Phương pháp hình thành kỹ năng biểu diễn cho học sinh khối 5 ở trường tiểu học

Âm nhạc là phương tiện hiệu quả nhất trong giáo dục thẩm mỹ, đặc biệt là ở bậc tiểu học, thông qua môn học này đã hình thành cho các em những kiến thức ban đầu về ca hát, về kiến thức Âm

SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGA SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

PHƯƠNG PHÁP HÌNH THÀNH KỸ NĂNG

BIỂU DIỄN CHO HỌC SINH KHỐI LỚP 5

Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC NGA THANH

Người thực hiện: Mai Văn Chiến

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Nga Thanh

SKKN thuộc môn: Âm nhạc

THANH HOÁ NĂM 2018

M C L CỤC LỤC ỤC LỤC

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Trang 2

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến Trang 3

3 Các sáng kiến đã được ứng dụng để giải quyết vấn đề Trang 5

I.PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục thẩm mỹ cho con người là không thể thiếu được trong mục đích giáo dục hiện nay của chúng ta là đào tạo những con người phát triển toàn diện.Việc giáo dục một con người toàn diện không chỉ giáo dục cho họ có đạo đức tốt, có trình độ hiểu biết, nắm chắc các kiến thức khoa học và xã hội, có sức khoẻ, biết lao động, sẵn sàng lao động mà còn phải giáo dục cho họ biết nhìn nhận, phân biệt, biết thưởng thức cái đẹp và biết làm đẹp cho cuộc sống Một trong những con đường giáo dục thẩm mỹ nhanh và hiệu quả nhất là giáo dục thông qua các môn học nghệ thuật Trong đó có môn Âm nhạc

Âm nhạc là phương tiện hiệu quả nhất trong giáo dục thẩm mỹ, đặc biệt là

ở bậc tiểu học, thông qua môn học này đã hình thành cho các em những kiến thức ban đầu về ca hát, về kiến thức Âm nhạc đặc biệt là mang đến cho các em

có một thế giới tinh thần thoải mái hơn, giúp các em phát triển toàn diện hơn từ

đó giúp các em học tốt các môn học khác

Bản thân tôi là giáo viên được phân công giảng dạy bộ môn tôi nhận thấy

đa số các em rất thích ca hát nhưng mỗi lần biểu diễn các em lại rụt rè, ngượng nghịu, nhút nhát và thiếu tự tin Nhiều em còn không dám lên học vì sợ thầy gọi lên biểu diễn

Qua thực tế giảng dạy từ những năm trước đây Tôi nhận thấy rằng qua một bài hát để các em trình bày trọn vẹn một ca khúc trong chương trình học thì giáo viên cần có một phương pháp truyền đạt, hướng dẫn thật tốt đơn giản nhưng lại hiệu quả nhất để giúp các em nắm bắt, tiếp thu nhanh nhất kiến thức bài học Đối với hệ thống các khối lớp ở tiểu học thì khối lớp 5 là khối lớp lớn hơn cả các em có thể tiếp thu tốt nhất các kiến thức khó cũng như có đủ sự tự tin, vốn hiểu biết để hoàn thành tốt nhất các yêu cầu của môn học Đặc biệt là kỹ năng học hỏi, bắt chước, tham gia tích cực các hoạt động vui chơi, các hoạt động ngoại khóa Từ thực tế đó tôi xin đưa ra sáng kiến “Một số phương pháp hình thành kĩ năng biểu diễn cho học sinh khối lớp 5”

2 Mục đích nghiên cứu

Giúp học sinh nắm được kĩ năng biểu diễn bài hát, trình bày bài hát một cách tự tin, mạnh dạn, từ đó các em sẽ yêu thích môn học hơn

Rèn luyện, bồi dưỡng những em có tố chất để làm nguồn cho các hoạt đông văn hóa văn nghệ của trường, của lớp và của ngành

Tạo cho các em luôn hồn nhiên yêu đời học tập tốt, lao động tốt Mỗi ngày đến trường là một ngày vui

3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu:Học sinh lớp 5 trường tiểu học Nga Thanh - Nga Sơn

– Thanh Hóa

Sau một thời gian áp dụng các phương pháp, biện pháp dạy học thì kết quả học tập của học sinh có chuyển biến theo hướng tích cực Âm nhạc đã làm cho các em có một tinh thần thoải mái hơn, giúp các em phát triển toàn diện hơn và các em hứng thú hơn để học tốt các môn học khác

4 Phương pháp nghiên cứu:

Phương pháp quan sát

Phương pháp thực hành

Phương pháp trình bày tác phẩm

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Cơ sở lý luận sáng kiến kinh nghiệm:

Xuất phát từ thực trạng giảng dạy Âm nhạc cho học sinh ở lứa tuổi Tiểu học Vấn đề học và kết quả học tập của các em là hết sức quan trọng điều đó không chỉ phụ thuộc vào chương trình giảng dạy phù hợp mà còn phụ thuộc vào phương pháp truyền thụ của người thầy Hơn nữa còn phụ thuộc vào ý thức học tập của các em cùng với sự quan tâm chăm sóc tạo điều kiện của gia đình và toàn thể xã hội

Như chúng ta đã biết, Âm nhạc là một môn học mang tính nghệ thuật cao

nó khác rất nhiều so với môn học khác tuy nó không đòi hỏi sự chính xác một

cách tuyệt đối như những con số nhưng lại đòi hỏi người học phải có sự đam

mê, yêu thích, thậm chí còn phải có một chút ít năng khiếu về giọng hát, tai nghe, kĩ năng biểu diễn, điều này không phải học sinh nào cũng có được Học

Âm nhạc mang đến cho học sinh những phút giây thư giãn, thoải mái, học mà chơi, chơi mà học Thông qua những giai điệu vui tươi, những lời ca đầy cảm xúc mang tính giáo dục cao Âm nhạc giúp các em nhận thức những hình tượng

âm thanh, giai điệu, kích thích cảm xúc của các em giúp các em cảm thụ và say

mê qua từng bài hát từng câu nhạc

Vậy làm thế nào để các em biết biểu diễn bài hát Trước tiên các em phải nắm vững kiến thức về Âm nhạc, biết cảm thụ về bài hát như giai điệu tiết tấu và nội dung bài hát Để các em có hứng thú trong học tập, người giáo viên cần tạo cho các em có một tâm trạng thoải mái, một hứng thú tràn đầy khi học Âm nhạc

Để làm được việc đó một trong nhiều yếu tố quan trọng là người giáo viên phải truyền tải chính xác các kiến thức về Âm nhạc

Là giáo viên được bồi dưỡng chuyên ngành Âm nhạc Tiểu học, qua thời gian trực tiếp giảng dạy bộ môn, bản thân ít nhiều đã đúc kết được những kinh nghiệm trong công tác tôi nhận thấy thực tế việc học tập và tiếp thu các kiến thức của môn học đặc biệt là khi trình bày bài hát một cách trọn vẹn Trước những hạn chế thực tại, tôi xin đưa ra:

“ Phương pháp hình thành kĩ năng biểu diễn cho học sinh khối lớp 5” khá hiệu quả mà tôi đã áp dụng vào thực tế giảng dạy trong mấy năm nay

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến:

* Về phía giáo viên:

- Thuận lợi: + Chuyên môn đàn hát tốt

+ Kỹ năng, phương pháp sư phạm tốt

+ Giáo viên thường xuyên tham gia các hoạt động biểu diễn của ngành, của huyện ở nhiều sân khấu lớn nên vốn kinh nghiệm thực tế khá phong phú

- Khó khăn:

+ Cơ sở vật chất phục vụ cho môn học còn thiếu.

+ Học sinh ít được tham gia các hoạt động biểu diễn ở địa phương

* Về học sinh:

+ Điều kiện hoàn cảnh gia đình các em đang khó khăn nhiều.

+ Học sinh có ngôn ngữ địa phương chữ “N” thành “L”

 Nguyên nhân:

Những năm trước đây, việc đầu tư trang thiết bị cho môn học còn hạn chế

Do đó việc truyền đạt và giúp các em tiếp thu kiến thức Âm nhạc là hết sức khó khăn, thậm chí những kiến thức đó đến với các em hết sức trừu tượng.Việc truyền thụ các kiến thức Âm nhạc chỉ qua phương pháp truyền khẩu thuần tuý, ít phát triển khả năng tư duy của các em Do đó không tạo được sự thu hút ít gây hứng thú học tập cho các em Những năm gần đây cơ sở vật chất và đồ dùng dạy học đã có đổi mới có nhiều thiết bị phục vụ tốt hơn cho quá trình dạy và học, tinh thần củng như thái độ học tập của học sinh đôi với âm nhạc đã thay đổi các

em yêu thích môn học hơn Tuy nhiên cách hát thì lại chậm thay đổi đặc biệt là

kỹ năng biểu diễn, trình bày bài hát trước lớp còn yếu lý do cụ thể như sau: + Hoàn cảnh gia đình khó khăn nên các em ít có điều kiện tiếp xúc với các hoạt động câu lạc bộ, các lớp học năng khiếu vào dịp hè

+ Do suy nghĩ chung của phụ huynh là không muốn cho con tham gia nhiều các hoạt động tập thể đặc biệt là múa hát vì ảnh hưởng đến học tập các môn học khác

+ Học sinh có một thói quen chung là hay xấu hổ trước đông người đặc biệt là hát múa biểu diễn trước lớp, sợ bị chế diễu khi làm không được hoặc buồn cười

+ Biểu diễn bài hát theo lối mòn không đúng cách, tư thế đứng, cách lấy hơi và phản xạ nghe nhịp để di chuyển biểu diễn, khuôn mặt và ánh mắt biểu cảm

Dựa vào cơ sở lý luận đã có cùng với thời gian giảng dạy tại trường, tôi

đã tìm hiểu khả năng tiếp thu cũng như cách trình diễn một bài hát trong nhiều

tiết học nhạc của học sinh Bằng việc quan sát thực tế các giờ học tôi nhận thấy việc tiếp thu các kiến thức Âm nhạc và sự yêu thích học tập bộ môn chỉ rơi vào một số em gọi là có năng khiếu Còn lại các em khác chỉ học theo bản năng phải học nên ít có sự sáng tạo trong vận dụng kiến thức

Qua kiểm tra một số em trong lớp thì số lượng các em mạnh dạn khi biểu diễn bài hát còn rất khiêm tốn Thực tế khi quan sát các em biểu diễn , bên cạnh những em trình bày tự nhiên và thoải mái vẫn còn một số em chưa thực sự mạnh dạn, tự tin, chỉ hát với tính chất thuộc lòng, chưa thể hiện được cảm xúc cũng như động tác và khuôn mặt khi biểu diễn cụ thể như sau:

Lớp Sĩ số Biểu diễn

khá

% trung bình Biểu diễn % Chưa biết biểu diễn %

3 Các sáng kiến đã được ứng dụng để giải quyết vấn đề

Giải pháp 1: Tư thế hát chuẩn xác

Các kỹ năng hát để biểu diễn trọn vẹn 1 bài hát cơ bản phù hợp với học sinh khối 5 đó là: tư thế hát, hơi thở, tổ chức âm thanh, hát chính xác, hát đồng đều, hát rõ lời, động tác biểu diễn Tiếng hát có sức hút nhất định đối với người nghe góp phần không nhỏ giúp cho việc trình bày hát thêm sinh động Việc rèn luyên tư thế hát trong phân môn Học hát tiến hành vào đầu giờ học và phải được rèn luyện thường xuyên tạo thói quen cho học sinh khi hát Tư thế hát thoải mái mới giúp cho hơi thở được vận dụng một cách dễ dàng, linh hoạt, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát âm, thể hiện âm thanh, diễn đạt tình cảm

Tư thế được sử dụng nhiều trong tiết học hát là tư thế ngồi hát Giáo viên yêu cầu học sinh khi ngồi hát lưng thẳng, đầu giữ ngay ngắn, tay đặt lên bàn, miệng mở tròn

Tư thế hát là tư thế đứng thẳng vì khi đó hơi thở sâu hơn, cơ thể tự do, âm thanh vang lên tốt hơn Với tư thế này, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh thực hiện khi đã học xong bài hát, qua đó giúp các em hiểu được sự khác biệt của giọng khi hát ở các tư thế khác nhau

Ở lứa tuổi học sinh khối 5 các em rất hiếu động, việc yêu cầu các em ngồi đúng tư thế hát trong thời gian nhất định là rất khó, vì vậy giáo viên cần thường xuyên nhắc nhở, động viên, sửa chữa những sai sót về tư thế của các em khi hát

Giải pháp 2: Điều chỉnh cách lấy hơi và phân phối hơi cho câu hát

Sử dụng hơi thở trong ca hát là một kĩ năng cơ bản, quyết định nhiều đến chất lượng thể hiện bài hát, tạo ra giọng hát đẹp, truyền cảm Giáo viên hướng dẫn, cho học sinh cách lấy hơi bằng mũi với một lượng hơi vừa đủ, sau đó giữ hơi thở để hát hết một câu nhạc

Học sinh thường không chú ý đến những chỗ lấy hơi, đa số các em lấy hơi rất tự do Trong các nốt có trường độ 4 phách, các em thường không ngân đủ mà

chỉ ngân 2 đến 3 phách sau đó lấy hơi vì vậy giáo viên cần: Quy định chỗ lấy hơi và yêu cầu học sinh đánh dấu vào sách, tập cho các em cách giữ hơi và ngân hết trường độ của nốt nhạc Giáo viên cần kết hợp với các động tác chỉ huy để học sinh dễ lấy hơi vào dầu câu nhạc và giữ nhịp đều cho đến hết câu

Các bài hát trong sách giáo khoa lớp 5 rất đa dạng và phong phú Có các bài hát có sử dụng tiết tấu rộn ràng, nhịp độ nhanh thể hiện tính chất vui hoạt Thời gian nối từ câu trước sang câu sau rất ngắn đòi hỏi phải hít hơi nhanh, lấy

ít hơi, linh hoạt Chú ý ngắt hơi gọn để thể hiện được tính chất vui hoạt của bài hát Với các bài hát hành khúc khi thể hiện hơi thở phải đều đặn và đẩy hơi mạnh

Các bài hát trữ tình thường sử dụng các nốt có trường độ lớn như: nốt tròn, nốt trắng, trắng chấm dôi… thể hiện tính chất nhẹ nhàng, du dương Khi hát, giáo viên hướng dẫn các em lấy hơi sâu, nhẹ, đẩy hơi ra chậm để duy trì đủ câu hát, tránh đẩy hơi mạnh ở các nốt đầu câu nhạc các nốt cuối sẽ bị hụt hơi

Giải pháp 3: Khẩu hình mở chuẩn khi hát

Tổ chức âm thanh là kỹ năng cơ bản, tiếng hát là bao gồm cả âm thanh vang lên, nhả chữ rõ ràng, diễn cảm và hình tượng phong phú Âm thanh phát ra phải tròn, gọn gàng, sáng và thanh thoát Để có được âm thanh đẹp, cần phải luyện tập để đưa âm thanh phóng ra phía trước mặt Cách hát phóng ra phía trước tạo cho âm thanh có đủ sức vang xa, rộng đến tai người nghe ở mọi phía một cách rõ ràng

Với học sinh khối 5, mức độ phát triển tai nghe nhạc và khả năng của các

cơ quan phát thanh phát triển tốt Vì vậy, kỹ năng hát chính xác của các em tốt hơn các khối khác, nhưng độ tập trung của các em lại kém Để phát triển khả năng hát chính xác, giáo viên cần phải lựa chọn giọng của bài hát phù hợp với

âm vực giọng Nếu học sinh phải hát cao hơn, hoặc thấp hơn khả năng của giọng thì sẽ ảnh hưởng đến hơi thở, giọng hát, độ chính xác của câu hát

Đối với những câu khó hát, giáo viên phải hát mẫu chính xác hai đến ba lần với tốc độ chậm, rõ lời, rõ tiết tấu để kích thích sự chú ý lắng nghe và hát nhẩm

theo của học sinh Sau khi học xong, giáo viên chỉ định một vài em lên trước lớp hát để kiểm tra và sửa những chỗ hát sai

Bài hát Hãy giữ cho em bầu trời xanh (nhạc và lời: Huy Trân) khó ở những câu Hãy xua tan những mây mù đen tối, để bầu trời tươi mãi một màu

xanh đó là câu có tiết tấu khó Giáo viên cần hát chính xác hoặc cho học sinh

nghe đàn nhiều lần câu hát để các em ghi nhớ, rồi tập riêng nhiều lần những chỗ

đó, tập chậm cho đến khi hát đúng Ngoài ra trong bài còn có những câu nhạc

luyến hai âm theo quãng hai trưởng ở từ câu, hay chồng âm hai nốt ở từ một.

Giáo viên cần tập riêng những chỗ này cho chính xác rồi mới ghép vào cả câu hát

Bài hát có sử dụng tiết tấu đảo phách, móc giật, để thể hiện tính chất hành khúc của bài hát ở các ô nhịp

Giáo viên cần phân tích tiết tấu để học sinh hiểu bản chất sau đó tập riêng từng tiết tấu rồi mới ghép vào câu hát Chú ý cách lấy hơi sâu, đẩy hơi mạnh, hát

rõ lời ở các nốt móc kép thể hiện tính chất hành khúc trong bài hát

Để rèn luyện cho học sinh nắm được kỹ năng hát rõ lời, nhả chữ chính xác, giáo viên có thể cho học sinh đọc lời bài hát nhiều lần, sau đó đọc lời ca kết

hợp với âm hình tiết tấu âm nhạc của bài Không lấy hơi, ngắt hơi giữa các cụm

từ để đảm bảo trọn vẹn ý nghĩ của lời ca

Bài hát Con chim hay hót được nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu phổ nhạc theo

lời đồng dao Vì vậy, lời bài hát là những văn vần được truyền miệng trong sinh

hoạt của trẻ em địa phương, lời rất khó hát ở các từ… Nó rúc nó rúc cành tre,

nó hót le te la ta (mà) nó bay vô nhà… Giáo viên cần phải cho học sinh đọc rõ

lời thật chậm, chính xác Khi ghép với giai điệu bài hát giáo viên cho học sinh ghép thật chậm và làm tốt ngay lúc đầu sau đó nâng dần tốc độ phù hợp với tính chất của bài

Kĩ năng biểu diễn bài hát rất quan trọng đòi hỏi các em luôn phải có phong thái, khả năng biểu đạt ngôn ngữ hình thể, ánh mắt trên sân khấu khi hát đòi hỏi các em phải hình thành được kĩ năng sau

Giải pháp 3:Giải phóng hình thể

Tạo cho các em luôn có sự mạnh dạn, tự tin, toát lên được thần thái khi hát

 Hướng dẫn cách giới thiệu bài hát

Cách giới thiệu bài hát đòi hỏi ngắn gọn đầy đủ thông tin về tên bài hát , tác giả cũng như trình bày nhằm thu hút mọi người tập trung

 Cảm âm, nhịp khi biểu diễn

Khi giai điệu vang lên cảm giác về cao độ cũng như nhịp điệu Trong một bài hát, lời ca góp phần nói lên nội dung chủ đề của bài hát, nói lên tâm tư tình cảm của tác giả gửi gắm trong tác phẩm Có thể nói tiết tấu và giai điệu đã chắp cách cho lời ca thêm bay bổng, tạo thành một nét âm nhạc quyến rũ, hấp dẫn người nghe Nhờ có lời ca mà việc cảm thụ âm nhạc có phần dễ dàng hơn Các bài hát sách giáo khoa khối 5 được viết ở nhiều thể loại khác nhau, trong quá trình giảng dạy giáo viên cần cho học sinh hát rõ lời nhưng vẫn phải giữ được sự mềm mại, tính chất riêng của từng thể loại trong khi hát Lưu ý đối với những bài hát mang tính chất vui tươi, rộn ràng thường có tiết tấu nhanh nên lời ca trong các bài sử dụng các nốt nhạc có trường độ ngắn, nhanh Do đó, giáo viên cần phải hướng dẫn học sinh hát thật rõ lời nhưng vẫn phải giữ được sự linh hoạt, sôi nổi của giai điệu, và không cản trở độ vang của âm thanh Những bài hát mang tính chất trữ tình thường có tiết tấu chậm, nốt nhạc có trường độ dài, giáo viên cần phải hướng dẫn học sinh hát chính xác lời bài hát chú ý nhấn vào các âm ở đầu nhịp Với các bài hát hành khúc lời hát phải rõ ràng, mạnh mẽ, tạo cho người nghe thấy được sự dứt khoát, hào hùng, thể hiện trong bài hát Kỹ năng cảm âm là một trong những yếu tố quan trọng khi thể hiện bài hát Muốn phát âm chính xác nhả chữ rõ ràng trong khi hát, trước hết cần nắm được cách phối hợp vận động các cơ quan phát thanh như môi, miệng, răng, lưỡi một cách linh hoạt, mềm dẻo

4 Hiệu quả của sáng kiến:

Từ đầu năm học tôi đã áp dụng thực hiện giảng dạy tập đọc nhạc với các phương pháp và biện pháp như đã trình bày ở trên và thấy các em rất say mê hứng thú học tập, do đó kết quả đã nâng lên rõ rệt: Kết quả đánh giá học lực