MỞ ĐẦUCộng đồng ASEAN là sự liên kết của các quốc gia ASEAN trên cơ sở hệ thống các thiết chế và thể chế pháp lí, bao gồm ba trụ cột: Cộng đồng chính trị - an ninh, Cộng đồng kinh tế, Cộ
Trang 1MỞ ĐẦU
Cộng đồng ASEAN là sự liên kết của các quốc gia ASEAN trên cơ sở hệ thống các thiết chế và thể chế pháp lí, bao gồm ba trụ cột: Cộng đồng chính trị - an ninh, Cộng đồng kinh tế, Cộng đồng văn hóa - xã hội nhằm xây dựng ASEAN trở thành tổ chức quốc tế năng động, thịnh vượng, vững mạnh và bản sắc chung
Cộng đồng ASEAN không phải là thay thế ASEAN và cũng không phải là tổ chức quốc tế mới của các quốc gia Đông Nam Á mà chỉ là sự liên kết của ASEAN ở cấp độ cao hơn và sâu rộng hơn nhằm khai thác những lợi thế trên các lĩnh vực khác nhau của khu vực để phát triển mọt khu vực phát triển thịnh vượng và hội nhập với các khu vực khác trên thế giới
So với các tổ chức khu vực khác như Liên minh Châu Âu - EU thì cấp độ liên kết của Cộng đồng ASEAN vẫn chưa đạt được mức độ liên kết cao như thế Nhưng câp độ liên kết của Cộng đồng ASEAN là dựa trên những điều kiện phù hợp với đặc trưng riêng về chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội của ASEAN
Để làm rõ nhận định trên nên em chọn đề bài: Bình luận quan điểm sau:
“Mặc dù cấp độ liên kết của Cộng đồng ASEAN trong nhiều lĩnh vực chưa đạt được mức độ như Liên minh Châu Âu - tổ chức quốc tế khu vực thành công nhất trên thế giới hiện nay, nhưng cấp độ như vậy sẽ phù hợp với những đặc trưng riêng
về chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội của ASEAN”.
Do thời gian và kiến thức còn hạn chế nên bài viết của em còn nhiều thiếu sót mong thầy cô góp ý bổ sung để em hoàn thiện bài viết của mình hơn
Trang 2NỘI DUNG
I Khái quát về cấp độ liên kết của Cộng đồng ASEAN
Với hiến chương, ASEAN đã có bước tiến trong việc định hình khung hợp tác của mình Đó là mô hình liên kết Cộng đồng ASEAN dựa trên ba trụ cột Cộng đồng về chính trị - an ninh, kinh tế và văn hóa - xã hội, phản ánh bao quát nội dung hợp tác toàn diện của ASEAN Khung hợp tác này hoàn toàn khác so với EU, không hẳn giống như trụ cột cộng đồng hay trụ cột liên chính phủ của EU Bởi vì trụ cột cộng đồng của ASEAN không có sự chuyển dịch chủ quyền của quốc gia thành viên cho cộng đồng như các trụ cột cộng đồng của EU, nó cũng không được thiết lập và hoạt động với sự trợ giúp của các thiết chế cộng đồng như các trụ cột liên chính phủ của EU Các trụ cột cộng đồng của ASEAN được chia tách theo các lĩnh vực riêng biệt
Như vậy, ASEAN đã dựa trên những điều kiện vốn có và riêng biệt về chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội của các nước thành viên để xây dựng nên một cấp độ liên kết riêng biệt mang bản sắc riêng của ASEAN so với các tổ chức khác trên thế giới Mặc dù cấp độ liên kết đó của ASEAN chưa đặt được mức độ như Liên minh Châu Âu
- EU (một trong những trung tâm kinh tế lớn nhất thế giới), vẫn còn nhiều những khó khăn, tồn tại và những yếu kém cần khắc phục nhưng ASEAN đã biết cách xây dựng cấp độ liên kết đó dựa trên những nền tảng vốn có và phù hợp với những đặc trưng riêng của khu vực về kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội của ASEAN
II Ba cộng đồng chính trong cấp độ liên kết của Cộng đồng ASEAN
1 Cộng đồng kinh tế ASEAN - AEC
So với AFTA, AEC là cấp độ liên kết kinh tế cao hơn, AEC hướng tới một thì trường chung có bốn quyền tự do, ngoài sự lưu chuyển tự do của hàng hóa, dịch vụ, đầu tư như ở AFTA, AEC bổ sung thêm hai nội dung mới là sự lưu chuyển tự do hơn của nguồn vốn và lao động có tay nghề cao Điều đó có nghĩa AEC sẽ không tạo ra sự lưu chuyển hòan toàn của nguồn vốn và lao động Do đó có thể nhận diện AEC là một thị trường chung trừ hay một “FTA cộng”
Tuy nhiên, so với Liên minh kinh tế tiền tệ của EU hiện nay thì mức độ liên kết kinh tế của ASEAN còn thấp hơn nhiều AEC cũng không hoàn toàn giống EEC trước đây EEC đã bắt đầu từ một thị trường thống nhất cho các sản phẩm than và thép để sau này phát triển thị trường chung cho mọi sản phẩm, với vai trò điều phối mang tính siêu quốc gia của ủy ban Châu Âu Nguyên tắc ra quyết định của AEC là nguyên tắc đồng thuận và của EEC là nguyên tắc đa số AEC không có tàu tương trợ như Pháp, Đức, Anh trong EEC AEC là một cộng đồng kinh tế mở và các nước thành viên AEC còn phụ thuộc nhiều vào thị trường xuất nhập khẩu, vốn và công nghệ ở bên ngoài
Trang 3Sự phát triển của AEC so với EU còn thấp là do ngay từ điểm xuất phát, trình
độ phát triển trong từng khu vực đã có sự chênh lệch khác rõ Các nước ASEAN xét về trình độ phát triển kinh tế vào thời điểm ra đời thuộc loại thấp nhất trên thế giới, đồng thời đến nay trình độ phát triển là rất khác nhau( Xingapo: thu nhập bình quân đầu người cao gấp 150 lần Mianma và 15 lần bình quân ASEAN)
Mặc dù cấp độ liên kết của ASEAN về kinh tế chưa đạt được mức độ như Liên minh Châu Âu nhưng việc liên kết kinh tế của ASEAN thông qua Cộng đồng kinh tế AEC đã tạo tiền đề ổn định về chính trị, xã hội cho ASEAN Khoảng cách phát triển giữa các nước thành viên dần được khắc phục là cơ sở vững chắc để giải quyết các mâu thuẫn nội khối Xây dựng thành công AEC đã giúp ASEAN đạt được thế mặc cả tốt hơn trong các thỏa thuận an ninh khu vực phù hợp với những đặc trưng riêng của khu vực Mười hai lĩnh vực ưu tiên hội nhập trong khuôn khổ AEC được đánh giá sẽ tạo ra sự hài hòa và thông thoáng cho các hoạt động kinh tế, chính trị và xã hội khác đi kèm AEC được đặc trưng bởi cách tiếp cận liên ngành, từng phần, tiệm tiến và nhiều tốc độ Tiến sĩ Võ Trí Thành - Viện quản lí kinh tế trung ương có nói: “ AEC là một cách mà ASEAN có thể có vị trí quan trọng như một trung tâm của Đông Á”
2 Cộng đồng chính trị - an ninh ASEAN - APSC
Việc xây dựng APSC là tương đối phù hợp với xu hướng gia tăng hợp tác chính trị, an ninh đa phương trong bối cảnh quốc tế mới, đặc biệt là trước sự phát triển của toàn cầu hóa và sự nổi lên của các vấn đề an ninh phi truyền thống
APSC sẽ chỉ là một cộng đồng an ninh tự nguyện có mức độ liên kết an ninh, chính trị cao hơn hiện tại, thể hiện qua việc các nước ASEAN chủ trương xây dựng thêm những chuẩn mực mới trong quan hệ, mở rộng phạm vi sang hợp tác quốc phòng,
an ninh biển, an ninh con người Mục tiêu hướng tới của APSC không phải là một liên kết liên chính phủ dựa vào những cơ chế rang buộc chặt chẽ, mà chỉ là một cộng đồng gắn kết với nhau thông qua vị trí địa lí và vì lợi ích, mục tiêu chung Về bản chất, APSC không phải là một khối phòng thủ, một liên minh quân sự hay một chính sách đối ngoại chung APSC không có khả năng giúp các nước thành viên ASEAN đối phó với các vấn đề an ninh, chính trị trong nước và đối phó với những thách thức an ninh
từ bên ngoài
APSC là một cộng đồng mở và hướng ra bên ngoài, gắn kết với bạn bè và các nước đối thoại, tạo ra nền tảng vững trắc cho ASEAN trở thành thực thể độc lập, cường thịnh trước mọi cơ chế hợp tác đa phương trong và ngoài khu vực như ARF, ASEAN+3, APEC, Mặc dù mục tiêu xây dựng APSC của ASEAN còn khiêm tốn nhưng phù hợp với thực tế trong quan hệ giữa các nước Đông Nam Á hiện nay
ASEAN đã và đang tạo dựng một nề tảng chính trị và pháp lí cho sự hình thành APSC Hợp tác an ninh sẽ được nâng cao trên cơ sở tiệm tiến, có các bước đi phù hợp
Trang 4với các bên ASEAN sẽ thiết lập một trụ cột dành riêng cho hợp tác chính trị trong khuôn khổ hợp tác AC dựa trên cơ chế hợp tác liên chính phủ
Các nước ASEAN nhận thức rõ phải hợp tác chính trị, an ninh lên một tầm cao mới nhằm đối phó với những thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống, duy trì hòa bình, ổn định khu vực để tọa môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế khu vực và mở rộng quan hệ hợp tác với bên ngoài
Cam kết hình thành APSC xuất phát từ nhu cầu hợp tác an ninh và chính trị của ASEAN trong bối cảnh mới Sau cuộc khủng hoảng tài chính(1997), nội bộ trong nước bất ổn, cùng với đó là sự nổi lên của các vấn đề an ninh phi truyền thống như khủng
bố, xung đột sắc tộc tôn giáo, li khai dân tộc, tranh chấp tài nguyên thiên nhiên, nhất là dầu mỏ, khí đốt Bên cạnh đó Đông Nam Á ngày càng khẳng định vị trí chiến lược quan trọng của mình dẫn đến sự gia tăng cạnh tranh ảnh hưởng của các cường quốc lớn tại khu vực trong những năm gần đây
Như vậy, từ tình hình khu vực và thế giới, từ vị trí địa lí với những thuận lợi và điều kiện hoàn cảnh của các quốc gia thành viên mà ASEAN đã quyết định thành lập Cộng đồng chính trị - an ninh ASEAN - APSC APSN ra đời đã phù hợp với bối cảnh khu vực và mang những đặc trưng của ASEAN
3 Cộng đồng văn hóa - xã hội ASEAN - ASCC
Mục tiêu cơ bản của ASCC là xây dựng cộng đồng các dân tộc ASEAN hài hòa, đoàn kết, sống đùm bọc chia sẻ, hướng tới người dân, chăm lo cho thể chất, phúc lợi, môi trường sống ngày càng tốt hơn của người dân và tạo dựng bản sắc chung của khu vực ASCC góp phần xây dựng một AC lấy con người làm trung tâm và có trách nhiệm
xã hội, nhắm xây dựng tình đoàn kết và thống nhất bền lâu giữa các quốc gia và dân tộc ASEAN bằng cách tiến tới một bản sắc chung, xây dựng một xã hội sẻ chia, đùm bọc
Nền văn hóa của ASEAN bao gồm những quốc gia khác biết về tôn giáo và chịu ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ, Trung Quốc và phương Tây nhưng mức độ ảnh hưởng ở từng quốc gia cũng khác nhau tạo nên những sắc màu văn hóa khác nhau
Hình thành ASCC đã giúp các nước ASEAN phát huy tối đa lợi thế của một khu vực giàu văn hóa với nhiều nền văn hóa khác nhau, tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau, bảo tồn và bảo vệ các di sản văn hóa, quảng bá các giá trị khu vực Việc thực hiện các chiến lược trong ASCC sẽ góp phần vào việc phát triển bền vững của ASEAN và có tác động lớn đến sự hình thành hai trụ cột AEC và APSC
Những thuận lợi truyền thống là lợi thế về nguồn tài nguyên, về địa - chiến lược trong thương mại quốc tế, sự tương đồng về giá trị văn hóa truyền thống và ý chí, quyết tâm chính trị của các nước ASEAN
Trang 5KẾT LUẬN
Như vậy, mô hình hợp tác của ASEAN đang được xây dựng theo hiến chương với sự gắn kết chặt chẽ hơn giữa các quốc gia thành viên Sự giàng buộc pháp lí cùng với sự đổi mới về bộ máy tổ chức và phương thức hoạt động sẽ giúp các nước ASEAN thực hiện nghiêm túc các cam kết, nâng cao chất lượng và hiệu quả hợp tác làm cho ASEAN trở thành một thực thể chính trị - kinh tế ngày càng gắn bó Trong mô hình này, đoàn kết và thống nhất ASEAN được tăng cường, nâng cao thực chất hợp tác nội khối; hỗ trợ ASEAN phát huy vai trò trong việc đảm bảo hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở Đông Nam Á và Châu Á - Thái Bình Dương; tăng cường ý thức cộng đồng
và bản sắc ASEAN, thu hút sự tham gia ngày càng rộng rãi của các tầng lớp nhân dân vào quá trình hợp tác khu vực, tạo thế và lực tốt hơn cho ASEAN cũng như từng nước thành viên trong các quan hệ quốc tế
Mô hình hợp tác mới của ASEAN thực chất còn thấp hơn nhiều so với EU về mức độ, trình độ liên kết, điều này do những yếu tố đặc thù của khu vực chi phối, song
nó cũng khẳng định bước tiến mới trong hợp tác của ASEAN
Tầm nhìn và hướng tới lộ trình hình thành AC đã được xác định rõ, điều quan trọng là ASEAN cần hành động với những biện pháp và bước đi cụ thể để biến những mục tiêu đề ra trở thành hiện thực Sự nghiệp chung này đòi hỏi sự nỗ lực của tất cả các nước thành viên, trong đó có Việt Nam
Bài viết của em đến đây là kết thúc!
Em xin chân thành cảm ơn sự theo dõi của thầy cô!
Trang 6DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Giáo trình “Pháp luật Cộng đồng ASEAN”, Trường Đại học Luật Hà Nội, NXB CAND, Hà Nội 2012
2 Trung tâm Luật châu Á - Thái Bình Dương, Pháp luật Cộng đồng ASEAN, NXB.CAND, Hà Nội, 2012
3 Nguyễn Hồng Sơn, Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) - nội dung và lộ trình, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 2008
4 Viện nghiên cứu Đông Nam Á, Trần Khánh, Cộng đồng an ninh ASEAN (ASC): nội dung, lộ trình, triển vọng và tác động, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ, 2008
5 Viện nghiên cứu Đông Nam Á, Nguyễn Đức Ninh, Cộng đồng văn hóa - xã hội ASEAN, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ, 2007
6 Hiến chương ASEAN năm 2007
7 Trần Đình Thiên, Liên kết kinh tế ASEAN: Vấn đề và triển vọng, NXB, Thế giới,
Hà Nội, 2005
8 http://www.aseansec.org