mạnh

mẽ, quyết liệt.Nguyễn Công Hoan khai thác các mâu thuẫn

giữa nội dung với hình thức, giữa bản chất với hiện tượng,mâu thuẫn từ sự đối lập giữa hai cảnh ngộ và những thói xấucủa con người, để có những giọng điệu hài hước khácnhau.Cũng chính giọng điệu hài hước trào phúng đã tạo nêntêntuổi cũng như phong cách của nhà văn Nguyễn Công Hoan.

Nguyễn Công Hoan dùng giọng cười hóm hỉnh, hàihước để viết về một hiện tượng khá phổ biến trong xã hộibấy giờ.Nhà văn đã giễu nhại những cô gái học đòi theo thói

ăn mặc tân thời Âu hóa Cô Kếu, cô thèm mặc quần áo tân

thời tới mức “Cô không chịu nổi nữa.Cô đánh liều”, cô giấu

mẹ (mẹ cô cấm không cho cô mặc) Vì thế, để thỏa mãnbằng cách cô sắm toàn những thứ tân thời như giày cao gót,quần lụa Nhật Bản, một cái áo sơ mi viền ăng – ten,… “một

cái áo dài sặc sỡ, chi chít những hoa là hoa, vẽ rắc rối như thời cục nước Tàu”[28,tr.341] Hài hước ở chỗ, chiếc áo với

họa tiết những hoa điệu đà lại được so sánh với bối cảnh lịch

sử của một đất nước, trong một thời kì.Ở đây, cấu trúc sosánh là một khái niệm cụ thể đem so sánh với một khái niệmtrừu tượng “thời cục nước Tàu" tạo cho người đọc cảm giácrối rắm, mơ hồ, rất khó tưởng tượng Nhưng chưa dừng lại ở

đây, chiếc áo của cô gái tân thời đó lại được để ở nhà bạn, cứ

mỗi buổi chiều cô lại sang bên đó “chẳng ngày nào là ngày

cô Bạch Nhạn không diện tân thời một mình, một lúc như vậy Có thể cô mới đỡ thèm, mới đỡ hậm hực!”[28,tr.342]

Đó là những tiểu thư con nhà giàu mê đọc tiểu thuyếtlãng mạn của Tự lực văn đoàn đến mức bị ám ảnh vào cuộcsống hiện thực Họ lúc nào cũng sống trong mơ mộng.Cô

Tuyết trong truyện ngắn Nỗi lòng ai tỏ, một cô tiêu thư xinh

đẹp, con nhà giàu chỉ có việc ngày ngày trang điểm đọc tiểuthuyết lãng mạn, bỏ cả ăn, thậm chí mẹ hỏi cũng khôngmuốn đáp lời Cái đặc sắc hài hước lại nằm ở câu văn sosánh diễn tả trạng thái tâm lí không bình thường của Tuyết

khi cô bạn tên Mai đến, “Tuyết hớn hởnhư cá gặp nước”,

gặp đúng người có thể giãi tỏ nỗi lòng thì sự việc mới sáng.Thì ra, cô Tuyết buồn bã, bỏ ăn là vì nhân vật trong tiểu

thuyết chết: “Vân chết rồi chị ạ! Thương hại quá chị nhỉ!”.

Cái duyên của Nguyễn Công Hoan chính là ở chỗ, nhà vănluôn tạo giọng buông lơi, suồng sã pha chút hóm hỉnh, tinhnghịch và có sự phê phán một cách nhẹ nhàng Ngay cả cáitên nhân vật cũng thật độc đáo.“Kếu” vốn không lấy gì làm