SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH HÓAPHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGA SƠN MỘT SỐ BIỆN PHÁP HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 5 TRƯỜNG TIỂU HỌC NGA THÁI LÀM VÀ SỬ DỤNG CON RỐI ĐẠT HIỆU QUẢ CAO TRONG DẠY-
Trang 1SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGA SƠN
MỘT SỐ BIỆN PHÁP HƯỚNG DẪN
HỌC SINH LỚP 5 TRƯỜNG TIỂU HỌC NGA THÁI
LÀM VÀ SỬ DỤNG CON RỐI ĐẠT HIỆU QUẢ CAO
TRONG DẠY- HỌC MỸ THUẬT
Người thực hiện: Phạm Văn Biên Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Nga Thái SKKN thuộc lĩnh vực: Mỹ thuật
THANH HÓA, NĂM 2018
Trang 23.1 Sử dụng một số phương pháp tổ chức dạy học giúp học sinh làmvà sử dụng con rối. 8 - 9 - 103.2 Sử dụng mô hình con rối, thực hiện nâng cao hiệu quả tiết dạy 10 - 123.3 Sử dụng các con rối vào tạo dáng hình ảnh trong một số bài vẽtranh. 12 - 16
4 Hiệu quả của SKKN đối với hoạt động giáo dục với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 16- 17
Trang 3Tài liệu tham khảo 19Danh mục SKKN đã được Hội đồng Khoa học Ngành Giáo dục
và Đào tạo cấp huyện, tỉnh đánh giá xếp loại C trở lên 20
I MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Thực hiện nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban chấp hành Trung ương khóa XIđổi mới căn bản,toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệphóa-hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
và hội nhập quốc tế, nêu rõ tổng quát mục tiêu của giáo dục và đào tạo là giáodục con người Việt Nam phát triể toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng Hiện nay việc đổi mới phương pháp dạy học vẫn là một vấn đề đượcnhiều nhà nghiên cứu giáo dục quan tâm bàn bạc thống nhất Cụ thể biện phápnhằm cải tiến phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá quá trình dạy học,tăng cường khả năng tư duy của học sinh ở quá trình lĩnh hội tri thức, phát huytính độc lập, tính tích cực của học sinh được làm việc dưới nhiều hình thức và
có được hứng thú trong giờ học Một trong những phương pháp dạy học pháthuy được tính tích cực của học sinh, tính độc lập sáng tạo, độc lập tư duy là việcgiảng dạy môn Mĩ thuật ở trường tiểu học theo phương pháp mới của ĐanMạch, dạy học theo phương pháp này dường như giáo viên và học sinh đượcgiải phóng khỏi sự rập khuôn, gò bó Bởi vì phương pháp dạy học mỹ thuật mớicủa Đan Mạch với các quy trình đa dạng phong phú mang lại hiệu quả cao trongtiết học, học sinh tìm hiểu, so sánh, nhận xét, phán đoán và ghi nhận sự vật dễdàng, hiểu sự vật qua con mắt quan sát, tưởng tượng bằng nét vẽ, hình vẽ, màusắc một cách nhanh chóng, nhớ sự vật lâu hơn
Trường Tiểu học Nga Thái là một trong những trường thực hiện chỉ đạo triểnkhai phương pháp dạy – học Mĩ thuật mới, sử dụng những quy trình mĩ thuậtcủa SAEPS (Đan Mạch) ở tất cả các trường tiểu học trên toàn quốc Đó là sựđúc kết những kinh nghiệm quý báu từ vương quốc Đan Mạch và các nền giáodục Mĩ thuật tiên tiến trên thế giới Những quy trình Mĩ thuật theo phương phápmới của Đan Mạch đều hướng tới mục tiêu lấy học sinh làm trung tâm, kíchthích sự tương tác, tư duy sáng tạo và phát triển nhận thức, phát triển các giácquan, kĩ năng sống, kinh nghiệm và khả năng giải quyết vấn đề, các năng lựchợp tác, năng lực tự học và tự dánh giá
Phương pháp dạy học mỹ thuật mới giúp cho học sinh hiểu sâu và nhớnhững sự kiện, hiện tượng của cuộc sống xung quanh giúp hiểu biết tính chất,quy luật phát triển của những hiện tượng sự kiện ấy, qua đó làm giàu thêm kiếnthức về cuộc sống, phong phú thêm trí tưởng tượng của học sinh Từ đó tư duythẩm mĩ, vốn sống của học sinh ngày càng được phát triển, việc phát triển thẩm
Trang 4mĩ, yêu quý bảo vệ những cái tốt, cái đúng; ghét, bài trừ những cái xấu và việclàm không đúng; đề cập đến mọi khía cạnh của cuộc sống xã hội đến thiênnhiên, con người.
Tuy nhiên khi áp dụng vào giảng dạy tôi thấy một số nhược điểm ở họcsinh như sau: Học sinh vẽ biểu cảm còn nhìn vào giấy, vẽ ký hoạ dáng nhân vậtchưa đa dạng, tạo hình từ vật tìm được còn lúng túng, xây dựng mô hình và sángtạo các câu chuyện còn nghèo nàn chưa hấp dẫn Kỹ năng sắp xếp bố cục, vẽhình, vẽ màu vào tranh còn yếu
Từ những lý do nêu trên tôi mạnh dạn vận dụng một số biện pháp dùng
“Con rối” trong dạy học nhằm phát huy tối đa hiệu quả các phương pháp trong 7quy trình dạy học mỹ thuật của Đan Mạch Giúp học sinh bộc lộ những kĩ năng của mĩ thuật, có khả năng cảm thụ vẻ đẹp của con người và thiên nhiên, … Đó
là cơ sở hết sức cần thiết cho sự phát triển khả năng sáng tạo ở học sinh trong
học tập Bản thân tôi xin đề xuất: “Một số biện pháp hướng dẫn học sinh lớp 5 Trường Tiểu học Nga Thái làm và sử dụng con rối đạt hiệu quả cao trong dạy học Mĩ thuật” Từ đó có thể giải quyết phần nào những vấn đề còn vướng
mắc và tồn đọng trong dạy học, trong cách sử dụng những kĩ năng sử dụng rối
của học sinh lớp 5 nói riêng và học sinh tiểu học nói chung
2 Mục đích nghiên cứu
Việc nghiên cứu đề tài nhằm mục đích tìm ra một số giải pháp nhằm nâng caochất lượng giảng dạy môn Mĩ thuật theo phương pháp Đan Mạch
Thông qua quy trình giáo dục mĩ thuật “ Làm và sử dụng con rối ” học sinh
sẽ phát triển được khả năng:
- Biết cách lập kế hoạch và tổ chức thực hiện những quy trình dạy học hiệu quả
và tích cực tại những môi trường học tập được bố trí hợp lý và tạo cảm hứnghọc tập tích cực cho học sinh, bao gồm cả trong và ngoài lớp học
- Có thể tổ chức dạy học Mĩ thuật một cách linh hoạt và sáng tạo, phù hợp vớiđối tượng học sinh và thực tế văn hóa, cơ sở vật chất tại địa phương nói riêng vàViệt Nam nói chung
- Thực hiện và hỗ trợ hoạt động mĩ thuật theo chủ đề và có sự tích hợp dựa trêncác nội dung của chương trình hiện hành
- Biết cách tổ chức và đánh giá liên tục quá trình học mĩ thuật để phát triển cácnăng lực học tập, khả năng sáng tạo và kĩ năng sống cho mỗi học sinh
- Phối hợp và chia sẻ kinh nghiệm với các đồng nghiệp khi xây dựng kế hoạchgiảng dạy và thực hiện bằng cách kết hợp nhuần nhuyễn các quy trình, cũng nhưkết hợp các yếu tố liên quan từ việc tích hợp với các môn học khác
- Chia sẻ và giúp cha mẹ học sinh, cộng đồng xã hội nhận thấy được tầm quantrọng của mĩ thuật và hoạt động giáo dục mĩ thuật trong nhà trường, trong cuộcsống hiện tại và tương lai
3 Đối tượng nghiên cứu
Trang 5Việc lựa chọn kiến thức, nội dung chủ đề trong chương trình “Em học Mĩthuật lớp 5” để xây dựng các kĩ năng mới mẻ, lý thú nhưng không xa lạ mà gầngũi với tâm sinh lý và trình độ nhận thức của học sinh lớp 5 trường Tiểu họcNga Thái, Nga Sơn, Thanh Hóa chính là đối tượng nghiên cứu của đề tài mà tôi
áp dụng
4 Phương pháp nghiên cứu:
Trong quá trình nghiên cứu và thực nghiệm, tôi đã áp dụng một số biện
pháp sau :
+ Phương pháp nghiên cứu lí luận: Đọc, phân tích tổng hợp các tài liệu có
liên quan đến phương pháp dạy học Mỹ thuật cho học sinh tiểu học; đọc nghiêncứu sách và tài liệu tham khảo
+ Phương pháp khảo sát thực tiễn: Khảo sát thực trạng để nắm được chất
lượng dạy và học môn Mỹ thuật đối với học sinh lớp 5 ở trường TH Nga Thái
+ Phương pháp quan sát: Quan sát hoạt động học tập của học sinh trên lớp + Phương pháp thực nghiệm, đàm thoại, đối chiếu so sánh: Kiểm nghiệm
tính khoa học, tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất: Tiến hành dạy thửnghiệm rồi kiểm tra đánh giá chất lượng Sau khi nhận thấy có kết quả Tiếnhành tổ chức chuyên đề để mở rộng cho các đồng nghiệp, lấy ý kiến tập thể đúcrút đánh giá, sau đó cho tiến hành dạy thực nghiệm ở một số lớp, tiến hành khảosát chất lượng, so sánh kết quả thu được sau khi đã được thực nghiệm và trướckhi chưa được thực nghiệm
II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Như chúng ta đã biết, trong văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII(Ngày 26/ 1 / 2016 ) định hướng đổi mới căn bản, toàn diện về giáo dục, đàotạo, phát triển nguồn nhân lực đã nêu rõ “Phương pháp dạy học và học mớikhông chỉ làm cho người học phát triển tư duy độc lập, sáng tạo mà còn giúpngười thầy thêm tiến bộ, trưởng thành… Giáo dục cần phải tập trung phát triểnmạnh năng lực và phẩm chất người học, đảm bảo hài hòa đức, trí, thể, mĩ, thựchiện tốt phương châm mới: Dạy người, dạy chữ, dạy nghề( trước đây là dạychữ, dạy người, dạy nghề) Vì vậy việc đổi mới phương pháp dạy học và tậpchung rèn kĩ năng, bồ dưỡng năng lực, phẩm chất người học là nhiệm vụ cầnđược chú trọng trong giáo dục đào tạo Năm học 2014-2015 Bộ giáo dục và đàotạo, nhà trường đã chỉ đạo triển khai phương pháp dạy học Mĩ thuật mới, vậndụng những quy trình dạy- học mĩ thuật của dự án SAEPS (Đan Mạch) ở tất cảcác trường tiểu học trên toàn quốc, trong đó có trường tiểu học Nga Thái, NgaSơn, Thanh Hóa
Trang 6Môn Mĩ thuật ở trường Tiểu học có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạtđộng cho học sinh Cung cấp cho học sinh một số kiến thức Mĩ thuật phổ thông,giúp các em hiểu biết về cái đẹp và hoàn thành các bài tập của chương trình,đồng thời tạo điều kiện cho học sinh học tốt các môn học khác, góp phần xâydựng môi trường thẩm mĩ cho xã hội Rèn luyện cho học sinh cách quan sát, kỹnăng tìm tòi, sáng tạo để góp phần hình thành phẩm chất người lao động mới.Giúp học sinh nhận thức được vẻ đẹp của Mĩ thuật dân tộc và có ý thức giữ gìn,bảo tồn nền Mĩ thuật Giúp học sinh phát huy năng khiếu sẵn có của tuổi thơ,đồng thời hướng dẫn một số phương pháp để các em quan sát tập vẽ tranh vàxem tranh… Từ đó tạo cho các em niềm say mê, hứng thú tìm cái hay, cái đẹptrong nghệ thuật, tiến tới hình thành thị hiếu thẩm mĩ tốt trong học tập, lao động
và vui chơi hàng ngày
Môn Mĩ thuật luôn có sức hấp dẫn kì lạ đối với các em ở mọi lứa tuổi Các
em có thể vẽ hoặc tạo ra các sản phẩm mỹ thuật từ các vật liệu tìm được Nhữngsản phẩm mĩ thuật, hình vẽ đầy sáng tạo của các em làm chúng ta ngạc nhiên,tuy nhiên, không phải em nào cũng thực hiện được để mơ ước trở thành hoạ sĩ
Trong quá trình dạy môn Mĩ thuật ở trường tiểu học, tôi thấy có rất nhiều
học sinh không thực hiện theo các quy trình đã được học Chúng ta đều biết, mĩthuật là một ngành nghệ thuật, không phải là khoa học, nhưng nếu muốn pháttriển được năng khiếu thì cần phải ứng dụng các kiến thức khoa học, phải có quátrình rèn luyện, vì nghệ thuật chính là sự sáng tạo của con người thông qua cảmxúc nghệ thuật, sự quan sát tinh tế, khiếu thẩm mỹ và đôi bàn tay khéo léo
Có 7 quy trình Dạy - Học mĩ thuật theo phương pháp mới của SAEPS
1.1 Vậy quy trình là gì? Là trình tự ( thứ tự, cách thức ) thực hiện một hoạt
động đã được quy định, mang tính chất bắt buộc, đáp ứng những mục tiêu
cụ thể của hoạt động quản trị
1.2 Quy trình Tạo hình con rối và nghệ thuật biểu diễn là gì?
Là lựa chọn hình thức biểu diễn và thể hiện, phát triển các câu chuyện
Tạo hình các con rối và tạo ra một buổi trình diễn ấn tượng, học sinh được pháttriển không ngừng khả năng quan sát, trí tưởng tượng, trí nhớ, cách thức thểhiện…
- Những quy trình Dạy - Học mĩ thuật theo phương pháp mới của SAEPS đềuhướng tới mục tiêu:
+ Lấy học sinh làm trung tâm
+ Kích thích sự tương tác, tư duy sáng tạo và phát triển nhận thức giúp họcsinh có được các khả năng
+ Biểu đạt và giao tiếp thông qua hình ảnh
+ Khám phá và hiểu được văn hóa thông qua nghệ thuật thị giác
+ Hình thành các kỹ năng sống trong lĩnh vực Mĩ thuật
+ Yêu thích cái đẹp và biết vận dụng vào cuộc sống sinh hoạt, học tập hàngngày
Trang 72 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
2.1 Về phía nhà trường:
Các trang thiết bị phục vụ cho việc giảng dạy theo phương pháp mới của ĐanMạch còn nhiều hạn chế
2.2 Về phía giáo viên:
Luôn sáng tạo và linh hoạt các hoạt động dạy học Lựa chọn và bao quátđược toàn bộ hoạt động trên lớp dựa trên những kiến thức nền tảng cũng nhưnhững gì phát sinh trong quá trình học tập với nhiều lựa chọn: Giáo viên lậpđược kế hoạch cho từng hoạt động; Điều khiển quá trình và tạo điều kiện chohọc sinh phát triển nội dung bằng các câu hỏi mở và khuyến khích các em chia
sẻ những kinh nghiệm sẵn có của mình.Tạo ra nền tảng cần thiết để giúp các emkiến tạo được quy trình học tập của mình bằng cách liên hệ những điều đã biếtvới những điều sẽ học
Về phía đồng nghiệp đa số có chuyên môn Mĩ thuật nhưng thực tế khôngchuyên sâu nên việc học tập để nâng cao nghiệp vụ tay nghề nhiều hạn chế Đặcbiệt là phần hướng dẫn học sinh làm và sử dụng con rối
+ Tài liệu để nghiên cứu không nhiều
2.3 Về phía học sinh:
Trình độ tiếp thu của các em không đồng đều Học sinh còn nhút nhát thụ động,chưa tích cực trong việc chủ động phát huy tích tích cực trong học tập, sáng tạocòn hạn chế
+ Các em chưa có thói quen quan sát, nhận xét hình dáng con người, convật, cảnh thiên nhiên, Nhìn chung kết quả sản phẩm mĩ thuật còn sơ sài đơngiản
+ Chưa có đủ dụng cụ đồ dùng học tập môn học ( màu vẽ, giấy vẽ…)
+ Môn Mĩ thuật là môn chưa được phụ huynh coi trọng quan tâm nên phụhuynh chưa chú trọng để đầu tư cho con em học hành
+ Số học sinh có năng khiếu là rất ít
Kết quả khảo sát chất lượng như sau:
Vào đầu năm học 2017- 2018, tôi khảo sát chất lượng 2 lớp Lớp thựcnghiệm là lớp 5A: 32 em và lớp đối chứng là lớp 5B: 31 em Với cùng chủ đềTrường em và có kết quả kiểm nghiệm như sau:
* Kết quả kiểm nghiệm :
L
ớp
Sĩ số
Đánh giá xếp loại
Hoànthành tốt
Hoànthành
Chưa hoàn thành
Trang 8
Từ kết quả thực trạng trên cho thấy chất lượng học tập của học sinh hai lớp 5
nói riêng và học sinh trường tiểu học Nga Thái nói chung còn nhiều hạn chế,dẫn đến mỗi tiết học sử dụng con rối hiệu quả còn chưa cao, học sinh còn rụt rè,thiếu tích cực chủ động trong học tập và hoạt động nhóm Vì vậy mà ảnh hưởngkhông nhỏ đến chất lượng của môn Mỹ thuật và các môn học khác trong nhàtrường, như thể là chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới của nền giáo dục tiểu học
ở Việt Nam hiện nay, vì vậy tôi áp dụng “Một số biện pháp hướng dẫn học sinh lớp 5 Trường Tiểu học Nga Thái làm và sử dụng con rối đạt hiệu quả cao trong dạy học Mĩ thuật” Với mong muốn giúp học sinh mạnh dạn, tự tin
phát huy tính sáng tạo, năng khiếu của mình trong môn Mỹ thuật, giúp các emcảm nhận và sáng tạo ra những con rối biểu diễn đẹp theo cảm nhận riêng củamình
3 Các giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề.
Qua nghiên cứu, khảo sát, phân tích thực trạng, bản thân tôi đã đưa ra một
số giải pháp sau:
3.1 Sử dụng một số phương pháp tổ chức dạy học giúp học sinh làm và sử
dụng con rối.
Giáo viên tích hợp các môn học hoạt động giáo dục để kích thích trí tưởng
tượng ở trẻ em, từ đó học sinh thể hiện được tác phẩm nghệ thuật bằng nhiều chấtliệu và các hình thức của nghệ thuật thị giác Giáo viên có vai trò làm cầu nốigiữa phương pháp, nhà trường với học sinh, tạo thành một hệ thống liền mạch,chặt chẽ, tác động qua lại với nhau giữa đầu vào và đầu ra của quá trình dạy học.Khi xây dựng kế hoạch dạy - học giáo viên cần phải chú ý tới :
- Xác định được mục tiêu bài dạy: Là kiến thức kĩ năng cơ bản học sinh cầnđạt được sau giờ học, có cân nhắc đến mục tiêu cá nhân phù hợp với năng lực,nhu cầu sở thích từng cá nhân
Vận dụng kinh nghiệm và sử dụng các phương tiện, các phương pháp tíchhợp để dạy và học tốt theo quy trình dạy học mĩ thuật thử nghiệm, trong 5 quytrình sau:
+ Quy trình 1 Vẽ ký họa dáng (người/vật): Quy trình Vẽ cùng nhau và sáng
tạo các câu chuyện
Trang 9+ Quy trình 2 Hình ảnh các nhân vật được xé, cắt dán, tạo hình 3D để tạo
một chủ đề có cốt truyện: Quy trình Xây dựng cốt truyện
+ Quy trình 3 Các hình khối được tạo ra từ vật tìm được, dây thép, đất nặn,
giấy bồi…
+ Quy trình 4 Các nhân vật được tạo hình từ các vật dụng tìm được và câu
chuyện được phát triển theo chủ đề: Quy trình Điêu khắc - Nghệ thuật tạo hìnhkhông gian (Nghệ thuật sắp đặt/ hoạt cảnh/ biểu diễn và sắm vai)
+ Quy trình 5 Tạo hình các con rối và tạo ra một buổi trình diễn ấn tượng:
Quy trình “Tạo hình con rối và nghệ thuật biểu diễn”
Ở 5 quy trình này đều được xây dựng chung một cấu trúc:
- Nghiên cứu kĩ nội dung bài học để xác định mục tiêu cụ thể Trong bài họcgiáo viên cần hình thành ở học sinh những kĩ năng nào và mức độ đến đâu?
- Thảo luận và làm quen với chủ đề tạo ra sản phẩm đa dạng với nhiều chấtliệu
- Có thể có những thay đổi linh hoạt hoặc cân nhắc khác cho quy trình cụ thể ởthực tế
- Quy trình được chi tiết từ đầu tới cuối thông qua mô tả thực tế các bước khácnhau của một quy trình, trong đó kết hợp nhuần nhuyễn các quy trình nói trên đểđảm bảo hiệu quả cao nhất trong việc giáo dục mĩ thuật
Trang 10* Hướng dẫn học sinh làm con rối: Giúp học sinh có kỹ năng tạo ra con rối
+ Xác định đối tượng học sinh:
- Về năng lực - Kỹ năng thực hành
+ Định hướng nhóm con rối: 2D - 3D - 4D
- Chia học sinh thành các nhóm theo sở trường, sở thích
- Các nhóm lựa chọn câu chuyện đã học ở các môn học khác xác định nhânvật sẽ làm (câu chuyện độc thoại hoặc nhóm )
- Yêu cầu học sinh làm con rối 2D - 3D - 4D theo năng lực và chất liệu củanhóm, cá nhân
+ Hướng dẫn học sinh chuẩn bị giấy bìa cứng, giấy màu, sáp màu, vải vụn,vật tìm được … cắt thành các hình bộ phận chính của người và con vật Dùngkim chỉ khâu đính các bộ phận lại thành các hình dáng người hoặc con vật khácnhau, to nhỏ nhiều cỡ, làm sao cho các bộ phận có thể điều chỉnh cử động được.Tạo hình 2D - 3D - 4D
+ Yêu cầu mỗi nhóm làm từ 4 đến 5 con rối người hoặc con vật
- Tạo con rối từ các vật liệu tìm được có dạng hình khối sẵn cần có sự giúp
đỡ của giáo viên Cắt ghép làm sao cho các khớp cử động có độ chuyển động làđược
- Tạo nhóm con rối như hình minh hoạ bên dưới
- Con rối biểu diễn nhóm - Con rối biểu diễn cá nhân
Sau khi các nhóm làm được các con rối theo yêu cầu, tôi tổ chức thi các conrối của các nhóm Đánh giá kết quả, hướng dẫn bổ sung cách làm cho các nhóm
3.2 Sử dụng mô hình con rối, thực hiện nâng cao hiệu quả tiết dạy
Để hình thành và phát triển những kĩ năng cho học sinh, tôi sử dụng một sốgiải pháp dạy học như:
- Dùng con rối phù hợp năng lực độ tuổi như khối lớp 1, lớp 2, lớp 3 và độtuổi lớp 4, lớp 5, nhóm, cá nhân, và câu chuyện đã thuộc
- Dùng các con rối đa dạng phong phú với nhiều hình thức thể hiện
- Sử dụng sản phẩm con rối 2D - 3D - 4D trong quy trình sắp đặt, biểu diễn,đóng vai, hoạt cảnh, tạo dáng nhân vật trong tranh vẽ, xây dựng cốt truyện Tôi giới thiệu những sản phẩm con rối: