Nghiên cứu kỹ thuật gây trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh hại lan hài hằng (paphiopedilum hangianum), hoàng thảo hương vani (dendrobium linguelle), đuôi chồn (aerides rosea), tại vườn lan hồ núi cốc

Để tìm hiểu một số kỹ thuật gây trồng và chăm sóc kỹ thuật phòng trừ sâu bệnh hại của các loài lan, tôi nghiên cứu khóa luận “Nghiên cứu kỹ thuật gây trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-§

VŨ VĂN THÀNH

NGHIÊN CỨU KỸ THUẬT GÂY TRỒNG, CHĂM SÓC,

PHÒNG TRỪ SÂU BỆNH HẠI LAN: HÀI HẰNG (PAPHIOPEDILUM HANGIANUM), HOÀNG THẢO HƯƠNG VANI (DENROBIUM LINGUELLE) VÀ LAN ĐUÔI CHỒN (AERIDES ROSEA) TẠI VƯỜN

LAN HỒ NÚI CỐCKHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo Chuyên ngành Khoa

Khóa

: Chính quy : Lâm nghiệp : Lâm nghiệp : 2014 – 2018

Thái Nguyên – năm 2018

T R Ư Ờ N G

Đ Ạ I

H Ọ C

N Ô N G

L Â M - - - -

V Ũ V Ă N T H À N H

N G H I Ê N C Ứ U K Ỹ T H U Ậ T G Â Y T R Ồ N G , C H Ă M S Ó C , P H Ò N G

T R Ừ

S Â U

B Ệ N H

H Ạ I

L A N :

H À I

H Ằ N G

(

P A P H I O P E D I L U M

H A N G I A N U M

) ,

H O À N G

T H Ả O

H Ư Ơ N G

V A N I

(

D E N R O B I U M

L I N G U E L L E )

V À

L A N

Đ U Ô I

C H Ồ N

(

A E R I D E S R O S E A

)

T Ạ I

V Ư Ờ N

L A N

H Ồ

N Ú I

C Ố C

K H Ó A

L U Ậ N

T Ố T

N G H I Ệ P

Đ Ạ I

H Ọ C

H ệ đ à o t ạ o C h u y ê n

n g à n h

K h o a K h ó a

: C h í n h q u y :

L â m

n g h i ệ p :

L â m

n g h i ệ p :

2 0 1 4 –

2 0 1 8

G i ả n g v i ê n h ư ớ n g d ẫ n : T S T r ầ n T r u n g Q u â n

T h á i N g u y ê n – n ă m 2 0 1 8

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của bản thântôi, các số liệu và kết quả thực hiện trình bày trong khóa luận là quá trình theodõi, điều tra tại cơ sở thực tập hoàn toàn trung thực, khách quan

Thái Nguyên, ngày 30 tháng 05 năm 2018

Xác nhận của giáo viên chấm phản biện xác nhận đã sửa chữa sai sót sau khi Hội đồng đánh giá chấm

(Ký, họ và tên)

ĐẠIHỌCTHÁINGUYÊN

T R Ư Ờ N G

Đ Ạ I

H Ọ C

N Ô N G

L Â M - - - -

N G H I Ê N C Ứ U K Ỹ T H U Ậ T G Â Y T R Ồ N G , C H Ă M S Ó C , P H Ò N G

T R Ừ

S Â U

B Ệ N H

H Ạ I

L A N :

H À I

H Ằ N G

(

P A P H I O P E D I L U M

H A N G I A N U M

) ,

H O À N G

T H Ả O

H Ư Ơ N G

V A N I

(

D E N R O B I U M

L I N G U E L L E )

V À

L A N

Đ U Ô I

C H Ồ N

(

A E R I D E S R O S E A

)

T Ạ I

V Ư Ờ N

L A N

H Ồ

N Ú I

C Ố C

K H Ó A

L U Ậ N

T Ố T

N G H I Ệ P

Đ Ạ I

H Ọ C

H ệ đ à o t ạ o C h u y ê n

n g à n h

K h o a K h ó a

: C h í n h q u y :

L â m

n g h i ệ p :

L â m

n g h i ệ p :

2 0 1 4 –

2 0 1 8

G i ả n g v i ê n h ư ớ n g d ẫ n : T S T r ầ n T r u n g Q u â n

T h á i N g u y ê n – n ă m 2 0 1 8

LỜI CẢM ƠN

Thực tập nghề nghiệp là nội dung rất quan trọng đỗi với mỗi sinh viêntrước lúc ra trường Giai đoạn này vừa giúp sinh viên kiểm tra, hệ thống lạinhững kiến thức lý thuyết và làm quen với công tác nghiên cứu khoa học,cũng như vận dụng những kiến thức đó vào thực tiễn sản xuất

Để đạt được mục tiêu đó, được sự nhất trí của ban chủ nhiệm khoa Lâmnghiệp trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên tôi tiến hành thực tập tốt

nghiệp với đề tài “Nghiên cứu kỹ thuật gây trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh hại lan Hài hằng (Paphiopedilum hangianum), Hoàng thảo Hương vani (Dendrobium linguelle), Đuôi chồn (Aerides Rosea), tại vườn lan Hồ Núi Cốc”.

Để hoàn thành khóa luận này tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình củacác thầy cô giáo trong và ngoài khoa Lâm nghiệp, đặc biệt là sự hướng dẫnchỉ bảo tận tình của thầy giáo hướng dẫn TS Trần Công Quân đã giúp đỡ tôitrong suốt quá trình làm đề tài

Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến các thầy cô trong khoa Lâmnghiệp, gia đình, bạn bè đặc biệt là thầy giáo TS Trần Công Quân đã giúp đỡtôi hoàn thành khóa luận này

Trong suốt quá trình thực tập, mặc dù đã rất cố gắng để hoàn thành tốtbản khóa luận, nhưng do thời gian và kiến thức bản thân còn hạn chế Vì vậybản khóa luận này không tránh khỏi những thiếu sót Vậy tôi rất mong được

sự giúp đỡ, góp ý chân thành của các thầy cô và toàn thể các bạn để khóa luậntốt nghiệp của tôi được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày 30 tháng 05 năm 2018

Sinh viên

Vũ Văn Thành

N G H I Ê N C Ứ U K Ỹ T H U Ậ T G Â Y T R Ồ N G , C H Ă M S Ó C , P H Ò N G

T R Ừ

S Â U

B Ệ N H

H Ạ I

L A N :

H À I

H Ằ N G

(

P A P H I O P E D I L U M

H A N G I A N U M

) ,

H O À N G

T H Ả O

H Ư Ơ N G

V A N I

(

D E N R O B I U M

L I N G U E L L E )

V À

L A N

Đ U Ô I

C H Ồ N

(

A E R I D E S R O S E A

)

T Ạ I

V Ư Ờ N

L A N

H Ồ

N Ú I

C Ố C

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 4.1: Bảng theo dõi sinh trưởng lá lan Hài hằng 35

Bảng 4.2: Bảng theo dõi sinh trưởng thân lan Hài hằng 36

Bảng 4.3: Bảng tổng hợp sinh trưởng lá lan Đuôi chồn 38

Bảng 4.4: Bảng theo dõi sinh trưởng của thân lan Đuôi chồn 39

Bảng 4.5: Bảng theo dõi sinh trưởng của rễ lan Đuôi chồn 42

Bảng 4.6: Tổng hợp sinh trường lá lan Hoàng thảo Hương vani 44

Bảng 4.7: Bảng tổng hợp sinh trưởng thân lan Hoàng thảo Hương vani 45

Bảng 4.8: Tổng hợp sinh trưởng rễ Hoàng thảo Hương vani 46

Bảng 4.9: Bảng theo dõi số nụ của lan Hoàng thảo Hương vani 47

Bảng 4.10: Tổng hợp quá trình sinh trưởng của chồi non Hoàng thảo Hương

vani 48

Bảng 4.11: Theo dõi tình hình bệnh hại lá của lan Hài hằng 49

Bảng 4.12: Theo dõi tình hình sâu hại lá ở lan Hài hằng 50

Bảng 4.13: Bảng tổng hợp bệnh đốm lá ở lan Hoàng thảo Hương vani 50

Bảng 4.14: Bảng sâu hại lá ở lan Hoàng thảo Hương vani 51

Bảng 4.15: Bảng tổng hợp bệnh đốm lá ở Đuôi chồn 51

Bảng 4.16: Bảng tổng hợp sâu hại lá lan Đuôi chồn 52

N G H I Ê N C Ứ U K Ỹ T H U Ậ T G Â Y T R Ồ N G , C H Ă M S Ó C , P H Ò N G

T R Ừ

S Â U

B Ệ N H

H Ạ I

L A N :

H À I

H Ằ N G

(

P A P H I O P E D I L U M

H A N G I A N U M

) ,

H O À N G

T H Ả O

H Ư Ơ N G

V A N I

(

D E N R O B I U M

L I N G U E L L E )

V À

L A N

Đ U Ô I

C H Ồ N

(

A E R I D E S R O S E A

)

T Ạ I

V Ư Ờ N

L A N

H Ồ

N Ú I

C Ố C

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 4.1: Gía thể trồng lan Hài hằng 31

Hình 4.2: Hình ảnh lan đuôi chồn sau khi trồng 32

Hình 4.3: Xử lý phân phân bón lan Hoàng thảo Hương vani và lan Đuôi

chồn 34 Hình 4.4: Biểu đồ sinh trưởng lá lan Hài hằng 35

Hình 4.5: Hình ảnh đo chiều dài lá và chiều rộng lá lan Hài hằng 36

Hình 4.6: Biểu đồ sinh trưởng thân lan Hài hằng 37

Hình 4.7: Biểu đồ sinh trưởng lá lan Đuôi chồn 38

Hình 4.8: Biểu đồ sinh trưởng của thân lan Đuôi chồn 39

Hình 4.9: Hình ảnh đo chiều dài thân và đường kính thân lan Đuôi chồn 42

Hình 4.10: Biểu đồ sinh trưởng rễ lan Đuôi chồn 43

Hình 4.11: Biểu đồ tổng hợp sinh trưởng lá lan Hoàng thảo Hương vani 44

Hình 4.12: Biểu đồ tổng hợp sinh trưởng thân Hoàng thảo Hương vani 45

Hình 4.13: Biểu đồ tổng hợp sinh trưởng rễ Hoàng thảo Hương vani 46

N G H I Ê N C Ứ U K Ỹ T H U Ậ T G Â Y T R Ồ N G , C H Ă M S Ó C , P H Ò N G

T R Ừ

S Â U

B Ệ N H

H Ạ I

L A N :

H À I

H Ằ N G

(

P A P H I O P E D I L U M

H A N G I A N U M

) ,

H O À N G

T H Ả O

H Ư Ơ N G

V A N I

(

D E N R O B I U M

L I N G U E L L E )

V À

L A N

Đ U Ô I

C H Ồ N

(

A E R I D E S R O S E A

)

T Ạ I

V Ư Ờ N

L A N

H Ồ

N Ú I

C Ố C

DANH MỤC CÁC TỪ VIỂT TẮT

CITES Công ước về thương mại quốc tế các

loài động, thực vật hoang dã nguy cấp

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

DANH MU ̣ C CÁC BẢNG iii

DANH MU ̣ C CÁC HÌNH iv

DANH MU ̣ C CÁC TỪ VIỂT TẮT v

MU ̣ C LU ̣ C vi

Phần 1 MỞ ĐẦU 1

1.1.Đặt vấn đề 1

1.2.Mục tiêu nghiên cứu 2

1.3.Ý nghĩa của đề tài 2

1.3.1 nghĩaÝ khoa học 2

1.3.2 nghĩaÝ thực tiễn 3

Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 4

2.1.Cơ sở khoa học 4

2.2.Tổng quan về tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 5

2.2.1 Tình hình nghiên cứu thực vật trên thế giới 5

2.2.2 Nghiên cứu ở Việt Nam 11

2.3.Điều kiện tự nhiện kinh tế xã hội 21

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHA ́ P NGHIÊN CỨU 22

3.1.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 22

3.2.Địa điểm và thời gian nghiên cứu 22

3.3.Nội dung nghiên cứu 22

3.4.Phương pháp tiến hành 22

3.4.1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp 22

3.4.2 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp 23

3.4.3 lýXử số liệu 30

Phần 4 KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ 31

4.1.Kỹ thuật trồng và chăm sóc 3 loài lan 31

4.1.1 thuậtKỹ trồng 31

4.1.2 thuậtKỹ chăm sóc của 03 loài lan 33

4.2.Khả năng sinh trưởng phát triển của 03 loài lan 35

4.2.1 Khả năng sinh trưởng phát triển của loài lan Hài hằng 35

4.2.2 Khả năng sinh trưởng của lan Đuôi chồn 37

4.2.3 Khả năng sinh trưởng của lan Hoàng thảo Hương vani 44

4.3.Tình hình sâu bệnh hại của 03 loài 49

4.3.1 Tình hình sâu bệnh hại lan Hài hằng 49

4.3.2 bệnhSâu hại lan Hoàng thảo Hương vani 50

4.3.3 Bệnh hại ở lan Đuôi chồn 51

4.4.Một số biện pháp kỹ thuật trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại cho

lan ở khu vực nghiên cứu 52

4.4.1 Một số biện pháp kỹ thuật gây trồng lan 52

4.4.2 thuậtKỹ chăm sóc cây hoa lan 53

4.4.3 thuậtKỹ phòng trừ sâu bệnh hại cây hoa lan 53

Phần 5 KẾT LUẬN 55

5.1.Kết luận 55

5.2.Kiến Nghị 56

TÀI LIỆU THAM KHẢO 57

PHỤ LU ̣ C

Màu sắc thắm tươi, đủ vẻ, từ trong như ngọc, trắng như ngà, êm mượtnhư nhung, mịn màng như phấn, tím sậm, đỏ nhạt, nâu, xanh, vàng, tía chođến chấm phá, loang sọc vằn…

Hương lan đủ loại: Thơm ngát, dịu dàng, thoang thoảng, ngọt ngào, thanhcao, vương giả Tại Thái lan có một loại lan được giấu tên và được bảo vệ rấtnghiêm ngặt, hương thơm dành riêng để cung cấp cho một hãng sản xuất nướchoa danh tiếng Hoa lan nếu được nuôi giữ ở nhiệt độ và ẩm độ thích hợp cóthể giữ được nguyên hương, nguyên sắc từ 2 tuần lễ cho đến hai tháng, cónhững giống lâu đến 4 tháng, có những giống nở hoa liên tiếp quanh năm

Phân bố: Đây là một trong những họ lớn nhất của thực vật, và chúngphân bố nhiều nơi trên thế giới và Việt Nam

Việt Nam với khoảng 1003 loài phong lan hiện có [6], đây là nguồn tàinguyên thực vật vô cùng phong phú phục vụ tốt cho công tác chọn tạo cácgiống hoa lan mới Tuy nhiên, hầu hết các loài lan này chỉ được khai thác vànuôi trồng trong điều kiện tự nhiên, chưa được áp dụng các biện pháp kỹ

Do có giá trị kinh tế cao, được nhiều người ưa thích, các loài lan rừng

từ các loài quý hiếm hoặc cây lan bình thường cũng đã bị khai thác kiệt quệ

Ở mọi vùng miền đất nước

Để tìm hiểu một số kỹ thuật gây trồng và chăm sóc kỹ thuật phòng trừ

sâu bệnh hại của các loài lan, tôi nghiên cứu khóa luận “Nghiên cứu kỹ thuật gây trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh hại lan Hài hằng (Paphiopedilum hangianum), Hoàng thảo Hương vani (Dendrobium linguelle), Đuôi chồn (Aerides Rosea), tại vườn lan Hồ Núi Cốc”

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

- Bước đầu xác định được kỹ thuật gây trồng, chăm sóc các loài cây

hoa lan: Lan Hài hằng, Hoàng thảo Hương vani, Đuôi chồn.

- Đánh giá được khả năng sinh trưởng của lan: Lan Hài hằng, Hoàng

thảo Hương vani, Đuôi chồn

- Đề xuất các biện pháp phòng trừ sâu, bệnh hại lan: Lan Hài hằng,

Hoàng thảo Hương vani, Đuôi chồn

1.3 Ý nghĩa của đề tài

- Đề tài giới thiệu và thực hiện trồng, chăm sóc, đánh giá tình hình sâu

bệnh hại cho 03 loài lan rừng: Lan Hài hằng, Hoàng thảo Hương vani, Đuôi

chồn, tìm hiểu khả năng thích nghi với điều kiện sinh thái khu vực Hồ NúiCốc, có tính ổn định, sinh trưởng, phát triển như thế nào, có đáp ứng yêu cầutuyển chọn những giống lan mới cho sản xuất

- Đã đề xuất được các biện pháp kỹ thuật nuôi trồng làm tăng khả năngsinh trưởng, phát triển, tăng tỷ lệ ra hoa cho các giống lan tuyển chọn Cácbiện pháp kỹ thuật có tính khả thi cao, có khả năng ứng dụng cho sản xuất đạitrà đem lại hiệu quả thiết thực cho người trồng lan

4

2.1 Cơ sở khoa học

Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

Về cơ sở sinh học

Công việc nghiên cứu đối với bất kỳ loài cây rừng nào chúng ta cũngcần phải nắm rõ đặc điểm sinh học của từng loài Việc hiểu rõ hơn về đặc tínhsinh học của loài giúp chúng ta có những biện pháp tác động phù hợp, sửdụng nguồn tài nguyên thiên nhiên một cách hợp lý và bảo vệ hệ động thựcvật quý hiếm, từ đó giúp cho chúng ta hiểu rõ hơn về thiên nhiên sinh vật

Cơ sở trồng, chăm sóc, bảo vệ lan rừng

- Cơ sở trồng, chăm sóc, bảo vệ lan rừng

+ Chăm sóc lan rừng

Một trong những đặc điểm sinh học đặc trưng của lan là có khả năngchịu cớm cao, ưa ẩm và bóng râm, nhưng nếu thiếu ánh sáng cũng giảm năngsuất và phẩm chất

Đối với phong lan: Không để cho nắng trời trực tiếp chiếu vào, đặc biệt

“kỵ” với nắng quái chiều và gió tây (gió Lào)

Chú ý phun tưới (tốt nhất là phun sương mù nhân tạo) cho toàn bộ cây

và giá thể theo kinh nghiệm "2 ướt 1 khô" trong ngày, đó là vào các thời điểmtrước bình minh và sau hoàng hôn Lượng nước vừa đủ để làm mát cây, ướt rễ

và dự trữ

Đối với địa lan: Chăm sóc như đối với phong lan, cần chú ý đảm bảođất nền tơi xốp, nhiều màu ở thể hữu cơ đang hoai mục là tốt nhất Nên bổsung từ 10-20% vụn gỗ mục (cả vỏ), 10-20% (theo khối lượng tổng thể) cácmẫu than gỗ nhỏ, luôn ẩm (nhưng không ướt sũng) để nhử rễ ăn ra (gọi là hồrễ) Tránh gió khô, nóng lùa qua phần nổi của cây Làm mát đất bằng phuntưới nước theo bóng tán Cần loại bỏ ngay những lá già để ngăn chặn sâu

bệnh ôi nhiễm, tỉa các cành khô, rễ đã hết chức năng hấp thụ hơi nước vàcộng sinh với vi khuẩn cố định đạm nuôi cây.

Không nên dùng NPK loại dùng cho cây hoa màu, cây lương thực đểbón cho lan Để cây tươi lâu, đẹp bền, hoa sai thắm màu, hương đậm có thểthúc cho lan (phun tưới toàn bộ giá thể) với nước gạo mới vo, nước ngâm trohoai và rắc xỉ than (nguồn phân vi lượng tổng hợp) Nếu có điều kiện lấybông (hoặc vải cotton) nhúng vào dung dịch glycerin 10-15% cuốn vào cổ rễ

để giữ ẩm cho cây

Kỹ thuật chăm sóc lan ra hoa:

Cây sau khi ra hoa nếu không đáp ứng độ ẩm sẽ khiến rễ, lá teo nhăn lạirất khó hồi phục Nếu mới trồng, nên tưới phân số 1 (phân nhiều đạm) hayphân số 2 (phân trung hòa đạm và NPK) nồng độ 1 - 2g/lít nước Trung bìnhnên tưới nước cho cây hai lần/ngày, tưới vào buổi sáng sớm và buổi chiềumát Làm đúng như vậy thì cây sẽ ra hoa [13]

2.2 Tổng quan về tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước

2.2.1 Tình hình nghiên cứu thực vật trên thế giới

* Tổng quan về nghiên cứu các loài lan trên thế giới

Theo Đào Thanh Vân và cs (2008) [11], Hoa lan (Orchidaceae) là một

trong đỉnh cao của sự tiến hóa của các loài cây có hoa Hoa lan được conngười biết đến rất sớm Ở châu Á, danh từ lan là tên có từ xa xưa trong Tứthư, ngũ kinh và cả trong Kinh dịch của Bách Gia Chư Tử (Trung Quốc 551 -

479 trước công nguyên) Hoa lan được tượng trưng cho người quân tử Khổng

Tử đã hết lời ca ngợi hoa lan và có lẽ là người đầu tiên coi hoa lan là vua củacác loài hoa

Theo Bretchneider: Từ đời vua Thần Nông - Trung Quốc (2800 trướcCông nguyên) trong một tài liệu về cây thuốc, còn ghi lại hai loài lan được

dùng làm thuốc trị bệnh Sau này dựa vào sự mô tả người ta có thể xác định

đó là loài Cymbidium ensifolium và Dendrobium monniliforme

Đời nhà Tần - Trung Quốc (255 - 206 trước Công nguyên) có một quanthượng thư nghiên cứu và viết một tác phẩm về cây cỏ trong đó cũng có mô tảhai loài hoa lan làm thuốc nói trên

Đến đời nhà Tống - Trung Quốc (960 - 1279) có một học giả là MaoSiang có viết một cuốn sách về dược thảo và phương pháp dưỡng sinh Trongcuốn sách này có trình bày về công cụ dược học của nhiều hoa lan như:Dendrobium nobile và Dendrobium crumenatum

Từ đời nhà Minh (1278 - 1368) trở đi, hoa Lan được họa thành tranh,

và tranh hoa lan là loại tranh nghệ thuật quý để trang trí nội thất thời bấy giờ

Năm 1728 Matsuka (Nhật Bản) đã viết một quyển sách chỉ dẫn kỹ thuậttrồng hoa lan và bón phân, tưới nước cho cây lan

Nói chung các nước ở châu Á, hoa lan được biết đến và đưa vào nuôitrồng rất sớm Đến thế kỷ 20, người Anh mới đến Singapore mở đầu cho mộtgiai đoạn mới là lập trại nuôi trồng hoa lan và kỹ nghệ nuôi trồng lan Cácgiống lan được nuôi trồng ở đây là: Arachnis, Vanda, Oncidium đồng thờilai tạo các loài lan mới

Từ năm 1957, Thái Lan, Indonexia bắt đầu phát triển nuôi trồng lanquy mô ngày càng lớn phục vụ cho xuất khẩu Các loài lan rừng, lan lai, lancắt cành của Thái Lan được xuất khẩu qua nhiều nước trên thế giới

Có thể nói Thái Lan là một nước điển hình cho ngành nuôi trồng vàxuất khẩu hoa lan ở các nước châu Á Công nghiệp sản xuất, xuất khẩu hoalan ở Thái Lan được bắt đầu từ Thong Lor Rakhpa Busobat ở Bangkok Từngười đầu tiên không biết gì về hoa lan và hầu như không ai chỉ dẫn, ThongLor Rakhpa Busobat đã đến với hoa lan với tấm lòng say mê vô hạn Ông đã

tự mày mò nghiên cứu, trải qua bao nhiêu gian lao vất vả trên bước đường

nghiên cứu Thành công nhiều nhưng sai lầm cũng không phải ít Và như ông

đã từng nói: “Chính cây lan dạy tôi mò mẫm từ sai lầm”, cuối cùng ông đãthành công rực rỡ

+ Sau những thành công của Thong Lor, nhiều người từ các nước Ấn

Độ, Sri Lanka, Philippin đã lần lượt đến Thái Lan học hỏi kinh nghiệm sảnxuất và kinh doanh lan Hiện nay hàng tháng công ty hoa lan của Thong Lor

đã gửi hàng trăm chuyến hoa lan xuất khẩu sang các nước châu Âu, sang Hoa

Kỳ và sang Nam Mỹ Các vườn hoa lan của Thong Lor thường có ít nhất là10.1 cây trở lên Đặc biệt Thong Lor đã lai tạo thành công nhiều loài hoalan lai mới có hoa với nhiều màu sắc đẹp hấp dẫn người thưởng thức

- Ngành hoa lan Thái Lan ngày càng phát triển mạnh hơn lên với cácvườn lan Mountain Orchids và Sai Nam Phung Orchids ở Chiang Mai, đây lànhững vườn lan lớn với diện tích, số lượng cây và loài đáng chú ý của TháiLan

- Ở châu Âu cũng như châu Á, người châu Âu đã biết đến hoa lan rấtsớm, các tập di cảo dược tính, thảo mộc trong đó có nói đến cây lan đã có từtrước Công nguyên

Lan (Orchidologia) bắt nguồn từ Hy Lạp cổ đại Theo Phrastus (370

-285 trước Công nguyên) là người đầu tiên dùng danh từ Orchis trong tácphẩm “Nghiên cứu về thực vật” để chỉ một loài hoa

- Đầu thế kỷ thứ 01 sau Công nguyên, Dioscoride đã đặt tên gọi trêncho hai loại cây trong tác phẩm của mình về cây mộc thảo làm thuốc Orchistiếng Hy Lạp có nghĩa là tinh hoàn, nó chỉ sự giống nhau của thân củ ngầmcủa lan có dạng tương tự với tinh hoàn của động vật

- Trải qua một lịch sử lâu dài năm 1519, một người châu Âu là Coster

đã phát hiện một loài cây mới và lạ ở Mexico có mùi thơm, loại cây này đượcông mang về Tây Ban Nha và phát triển thành lập kỷ nghệ sản xuất hương vịvani, loại cây đó chính là an Vanilla Mô tả về lan sớm nhất ở châu Mỹ là “Y

văn cổ của Astec” (Badianus madues cript, 1552), ngoài giống lan Vanilla cònnhắc đến một loài lan khác.

Lobelius (1529 - 1616) trong nghiên cứu về thực vật của mình đã nêunhững nhận xét về cây cỏ và xếp thành các họ đơn giản, trong đó có họ lan

Đến năm 1753, Linnaeus đã dùng danh từ orchis trong cuốn sách thảomộc Specles Platarum để chỉ các loài lan Năm 1836, John Lindely dùng danh

từ orchid định danh chung cho các loài lan Còn chữ orchis dùng chỉ một loàiđịa lan ở châu Âu

* Tổng quan về các loài lan

1 Epiphytes: Phong lan bám vào cành hay thân cây gỗ đang sống

2 Terestrials: Địa lan mọc dưới đất

3 Lithophytes: Thạch lan mọc ở các kẽ đá

4 Saprophytes: Loại lan mọc trên lớp rêu hay gỗ mục

Đối với các loài lan (phong lan và địa lan), hầu như từ trước tới nay,người dân mới biết đến chúng là những loài được sử dụng làm cây cảnh trangtrí ở các hộ gia đình mà chưa biết rằng trong số hàng ngàn loài lan đã phát hiện

có một số loài còn có tác dụng cung cấp các hoạt chất sinh học làm nguyên liệuchế biến thuốc và thực phẩm chức năng Trong số những loài đó người ta đã

phát hiện trong lan Thạch hộc tía và lan kim tuyến có chứa một loại hoạt chất

để sản xuất thuốc chữa ung thư Chính vì vậy, giá thị trường hiện nay lên tới 7triệu đồng/kg lan Thạch hộc tía

- Phân bố

Đây là một trong những họ lớn nhất của thực vật, và chúng phân bốnhiều nơi trên thế giới Gần như có mặt trong mọi môi trường sống, ngoại trừcác sa mạc Phần lớn các loài được tìm thấy trong khu vực nhiệt đới , chủ yếu

là châu Á , Nam Mỹ và Trung Mỹ Chúng cũng được tìm thấy tại các vĩ độ caohơn vòng Bắc cực , ở miền nam Patagonia và thậm chí trên đảo Macquarie

gần với châu Nam Cực Nó chiếm khoảng 6–11% số lượng loài thực vật có hoa

Theo Helmut Bechtel (1982), hiện nay trên thế giới có hơn 750 loài lanrừng, gồm hơn 25.000 giống được xác định, chưa kể một số lượng khổng lồLan lai không thống thống kê chính xác số lượng Lan phân bố trên thế giớigồm 05 khu vực:

+ Vùng nhiệt đới Châu Á gồm các giống: Bulbophyllum, Calanthe, Ceologyne, Cymbidium, Dendrobium, Paphiopedilum, Phaius, Phalaenopsis, Vanda, Anoectochillus…

+ Vùng nhiệt châu Mỹ gồm các giống: Brassavola, Catasetum, Cattleya, Cynoches, Pleurothaillis, Stanhopea, Zygopetalum, Spathoglottis.

+ Châu Phi gồm các giống: Lissochilus, Polystachiya, Ansellia, Disa… + Châu Úc gồm các giống: Bulbophyllum, Calanthe, Cymbidium, Dendrobium, Eria, Phaius, Pholidota, Sarchochilus…

+ Vùng ôn đới của Châu Âu, Bắc Mỹ và Đông Bắc Châu Á gồm các

giống: Cypripedium, Orchis, Spiranthes…

Danh sách dưới đây liệt kê gần đúng sự phân bố của họ Orchidaceae: Nhiệt đới châu Mỹ: 250 - 270 chi

Nhiệt đới châu Á: 260 - 300 chi

Nhiệt đới châu Phi: 230 - 270 chi

Châu Đại Dương: 50 - 70 chi

Châu Âu và ôn đới châu Á: 40 - 60 chi

Bắc Mỹ: 20 - 25 chi

 Những nghiên cứu về lan

Cây hoa lan được biết đến đầu tiên từ năm 2800 trước công nguyên,trải qua lịch sử phát triển lâu dài, đến nay ở nhiều quốc gia đã lai tạo, nhânnhanh được giống mới đem lại kinh tế cao Chính vì vậy, việc nghiên cứu vàsản suất hoa lan trên thế giới ngày càng được quan tâm, chú ý nhiều hơn, đặcbiệt nhất là Thái lan

Thái Lan có lịch sử nghiên cứu và lai tạo phong lan cách đây khoảng

130 năm (Arjan Germy, 2005), hiện nay là nước đứng đầu về xuất khẩu hoaphong lan trên thế giới (kể cả cây giống và hoa lan cắt cành) trong đó cácgiống phong lan thuộc chi lan Hoàng thảo Dendrobium chiếm 80%

Cây lan biết đến đầu tiên ở Trung Quốc là Kiến lan (được tìm ra đầu

tiên ở Phúc Kiến) đó là Cymbidium ensifonymum là một loài bán địa lan Ở

Phương Đông, lan được chú ý đến bởi vẻ đẹp duyên dáng của lá và hươngthơm tuyệt vời của hoa Vì vậy trong thực tế lan được chiêm ngưỡng trướctiên là lá chứ không phải màu sắc của hoa (quan niệm thẩm mỹ thời ấychuộng tao nhã chứ không ưa phô trương sặc sỡ)

Lan đối với người Trung Hoa hay Lan đối với người Nhật, tượng trưngcho tình yêu và vẻ đẹp, hương thơm tao nhã, tất cả thuộc về phái yếu, quýphái và thanh lịch như có người đã nói “Mùi hương của nó tỏa ra trong sự yênlặng và cô đơn” Khổng Tử đề cao lan là vua của những loài cây cỏ có hươngthơm Phong trào chơi phong lan và địa lan ở Trung Quốc phát triển rất sớm,

từ thế kỷ thứ V trước công nguyên đã có tranh vẽ về phong lan còn lưu lại từthời Hán Tông.

Ở châu Âu bắt đầu để ý đến phong lan từ thế kỷ thứ 18, sau TrungQuốc đến hàng chục thế kỷ và cũng nhờ các thuỷ thủ thời bấy giờ mà phonglan đã đi khắp các miền của địa cầu Lúc đầu là Vanny sau đó đến Bạch Cập,Hạc Đính rồi Kiến Lan lan chính thức ra nhập vào ngành hoa cây cảnh trênthế giới hơn 400 năm nay

Địa lan (Cymbidium) hay còn gọi Thổ lan là một loại hoa lan khá phổ

thông, vì hội đủ điều kiện: Có nhiều hoa, to đẹp, đủ màu sắc và lâu tàn, rấtthông dụng cho việc trang trí trưng bày Hiện nay nước Mỹ có nhiều vườn địalan dùng cho kỹ nghệ cắt bông như Gallup & Tripping ở Santa Barbara nhưngcũng phải nhập hàng triệu đô la mỗi năm từ các nước Âu Châu và Á châu đểcung ứng cho thị trường trong nước

Trước năm 1930, nước Mỹ không có nhiều giống lan và cũng không cónhiều người thích chơi lan hay vườn lan Nói riêng về California thì chỉ có 2-3vườn lan ở Oakland và San Francisco, nhưng chỉ dùng cho kỹ nghệ cắt bông,

không có bán cây Lúc bấy giờ các vườn lan chỉ có Cát lan (Cattleya) hay địa lan (Cymbidium) nhưng cũng không có nhiều giống lan hay hoa đẹp, những

giống này được nhập cảng từ nước Anh

2.2.2 Nghiên cứu ở Việt Nam

2.2.2.1 Tổng quan về nghiên cứu sinh thái

Ý nghĩa của nghiên cứu sinh thái loài hết sức cần thiết và quan trọng,đây là cơ sở cho việc bảo vệ và sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên,ngăn ngừa suy thoái các loài nhất là những loài động, thực vật quý hiếm, ngănngừa ô nhiễm môi trường

Ở Việt Nam những nghiên cứu về lan ở buổi đầu không rõ rệt Chỉ saukhi người Pháp đến Việt Nam thì mới có những công trình nghiên cứu được

công bố đáng kể là F.Gagnepain và A Ginillaumin mô tả 70 chi gồm 101 loài

cho cả 3 nước Đông Dương trong bộ “Thực vật Chí Đông Dương” Kết quả

nghiên cứu của Nguyễn Thiện Tịch và cs (1987) [10] cho biết: Ở nước ta có

897 loài thuộc 152 chi của họ hoa lan Nguồn gen hoa phong lan của ViệtNam rất phong phú trong đó lan Hoàng thảo chiếm khoảng 30 - 40% trongtổng số các loài lan của Việt Nam Võ Văn Chi, Lê Khả Kế, (1969) [3] Chilan Hoảng thảo chúng được biết đến như loài hoa tràn đầy sức sống rất mạnh

mẽ, sống bám trên những thân cây Được trải rộng trên một diện tích lớn từđịa đầu móng cái xuống tới những khu rừng ngập mặn vẫn còn tìm thấyhoàng thảo Hiện nay phong lan rừng trong chi Hoàng thảo tại Việt Nam cókhoảng hơn 750 chủng loài, theo Phạm Hoàng Hộ (1993) [5] với nhiều nétđặc trưng khác nhau Với sự phong phú về chủng loại cũng như màu sắc nhưthế, khó có thể miêu tả được hết những đặc điểm riêng của chúng

Như vậy, họ phong lan đã trở thành đối tượng cực kỳ phong phú và đặcsắc của hệ thực vật Việt Nam, nó chẳng những là một trong những họ thực vậtlớn nhất mà còn đóng góp nhiều về mặt giá trị sử dụng cho nền kinh tế nướcnhà trong tương lai Hiện nay, đã có những công ty hàng năm sản xuất và tiêuthụ hoa lan doanh thu lên hàng tỷ đồng như Sài gòn Orchidex, công ty hoaHoàng Lan, các công ty này chủ yếu buôn bán các giống lan nhập nội, theoĐồng Văn Khiêm (2005) [8]

Khi nghiên cứu sinh thái các loài thực vật, Lê Mộng Chân (2000) [2]

Đã nêu tóm tắt khái niệm và ý nghĩa của việc nghiên cứu Sinh thái thực vậtnghiên cứu tác động qua lại giữa thực vật với ngoại cảnh Mỗi loài cây sốngtrên mặt đất đều trải qua quá trình thích ứng và tiến hoá lâu dài, ở hoàn cảnhsống khác nhau các loài thực vật thích ứng và hình thành những đặc tính sinhthái riêng, dần dần những đặc tính được di truyền và trở thành nhu cầu củacây đối với hoàn cảnh

Con người tìm hiểu đặc tính sinh thái của loài cây để gây trồng, chămsóc, nuôi dưỡng, sử dụng và bảo tồn các loài cây đúng lúc, đúng chỗ đồngthời lợi dụng các đặc tính ấy để cải tạo tự nhiên và môi trường.

Gunnar Seidenfaden (1992) [12] đã thống kê và mô tả: Việt Nam có 50loài lan đặc hữu, những loài này đã được sưu tầm tại Bắc, miền Trung vàmiền Nam Những loài cây lan đặc hữu (endemic) này chỉ mọc tại Việt Nam

mà không có tại các quốc gia lân cận như Lào, Trung Quốc, hay Thái Lan

2.2.2.2 Tổng quan về sinh thái các loài lan của đề tài nghiên cứu

- Lan Đuôi chồn, do có giá trị lớn nên loài lan Giáng hương hồng rừng

(Aerides Rosea) ở Việt Nam đang bị khai thác một cách quá mức, có nguy cơ

cạn kiệt trong rừng tự nhiên Vì vậy, việc nghiên cứu một quy trình nhân nhanh giống, có khả năng đáp ứng nguồn cấy giống cho mục đích thương maihiện nay là cần thiết Tuy nhiên, các báo cáo cho thấy nhân giống của loài lan

Aerides Rosea có xuất xứ từ các quốc gia khác nhau (kiểu gen khác nhau) thì

hiệu suất nhân giống khác nhau Nhưng loài có xuất sứ ở Việt nam là loài có khả năng sinh trưởng tốt hơn cả theo Bùi Văn Thắng và cs (2012) [9]

Lan Đuôi chồn, hay còn gọi giáng hương hồng có đặc điểm nhận dạng:

Có thân thẳng mập, rễ và lá tựa giống lan Ngọc điểm nhưng lá dài và nhỏ hơn, lá màu xanh đậm, có sọc vàng nhạt chạy dọc theo lá Cụm hoa dài, bôngthõng xống, cuống hoa mập dài 20-40cm, dài hơn hoa của Ngọc Điểm, hoaxếp dầy đặc thành bông màu trắng có đốm tím, cụm hoa tựa như bông của lanNgọc Điểm và rất đẹp, cánh môi màu tím theo Danh lục các loài thực vật Việt(2005) [4]

Phân bố sinh thái: Loài lan này mọc rải rác trong các từng nhiệt đới củaĐông Nam Á, ở Việt Nam thường bắt gặp loài lan này ở những khu rừng có

ẩm độ cao, và thoáng, mọc bám trên các thân cây gỗ, nằm rải rác từ Bắc vào

Nam, từ vùng núi thấp đến vùng núi cao trung bình Hoa nở cuối tháng 4 đếnhết tháng 5 sang đầu tháng 6.z

- Lan Hài hằng: Nghị định 32/2006 [7] xếp lan Hài hằng thuộc nhómIA: Thực vật rừng nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại

+ Theo Sách đỏ Việt Nam (2007) [1] đã mô tả đặc điểm sinh học câyHài hằng: Mùa hoa tháng 3 - 4 Tái sinh bằng hạt Mọc rất rải rác dưới tán rừngnguyên sinh rậm thường xanh nhiệt đới mưa mùa cây lá rộng ưu thế và mọc ởcác vách núi đá vôi dựng đứng trên cao độ 600-650m trong các khe nứt hayhốc đá ẩm, ít đất ở các vách dựng đứng gần đỉnh núi

Tình trạng: Loài có khu phân bố vô cùng hẹp, chỉ mới phát hiện được ởmột vùng núi rất nhỏ (thuộc loại hẹp nhất trong số các loài Hài gặp ở nước ta)

và khó tái sinh, lại bị săn lùng để thu hái ồ ạt và triệt để đến cả cây còn rất nhỏnhằm xuất khẩu lậu qua biên giới nên bị tuyệt chủng trong tự nhiên chỉ sau 6năm từ khi được phát hiện, và 3- 4 năm từ khi bị khai thác ồ ạt Đây là mộttrong vài ví dụ điển hình của việc cây bị tuyệt chủng do tình trạng buôn bánlậu, vi phạm nghiêm trọng Công ước CITES

- Lan Hoàng thảo Hương vani Hoàng thảo Hương vani là lan sống phụsinh trên các cây thân gỗ, có thân dài buông xuống dài đến 1m Lá thuôn dài10cm Cụm hoa dài 4-6 cm mang 2- 8 hoa mọc ở phần thân không lá Hoa lớn2cm, cánh môi cong, dày, đỉnh hình tam giác nhọn

Phân bố: Cây mọc ở Tam Đảo (Vĩnh Phúc), Tây Nguyên, Gia Lai,Kontum, Lâm Đồng, Đồng Nai và phân bố ở Thái Lan, Malaysia, Inđônêxia.Hoàng thảo Hương vani là 1 đột biến của Hoàng thảo Thập hoa, hoa rất đẹp,thân dài giống thập hoa, hoa giống Tím Huế nhưng thường không nở xoèrộng như Tím huế mà thường cúp, màu hồng nhạt, điểm làm cho hương vaniđược yêu thích là hoa thơm ngọt mùi vani, có 2 đốm nhỏ màu tím sẫm nhưđôi mắt Mùa nở hoa: Mùa hè, tuổi thọ của hoa, 10-15 ngày Trồng nơi nhiềuánh sáng cây chăm sóc khá dễ.

2.2.2.3 Các nghiên cứu gây trồng và chăm sóc các loài lan rừng ở Việt Nam

Tại Đà Lạt có khoảng 500 gia đình nuôi trồng hoa lan, trong đó có hơn

150 gia đình tham gia vào Hội hoa lan của thành phố Đà Lạt Ủy ban Khoa học

kỹ thuật của Đà Lạt và phòng Sinh học của Viện Hạt nhân Đà Lạt cũng thamgia tích cực vào lập các cơ sở cấy mô phong lan và sưu tầm các loại lan Hiệnnay Đà Lạt đã thu thập được 200 loài có khả năng nuôi trồng xuất khẩu [14]

Tại thành phố Hồ Chí Minh từ năm 1983 - 1984 bắt đầu có hàng loạt các

cơ quan đóng tại thành phố tổ chức thử nghiệm nuôi trồng trên quy mô lớn đểxuất khẩu Các vườn lan đáng kể là vườn lan của T78, vườn lan của Cục Quản

lý giáo dục Bộ tham mưu, vườn lan của ngành hàng không dân dụng

Về lan giống từ năm 1976, Trung tâm Sinh học thành phố Hồ Chí Minh

đã tổ chức nuôi cấy mô phong lan và tạo ra hàng loạt cây con phong lan bằngphương pháp cấy mô [14]

Năm 1987, Ủy ban khoa học thành phố Hồ Chí Minh tổ chức nghiêncứu đề tài và kinh tế kỹ thuật khoa học lan xuất khẩu Và cũng năm 1987,thành phố quyết định thành lập Công ty phong lan xuất khẩu trực thuộc SởLâm nghiệp.Trong những năm 1987-1988, Hội khoa học Lâm nghiệp vàtrường Đại học Tổng hợp đã lần lượt mở lớp nuôi trồng hoa lan xuất khẩu,phong trào nuôi cấy lan thành phố trong thời gian này ngày càng sôi động

Sau đó hội hoa lan, cây cảnh thành phố ra đời, thường xuyên mở những buổihội thảo về hoa lan, về cây cảnh Hiện nay, thành phố Hồ Chí Minh đã có mấyngàn người nuôi trồng hoa lan, và có khoảng 20 vườn lớn Trong đó có một

số vườn tư nhân đã trở thành xí nghiệp nuôi trồng xuất khẩu thường xuyêngiao dịch với các công ty ở Thái Lan, Singapore, Nga

Các loại giá thể trồng lan thông dụng ở Việt Nam

Để trồng được những khóm lan đẹp và phù hợp với đặc tính của từngloài lan cần lựa chọn thật tốt giá thể trồng, để cây lan sinh trưởng tốt và rađược hoa như ý muốn Các loại giá thể trồng lan (chất trồng) thông dụngthường được sử dụng:

Xơ dừa: Là nguyên liệu rất cần trong thành phần giá thể nuôi trồng lan,

xơ dừa có nhược điểm là dễ mọc rêu, không thoáng dên mục, mặt trên câymau khô và nhẹ cho nên cây mau khô và đổ Do vậy khi dùng sơ dừa trongchậu phải chú ý chế độ tưới, không để bị ngập nước gây thối rễ

Vỏ cây: Vỏ cây cũng là loại nguyên liêu quan trọng trong giá thể trồng

lan, có rất nhiều vỏ cây có thể làm giá thể trồng lan nhưng nên chọn lào câynào lâu mục để không làm chậu lan bí, đọng nước gây thối rễ

Dớn: Đây là sợi và thân của cây dương xỉ, dớn không bao giờ bị rêu

đóng và hút ẩm rất tốt, tuy nhiên trồng riêng dớn thi chậu lan cũng không có

độ thoáng Không nên lấy dớn quá vụng vì dễ bị mục nát, gây bí, không thoátnước ở chậu lan

Gỗ: Đối với các loại ưa thoáng có rễ dẹp có thể ghép gỗ, loại gỗ tốt có

thể ghép là các cành cây gỗ nghiến nhưng giá thành cao, khó kiếm nên người tathường dùng cây gỗ nhãn, dễ kiếm lại khá bền lâu mục với thời gian là chủ

yếu

Than củi: Than trồng lan không phải là thứ than đốt lò đã làm sẵn từng

viên, than phải đốt từ củi Than có ưu điểm lâu bền từ 5 - 6 năm mới phải thaychậu theo Đào Thanh Vân và cs, (2008 ) [1]

Giá thể của 3 loài lan nghiên cứu:

- Đôn sứ, đất nung hay đôn nhựa đường kính 25 – 30 cm, cao 20 – 30

cm, đáy đôn và thành đôn có đục lỗ thoát nước

• Vỏ thông đã nghiền nhỏ hay một số loài vỏ cây khác trừ vỏ cây cónhựa dầu hay dầu: 50%

• Than hầm hay than củi vụn: 35%

• Rêu - Phagnum moss (hay còn gọi rong biển) cắt nhỏ 15%

- Hoàng thảo Hương vani, tận dụng các loại cây gỗ Nghiến, trai, Nhãn,cây được nguyên cả vỏ là tốt nhất Các giò gỗ được phân thành các đoạn 30-

40 cm, có đường kính từ 20 – 25 cm

- Lan Đuôi chồn: Loại lan Đuôi chồn có thể ghép trên gỗ và trồng đôn(chậu), an toàn hơn, họ Giáng hương nên ghép gỗ thoáng cho rễ gió phát triểnmạnh Nên ghép trong tháng 3 đến tháng 5 dương lịch, lúc này mùa xuânkhông rét quá mà mưa phùn nhiều, độ ẩm không khí cao, khi thu hái về, chỉcần cắt rễ khô chết, không cần cắt nhiều như các loại lan Hoàng thảo, các rễcòn tươi sau này vẫn có thể đẻ thêm rễ phụ chứ không phải như hoàng thảokhai thác xong là rễ chết Xối cả cây qua nước sạch rồi ngâm cả cây vào dungdịch thuốc kích rễ khoảng 2h, vớt ra đem ghép lên gỗ Cứ dùng dây thít nhựa

để cố định cây rất nhanh, đẹp và chắc, có thể dùng các loại dây khác tùy điềukiện nhưng cũng như các có thể trồng chậu đất nung với than cục to cỡ quảtrứng, đặt vài miếng xơ dừa nhỏ trên mặt chậu tăng cường giữ ẩm, chú ýkhông vùi giá thế kín đến tận lá gốc, tìm cách buộc, cố định làm sao để chân

lá gốc nhô cách mặt giá thể khoảng 2 đốt ngón tay, rễ mới thường đâm ra từkhoảng này chứ đâu, phía dưới gốc cũng xếp than thoáng ra đừng lo chết,ghép gỗ toang hoang cả rễ còn sống cơ mà loại lan khác, hạn chế dùng dâythép, nó thật sự không tốt

Chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại cho các loài lan

- Bón phân

Lan ưa phân bón loãng cho nên chỉ dùng ¼ thìa cà phê gạt phân NPK30-10-10 hay NPK 20-20-20 pha với 4 lít nước và chỉ bón trong mùa cây mọcmạnh mà thôi Mỗi tháng bón 3 lần, lần thứ 4 xả nước cho thật đẫm để rửasạch hết muối đọng trong chậu

- Thay đôn (chậu)

Lan ưa thay chậu mỗi năm một lần, bởi vì khi giá thể đã mục nát sẽ giữnước và làm thối rễ Khi rễ bị thối cây rất khó lòng hồi phục

Khi thay chậu, phải cắt hết rễ và lá thối rồi trồng cây vào giữa chậu, vàkhông vùi quá sâu nhất là các cây con phải nằm trên mặt giá thể, không đượcnén quá chặt và dùng chậu quá lớn vì lan sinh sản rất chậm Khi tách nhánhnên giữ tối thiểu 3 nhánh

- Với lan Đuôi chồn Khi thu hái về, chỉ cần cắt rễ khô chết, không cần

cắt nhiều như các loại lan hoàng thảo, các rễ còn tươi sau này vẫn có thể đẻthêm rễ phụ chứ không phải như hoàng thảo khai thác xong là rễ chết Xối cảcây qua nước sạch rồi ngâm cả cây vào dung dịch thuốc kích rễ khoảng 2h,vớt ra đem ghép lên gỗ Cứ dùng dây thít nhựa để cố định cây rất nhanh, đẹp

và chắc, có thể dùng các loại dây khác tùy điều kiện nhưng cũng như các cóthể trồng vào đôn (chậu đất nung) với than cục to cỡ quả trứng, đặt vài miếng

xơ dừa nhỏ trên mặt chậu tăng cường giữ ẩm, chú ý không vùi giá thế kín đếntận lá gốc, tìm cách buộc, cố định làm sao để chân lá gốc nhô cách mặt giá thểkhoảng 2 đốt ngón tay, rễ mới thường đâm ra từ khoảng này chứ đâu, phíadưới gốc cũng xếp than thoáng ra đừng lo chết, ghép gỗ toang hoang cả rễ cònsống cơ mà Loại lan khác, hạn chế dùng dây thép, nó thật sự không tốt

Trồng xong ta đặt nơi râm và mát trong vườn chứ chưa ra rễ treo chỗkhô, nóng, nắng dù có tưới nhiều thì cũng vẫn cứ hay bị nhăn lá, tỷ lệ sốngthấp Hàng ngày xịt nước 1-2 lần tùy gốc đã khô chưa, 5-7 ngày lại phun dungdịch kích rễ một lần Lúc trồng mà đang có nụ thì nên lấy dao sạch cắt nụ đi

để dưỡng cây, có thể bôi vôi hoặc sơn móng tay vào vết cắt, tôi không có gìbôi thì kệ cũng chả sao, chờ chơi hoa năm sau

Sau này ra rễ, cây khỏe mạnh rồi thì treo nơi nắng trung bình, cái nàytùy khí hậu từng nơi, quan sát tình trạng cây để thay đổi cách chăm sóc Mùa

hè nếu thấy lá nhăn thì chuyển vào nơi râm hơn

Đa phần thời gian trong năm ta phun NPK 30-10-10 để cây sinh trưởngmạnh, đến khoảng cuối tháng 02 dương lịch đem treo ra nơi nắng sáng (vìthời gian này có nắng cũng không mạnh), bắt đầu phun NPK 10-30-30khoảng 4 lần (kích hoa), mỗi lần cách nhau 1 tuần, tưới nước thì thưa dần đikhoảng 3 ngày/lần, đến cuối tháng 4 thì ngưng tưới hẳn, lá có thể se lại hơinhăn chút, khi nào thấy cây nhú vòi nụ ở nách lá thì thôi tưới phân, tưới nướclại hàng ngày.

- Đối với lan Hoàng thảo Hương vani Cần cắt bỏ những rễ khô, những

rễ đã hỏng, ngâm cây vào dung dịch kích thích ra rễ trong khoảng thời gian30h rồi đem ghét vào thanh gỗ, dùng dây nhự buộc lại

- Chăm sóc không được để chỗ thiếu ánh sáng, cũng không được đểchỗ ánh nắng mặt trời chiếu thẳng vào sẽ gây lụi tàn lan ngày tưới nước 2 đến

3 lần bằng cách phun sương, không bón quá nhiều phân hóa học

Phòng trừ sâu, bệnh hại

- Lan Hài hằng ít bị sâu bệnh, nhưng khi trồng đo chế độ tưới nước quá

nhiều cây có thể mắc các bệnh lá và rễ, vì vậy cần phải phun thuốc phòng trừnấm theo định kỳ 10 - 15 ngày 1 lần Thuốc sử dụng là loại thuốc có cônghiệu mạnh như thuốc phòng chống nấm (Ridomil gold 68 WG) liều lượng 25gam/20 lít nước

- Lan Đuôi chồn là loài lan rừng nên có sức đề kháng khá mạnh, nhưng

có thể vẫn bị một số loại nấm bệnh như: Rớt lá chân, thối ngọn (nhất là nhữngvườn thiếu độ thông thoáng trong mùa mưa), nhện đỏ Vì thế nhất là vào mùa

hè cần phun thuốc ngừa nấm Ridomil, Physan, Daconil 2 lần/tháng và cácloại thuốc diệt trừ nhện đỏ, rệp sáp khi thấy có côn trùng

- Lan Hoàng thảo Hương vani Có sức đề kháng khá cao, nhưng có thể

vẫn bị một số loại nấm bệnh như: Rớt lá chân, thối chồi ngọn, khi thiếu độ

thông thoáng trong mùa mưa, ẩm, vì vậy cũng cần phun thuốc phòng trừ nấmcho cây 1 tháng 2 lần.

2.3 Điều kiện tự nhiện kinh tế xã hội

- Khu vực nghiên cứu được bố trí tại khu du lịch Hồ Núi Cốc trực thuộchuyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

- Vị trí địa lý (HNC) nằm ở thượng nguồn sông Công, dưới chân núiTam Đảo, cách trung tâm thành phố Thái Nguyên khoảng 20km về phía TâyBắc

Khu vực (HNC) có vị trí địa lý: 105º37' đến 105º47' Đ; 21º29' đến 21º37' B

Địa hình khu vực (HNC) bị chia cắt tạo thành, nhiều khe suối Vùnglòng (HNC) nằm giữa hai dãy núi chạy theo hướng Bắc - Nam là dãy núiPháo (425m) nằm ở phía Đông của hồ và dãy núi Thằn lằn (449m) ở phía Tâycủa hồ

- Khí hậu Tỉnh Thái Nguyên nói chung và khu vực (HNC) nói riêngnằm trong đới khí hậu gió mùa chí tuyến, á đới có mùa đông lạnh, khô Nhiệt

độ trung bình năm từ 21º- 23ºC nhưng sự chênh lệch nhiệt độ giữa các thángnóng, lạnh trong năm lớn biểu hiện sự phân hóa rõ rệt giữa hai mùa

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu là 3 loài lan: Lan Hài hằng, Hoàng thảo Hươngvani, Lan đuôi chồn

- Giới hạn nghiên cứu khóa luận: Nghiên cứu kỹ thuật trồng, chăm sóc

và theo dõi sinh trưởng và phòng trừ sâu, bệnh hại của 3 loài lan: Lan Hàihằng, lan Hoàng thảo Hương vani, lan Đuôi chồn

3.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

- Địa điểm: Tại vườn lan Hồ Núi Cốc - Trung tâm Đào tạo, nghiên cứu

và phát triển thủy sản vùng Đông Bắc trường ĐHNL Thái Nguyên

- Thời gian: Tháng 1 năm 2018 đến 29 tháng 5 năm 2018

3.3 Nội dung nghiên cứu

- Bước đầu thực hiện kỹ thuật trồng và chăm sóc 03 loài lan: Lan Hàihằng, lan Hoàng thảo Hương vani, lan Đuôi chồn

- Khả năng sinh trưởng phát triển của 03 loài lan: Lan Hài hằng, lanHoàng thảo Hương vani, Lan Đuôi chồn

- Tình hình sâu bệnh hại cho 03 loài lan: Lan Hài hằng, lan Hoàng thảoHương vani, lan Đuôi chồn

- Một số biện pháp kỹ thuật trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hạicho hoa lan ở khu vực nghiên cứu

3.4 Phương pháp tiến hành

3.4.1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp

- Thừa kế số liệu về điều kiện tự nhiên (Đất đai, khí hậu, thuỷ văn vàđiều kiện cơ sở vật chất, kinh tế để thực hiện đề tài của Ban quản lý rừng

phòng hộ (HNC), Đề án “phát triển và bảo tồn một số giống lan rừng tại Thái

Nguyên”, do thầy Vũ Văn Thông chủ trì.

- Thừa kế các tài liệu liên quan đến các nghiên cứu về hoa lan, đặc biệt

về kỹ thuật trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại lan

3.4.2 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp

3.4.2.1 Phương pháp trồng và thu thập số liệu về kỹ thuật gây trồng

bụi lan và toàn bộ giá thể (lồng lan), đặc biệt “kỵ” với nắng quá trưa và chiều.Nếu trồng đại trà thì phải làm giàn bằng lưới nilon có lỗ để lan vẫn quang hợpđược Chú ý phun tưới (tốt nhất là phun sương mù nhân tạo) toàn bộ cây vàgiá thể theo kinh nghiệm "2 ướt 1 khô" trong ngày đó là vào các thời điểmtrước bình minh và sau hoàng hôn Lượng nước vừa đủ làm mát cây, ướt rễ và

dự trữ Tiến hành gây trồng cần có khâu chuẩn bị và kỹ lưỡng

 Bước 2 Chuẩn bị giá thể

 Phong lan chọn kích thước gỗ phù hợp với các loại lan trồng (cây tochọn giá thể to, cây bé chọn giá thể bé) làm sao cho khóm lan trồng có hìnhthái đẹp và cân xứng

 Khoan lỗ mỗi lỗ cách nhau 2 cm đối với gỗ xẻ, khoan được nhiều lỗgần nhau càng tốt vì tạo tiết diện cho rễ lan bám, tiếp xúc nước nhiều hơn vàgiữ được độ ẩm

 Dây buộc dùng dây nhựa (dây nhựa rút) có bán trên thi trường để cốđịnh lan trên giá thể (buộc), biết được xuất sứ của cây để thuận lợi trong việcchăm sóc.

 Chuẩn bị giống lan (giống lan được thu hoạch ngoài tự nhiên hoặcmua trên thị trường)

Yêu cầu cây lan giống: Cây khỏe mập không bị thối gẫy ngọn non,không lấy những cây không có ngọn non (ngọn mới sinh trưởng năm trướchoặc trong năm, nên chọn lấy vào đầu mùa sinh trưởng của cây hay mua trênthị trường)

 Bước 3 Trồng lan

 Lan Hài hằng là loài thạch lan sống bám trên các sườn đá ẩm, có rễ

len lỏi trong các khe đá, bám trên mặt đá ẩm và lớm mùn, rêu trên đá Khitrồng đôn có kích thức đường kính miệng 26 - 28 cm, cao 24 cm Lan lấy vềphân loại cây to nhỏ riêng để trồng vào các đôn có kích thước thích hợp Khitrồng, cho 1 lớp than hầm xuống đáy đôn, than thoát nước làm nền cho lớpgiá thể (than thước khi đem trồng phải ngâm nước vôi trong trong 24h Nhằmtránh nguồn bệnh và rêu phát triển.Trên lớp than là lớp giá thể lan sinh trưởnggồm đá vôi, trộn vỏ cây thông, nhãn (đá vôi lấy ở các nhũ đá hay tích tụ theosuối là tốt nhất, trước khi đem trồng phải ngâm nước vôi trong 24h) Trên lớpgiá thể nay tiến hành trồng lan hài hằng Mỗi đôn trồng 3 - 4 cây là vừa Saukhi trồng xong lấp 1 lớp rong biển xung quanh để giữ ẩm Chú ý không đượclấp phủ kín gốc lan, vì phủ kín gốc lan cây lan sẽ bị thối gốc và dẫn đến chếtlan Hoàn chỉnh xong trồng lan phải tiến hành tưới ngay Vitamin B1, Ridomilcho lan hoăc ngâm trong dung dịch hỗn hợp Vitamin B1 và Ridomil trong 30phút trước khi trồng

- Lan Đuôi chồn loài phong lan sống bám trên các thân cây, tiến hành

gây trồng Chọn giá thể cây gỗ Nghiến tận dụng, gỗ Nghiến được dựng và cố

định trong đôn bê tông bằng vữa bê tông Sử dụng đôn bê tông miệng rộng 60

cm cao 40 cm Gỗ trước khi cố định được ngâm trong nước vôi trong ít nhất 24h Trồng lan: Tiến hành trồng từng cây lan trên giá thể Nghiến đã được chuẩn bị, cây lan cần đặt đúng theo chiều mọc tụ nhiên của chúng sau đó lấy dây nhựa rút cố định lan với giá thể Lan được bố trí trên cây theo hình nanh sấu với cự ly cây cách cây 20 - 22 cm Sau khi cố định xong cây lan mới trồng, cắt giây rút thừa bỏ đi Hoàn chỉnh xong trồng lan phải tiến hành tưới ngay Vitamin B1, Ridomil cho lan hoăc ngâm trong dung dịch hỗn hơp

Vitamin B1 và Ridomil trong 30 phút trước khi trồng

- Lan Hoàng thảo Hương Vani là loài phong lan sống bám trên các thân

cây Tiến hành gây trồng, chọn giá thể cây gỗ Nghiến tận dụng Gỗ Nghiếnđược khoan thủng nhiều lỗ trên cùng đường thẳng, chuẩn bị xong giá thể gỗ,tiến hành trồng lan lên gỗ, dùng dây rút nhựa gắn cố định lan trên giá thể gỗ.Lan khi đem trồng phải phân loại theo chất lượng và chiều dài cây lan Lansau khi trồng xong lên giá thể gỗ được treo lên thành hành cùng 1 khu để tiện

3.4.2.1 Phương pháp chăm sóc và thu thập số liệu về kỹ thuật chăm sóc

 Tưới nước: Tạo độ ẩm cho lan, giúp cho cây lan sinh trưởng và pháttriển tốt

Tưới nước đước theo mùa:

 Mùa ngủ nghỉ tùy thời tiết: 1-2 ngày tưới lần (ẩm tưới nước 3 phút)

 Mùa đông: Ngày tưới 1 lần 3 phút

 Mùa xuân: Do nhiệt độ thấp và độ ẩm cao hơn nên ngày tưới 1 lầnvào buổi sáng 8 - 9h trong 6 phút

 Mùa hè do nhiệt độ cao và độ ẩm thấp hơn nên ngày tuới 2 - 3 lần(tuỳ vào thời tiết từng ngày) vào buổi sáng 7 - 8h, trưa 12 - 13h, chiều 17 - 18

h Ngày mưa ẩm tưới 2 lần sáng và chiều mỗi lần 6 phút

Bón phân qua lá: 10 ngày phun một số loại phân qua lá

- Vitamin B1: Có tác dụng giúp cây ra rễ mạnh, tạo bộ rễ tốt vơi nhiều

rễ mập mạp, hút được nhiều dưỡng chất phân còn giúp cho cây nẩy chồi, bộ láxanh tốt quang hợp mạnh, tích lũy nhiều dinh dưỡng để hình thành mầm hoa,phát hoa dài với nhiều hoa to, màu sắp đẹp rực rỡ và lâu tàn Ngoài ra còngiúp cây tăng khả năng đề kháng chống lại sâu bệnh

+ Liều lượng phun: 16 ml/20 lít nước

- Phân bón đầu trâu MK 501: Giúp lan con ra nhiều chồi mới, thân láphát triển nhanh, tăng sức chống chịu khi gặp thời tiết bất thuận, tăng khảnăng nảy chồi, kích thích ra hoa

- Liều lượng phun: 20 gam/20 lít nước

- Sử dụng thuốc kích thích ra rễ N3M: Kích thích ra rễ cực mạnh

- Liều lượng phun: 40 gam/20 lít nước

- Thuốc kích thích sinh trưởng phát triển ( Atonik 1.8 SL )

- Liều lượng 12 ml/20 lít nước

Sau khi pha thuốc xong phải phun ngay, để tránh sự kết hợp của cácloại thuôc khác nhau Khi phun thuốc cần mang bảo hộ an toàn (Ủng, găngtay, khẩu trang) Bỏ bao bì đựng thuốc sau khi sử dụng hết phải mang đốt đi

- Nhổ cỏ cắt lá già theo dõi tình hình sinh trưởng, theo dõi sâu bệnh hại

3.4.2.2 Phương pháp đánh giá và thu thập số liệu về sinh trưởng cây hoa lan

+ Theo dõi sinh trưởng của rễ

+ Theo dõi sinh trưởng của thân lan

+ Theo dõi sinh trưởng của lá

+ Theo dõi sinh trưởng của hoa, quả

Để theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng của lan sau khi trồng chúng tôi tiếnhành theo dõi 30 khóm lan Định kỳ theo dõi là 15 ngày 1 lần Các số liệusinh trưởng được ghi vào các mẫu bảng:

Mẫu bảng 3 1 Theo dõi sinh trưởng của rễ

Các số liệu sinh trưởng của rễ được ghi vào mẫu bảng 3.1 phụ lục 1

Mẫu bảng 3.2 Theo dõi sinh trưởng của thân

Các số liệu sinh trưởng của thân được ghi vào mẫu bảng 3.2 phụ lục 1

Mẫu bảng 3.3 Theo dõi sinh trưởng của lá

Các số liệu sinh trưởng của thân được ghi vào mẫu bảng 3.3 phụ lục 1

Mẫu bảng 3.4 Theo dõi sinh trưởng của hoa

Các số liệu sinh trưởng của hoa được ghi vào mẫu bảng 3.4 phụ lục 1

Mẫu bảng 3.5 Theo dõi sinh trưởng của quả

Các số liệu sinh trưởng của quả được ghi vào mẫu bảng 3.5 phụ lục 1

- Xử lý số liệu: Chủ yếu sử dụng phần mềm Excell, hoặc SPSS để xử lý

số liệu,và để xác định hệ số tổng hợp giữa các đặc điểm sinh thái một số tínhchất của đất đặc điểm địa hình, nhiệt độ, lượng mưa và độ tàn che tới sinhtrưởng của đường kính thân, lá, rễ và chiều dài cây của cây hoa lan, đã sửdụng phương pháp hệ số đường ảnh hưởng (HSĐAH)

1 n

sâu quá nhiều không bắt được hết thì cần phải phun thuốc

Mẫu bảng 3.6.

Theo dõi sâu hại lan

Các số liệu theo dõi sâu hại lan được ghi vào mẫu bảng 3.6 phụ lục 1

- Sâu hại: Thương xuyên quan sát khi thấy các loại sâu bệnh hại phảitiến hành các biện pháp bắt diệt sâu hại bằng phương pháp cơ giới Nếu sốlượng sâu quá nhiều không bắt được hết thì cần phải phun thuốc

- Để theo dõi sâu hại lan sau khi trồng chúng tôi tiến hành theo dõi 30 khóm lan Định kỳ theo dõi là 15 ngày 1 lần Đếm tổng số lá, lá bị sâu để tính

tỷ lệ sâu Đánh giá sâu hại theo tháng: