BIỆN PHÁP GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌCSINH Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC XÃ TÂN PHÚ ĐÔNG THÀNH PHỐ SA ĐÉC, TỈNH ĐỒNG THÁP THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CỘNG ĐỒNG... -Nguyên tắc tính hệ thống,
Trang 1BIỆN PHÁP GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC
SINH Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC XÃ TÂN PHÚ ĐÔNG THÀNH PHỐ SA ĐÉC, TỈNH ĐỒNG THÁP THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
CỘNG ĐỒNG
Trang 2Nguyên tắcđề xuất các biện pháp
Nguyên tắc mục tiêu giáo dục ở các trường Tiểu học
Nguyên tắc này đỏi hỏi khi xây dựng các biện pháp giáodục KNS thông qua hoạt động trải nghiệm cộng đồng cầnphải hướng đến việc đảm bảo mục tiêu giáo dục KNS cấpTiểu học đã đề ra Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu giúp chongười nghiên cứu không bị lan man khi đề xuất các biện phápnghiên cứu
Nguyên tắc này đòi hỏi các giải pháp được đề xuất nhằmgiải quyết các vấn đề liên quan đến giáo dục KNS cho họcsinh Tiểu học của các trường Tiểu học trên địa bàn xã TânPhú Đông, thành phố Sa Đéc tỉnh Đồng Tháp thông qua hoạtđộng trải nghiệm cộng đồng
Các biện pháp này có mối quan hệ chặt chẽ, ràng buộc,
hỗ trợ lẫn nhau tạo sự đồng bộ của các biện pháp trong hệthống Khi thực hiện đồng bộ, các biện pháp mới phát huyđược các thế mạnh của từng biện pháp trong việc giáo dụcKNS cho học sinh tiểu học thông qua hoạt động trải nghiệmcộng đồng
Trang 3Tính toàn diện đòi hỏi các biện pháp tổ chức giáo dụcKNS thông qua hoạt động trải nghiệm cộng đồng phải baoquát đến các đối tượng quản lí
-Nguyên tắc tính hệ thống, kế thừa và phát triển
Tính hệ thống đòi hỏi các biện pháp tổ chức giáo dụcKNS thông qua hoạt động trải nghiệm cộng đồng phải tínhđến các yếu tố nội dung, phương pháp và hình thức tổ chứccủa từng quá trình nhằm hướng đến các biện pháp có hệ thống
Nguyên tắc này đòi hỏi đề xuất các biện pháp tổ chứcgiáo dục KNS thông qua hoạt động trải nghiệm cộng đồngphải chú ý tới tính kế thừa tính ưu việt của các biện pháp tổchức giáo dục KNS thông qua hoạt động trải nghiệm cộngđồng đã được các nhà khoa học nghiên cứu trước đây
Trang 4- Nguyên tắc khả thi, hiệu quả
Các biện pháp tổ chức giáo dục KNS thông qua hoạtđộng trải nghiệm cộng đồng phải đảm bảo tính khả thi, phùhợp thực tế đặc điểm Tiểu học của xã Tân Phú Đông, thànhphố Sa Đéc nhưng vẫn đảm bảo mục tiêu giáo dục KNS mà
Bộ GD-ĐT đã quy định Đồng thời nguyên tắc đề xuất phảiđảm bảo tính hiệu quả khi xây dựng các biện pháp tổ chứcgiáo dục KNS thông qua hoạt động trải nghiệm cộng đồng,tức là đảm bảo thực hiện đạt mục tiêu giáo dục KNS theo yêucầu đặt ra
- Các biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở các trường Tiểu học xã Tân Phú Đông, thành phố Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp thông qua hoạt động trải nghiệm cộng đồng
- Biện pháp 1 Nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp
vụ cho đội ngũ cán bộ, giáo viên tham gia hoạt động
GDKNS cho học sinh ở các trường Tiểu học thông qua hoạt động trải nghiệm cộng đồng
(1)Mục tiêu
Trang 5Đảm bảo chất lượng đội ngũ (gồm các chủ thể) tham giahoạt động giáo dục KNS cho học sinh ở các trường Tiểu họcthông qua HĐ TNCĐ, sẽ nâng cao chất lượng GDKNS chohọc sinh Tiểu học thông qua HĐ TNCĐ.
(2)Nội dung
Nâng cao chất lượng về trình độ và năng lực (kiến thức
và kỹ năng) GD KNS cho học sinh Tiểu học thông qua hoạtđộng TNCĐ
Giáo viên đạt trình độ chuẩn nghiệp vụ sư phạm để đápứng yêu cầu giáo dục toàn diện cho học sinh Tiểu học;
Nâng cao năng lực thực hiện nhiệm vụ giáo dục KNSnhằm đáp ứng yêu cầu giáo dục KNS cho học sinh Tiểu học;
Năng lực khai thác GDKNS từ các tài liệu giáo dục cóliên quan;
Năng lực tìm kiếm nội dung GDKNS từ các hoạt độngtrò chơi dân gian,…phù hợp học sinh Tiểu học;
Năng lực tổ chức các loại hình GDKNS một cách phongphú, nhẹ nhàng, hấp dẫn,…lôi cuốn học sinh tham gia
Trang 6(3)Cách thức thực hiện
Tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng nâng cao năng lực
tổ chức thực hiện nhiệm vụ hoạt động giáo dục KNS cho cácđối tượng trong và ngoài nhà trường cùng phối hợp thực hiệnmột cách phù hợp thiết thực và hiệu quả
Cung cấp tài liệu cho các chủ thể giáo dục tự nghiên cứu
và áp dụng;
Tổ chức giao lưu trao đổi kinh nghiệm định kỳ về GDKNS cho giáo viên tự học hỏi lẫn nhau giữa các trường trongđơn vị cấp huyện, tỉnh và ngoài tỉnh
(4)Điều kiện thực hiện
Có tài liệu tập huấn và có chủ trương tổ chức tập huấn từcác cấp cơ quan quản lý giáo dục
Các cấp quản lý giáo dục cần có sự quản lý, thúc đẩyphong trào tích cực cho bên dưới thực hiện đều đặn, hiệu quả
- Biện pháp 2 Thiết kế tài liệu hướng dẫn tổ chức hoạt động GDKNS cho học sinh ở các trường Tiểu học thông qua hoạt động trải nghiệm cộng đồng
Trang 7(1)Mục tiêu:Thiết kế hoàn chỉnh bộ công cụ Hướng dẫn
hoạt động GD KNS cho học sinh ở các trường Tiểu học thôngqua HĐ TNCĐ
Thiết kế bộ tài liệu hướng dẫn giáo dục kỹ năng sốngcho học sinh thông qua tổ chức các hoạt động cộng đồng ởtrường Tiểu học, thực chất là lồng ghép các nội dung giáo dục
kỹ năng sống vào các hoạt động trải nghiệm trải nghiệm sángtạo Nhằm tăng cường các hình thức giáo dục cho học sinh,tích hợp được nhiều các nội dung giáo dục kỹ năng sống, pháthuy tính tích cực, chủ động, sáng tạo cho học sinh Cụ thể:
Kiến thức: Học sinh hiểu và vận dung tri thức cơ bản củacác kỹ năng sống
Kỹ năng: Học sinh tham gia trải nghiệm hình thành cácnăng lực chung và năng lực riêng (chuyên biệt)
Thái độ: Học sinh yêu thích, tích cực và chủ động rènluyện hoàn thiện các kỹ năng sống của bản thân
(2)Nội dung: Biên soạn tài liệu hướng dẫn cụ thể về nội
dung, phương pháp và cách thức giáo dục kỹ năng sống họcsinh ở các trường Tiểu học, xã Tân Phú Đông, thành phố Sa
Trang 8Đéc, tỉnh Đồng Tháp thông qua hoạt động trải nghiệm cộngđồng.
Nội dung giáo dục kỹ năng sống đảm bảo tính toàn diện,hướng nghiệp và có hệ thống; gắn với thực tiễn cuộc sống,phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi của học sinh Tiểu học, đápứng mục tiêu giáo dục nói chung ở cấp học phổ thông
Dựa trên cơ sở lý luận đã được xây dựng và căn cứ vàothực trạng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trung học cơ
sở thông qua tổ chức các hoạt động cộng đồng đã nghiên cứu,chúng tôi tiến hành thiết kế các chủ đề giáo dục cho các kỹnăng sống mà học sinh còn yếu kém và chưa được tham gia.Gồm:
(i)Các chủ đề kỹ năng sống liên quan đến sự hòa nhậpvới cuộc sống cộng đồng, bao gồm chủ đề kỹ năng: Hòa bình
(ii)Các chủ đề kỹ năng sống liên quan đến các phẩm chấtnhân cách của học sinh, bao gồm chủ đề kỹ năng: Yêu thương
(iii)Nội dung cụ thể của các chủ đề giáo dục đính kèmphụ lục
Trang 9(3)Cách thức thực hiện:Tiếp cận các tài liệu giáo dục
KNS tiên tiến trong giáo dục, phù hợp cấp Tiểu học xã TânPhú Đông nhằm mang lại hiệu quả cho việc biên soạn bộ tàiliệu hướng dân thực hiện giáo dục KNS cho học sinh ở cáctrường Tiểu học xã Tân Phú Đông
Quy trình thiết kế bộ tài liệu hướng dẫn giáo dục kỹ năngsống thông qua tổ chức các hoạt động trải nghiệm hoạt động cộngđồng, gồm:
Bước 1: Xác định mục tiêu giáo dục
Chủ đề giáo dục kỹ năng sống được tiến hành thông qua
HĐ TNCĐ, nhà giáo dục cần xác định rõ những kiến thức, kỹnăng và thái độ cụ thể mà học sinh cần đạt được
Bước 2: Xác định các kỹ năng sống cần giáo dục cho học sinh Tiểu học và các tổ chức các hoạt động cộng đồng cần tổ chức
Lựa chọn nội dung kỹ năng sống cùng với các hình thứctrải nghiệm cộng đồng sao cho phù hợp với đối tượng giáodục, hình dung trước kết quả có thể xảy ra khi áp dụng trongthực tế Những kỹ năng sống được lựa chọn phải thiết thực,
Trang 10gần gũi với chính cuộc sống của các em, những kỹ năng màcác em đang còn bộc lộ nhiều hạn chế
Bước 3: Thiết kế các tổ chức các hoạt động cộng đồng cho chủ đề giáo dục kỹ năng sống
Căn cứ vào mục tiêu và nội dung các kỹ năng sống cầngiáo dục cũng như các hoạt động trải nghiệm đi kèm, trên cơ
sở phân tích đặc điểm đối tượng giáo dục, giáo viên tiến hànhthiết kế các hoạt động động trải nghiệm sáng tạo cho chủ đềgiáo dục kỹ năng sống
Thông thường cấu trúc nội dung của mỗi chủ đề giáodục kỹ năng sống được thiết kế theo 3 phần: Giới thiệu chủ
đề, tổ chức hoạt động và phần tổng kết Với thời lượng 40phút cho việc thực hiện một chủ đề, do đó phần tổ chức hoạtđộng nên thiết kế thành 3 hoạt động chính để đáp ứng mụctiêu của chủ đề:
+ Hoạt động 1: Hướng vào việc tìm hiểu, khám phá cácbiểu hiện và ý nghĩa của của kỹ năng sống cần giáo dục chohọc sinh
+ Hoạt động 2: Hướng vào tổ chức các loại hình tổ chức
Trang 11các hoạt động cộng đồng đa dạng để học sinh có cơ hội thựchành rèn luyện và thể hiện các kỹ năng sống của bản thântrong nhiều tình huống khác nhau.
+ Hoạt động 3: Hướng vào việc tổ chức cho học sinh vậndụng kỹ năng sống trong thực tiễn
Mỗi hoạt động trong chủ đề giáo dục kỹ năng sống tiếptục được thiết kế theo 3 phần:
Mục tiêu của hoạt động
Cách tiến hành hoạt động
Kết luận rút ra sau mỗi hoạt động
Trong mỗi hoạt động thì các phương pháp giáo dục pháthuy tính tích cực của học sinh cần được tăng cường như: Nêu
và giải quyết vấn đề, động não, trò chơi, đóng kịch, nghiêncứu tình huống, dự án, thảo luận nhóm
Các hình thức tổ chức hoạt động cũng cần được vậndụng một cách linh hoạt sáng tạo tùy thuộc vào các tổ chứccác hoạt động cộng đồng cụ thể và khả năng của học sinhnhư:
Trang 12Tổ chức cho học sinh làm việc độc lập trong nhữngtrường hợp cần có các tác động làm thay đổi nhận thức, hành
vi mỗi học sinh hay khi cần có những sản phẩm cá nhân
Tổ chức cho học sinh làm việc nhóm: Hình thức nàythường được sử dụng khi phân tích các trải nghiệm, tìm hiểunội dung kỹ năng hay khi đánh giá tác động của các kỹ năngsống
Tổ chức thảo luận toàn lớp: Hình thức này thường được
sử dụng khi cần tổng hợp tri thức cho toàn hoạt động hoặctoàn bài học thuộc chủ đề giáo dục kỹ năng sống
Bước 4: Kiểm tra - đánh giá các hoạt động đã được thiết kế trong chủ đề giáo dục kỹ năng sống
Đây được xem là bước cuối cùng nhưng rất cần thiết, bởi
lẽ nó kiểm chứng cho tất cả các hoạt động trải nghiệm đã đượcthiết kế trong chủ đề để xác định tính hiệu quả, khả thi và ýnghĩa thực tế của các các kỹ năng sống được giáo dục Hìnhthức đánh giá được sử dụng có thể là đánh giá đồng đẳng, đánhgiá cá nhân hoặc đánh giá tập thể
Trang 13(4)Điều kiện thực hiện: Cần có đội ngũ chuyên gia giáo
dục gồm: các nhà Giáo dục học, tâm lý học giáo dục và cácnhà giáo có kinh nghiệm thực tiễn giáo dục Tiểu học
Nhà giáo dục phải nắm vững chương trình giáo dục kỹnăng sống cũng như chương trình tổ chức tổ chức các hoạtđộng cộng đồng trong, ngoài nhà trường Tiểu học
Nhà giáo dục phải hiểu sâu sắc nội dung các kỹ năngsống, có kỹ năng thiết kế các hoạt động giáo dục trải nghiệmtheo quan điểm dạy học tích cực, phát triển năng lực chongười học
- Biện pháp 3 Xây dựng quy chế tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống, cho học sinh ở các trường Tiểu học thông qua hoạt động trải nghiệm cộng đồng
(1)Mục tiêu:Hình thành bộ quy chế phối hợp tổ chức GD
KNS cho học sinh ở các trường Tiểu học thông qua HĐTNCĐ Cần thiết phải xây dựng quy chế tổ chức giáo dụcKNS ở các trường Tiểu học xã Tân Phú Đông, thành phố SaĐéc thông qua hoạt động trải nghiệm cộng đồng
Trang 14Quy chế xây dựng nhằm quy định những nội dung hoạtđộng, trách nhiệm của từng bộ phận, thành viên tham gia vàohoạt động tổ chức GD KNS cho học sinh ở các trường Tiểuhọc xã Tân Phú Đông, thành phố Sa Đéc tỉnh Đồng Thápthông qua hoạt động trải nghiệm cộng đồng.
(2)Nội dung: Quy chế về sự phối hợp trách nhiệm giữa
các bên (chủ thể) trong việc tổ chức GDKNS cho học sinh ởcác trường Tiểu học thông qua hoạt động trải nghiệm cộngđồng
Quy chế phối hợp tổ chức GDKNS thông qua trảinghiệm cộng đồng giữa các bên:
Giữa các thành viên trong nhà trường với nhau;
Giữa nhà trường với Ban đại diện CMHS;
Giữa nhà trường với chính quyền địa phương;
Giữa nhà trường với các tổ chức chính trị xã hội,
-Giữa nhà trường với các tổ chức xã hội nghề nghiệp;Giữa nhà trường với các mạnh thường quân tài trợ giáodục
Trang 15(3)Cách thức thực hiện:Tập trung các nhà quản lý giáo
dục, các nhà giáo dục học, các nhà tâm lý giáo dục, các nhàgiáo Tiểu học đang công tác hay đã về hưu…cùng tham giagóp ý hoàn thiện quy chế phối hợp một cách khoa học, có khảthi
(4)Điều kiện thực hiện: Phải có sự cam kết thực hiện
giữa các bên cùng tham gia hoạt động giáo dục KNS cho họcsinh ở các trường Tiểu học thông qua HĐ TNCĐ
Đảm bảo bộ quy chế phối hợp phái công khai, minhbạch, rõ ràng trách nhiệm, nghĩa vụ, và quyền lợi giữa cácbên
- Biện pháp 4 Đa dạng hóa nội dung, hình thức tổ chức hoạt động GDKNS cho học sinh Tiểu học thông qua HĐTNCĐ
(1)Mục tiêu: Đa dạng hóa các nội dung, hình thức tổ
chức GDKNS cho học sinh Tiểu học thông qua HĐCĐ nhằmlàm phong phú hóa các loại hình và tạo sự linh hoạt, sáng tạo,tránh sự nhàm chán trong học sinh khi tiếp cận các nội dung,hình thức GD KNS
Trang 16Tổ chức và vận dụng đa dạng, kết hợp phong phú cácloại hình giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học thôngqua tổ chức các hoạt động cộng đồng.
Tạo hứng thú, động cơ cho học sinh tham gia các hoạtđộng giáo dục kỹ năng sống thông qua tổ chức các hoạt độngtrải nghiệm cộng đồng
(2)Nội dung: Tìm nhiều hình thức sáng tạo, linh hoạt,
mềm dẻo,…các nội dung và loại hình tổ chức GD KNS chohọc sinh Tiểu học thông qua HĐ TNCĐ
Không có một loại hình tổ chức giáo dục KNS cho họcsinh thông qua HĐTNCĐ nào là toàn năng phù hợp với mọitrường hợp mục tiêu hay nội dung giáo dục Mỗi loại hìnhthức đều có những ưu, nhược điểm nhất định Vì thế, việcphối kết hợp đa dạng các loại hình trong quá trình giáo dục kỹnăng sống chính là quá trình quan trọng để phát huy các nănglực cần thiết cho người học
Mỗi hình thức tổ chức các hoạt động cộng đồng trongchủ đề giáo dục kỹ năng sống được thiết kế theo 3 phần: Mụctiêu của hoạt động; Cách tiến hành hoạt động; Kết luận rút rasau mỗi hoạt động
Trang 17Vui chơi giải trí là nhu cầu thiết yếu của học sinh, đồngthời là quyền lợi của các em Nó là một loại hoạt động có ýnghĩa giáo dục to lớn đối với học sinh Hoạt động này nhằmlàm thoả mãn về tinh thần cho trẻ em sau những giờ học căngthẳng Góp phần rèn luyện một số phẩm chất, tinh thần đoànkết, lòng nhân ái
(3)Cách thức thực hiện: Các nhà giáo dục, chuyên gia
nghiên cứu, sáng tạo,…tìm ra nhiều nội dung phong phú, vànghiên cứu các hình thức tổ chức thực hiện một cách linhhoạt, phù hợp tâm lý học sinh Tiểu học nhằm mang lại hiệuquả cao trong việc GDKNS cho học sinh ở các trường Tiểuhọc
Bước 1: Lập kế hoạch cụ thể như: xác định mục tiêu, nộidung, địa điểm, thời gian, điều kiện phương tiện, dự kiến kếtquả thực hiện
Bước 2: Thực hiện tổ chức trải nghiệm các kỹ năng sốngBước 3: Đánh giá, rút kinh nghiệm sau khi tổ chức cáchình thức trải nghiệm giáo dục kỹ năng sống đó
Bước 4: Vận dụng linh hoạt từ hai đến 3 loại hình tổ
Trang 18chức để đạt hiện quả.
(4)Điều kiện thực hiện: Hiệu trưởng cần tạo cho giáo
viên một bầu không khí làm việc dân chủ, thỏa mái, nhẹnhàng, phát huy tinh thần sáng tạo, tự chủ của giáo viên để họ
an tâm nghiên cứu, vận dụng nội dung, và hình thức tổ chứcGDKNS một cách phong phú và hiệu quả
Nhà giáo dục phải vận dụng một cách linh hoạt các hìnhthức trải nghiệm cộng đồng, tăng cường nhiều hoạt động trảinghiệm trong một chủ đề giáo dục Phối kết hợp các hình thứctrải nghiệm cũng phải chú ý đến thời gian tổ chức, mức độ phùhợp đối tượng, mức độ phù hợp nội dung kỹ năng, mức độ kếtnối giữa các hình thức với nhau
Đòi hỏi nhà giáo dục phải hiểu sâu sắc các hình thức trảinghiệm cộng đồng để vận dụng linh hoạt vào quá trình giáodục kỹ năng sống cho học sinh Thiết kế các hoạt động trảinghiệm cộng đồngphải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứatuổi, vận dụng triệt để hiệu quả các hình thức trải nghiệmcộng đồng mang lại
Sau mỗi tổ chức các hoạt động cộng đồng phải thườngxuyên đánh giá lại để có sự điều chỉnh bổ sung phát huy vai
Trang 19trò các hình thức Đặc biệt không được tuyệt đối hóa một hìnhthức tổ chức các hoạt động cộng đồng nào, cũng không xemnhẹ một hình thức nào.
- Biện pháp 5 Tăng cường sự phối hợp giữa các lực lượng trong và ngoài nhà trường cùng tham gia hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở các trường Tiểu học thông qua hoạt động trải nghiệm cộng đồng
(1)Mục tiêu: Huy động sức mạnh đoàn kết, phối hợp
giữa các lực lượng trong và ngoài nhà trường cùng tham giahoạt động GDKNS cho học sinh Tiểu học thông qua hoạtđộng trải nghiệm cộng đồng
Tăng cường đảm bảo và nâng cao hiệu quả chất lượnggiáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học thông qua tổchức các hoạt động TN cộng đồng
Tạo mối liên kết, xây dựng môi trường giáo dục kỹ năngsống thông qua trải nghiệm cộng đồng cho học sinh
(2)Nội dung:Sự phối hợp bên trong nhà trường từ giáo
viên chủ nghiệm, giáo viên dạy chuyên biệt, tự chọn với các
bộ phận công đoàn, đoàn thành niên và tổng phụ trách đội,…
Trang 20trong nhà trường cần phải nhịp nhàng dưới sự chỉ đạo củahiệu trưởng.
Sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường với các tổ chứcchính trị, đoàn thể, xã hội và hội cha mẹ học sinh trong việcgắn kết trách nhiệm tổ chức giáo dục KNS thông qua hoạtđộng trải nghiệm cộng đồng ở các trườngTiểu học xã Tân PhúĐông, thành phố Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp
“Giáo dục trong nhà trường chỉ là một phần, còn cần có
sự giáo dục ngoài xã hội và trong gia đình để giúp cho việc giáo dục trong nhà trường được tốt hơn Giáo dục trong nhà trường dù tốt đến mấy, nhưng thiếu giáo dục trong gia đình
và ngoài xã hội thì kết quả cũng không hoàn toàn ” (Trích
bài nói của Hồ Chí Minh tại Hội nghị cán bộ Đảng trongngành giáo dục tháng 6/ 1957)
Gia đình là một thiết chế xã hội, là cơ sở của xã hội, là tếbào tự nhiên của xã hội,một môi trường xã hội vi mô Giađình được xem như là một lực lượng giáo dục, một chủ thểgiáo dục Bởi lẽ, gia đình là môi trường giáo dục đầu tiên củahọc sinh, gia đình có trách nhiệm đầu tiên trong giáo dục concái Khi học sinh đi học, gia đình còn là môi trường để trẻ