Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất để xây dựng một số dự án khu đô thị mới trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai giai đoạn 20122017 (Luận văn thạc sĩ)

Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất để xây dựng một số dự án khu đô thị mới trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai giai đoạn 20122017Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất để xây dựng một số dự án khu đô thị mới trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai giai đoạn 20122017Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất để xây dựng một số dự án khu đô thị mới trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai giai đoạn 20122017Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất để xây dựng một số dự án khu đô thị mới trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai giai đoạn 20122017Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất để xây dựng một số dự án khu đô thị mới trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai giai đoạn 20122017Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất để xây dựng một số dự án khu đô thị mới trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai giai đoạn 20122017Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất để xây dựng một số dự án khu đô thị mới trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai giai đoạn 20122017Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất để xây dựng một số dự án khu đô thị mới trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai giai đoạn 20122017Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất để xây dựng một số dự án khu đô thị mới trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai giai đoạn 20122017Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất để xây dựng một số dự án khu đô thị mới trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai giai đoạn 20122017Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất để xây dựng một số dự án khu đô thị mới trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai giai đoạn 20122017

ĐÀO XUÂN THU

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ

VÀ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT

ĐỂ XÂY DỰNG MỘT SỐ DỰ ÁN KHU ĐÔ THỊ MỚI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ LÀO CAI, TỈNH LÀO CAI

GIAI ĐOẠN 2012- 2017

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

THÁI NGUYÊN - 2018

ĐÀO XUÂN THU

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ

VÀ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT

ĐỂ XÂY DỰNG MỘT SỐ DỰ ÁN KHU ĐÔ THỊ MỚI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ LÀO CAI, TỈNH LÀO CAI

GIAI ĐOẠN 2012- 2017

Ngành: Quản lý đất đai

Mã số: 8 85 01 03

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Hoàng Văn Hùng

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện Các số liệu sơ cấp và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa được ai công bố trong bất cứ công trình nào khác

Tác giả Đào Xuân Thu

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành đề tài tốt nghiệp này, ngoài sự nỗ lực phấn đấu của bản thân, tôi còn nhận được sự giúp đỡ, động viên, chỉ bảo của các thầy cô, bạn

bè, đồng nghiệp và người thân

Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Hoàng Văn Hùng Giám đốc Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại tỉnh Lào Cai người

đã luôn theo sát, tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn Tôi xin chân thành cảm ơn toàn thể các thầy cô giáo đã luôn giúp đỡ tạo mọi điều kiện cho tôi trong thời gian qua

Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo UBND thành phố Lào Cai, và cán

bộ Phòng Tài nguyên và Môi trường, Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất, cùng tất cả các bạn bè đã giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài này

Cuối cùng tôi xin cảm ơn sâu sắc tới gia đình đã động viên, tạo mọi điều kiện về vật chất cũng như tinh thần trong suốt quá trình tôi thực hiện đề tài này

Một lần nữa tôi xin chân trọng cảm ơn và cảm tạ!

Lào Cai, tháng 09 năm 2018

Tác giả Đào Xuân Thu

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

MỞ ĐẦU 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 3

1.4 Ý nghĩa của đề tài 3

1.4.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học 3

1.4.2 Ý nghĩa thực tiễn 4

Chương 1 : TỔNG QUAN TÀI LIỆU 5

1.1 Cơ sở lý luận về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 5

1.1.1 Khái quát về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 5

1.1.2 Đặc điểm của quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng 6

1.1.3 Vai trò của việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất 7

1.2 Cơ sở khoa học và cơ sở pháp lý 7

1.2.1 Cơ sở khoa học 7

1.2.2 Cơ sở pháp lý 8

1.3 Cơ sở thực tiễn của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 12

1.3.1 Chính sách bồi thường GPMB của một số nước trên thế giới 12

1.3.2 Khái quát thực trạng công tác giải phóng mặt bằng trong nước 18

1.4 Một số nghiên cứu liên quan đến giải phóng mặt bằng 23

Chương 2 : ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 29

2.1 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 29

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 29

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 29

2.2 Nội dung nghiên cứu 29

2.3 Phương pháp nghiên cứu 29

2.3.1 Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp 29

2.3.2 Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu, thông tin sơ cấp: 30

2.2.3 Phương pháp chuyên gia 31

2.2.4 Phương pháp xử lý, phân tích thông tin, số liệu 31

Chương 3 : KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 32

3.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội của thành phố Lào Cai 32

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 32

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 38

3.1.3 Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội 40

3.2 Đánh giá công tác quản lý và sử dụng đất đai của nhà nước trên địa bàn thành phố Lào Cai 41

3.2.1 Công tác quản lý Nhà nước về đất đai 41

3.2.2 Hiện trạng sử dụng đất và cơ cấu sử dụng đất của thành phố Lào Cai 44

3.3 Đánh giá kết quả bồi thường hỗ trợ và tái định cư tại dự án được lựa chọn nghiên cứu 46

3.3.1 Khái quát về dự án 46

3.3.2 Bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất tại dự án 48

3.3.3 Bồi thường về tài sản trên đất 55

3.3.4 Chính sách hỗ trợ tại hai khu tái định cư 60

3.4 Đánh giá tác động của các chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án tiểu khu đô thị số 17 và số 19 tới người bị thu hồi đất 63

3.4.1 Tác động tới kinh tế 66

3.4.2 Tác động tới xã hội 68

3.4.3 Tác động tới môi trường 72

3.5 Đề xuất phương án giải quyết cho công tác bồi thường GPMB 73

3.5.1 Giải pháp về chính sách bồi thường, hỗ trợ thu hồi đất 73

3.5.2 Giải pháp về tổ chức thực hiện 74

3.5.3 Các giải pháp cụ thể 75

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 77

1 Kết luận 77

2 Kiến nghị 78

TÀI LIỆU THAM KHẢO 80

PHỤ LỤC 84

thị mới Lào Cai - Cam Đường 61 Bảng 3.10: Tổng chi phí hỗ trợ của 5 loại hình hỗ trợ tại hai tiểu khu đô

thị số 17 và số 19 – khu tái định cư mới Lào Cai – Cam Đường 62 Bảng 3.11: Tổng hợp chung về thông tin 100 hộ gia đình điều tra 63 Bảng 3.12: Tổng hợp thông tin các hộ điều tra, phỏng vấn chi tiết về thu

hồi và bồi thưỡng, hỗ trợ của tiểu khu đô thị số 17 và số 19 64 Bảng 3.13: Ý kiến của người dân có đất bị thu hồi trong việc thực hiện

bồi thường và các chính sách hỗ trợ của tiểu khu đô thị số 17

và số 19 65 Bảng 3.14: Tình hình thu nhập của các hộ sau khi bị thu nhập hồi đất tại

tiểu khu đô thị số 17 và số 19 66

Bảng 3.15: Thu nhập bình quân của người dân tại tiểu khu đô thị số 17 và

số 19, thành phố Lào Cai 67 Bảng 3.16: Trình độ văn hóa, chuyên môn của số người trong độ tuổi lao

động tại tiểu khu đô thị số 17 và số 19, thành phố Lào Cai 68 Bảng 3.17: Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân bị thu hồi đất

tại tại tiểu khu đô thị số 17 và số 19, thành phố Lào Cai 69 Bảng 3.18: Tình hình trật tự an ninh, xã hội của người dân sau khi thu hồi

đất tại tiểu khu đô thị số 17 và số 19, thành phố Lào Cai 71 Bảng 3.19: Tình hình phát triển các công trình công trình hạ tầng kỹ

thuật, hạ tầng xã hội của người dân sau khi thu hồi đất 72 Bảng 3.20: Tình hình môi trường khu vực sống của người dân sau khi thu

hồi đất tại 2 tiểu khu đô thị số 17 và số 19 73

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ

Hình 3.1: Vị trí của thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai 32

Hình 3.2: Cơ cấu sử dụng đất tại thành phố Lào Cai năm 2017 46

Hình 3.3: Cơ cấu loại đất thu hồi GPMB cho dự án tiểu khu đô thị số 17 51

Hình 3.4: Cơ cấu loại đất thu hồi GPMB cho dự án tiểu khu đô thị số 19 51

Hình 3.5: Cơ cấu tiền bồi thường các loại tài sản vật kiến trúc trên đất 57

Hình 3.6: Cơ cấu chi phí bồi thường cho cây cối hoa màu tại 2 tiêu khu đô thị số 17 và số 19 60

Hình 3.7: Cơ cấu chi phí hỗ trợ của 5 loại hình hỗ trợ tại hai tiểu khu đô thị số 17 và số 19 - khu tái định cư mới Lào Cai - Cam Đường 62

Hình 3.8: Biều đồ số lượng lao động với các ngành nghề trước và sau khi thu hồi đất tại tiểu khu đô thị số 17 và số 19, thành phố Lào Cai 70

MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là nguồn tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá của mỗi quốc gia, là tư liệu sản xuất đặc biệt không gì có thể thay thế được đối với các ngành sản xuất nông - lâm nghiệp, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là nền tảng cho sự sống của con người và nhiều sinh vật khác, là địa bàn phân bổ các khu dân cư, kinh tế -xã hội và An ninh quốc phòng

Luật đất đai qui định về nguyên tắc, căn cứ, nội dung, trình tự tổ chức thực hiện công tác Bồi thường, GPMB khi nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án Chính vì vậy, Công tác giải phóng mặt bằng là một trong những nhiệm vụ quan trọng góp phần thúc đẩy thu hút đầu tư, phát triển kinh

tế Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, đầu tư xây

dựng các công trình, các dự án vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì Nhà nước thực hiện việc thu hồi đất, đồng thời thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư để đảm bảo ổn định đời sống và sản xuất cho người dân có đất bị thu hồi, người dân có điều kiện sinh sống, sản xuất kinh doanh bằng và tốt hơn trước, đó là chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước Để thực hiện chủ trương đó, Luật Đất đai năm 2003 và mới nhất là Luật Đất đai năm 2013

đã có những quy định cụ thể về chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế xã hội; nhằm cụ thể chính sách về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người dân có đất bị thu hồi, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 Quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất; các Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Tài chính đã ban hành các văn bản hướng dẫn về việc thực hiện giá đất, giá nhà, tiền tái định cư áp dụng đối với người có đất bị nhà nước thu hồi

Tuy nhiên, vấn đề bồi thường, giải phóng mặt bằng kéo dài vẫn đang là vấn đề nổi cộm tại nhiều địa phương, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất, đến người có đất bị thu hồi và tác động xấu đến môi trường đầu tư của nước ta Trong giai đoạn hiện nay, tình hình sử dụng đất rất phức tạp và có nhiều bất cập, với nhiều biến động diễn ra với tốc độ nhanh, công tác thu hồi đất và giải phóng mặt bằng vẫn còn nhiều bất cập, việc quản lý đất đai còn chồng chéo, thủ tục hành chính rườm rà, sự thống nhất quản lý chưa cao Việc nâng cao hiệu quả công tác quản lý là hết sức cấp thiết, hạn chế những mặt tiêu cực, đẩy nhanh tiến trình bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phát huy những mặt tích cực của nền kinh tế thị trường, đẩy nhanh tốc độ Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nước

Thành phố Lào Cai là thành phố biên giới, vùng cao, nằm hai bên bờ sông Hồng, nằm cách thủ đô Hà Nội 296 km theo đường sắt và 340 km theo đường bộ về phía Tây Bắc; cách khu du lịch thị trấn Sa Pa 35 km và cách thành phố Côn Minh tỉnh Vân Nam, Trung Quốc khoảng 500 km Trên thực tế việc quản lý quỹ đất của thành phố có rất nhiều khó khăn, đặt biệt về vấn đề bồi thường giải phóng mặt bằng Mặc dù trong những năm qua thành phố đã có nhiều chủ trương, chính sách nhằm nâng cao hiệu quả trong bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Các dự án Tiểu khu đô thị nổi lên với tiềm năng thúc đẩy nền kinh

tế của thành phố phát triển, việc bồi thường giải phóng mặt bằng là vấn đề cần thiết được quan tâm góp phần hoàn thiện chính sách bồi thường đối với người dân bị thu hồi đất nói chung và ở thành phố Lào Cai nói riêng trong việc triển khai các dự án thực tế đang đặt ra nhiều vấn đề phải nghiên cứu nghiêm túc, từ

đó có thể đưa ra các giải pháp đúng và toàn diện, đáp ứng được yêu cầu đặt ra

Để rút ra những nguyên nhân, bài học kinh nghiệm, từng bước tìm ra các giải pháp khắc phục nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện của các dự án làm cơ sở cho việc vận dụng chính sách ngày một phù hợp với thực tế dự án và thực tế địa phương; việc nghiên cứu thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư các dự án trên địa bàn thành phố Lào Cai là vấn đề cần thiết

Nhận thức được tầm quan trọng của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai tôi tiến hành thực hiện

nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất để xây dựng một số dự án khu đô thị mới trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai giai đoạn 2012- 2017” làm đề tài luận văn

Thạc sỹ chuyên ngành Quản lý đất đai

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

- Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội của thành phố Lào Cai

- Đánh giá công tác quản lý và sử dụng đất đai của nhà nước trên địa bàn thành phố Lào Cai

- Đánh giá kết quả bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại dự án tiểu khu

đô thị số 17 và số 19 tới người bị thu hồi đất

- Đánh giá tác động của các chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư của dự án tiểu khu đô thị số 17 và số 19 tới người bị thu hồi đất

- Đề xuất phương án giải quyết cho công tác bồi thường GPMB

1.3 Ý nghĩa của đề tài

1.3.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học

Thông qua quá trình nghiên cứu thực hiện đề tài giúp nâng cao năng lực cũng như rèn luyện kỹ năng của mình, vận dụng được những kiến thức đã học vào thực tiễn, đồng thời bổ sung những kiến thức còn thiếu và kỹ năng tiếp cận các phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân

Đề tài nghiên cứu về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, hỗ trợ

và tái định cư là một lĩnh vực nhạy cảm, mang tính nổi cộm trong quá trình thực hiện, song kết luận của đề tài sẽ là tiền đề và là cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo, đồng thời cũng là cơ sở khoa học để có thể đưa ra những hướng quy hoạch hợp lý, góp phần thiết thực trong việc thực hiện có hiệu quả quá trình CNH - HĐH

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ cung cấp đánh giá chung kết quả của công tác bồi thường, tình hình đời sống việc làm của người dân trước và sau khi bị Nhà nước thu hồi đất

Đề tài cũng được coi là tài liệu tham khảo cho trường, khoa và học viên các khóa tiếp theo trong ngành quản lý đất đai

1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Từ quá trình nghiên cứu đề tài, giúp tìm ra được những thuận lợi và mặt khó khăn của công tác tái định cư để từ đó rút ra những giải pháp khắc phục, góp phần đẩy nhanh tiến độ bồi thường giải phóng mặt bằng

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Cơ sở lý luận về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.1.1 Khái quát về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Bồi thường và chính sách bồi thường:

Bồi thường là đền bù những tổn hại gây ra Đền bù là trả lại tương xứng giá trị hoặc công lao Như vậy, bồi thường là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao động cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác mang lại Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất: Là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi Trong đó giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định [1] [2]

- Hỗ trợ: Hỗ trợ là giúp đỡ lẫn nhau, giúp thêm vào Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: Là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới [14]

- Tái định cư: Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để sinh sống và làm ăn Tái định cư bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu đất đai để thực hiện các dự án phát triển Tái định cư (TĐC) được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản; di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó Như vậy, TĐC là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế, xã hội đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung [15]

Hiện nay ở nước ta, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí TĐC bằng một trong các hình thức sau:

+ Bồi thường bằng nhà ở;

+ Bồi thường bằng giao đất ở mới;

+ Bồi thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở

Tái định cư là một bộ phận không thể tách rời và giữ vị trí rất quan trọng trong chính sách giải phóng mặt bằng [16]

1.1.2 Đặc điểm của quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng

Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất để xây dựng các công trình mang tính đa dạng và phức tạp Nó thể hiện khác nhau đối với mỗi một dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội

- Tính đa dạng thể hiện: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội dân cư khác nhau Khu vực nội thành, mật độ dân cư cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn; khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ [1], [14];

Khu vực ngoại thành, hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp Do đó mỗi khu vực bồi thường GPMB có những đặc trưng riêng

và được tiến hành với những giải pháp riêng phù hợp với những đặc điểm riêng của mỗi khu vực và từng dự án cụ thể [16]

- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế, xã hội đối với mọi người dân Đối với khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ được đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất còn được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê Mặt khác, cây trồng, vật nuôi trên vùng đó cũng đa dạng dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân

cư tham gia di chuyển, định giá bồi thường rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sống dân cư sau này [14], [16]

1.1.3 Vai trò của việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

- Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất trước hết là nhằm bảo đảm lợi ích công cộng

- Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nhằm bảo đảm giải quyết hài hòa lợi ích của Nhà nước và lợi ích của người bị thu hồi đất

- Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư góp phần vào việc duy trì ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội

1.2 Cơ sở khoa học và cơ sở pháp lý

1.2.1 Cơ sở khoa học

Giải phóng mặt bằng đúng tiến độ sẽ tiết kiệm được thời gian, chi phí

và sớm thực hiện dự án và đưa vào sử dụng mang lại hiệu quả tích cực về kinh tế - xã hội Ngược lại, giải phóng mặt bằng không đúng tiến độ sẽ lãng gây lãng phí thời gian, tăng chi phí, giảm hiệu quả và làm chậm tiến độ thực hiện dự án Bên cạnh đó, việc thực hiện giải phóng mặt bằng tốt sẽ giảm chi phí, có điều kiện tập chung vốn cho mở rộng đầu tư Ngược lại, nếu không tốt chi phí bồi thường lớn, không kịp hoàn thành tiến độ dự án dẫn đến quay vòng vốn chậm gâykhó khăn cho các nhà đầu tư [2], [9]

Đối với các dự án đầu tư sản xuất kinh doanh nếu không đáp ứng được tiến độ đầu tư thì mất cơ hội kinh doanh, hiệu quả kinh doanh thấp Và đối với dự án đầu tư không kinh doanh, nếu thời gian thi công kéo dài, tiến độ thi công bị ngắt quãng thì sẽ gây ra lãng phí và ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng công trình Tóm lại giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng và phức tạp Nó thể hiện khác nhau đối với mỗi dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội Như vậy, bồi thường GPMB

là khâu quan trọng mang tính chất đột phá trong quy hoạch sử dụng đất, tạo

điều kiện thuận lợi để thu hút nguồn lực đầu tư phát triển và triển khai thực hiện công tác xây dựng cơ sở hạ tầng Quá trình thực hiện công tác bồi thường GPMB phải đảm bảo hài hòa lợi ích của nhà nước, được thực hiện theo tiêu chí giữ vững ổn định và phát triển đất nước [9]

1.2.2 Cơ sở pháp lý

1.2.2.1 Các văn bản pháp quy của Nhà nước có liên quan đến công tác bồi thường GPMB

a Giai đoạn sau 01 tháng 7 năm 2004 đến 01 tháng 7 năm 2014

- Luật Đất đai 2003 (công bố ngày 10 tháng 12 năm 2003 và có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2004)

- Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29 tháng 10 năm 2004 của Chính phủ về hướng dẫn thi hành Luật Đất đai

- Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ về bồi thường thiệt hại, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất [5]

- Nghị định 188/2004/NĐ-CP ngày 16 tháng 11 năm 2004 của Chính phủ về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

- Thông tư 116/2004/TT-BTC ngày 07 tháng 12 năm 2004 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định 197/2004/NĐ-CP

- Thông tư 114/2004/TT-BTC ngày 26 tháng 11 năm 2004 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định 188/2004/NĐ-CP

- Nghị định 17/2006/NĐ-CP của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đất đai trong đó có Nghị định 197/2004/NĐ-CP cụ thể như sau: Sửa đổi, bổ sung Điểm b Khoản 1 Điều 3, sửa đổi Điều 29, bổ sung Khoản 3 vào Điều 36, sửa đổi Khoản 2 Điều 48

- Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13 tháng 8 năm 2009 của Chính phủ quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư

- Thông tư số 14/2008/TTLB – BTC – BTNMT ngày 31/1/2008 của Bộ Tài Chính - Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 84/2007/NĐ-CP của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

và giải quyết khiếu nại về đất đai

b Giai đoạn từ 01 tháng 7 năm 2014 đến nay:

Hiện nay, pháp luật quy định về vấn đề bồi thường, giải phóng mặt bằng như:

- Luật đất đai ngày ngày 29/11/2013;

- Nghị định 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ về Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai;

- Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Nghị định 44/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định

về giá đất;

- Nghị định 01/2017/NĐ-CP ngày 06/01/2017 của Chính phủ Sửa đổi,

bổ sung một số Nghị định, quy định chi tiết thi hành Luật đất đai;

- Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/6/2014 của Bộ Tài nguyên

và Môi trường về hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất;

- Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên

và Môi trường Quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Văn bản số 1601/XDCB-PTĐT ngày 23/7/2015 của Bộ trưởng bộ Xây Dựng Về việc ý kiến chấp thuận đầu tư dự án Tiểu khu đô thị số 17, Khu

đô thị mới Lào Cai - Cam Đường, thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai

1.2.2.2 Các văn bản pháp quy của địa phương có liên quan đến công tác bồi thường GPMB

a Giai đoạn từ 01 tháng 7 năm 2004 đến 01 tháng 7 năm 2014:

- Quyết định số 45/2009/QĐ-UBND ngày 25/12/2009 của UBND tỉnh Lào Cai Ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế trên địa bàn tỉnh Lào Cai [17]

- Quyết định số 22/2011/QĐ-UBND ngày 18/8/2011 của UBND tỉnh Lào sửa đổi bổ sung một số điều của bản quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế trên địa bàn tỉnh Lào Cai ban hành kèm theo quyết định số 45/2009/QĐ-UBND ngày 25/12/2009 của UBND tỉnh Lào Cai [18]

- Quyết định số 26/2013/QĐ-UBND ngày 25/7/2013 của UBND tỉnh Lào Cai Ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế trên địa bàn tỉnh Lào Cai [19]

- Quyết định số 2645/QĐ-UBND ngày 06/10/2011 của chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai phê duyệt kế hoạch đấu thầu, gói thầu lựa chọn chủ đầu tư thực hiện dự án: Khu đô thị mới tiểu khu đô thị số 17, khu đô thị mới Lào Cai - Cam Đường [24]

- Quyết định số 677/QĐ-UBND ngày 03/4/2012 của chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai Phê duyệt quy hoạch chi tiết xây dựng Tiểu khu đô thị số 17, khu đô thị mới Lào Cai - Cam Đường, thành phố Lào Cai [25]

- Quyết định số 3962/QĐ-UBND ngày 12/12/2014 của chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai Phê duyệt hệ số điều chỉnh giá đất để bồi thường khi nhà nước

thu hồi đất dự án: Tiểu khu đô thị số 17, phường Bình Minh và phường Bắc Lệnh, thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai [26]

- Quyết định số 1700/QĐ-UBND ngày 15/8/2011 của chủ tịch UBND thành phố Lào Cai Về việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư công trình: Tiểu khu đô thị số 17, khu đô thị mới Lào Cai - Cam Đường thành phố Lào Cai

- Thông báo số 79/ TB-UBND của chủ tịch UBND thành phố Lào Cai ngày 07/6/ 2012 Về chủ trương thu hồi đất để thực hiện dự án: Tiểu khu đô thị số 17, khu đô thị mới Lào Cai - Cam Đường

b Giai đoạn từ 01 tháng 7 năm 2014 đến nay:

- Quyết định số 13/2015/QĐ-UBND ngày 9/4/2015 của UBND tỉnh Lào Cai Ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Lào Cai [20]

- Quyết định số 91/2014/QĐ-UBND ngày 20/12/2014 của UBND tỉnh Lào Cai về việc quy định Bảng giá đất giai đoạn 2015 - 2019 trên địa bàn tỉnh Lào Cai [21];

- Quyết định số: 17/2015/QĐ-UBND ngày 22/4/2015 của UBND tỉnh Lào Cai về việc Ban hành quy định áp dụng đơn giá bồi thường thiệt hại về nhà, công trình gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Lào Cai [22]

- Quyết định số: 19/2015/QĐ-UBND ngày 25/4/2015 của UBND tỉnh Lào Cai về việc Ban hành Quy định áp dụng đơn giá bồi thường thiệt hại về cây trồng, vật nuôi là thủy sản khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Lào Cai [23]

- Văn bản số: 246/HĐND-TT của HĐND tỉnh Lào Cai ngày 30/10/

2014 Về việc thỏa thuận tờ trình của UBND tỉnh Lào Cai

- Quyết định số: 4544/QĐ-UBND ngày 08/12/2015 của chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai Phê duyệt chấp thuận đầu tư dự án: Khu đô thị mới, Tiểu khu đô thị số 17, Khu đô thị mới Lào Cai - Cam Đường, thành phố Lào Cai

- Thông báo số 154/TB-SXD ngày 05/9/2011 của Sở Xây dựng Lào Cai

về việc thông báo giới thiệu địa điểm đất lập quy hoạch công trình: Quy hoạch chi tiết xây dựng tỷ lệ 1/500 tiểu khu đô thị số 19, khu đô thị mới Lào Cai- Cam Đường;

- Quyết định số: 957/QĐ-UBND ngày 03/5/2012 của UBND tỉnh Lào Cai về việc phê duyệt quy hoạch chi tiết xây dựng tỉ lệ 1/500 Tiểu khu đô thị

số 19, khu đô thị mới Lào Cai- Cam Đường;

- Công văn số: 1780/UBND- TNMT ngày 03/7/2012 của UBND tỉnh Lào Cai về việc ủy quyền thông báo thu hồi đất [32];

- Công văn số: 2562/UBND-QLĐT ngày 06/9/2012 của UBND tỉnh Lào Cai về việc thực hiện GPMB dự án Tiểu khu đô thị số 19 phường Bắc Lệnh, thành phố Lào Cai [33];

- Quyết định số: 888/QĐ-UBND ngày 16/4/2013 của UBND tỉnh Lào Cai về việc phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chi tiết xây dựng Tiểu khu đô thị

số 19, phường Bắc Lệnh, thành phố Lào Cai [34];

- Quyết định số: 104/QĐ-UBND ngày 12/1/2015 của UBND tỉnh Lào Cai về việc phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chi tiết xây dựng Tiểu khu đô thị

số 19, phường Bắc Lệnh, thành phố Lào Cai [35];

1.3 Cơ sở thực tiễn của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

1.3.1 Chính sách bồi thường GPMB của một số nước trên thế giới

Đối với bất cứ một quốc gia nào trên thế giới, đất đai là nguồn lực quan trọng nhất, cơ bản của mọi hoạt động đời sống kinh tế - xã hội Khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ cho các mục đích của quốc gia đã làm thay đổi toàn bộ đời sống kinh tế của hàng triệu hộ dân và người dân, người bị ảnh hưởng

không những không hạn chế về số lượng mà còn có xu hướng ngày càng tăng Dưới đây là một số kinh nghiệm quản lý đất đai của các nước trên thế giới sẽ phần nào giúp ích cho Việt Nam chúng ta, đặc biệt trong chính sách bồi thường GPMB

1.3.1.1 Tại Trung Quốc

Ở Trung Quốc, đất đai thuộc chế độ công hữu nên lợi ích công là điều kiện tiền đề để áp dụng quyền thu hồi đất một cách hợp pháp Việc thu hồi đất được thực hiện chặt chẽ để tránh sự lạm quyền của chính quyền địa phương Phạm vi đất bị thu hồi phục vụ cho lợi ích công gồm: đất phục vụ cho quân sự

- quốc phòng; các cơ quan nhà nước và các cơ quan nghiên cứu sự nghiệp; công trình giao thông, năng lượng; kết cấu hạ tầng công cộng; công trình công ích và phúc lợi xã hội, công trình trọng điểm quốc gia, bảo vệ môi trường sinh thái và phục vụ cho các lợi ích công cộng khác theo quy định của pháp luật

Quy trình thu hồi đất gồm 4 bước: (1) Khảo sát về các điều kiện thu hồi đất (dân số nông nghiệp, đất canh tác trên thu nhập đầu người, tổng sản lượng hàng năm, diện tích đất, loại đất và vấn đề sở hữu của khu vực bị ảnh hưởng); (2) Xây dựng dự thảo kế hoạch thu hồi đất; (3) Cơ quan quản lý đất đai báo cáo với chính quyền địa phương, trình kế hoạch thu hồi đất và các tài liệu khác lên cấp cao hơn để kiểm tra, phê duyệt; (4) Thông báo, công bố dự án sau khi dự án được phê duyệt Việc công bố phải được thực hiện kịp thời, cụ thể về kế hoạch thu hồi và bồi thường Chính quyền địa phương có trách nhiệm thông báo và giải thích các vấn đề có liên quan Sau ngày thông báo, các tài sản trong khu vực dự án sẽ không được cải tạo, mở rộng [9], [14]

Cơ quan có thẩm quyền thu hồi đất ở Trung Quốc, chỉ có Chính phủ và chính quyền cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương mới có thẩm quyền thu hồi đất Công tác quản lý giải phóng mặt bằng được giao cho Cục Quản lý tài nguyên đất đai tại các địa phương thực hiện Chủ thể được nhận khu đất sau khi được thu hồi sẽ thuê một đơn vị xây dựng giải tỏa mặt bằng khu đất

đó (thông thường là các đơn vị chịu trách nhiệm thi công công trình trên khu đất giải tỏa) [15]

Nguyên tắc bồi thường khi thu hồi đất được xác định là phải bảo đảm cho người bị thu hồi đất có chỗ ở bằng hoặc cao hơn so với nơi ở cũ Bồi thường khi thu hồi đất không căn cứ giá thị trường, mà phụ thuộc vào mục đích sử dụng ban đầu của khu đất bị thu hồi, cụ thể là: đối với đất nông nghiệp, cách tính tiền bồi thường đất đai và tiền trợ cấp tái định cư căn cứ theo giá trị tổng sản lượng của đất đai những năm trước đây rồi nhân với một

hệ số do nhà nước quy định Mức bồi thường được tính bằng 6 đến 10 lần giá trị sản lượng hàng năm trung bình của ba năm trước khi thu hồi Trợ cấp tái định cư được tính bằng 4 đến 6 lần giá trị sản lượng hàng năm trung bình Bồi thường về hoa màu và các công trình hiện có sẽ do chính quyền địa phương quyết định Trong trường hợp mức bồi thường không đủ để duy trì mức sống ban đầu, thì có thể tăng thêm, tuy nhiên, tổng mức bồi thường không vượt quá

30 lần giá trị sản lượng trung bình của 3 năm trước khi thực hiện thu hồi nếu như các quy định trong luật không đủ duy trì mức sống hiện tại của người nông dân [3]

Đối với đất ở, số tiền bồi thường được xác định bao gồm: giá cả xây dựng lại nhà ở, sự chênh lệch giữa xây dựng lại nhà mới và nhà cũ; giá đất tiêu chuẩn và trợ cấp về giá Giá xây dựng nhà mới được xác định là khoảng cách chênh lệch giữa giá trị còn lại của nhà cũ và chi phí xây dựng lại nhà mới Còn giá đất tiêu chuẩn do Nhà nước quyết định, căn cứ theo giá đất trong cùng khu vực Việc trợ cấp về giá cũng do chính quyền xác định Khoản tiền bồi thường này được tính theo mét vuông, cộng lại và nhân với diện tích xây dựng của nhà ở Trường hợp Nhà nước có nhà ở tái định cư thì người được bồi thường sẽ được phân nhà với diện tích tương đương số tiền họ đã nhận được bồi thường [4]

1.3.1.2 Tại Hàn Quốc

Ở Hàn Quốc, mặc dù đất đai là sở hữu tư nhân nhưng trong nhiều

trường hợp, Nhà nước có quyền thu hồi đất của người dân Các trường hợp đó là: thu hồi đất để phục vụ mục đích quốc phòng - an ninh; dự án đường sắt, đường bộ, sân bay, đập nước thủy điện, thủy lợi; dự án xây dựng trụ sở cơ quan nhà nước, nhà máy điện, viện nghiên cứu; dự án xây dựng trường học, thư viện, bảo tàng; dự án xây dựng nhà, xây dựng cơ sở hạ tầng trong khu đô thị mới, khu nhà ở để cho thuê hoặc chuyển nhượng [3], [4]

Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất được thực hiện theo phương thức tham vấn và cưỡng chế Phương thức tham vấn được thực hiện thông qua việc các cơ quan công quyền thỏa thuận với người bị thu hồi đất về phương

án, cách thức bồi thường Trong trường hợp tham vấn bị thất bại, Nhà nước phải sử dụng phương thức cưỡng chế Theo thống kê của Cục Chính sách đất đai Hàn Quốc, ở Hàn Quốc có 85% tổng số các trường hợp Nhà nước thu hồi đất thực hiện theo phương thức tham vấn; chỉ có 15% các trường hợp thu hồi đất phải sử dụng phương thức cưỡng chế [1], [4]

Ở Hàn Quốc, Tổ chức Nhà ở Quốc gia (một tổ chức xã hội đứng ra bảo

đảm trách nhiệm cung cấp nhà ở tại đô thị, hoạt động như một nhà đầu tư độc lập) được phép thu hồi đất theo quy hoạch để thực hiện các dự án xây nhà ở

Nhà nước bồi thường khi thu hồi đất trên cơ sở các nguyên tắc sau: Thứ

nhất, việc bồi thường do chủ dự án thực hiện Thứ hai, chủ đầu tư phải thực

hiện bồi thường đầy đủ cho chủ đất và cá nhân liên quan trước khi tiến hành

xây dựng các công trình công cộng Thứ ba, thực hiện bồi thường cho chủ đất phải bằng tiền mặt, sau đó mới bằng đất hoặc nhà ở xã hội Thứ tư, thực hiện

bồi thường áp dụng cho từng cá nhân [1]

1.3.1.3 Tại Singapore

Ở Singapore, mặc dù có nhiều hình thức sở hữu khác nhau về đất đai (sở hữu nhà nước, sở hữu tư nhân) song việc thu hồi đất chỉ được thực hiện để

sử dụng vào mục đích công cộng như: phát triển cơ sở hạ tầng; xây dựng công trình phúc lợi xã hội; chỉnh trang đô thị Và được Nhà nước đứng ra thu hồi đất rồi giao hoặc cho các công ty, nhà đầu tư thuê đất Công tác thu hồi đất phải được sự cho phép bởi Chính phủ và các thành viên trong Nội các Chính phủ, sau khi đã thảo luận và tham khảo ý kiến cộng đồng [15]

Ở Singapore, mức bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất được xác định căn cứ vào giá trị thực tế của bất động sản của chủ sở hữu; các chi phí tháo

dỡ di chuyển chỗ ở hợp lý; chi phí mua nguyên vật liệu xây dựng nhà ở mới… Trường hợp người bị thu hồi đất không tán thành với phương án bồi thường thiệt hại do Nhà nước xác định, họ có quyền thuê một tổ chức định giá

tư nhân để tiến hành định giá lại các chi phí thiệt hại Nhà nước trả tiền cho công tác định lại giá này [4], [15]

Việc xác định giá bồi thường được Singapore thực hiện căn cứ vào giá trị bất động sản do người bị thu hồi đất đầu tư chứ không căn cứ vào giá trị thực tế của bất động sản Phần giá trị tăng thêm do sự đầu tư cơ sở hạ tầng của Nhà nước được bóc tách khỏi giá trị bồi thường của bất động sản Điều này có nghĩa là Nhà nước không bồi thường theo giá bất động sản hiện tại mà bồi thường theo giá thấp hơn do trừ đi phần giá trị bất động sản tăng thêm từ

sự đầu tư cơ sở hạ tầng của Nhà nước [1], [16]

Nhà nước chi trả tiền bồi thường thu hồi đất làm hai đợt: đợt thứ nhất, nhà nước trả 20% tổng giá trị bồi thường khi chủ nhà thực hiện việc tháo dỡ nhà ở Đợt thứ 2, phần còn lại sẽ được thanh toán khi người bị thu hồi đất ở hoàn tất việc di chuyển chỗ ở [16]

1.3.1.4 Tại Pháp

Pháp được đánh giá là một trong những nước có thể chế trưng thu chi

tiết và hoàn chỉnh nhất Thủ tục trưng thu của Pháp gồm hai giai đoạn: giai đoạn hành chính (làm các công việc chuẩn bị thu hồi) và giai đoạn tư pháp (liên quan đến chuyển quyền sở hữu)

Ở Pháp, đối với các trường hợp sử dụng đất vào mục đích chung như

quốc phòng - an ninh; lợi ích quốc gia; lợi ích công cộng thì Nhà nước thực hiện quyền ưu tiên mua đất của chủ sở hữu tư nhân trên cơ sở đàm phán thỏa thuận về giá Trường hợp thỏa thuận không đạt hoặc chủ sở hữu tư nhân không muốn bán đất thì Nhà nước được quyền trưng thu đất đai có bồi thường cho chủ sở hữu [14], [15]

Trước hết, bên có nhu cầu thực hiện dự án nộp hồ sơ cho Tỉnh trưởng Tỉnh trưởng bổ nhiệm điều tra viên hoặc một hội đồng điều tra để tiến hành điều tra sơ bộ và chỉ rõ đối tượng, thời hạn điều tra; đồng thời, thông báo trên báo chí, cách thức để công chúng tìm hiểu, nêu ý kiến về hồ sơ dự án Trên cơ

sở kết quả điều tra được trình lên, Tỉnh trưởng sẽ thông báo cho chủ dự án, tòa án hành chính và cũng gửi cho tất cả các xã, phường liên quan Chậm nhất

là một năm sau khi kết thúc điều tra sơ bộ, tùy từng trường hợp theo luật định, Tỉnh trưởng ra quyết định về tính khả nhượng của các tài sản có trong danh mục trưng thu, chuyển quyết định đó sang tòa án Sau khi có lệnh của tòa án, các chủ sở hữu không được chuyển nhượng, thế chấp tài sản Chủ dự án thông báo dự kiến về mức bồi thường và mời các bên bị trưng thu cho biết yêu cầu của họ trong vòng 15 ngày Hai bên có một tháng để xử lý những bất đồng, nếu không thống nhất được thì mức bồi thường sẽ do tòa án quyết định, có nêu rõ các khoản bồi thường chính, các khoản bồi thường phụ (như việc làm, hoa màu, di chuyển, kinh doanh ) và cơ sở của việc tính toán Những khoản bồi thường này sẽ phải trả đầy đủ tính theo giá trong ngày ra lệnh trưng thu và chủ dự án phải trả chi phí xác định mức bồi thường của tòa án [14]

1.3.1.5 Tại Australia

Việc thu hồi đất được thực hiện theo quy trình chung, bao gồm 5 bước: (1) Bộ trưởng gửi công văn chính thức mời người có đất tới thảo luận với Bộ trưởng về việc bán đất cho Nhà nước; (2) Khi thảo luận không có kết quả thì

cơ chế chiếm giữ đất đai bắt buộc được vận hành bằng thông báo chính thức

của Nhà nước về việc sử dụng đất đó vào mục đích công cộng trên Công báo của Chính phủ Bang; (3) Chủ đất cũ bắt đầu thực hiện thủ tục đòi bồi thường

về đất; (4) Các thủ tục định giá đất theo thị trường được tiến hành; (5) Chủ đất

cũ có thể yêu cầu Trọng tài hoặc Tòa án để giải quyết tranh chấp về giá bồi thường [4], [15]

Ở Australia, mỗi bang đều có một Cục quản lý đất đai và một Cục định giá Trước đây, các cục này đều là cơ quan hành chính của Bang Sau đó, các

cơ quan này được chuyển dần sang thành các cơ quan dịch vụ công, thực hiện các dịch vụ về quản lý đất đai và định giá theo yêu cầu của nhà nước cũng như của thị trường Giá tính mức bồi thường là giá thị trường; được xác định

là số tiền mà tài sản đó có thể bán được một cách tự nguyện, sẵn sàng ở một thời điểm nhất định Nguyên tắc chung khi thực hiện bồi thường là phải thực hiện đàm phán, thỏa thuận về giá vào giai đoạn một; khi không đạt được thỏa thuận giữa tổ chức có thẩm quyền và người có đất thì tổ chức có thẩm quyền

áp dụng cơ chế chiếm giữ đất đai bắt buộc vào giai đoạn hai [15]

1.3.1.6 Tại Ấn Độ

Ở Ấn Độ, Nhà nước dựa trên giá thị trường của đất và thiệt hại tính ở thời điểm thông báo để cân nhắc quyết định bồi thường Ngoài giá thị trường, tòa án sẽ cộng thêm 30% do cân nhắc đền bù việc thu hồi bắt buộc Nguyên tắc định giá dựa trên giá thị trường của đất ở thời điểm bồi thường Chuyên gia định giá sẽ lấy giá trị cao hơn giữa giá trị tối thiểu của khu đất; giá bán trung bình của ít nhất 50% giao dịch có giá trị cao hơn đối với mảnh đất tương tự của khu vực đó, hoặc giá bán trung bình của ít nhất 50% các mảnh đất có giá trị cao hơn cho dự án [3], [16]

1.3.2 Khái quát thực trạng công tác giải phóng mặt bằng trong nước

1.3.2.1 Tại Hà Nội

Trong những năm qua, Thành ủy, HĐND, UBND thành phố Hà Nội đã quan tâm chỉ đạo các cấp, các ngành thực hiện có hiệu quả các chủ trương của

Đảng và Nhà nước về công tác giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất

để thực hiện các dự án đầu tư trên địa bàn, góp phần quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội thủ đô Chỉ tính riêng trong 6 tháng đầu năm 2013, thành phố tiếp tục triển khai thực hiện BT&GPMB đối với 104 dự án; đã tiến hành kiểm kê được 15,3 ha đất của 642 hộ; đã thu hồi bàn giao 27,1 ha đất của 1.221 hộ (trong đó gồm cả của năm 2012 chuyển tiếp), với tổng số tiền bồi thường được duyệt là 30,6 tỷ đồng Thành phố đã tổ chức chi trả cho 814

hộ, với số tiền trên 17,5 tỷ đồng, đồng thời tiếp tục giải quyết tồn tại, vướng mắc về BT&GPMB của một số dự án đã và đang thực hiện Do nhận thức được ý nghĩa và tầm quan trọng của việc xây dựng các khu tái định cư nên trong thời gian qua thành phố đã tập trung chỉ đạo tích cực đẩy nhanh tiến độ xây dựng các khu tái định cư trên địa bàn, đảm bảo về hạ tầng kỹ thuật thiết yếu để giao đất tái định cư cho các hộ dân, GPMB, đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện, thành phố cũng đã gặp nhiều khó khăn, vướng mắc trong công tác BT&GPMB và xây dựng khu tái định cư như: Tiến độ thực hiện BT&GPMB một số dự án còn chậm, chưa đáp ứng yêu cầu làm ảnh hưởng đến tiến độ dự án, gây thiệt hại không nhỏ trong đầu tư xây dựng Công tác kiểm đếm đất đai, tài sản, lập phương án, dự toán bồi thường còn có sự nhầm lẫn, sai sót tạo nên những thắc mắc, khiếu nại không đáng có của người dân Ngoài ra, tiến độ xây dựng các khu tái định cư và việc xét quyệt cấp đất tái định cư cho các hộ phải di chuyển còn chậm Một số dự án do chủ đầu tư khó khăn về mặt tài chính phục vụ cho công tác BT&GPMB, không đảm bảo chi trả cho người dân Các 18 dự án phải có tái định cư cho người dân nhưng đa số việc lập dự án tái định cư chỉ được tiến hành khi các chủ dự án triển khai các dự án đầu tư dẫn đến khiếu kiện và làm chậm công tác GPMB [4], [15]

1.3.2.2 Tại Thái Nguyên

Từ năm 2013 đến nay tỉnh Thái Nguyên đã thực hiện việc GPMB cho

385 công trình, dự án, diện tích đất thu hồi là 946,4 ha với số tiền chi trả bồi

thường lên tới 2.213,7 tỷ đồng Có thể kể đến các dự án tiêu biểu được GPMB như: Dự án Nhà máy điện tử Samsung (Khu công nghiệp Yên Bình), dự án Khu côn nghiệp Điềm Thụy thuộc Phú Bình và Phổ Yên với diện tích được quy hoạch là 350ha; tổ hợp Yên Bình khoảng gần 800ha, trong đó dự án sân golf 36 lỗ 185ha, khu đô thị cửa ngõ 100ha, mở rộng khu công nghiệp Yên bình từ 200ha lên 495ha, dự án đường cao tốc Thái Nguyên Bắc Kạn Tiếp đó

là việc GPMB dứt điểm Dự án nhà hát ca múa nhạc dân gian Việt Bắc Đây cũng là công trình trọng điểm được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch phê duyệt Thực hiện bàn giao mặt bằng thi công xây dựng, hoàn thành theo tiến

độ Dự án xây dựng Quốc lộ 3 mới, Quốc lộ 3 cũ Hà Nội - Thái Nguyên và nhiều dự án phải thu hồi đất, bồi thường GPMB xây dựng đường giao thông, nông thôn mới Có được kết quả như trên là do Tỉnh ủy, HĐND và UBND tỉnh quan tâm tập trung lãnh đạo, chỉ đạo các ngành các cấp vào cuộc quyết liệt, công tác chỉ đạo kiểm tra, giám sát giải quyết vướng mắc được thực hiện thường xuyên Lãnh đạo UBND tỉnh và Thường trực Ban chỉ đạo công tác GPMB và hỗ trợ tái định cư cùng các ngành của tỉnh đã tiến hành nhiều cuộc làm việc trực tiếp với các địa phương, doanh nghiệp chỉ đạo xử lý dứt điểm các tồn tại, tháo gỡ khó khăn, giải quyết kịp thời những kiến nghị, đề nghị của các chủ dự án; tổ chức các cuộc đối thoại trực tiếp với các hộ dân trong vùng

dự án nhằm giải đáp những vướng mắc phát sinh trong công tác bồi thường,

hỗ trợ tái định cư đẩy nhanh tiến độ bồi thường, GPMB cho các dự án Việc nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước được thực hiện với nhiều hình thức, phương pháp phù hợp Cộng với sự phấn đấu nhiệt tình của cán bộ làm công tác GPMB và đặc biệt là sự ủng hộ đồng thuận cao của nhân dân đã chấp nhận khó khăn khi di chuyển, tự nguyện hiến đất bàn giao mặt bằng với số l ượng và giá trị lớn trong thời gian ngắn Cuối năm 2016, tỉnh Thái Nguyên triển khai nhiều dự án hàng nghìn tỷ đồng, điển hình là: dự án khu du lịch tâm linh Hồ Núi Cốc tổng mức đầu tư 15.000 tỷ đồng; dự án xây

dựng cấp bách hệ thống chống lũ lụt sông Cầu kết hợp hoàn thiện hạ tầng đô thị hai bên bờ sông Cầu với hơn 18.000 tỷ đồng; dự án nghĩa trang hiện đại

An Lạc Viên Thái Nguyên với tổng mức đầu tư hơn 300 tỷ đồng [15]

1.3.2.3 Tại Lào Cai

Thực hiện Luật Đất đai năm 2013, tỉnh Lào Cai đã thực hiện nghiêm túc các văn bản pháp luật trong chỉ đạo điều hành việc thu hồi đất, giải phóng mặt bằng, tái định cư cho nhân dân các vùng dự án Công tác chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ quản lý về đất đai ở cơ sở đã được tổ chức thực hiện, kiểm tra, đánh giá nghiêm túc

Trong 2 năm (2015-2016) trên địa bàn tỉnh có 1.253 dự án, với tổng diện tích đất phải thu hồi khoảng 5.432,36 ha Thực tế đã triển khai 341 dự án/1.253 dự án, bằng 27,21% Trong đó, số lượng dự án bảo đảm tiến độ bàn giao mặt bằng là 296 dự án; số lượng dự án chậm tiến độ bàn giao mặt bằng là

45 dự án tiến hành thu hồi tổng diện tích đất đã bồi thường, giải phóng mặt bằng là 699,59ha/5.432,36 ha Số hộ bị ảnh hưởng là 2.705 hộ; tổng số tiền đã chi trả bồi thường, hỗ trợ là 947.279,215 triệu đồng Việc xác định giá đất để tính tiền bồi thường khi nhà nước thu hồi đất được tính giá cụ thể theo quy định Diện tích đất bố trí tái định cư là 113.157,79 m2; số hộ được bố trí tái định cư 1.062 hộ Qua giám sát trên thực tế và báo cáo của các ngành chức năng, các huyện, thành phố cho thấy: Số lượng dự án bảo đảm tiến độ bàn giao mặt bằng là 296 dự án; số lượng dự án chậm tiến độ bàn giao mặt bằng là

45 dự án Việc chậm tiến độ chủ yếu do còn vướng mắc trong quy đinh của Luật và các văn bản hướng dẫn thực hiện còn một số điểm bất cập, chưa phù hợp với thực tế Nhìn chung công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ

và tái định cư trên địa bàn tỉnh trong những năm qua cơ bản được các địa phương thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục quy định của pháp luật, đáp ứng được tiến độ giải phóng mặt bằng để thực hiện các dự án về phát triển kinh tế

- xã hội trên địa bàn tỉnh Chủ đầu tư các dự án, chính quyền địa phương và

người dân có sự phối hợp và đồng thuận cao trong việc thu hồi đất giải phóng mặt bằng hỗ trợ tái định cư Nhiều dự án, chủ đầu tư đã thực hiện tốt cam kết với người dân trong việc đền bù giải phóng mặt bằng, hỗ trợ tái định cư; làm tốt công tác an sinh xã hội cho người dân tại các vùng bị thu hồi đất như hỗ trợ sản xuất, tạo công ăn việc làm, hỗ trợ học nghề cho người lao động bị mất đất, hỗ trợ chính quyền và người dân trong việc xây dựng nông thôn mới, thăm hỏi các hộ nghèo, gia đình chính sách trong các dịp lễ tết, hỗ trợ chuyển đổi nghề cho đồng bào dân tộc thiểu số bị thu hồi đất… Giúp cho cuộc sống của người dân bị thu hồi đất dần ổn định, yên tâm phát triển kinh tế Một số

dự án chủ đầu tư đã chủ động thay đổi phương án so với thiết kế ban đầu nên

đã giảm được diện tích đất phải thu hồi, giảm chi phí đền bù và thiệt hại cho người dân Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đã đạt được, vẫn còn những tồn tại, hạn chế như công tác chỉ đạo điều hành tuy đã có nhiều chuyển biến, song chưa có bước đột phá, những vi phạm trong quản lý, sử dụng đất vẫn còn, tình hình khiếu nại, tố cáo về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư vẫn còn diễn biến phức tạp Công tác quản lý Nhà nước về đất đai trên địa bàn các huyện, thành phố còn nhiều hạn chế, nên để xảy ra tình trạng người dân tự ý sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất không đúng quy định, làm nhà trên đất nông nghiệp, thực hiện cho tặng, chuyển nhượng quyền sử dụng đất không đúng quy định Việc lập hồ sơ địa chính đất đai còn nhiều bất cập, chưa có sự thống nhất và đồng bộ dẫn đến có sự chồng chéo về chủ sử dụng đất, loại đất không đúng với thực tế sử dụng Công tác lập và phê duyệt dự án đầu tư chưa được thực hiện sát với tình hình thực tế, đặc biệt là công tác lập và trình phê duyệt kinh phí thực hiện giải phóng mặt bằng của dự án Từ những kết quả đạt được và những khó khăn trên, UBND tỉnh cần giao cho Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp với các ngành và các huyện, thành phố rà soát những bất cập trong quy định của pháp luật về thu hồi đất của Luật đất đai và các văn bản hướng dẫn để có cơ sở báo cáo trung ương sửa đổi, bổ sung; Yêu cầu các chủ đầu tư phải đảm bảo kinh phí để xây dựng các công trình dự án, trước khi

phải thu hồi đất phải bố trí kinh phí để chi trả cho nhân dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số trước khi thực hiện dự án, không kéo dài việc chi trả tiền làm ảnh hưởng đến đời sống của nhân dân; tạo điều kiện thành lập, khuyến khích

và hướng dẫn các cơ sở sản xuất kinh doanh chuyển đổi nghề cho đồng bào dân tộc thiểu số sau khi bị thu hồi đất, làm các thủ tục cấp phép theo quy định của pháp luật; Tăng cường công tác thanh tra kiểm tra đối việc thu hồi các dự

án lớn nhằm kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình giải phóng mặt bằng, hỗ trợ tái định cư… Nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự

án và bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người dân; tập huấn cho cán bộ làm công tác địa chính để nâng cao chất lượng quản lý nhà nước về đất đai Có thể thấy, qua hơn 2 năm thực hiện Luật Đất đai, tỉnh Lào Cai đã có bước chuyển quan trọng trong công tác thu hồi đất, đền bù giải phóng mặt bằng, thực hiện tái định cư cho nhân dân các dân tộc trong những dự án phải thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh Việc công khai minh bạch trong thu hồi đất, đền bù giải phóng mặt bằng là khâu quyết định tạo sự đồng thuận của nhân dân và doanh nghiệp Mặc dù còn những khó khăn, hạn chế, song tỉnh luôn chỉ đạo các dự án phải đặt lợi ích an sinh xã hội song song với lợi ích kinh tế, nhằm đảm bảo đời sống cho bà con các dân tộc bị thu hồi đất phục

vụ cho các dự án phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh [13]

1.4 Một số nghiên cứu liên quan đến giải phóng mặt bằng

- Qua nghiên cứu “Đánh giá tác động của công tác giải phóng mặt

bằng đến kinh tế, xã hội, môi trường ở một số dự án trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ” năm 2017 của tác giả Mai Chiến Thắng Từ dự án

đường Vũ Thê Lang và hạ tầng hai bên đường và dự án quy hoạch đất ởđể giao và đấu giá QSD Đất khu vực Đồi Măng là hai dự án trọng điểm của thành phố Việt Trì được tỉnh và thành phố rất quan tâm chỉ đạo, phương án bồi thường GPMB đã được lập đầy đủ các nội dung và áp giá theo đúng chính sách quy định Tác động của công tác bồi thường, GPMB đến kinh tế

của người dân: Tạo cơ hội tăng thu nhập cho lao động trong ngành phi nông nghiệp Cụ thể, có 18,18% hộđược phỏng vấn ở hai dự án cho rằng thu nhập của họ có tăng sau khi bị thu hồi đất Tác động của công tác bồi thường, GPMB đến xã hội của người dân: Tạo cơ hội cho các lao động tham gia vào các hoạt động phi nông nghiệp [16]

- Qua nghiên cứu “Đánh giá ông tác bồi thường giải phóng mặt bằng

để thực hiện một số dự án trên địa bàn thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn năm 2016” tác giả Dương Thị Thu Thủy đã cho thấy Công tác bồi thường,

giải phóng mặt bằng trên địa bàn thành phố Lạng Sơn qua dự án nghiên cứu:

Dự án Tái định cư khối 2, phường Vĩnh Trại áp dụng thống nhất theo luật; các văn bản dưới luật và Quyết định, quy định của UBND tỉnh Đồng thời khẳng định tác động dự án đã làm giảm tỷ lệ lao động ngành nông nghiệp giảm đi, tỷ lệ lao động trong ngành phi nông nghiệp và tỷ lệ lao động không

có việc làm sau khi bị thu hồi đất cũng tăng Thu nhập của hộ dân sau khi bị thu hồi đất 1 năm có xu hướng tăng [15]

- Theo Phạm Văn Hùng (2015) [1] cho thấy: Công tác GPMB trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa vẫn còn chậm so với tiến độ đề ra với nhiều nguyên nhân Công tác quản lý Nhà nước về đất đai còn buông lỏng, nhiều vướng mắc còn tồn đọng khá dai dẳng nhưng không kịp thời giải quyết Không ít các trường hợp Nhà nước phải mặc nhiên công nhận quyền sử dụng đất cho các chủ sử dụng không có giấy tờ về quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật đất đai Việc điều tra, đo đạc, lập và chỉnh lý hồ sơ địa chính còn nhiều hạn chế Những hạn chế của công tác này làm ảnh hưởng đến công tác xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Những nơi chưa có quy hoạch kế hoạch sử dụng đất, công tác quản lý đất đai yếu kém, số liệu không đảm bảo độ tin cậy, việc khoanh định các loại đất, định hướng sử dụng không sát với thực tế thì ở đó công tác GPMB gặp nhiều khó khăn phức tạp, hiệu quả thấp Các văn bản pháp lý liên quan đến vấn đề quản

lý nhà nước về đất đai nói chung, trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư nói riêng thiếu tính thực tế, không ổn định và chưa thực sự hoàn chỉnh Chính quyền các cấp không có đầy đủ hồ sơ quản lý, không cập nhật biến động thường xuyên và không quản lý được những vụ việc mua bán, chuyển nhượng đất đai trái phép Chính điều này gây khó khăn cho người thi hành đồng thời làm mất lòng tin trong dân Là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự chậm trễ, ách tắc trong công tác giải quyết các mối quan hệ đất đai nói chung

và GPMB nói riêng [1]

- Theo ông Lê Anh Quân (2014) cho thấy: Thực tế triển khai GPMB trên địa bàn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội vẫn gặp một số khó khăn, vướng mắc như sau [3]:

Thứ nhất, về việc thông báo thu hồi đất đến từng hộ dân gây nhiều khó khăn

Thứ hai, giữa quyết định thu hồi đất và phương án được duyệt phải được thực hiện trong vòng 1 ngày gây nhiều khó khăn cho địa phương

Thứ ba, GPMB xong mới giao đất cũng nảy sinh nhiều bất cập Theo chúng tôi nên GPMB đến đâu, giao đất đến đó

Thứ tư, về quy định cưỡng chế kiểm đếm khá phức tạp, mất nhiều thời gian, vật chất

Thứ năm, về dự thảo phương án hỗ trợ có thể gây ra khiếu kiện kéo dài nếu có sự điều chỉnh theo hướng giảm

Thứ sáu, về vấn đề giá đất Tuy theo chủ trương sát giá thị trường nhưng trên thực tế, người dân không bao giờ thông báo giá thật để tránh nộp thuế thu nhập cá nhân khi chuyển nhượng Nên quy định giá đất đền bù khi được địa phương báo cao lên dù cao hơn từ 1-2 lần vẫn thấp hơn thực tế rất nhiều, dẫn đến hiện tượng người dân không đồng ý với phương án giá đền bù, gây chậm trễ cho công tác GPMB

- Theo Hà Thanh Tùng (2013) cho thấy: Công tác GPMB trên địa bàn tỉnh Phú Thọ còn gặp nhiều khó khăn, cụ thể: Bảng giá đất trên địa bàn tỉnh ban hành để bồi thường giải phóng mặt bằng có giá đất còn thấp hơn giá đất thị trường [16]

Việc quản lý nhà nước về đất đai ở các địa phương từ những năm trước đây còn chưa chặt chẽ, để xảy ra tình trạng lấn chiếm đất, sử dụng đất không

rõ nguồn gốc, gây nhiều khó khăn cho việc xác định diện tích từng loại đất

Công tác GPMB liên quan đến quyền lợi trực tiếp, thiết thực của nhiều người dân, trình độ dân trí nhiều nơi còn có hạn, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của Nhà nước còn phức tạp, thay đổi nhiều, trong khi công tác tuyên truyền, quán triệt chủ trương chính sách nhiều nơi chưa tốt dẫn đến người dân còn có cách hiểu khác nhau về chính sách của Nhà nước làm kéo dài thời gian giải phóng mặt bằng, có nơi còn xảy ra tình trạng khiếu kiện đông người, gây mất trật tự trị an

Trong quá trình thực hiện, nhiều hạng mục, nội dung phát sinh, các quy định của Nhà nước chưa điều chỉnh hết, các cấp các ngành phải bàn bạc, thống nhất đề xuất UBND tỉnh xử lý, nên kéo dài thời gian công tác giải phóng mặt bằng;

Một số dự án về giao thông liên quan đến nhiều tỉnh khác nhau, trong khi chính sách bồi thường của các tỉnh chưa đồng nhất, như: Giá đất, chính sách hỗ trợ dẫn đến người dân so sánh và có nhiều ý kiến với cơ quan nhà nước làm kéo dài thời gian giải phóng mặt bằng (dự án đường cao tốc Nội Bài

- Lào Cai…)

Chức năng tham mưu tổ chức thực hiện, thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có thay đổi (chuyển từ ngành Tài chính sang ngành Tài nguyên và Môi trường), nhưng hầu hết cán bộ chuyên môn không chuyển giao nên cán bộ ngành Tài nguyên và Môi trường phải đảm nhận thêm nhiệm

vụ, trong khi biên chế và tổ chức chưa tương xứng

Lực lượng cán bộ chuyên môn thực hiện công tác bồi thường hỗ trợ, tái định cư của các cấp, đặc biệt là cấp huyện, xã còn mỏng, chuyên môn nghiệp

vụ hạn chế, thực hiện nhiệm vụ kiêm nhiệm nên làm ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ công tác này

- Theo Lê Minh (2012) [3], Công tác GPMB ở thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị còn chậm và gặp nhiều vướng mắc, lý do:

Cơ chế chính sách, pháp luật về đền bù GPMB còn nhiều bất cập và chậm thay đổi Cụ thể là giá đất đền bù theo quy định thường thấp hơn giá thị trường từ 2 -3 lần, giá bồi thường vật kiến trúc, nhà cửa, cây cối, tài sản trên đất hiện thấp hơn giá thị trường 20% Chính sách áp giá đền bù không thống nhất giữa các công trình khiến nhiều hộ dân không đồng tình Các quy định về đền bù, hỗ trợ, cấp đất tái định cư (TĐC) đối với các hộ dân bị thu hồi nhiều đất, hộ gia đình có nhiều thế hệ sinh sống, đông con, hộ gia đình ở vị trí thuận lợi chưa phù hợp, thỏa đáng

Quá trình lập dự án, đơn vị tư vấn luôn lập dự toán đền bù GPMB thấp hơn so với thực tế nên khi triển khai phải điều chỉnh lại Sự phối hợp của các

cơ quan chức năng, chính quyền địa phương trong GPMB chưa thường xuyên, tích cực và thiếu sự chủ động

Bên cạnh đó, việc thiếu khu TĐC, các khu TĐC này được thiết kế với

vị trí chưa tương xứng với vị trí hiện tại của các hộ dân bị thu hồi đất khiến nhiều hộ dân không đồng ý bàn giao mặt bằng khiến công tác GPMB thêm phần khó khăn

Mặt khác, một bộ phận nhân dân thiếu hợp tác, cá biệt có trường hợp lôi kéo các hộ dân khác không đồng tình với chính sách của nhà nước theo ý chí chủ quan của mình Ngoài ra, đội ngũ cán bộ làm công tác GPMB chưa đảm bảo về số lượng và chất lượng, đặc biệt là thiếu năng lực, kinh nghiệm trong vận động, thuyết phục, đối thoại với nhân dân

* Đánh giá chung

Công tác bồi thường, GPMB còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc Tiến

độ thực hiện nhiều dự án còn chậm, chưa đáp ứng yêu cầu đề ra, nhiều dự án kéo dài thời gian làm ảnh hưởng đến các nhà đầu tư và ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư của dự án Một số nguyên nhân cơ bản dẫn đến công tác giải phóng mặt bằng chậm:

- Chế độ chính sách về bồi thường thường xuyên thay đổi, đặc biệt là các văn bản, Quyết định của Trung ương, cấp tỉnh ban hành còn nhiều mâu thuẫn chưa thống nhất, khó thực hiện

- Việc xây dựng bảng giá đất, tài sản phục vụ công tác giải phóng mặt bằng chưa phù hợp, không sát với giá thị trường (chỉ bằng 50% đến 70% giá trị trường) cho nên các hộ dân bị ảnh hưởng không chấp nhận, phát sinh nhiều kiến nghị, khiếu nại

- Nhiều phương án đã được phê duyệt nhưng không thể thực hiện được

do chủ đầu tư không bố trí được kinh phí hoặc Chủ đầu tư chậm bố trí kinh phí để chi trả, khi có kinh phí thì giá cả bồi thường thay đổi phải lập lại phương án

- Công tác xây dựng các khu tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng phải được thực hiện trước khi lập phương án bồi thường giải phóng mặt bằng, thế nhưng trong thời gian vừa qua, việc chuẩn bị đất tái định cư không đáp ứng được yêu cầu, có nhiều dự án quá trình thực hiện việc giải phóng mặt bằng phải dừng lại do chưa bố trí được đất tái định cư Một số khu tái định cư,

cơ sở hạ tầng không bằng so với khu đất bị thu hồi dẫn đến các hộ dân bị ảnh hưởng không đồng thuận

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu

- Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại

dự án Tiểu khu đô thị số 17 và Tiểu khu đô thị số 19, Khu đô thị mới Lào Cai

- Cam Đường

- Người dân bị thu hồi đất tại dự án

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu

Tập trung nghiên cứu tại dự án Tiểu khu đô thị số 17 và Tiểu khu đô thị

số 19, Khu đô thị mới Lào Cai - Cam Đường trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai, giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2017

2.2 Nội dung nghiên cứu

- Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội của thành phố Lào Cai

- Đánh giá công tác quản lý và sử dụng đất đai của nhà nước trên địa bàn thành phố Lào Cai

- Đánh giá kết quả bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại dự án tiểu khu

đô thị số 17 và số 19 tới người bị thu hồi đất

- Đánh giá tác động của các chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư của dự án tiểu khu đô thị số 17 và số 19 tới người bị thu hồi đất

- Đề xuất phương án giải quyết cho công tác bồi thường GPMB

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp

- Các số liệu bao gồm: điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội; báo cáo tình hình kinh tế - xã hội môi trường; Số liệu liên quan (diện tích, đơn giá, quyết