phân tích những đặc trưng trong văn hóa giao tiếp của người việt nam liên hệ những hạn chế trong văn hoá giao tiếp cuả sinh viên đại học luật hà nộ

MỞ BÀI Việt Nam có một nền văn hóa phong phú và đa dạng trên tất cả các khía cạnh,người Việt cùng cộng đồng 54 dân tộc có những phong tục đúng đắn, tốt đẹp từ lâu đời, có những lễ hội n

MỞ BÀI

Việt Nam có một nền văn hóa phong phú và đa dạng trên tất cả các khía cạnh,người Việt cùng cộng đồng 54 dân tộc có những phong tục đúng đắn, tốt đẹp từ lâu đời, có những lễ hội nhiều ý nghĩa sinh hoạt cộng đồng, những niềm tin bền vững trong tín ngưỡng, sự khoan dung trong tư tưởng giáo lý khác nhau của tôn giáo, tính cặn kẽ và ẩn dụ trong giao tiếp truyền đạt của ngôn ngữ, từ truyền thống đến hiện đại của văn học, nghệ thuật Trong văn hóa Việt Nam, văn hoá giao tiếp đóng một vai trò rất quan trọng Văn hóa giao tiếp là một trong những bản sắc văn hóa nhân loại nói chung

và của người Việt Nam nói riêng Nó được duy trì qua lịch sử, làm thành cái quý báu của nền văn hóa dân tộc.Quan trọng hơn, nó sẽ tồn tại song hành cùng với sự tồn tại của nhân loại, là phương tiện để con người tự hoàn thiện bản thân mình, dể cùng nhau tiến bước vào nền văn minh mới Văn hóa giao tiếp của người Việt Nam có những đặc trưng cơ bản , để làm rõ hơn về vấn

đề này em xin chọn chủ đề “ phân tích những đặc trưng trong văn hóa giao tiếp của người Việt Nam Liên hệ những hạn chế trong văn hoá giao tiếp cuả sinh viên đại học Luật Hà Nội”để làm chủ đề bài tập học kì của

mình Do kiến thức còn hạn chế bài làm của em chắc hẳn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, kính mong thầy cô bổ sung và cho ý kiến để bài làm được tốt hơn

NỘI DUNG

I.ĐẶC TRƯNG TRONG VĂN HÓA GIAO TIẾP CỦA NGƯỜI VIỆT NAM.

1 KHÁI NIỆM VĂN HÓA, VĂN HÓA GIAO TIẾP

a.Khái niệm văn hóa

Văn hóa hiểu theo nghĩa rộng bao gồm cả trình độ phát triển vật chất và tinh thần; hiểu theo nội dung bao gồm cả khoa học, kĩ thuật, giáo dục và văn hóa nghệ thuật; được đặt trong phạm vi nếp sống, lối sống, đạo đức xã hội Văn hóa là sự hiểu biết nhằm định hướng cho sự phát triển theo cái đúng, cái tốt, cái đẹp Văn hóa là một trong những bộ phận quan trọng cho sự phát triển lâu bền nhiều mặt của dân tộc

Tóm lại, văn hóa là hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn ,trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội

b.Khái niệm văn hóa giao tiếp

Nguồn gốc văn hóa gắn liền với nguồn gốc loài người, trong đó nổi bật

là những hoạt động có ý thức của con người, gồm cả hoạt động giao tiếp và văn hóa giao tiếp Giao tiếp là một hiện tượng xã hội thể hiện các mối quan

hệ người với người, với thiên nhiên qua các hiện tượng giao lưu, ứng xử thông qua tiếp xúc trực tiếp, nhằm đáp ứng nhu cầu vật chất và tinh thần của con người Lí luận văn hóa Mác – Lênin cho rằng trong quá trình phát triển

xã hội, giao tiếp văn hóa có vị trí đặc biệt, bởi nó chính là một thành tố thuộc bản chất năng động của con người, cái làm cho văn hóa phát triển liên tục như những giá trị liên tục Đến lượt mình, văn hóa góp phần làm cho con người hoàn thiện và trở thành động lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội nói chung

Như vậy, văn hóa giao tiếp là cách thức thể hiện nhân cách, thái độ của mỗi người đối với người khác trong quá trình sống Trong giao tiếp, văn hóa nổi bật lên nét tính cách đặc trưng, nét đẹp của mỗi người

2.ĐẶC TRƯNG TRONG VĂN HÓA GIAO TIẾP CỦA NGƯỜI VIỆT NAM

L Pheurbach đã từng nói: “Con người cá thể không chứa bản chất con người ở trong mình…Bản chất con người chỉ bộc lộ ra trong giao tiếp, trong thể thống nhất giữa con người với con người Con người để cho mình chỉ là con người theo nghĩa thông thường còn con người trong giao tiếp với đồng loại, trong sự thống nhất giữa Tôi với Anh mới chính là Thượng đế ” Thực

tế cuộc sống đã thêm một lần nữa chứng minh cho chúng ta thấy rõ về điều đó.Bản chất của con người chỉ bộc lộ trong giao tiếp Trước hết, xét về thái

độ giao tiếp , có thể thấy đặc điểm của người Việt Nam là vừa thích giao tiếp lại vừa rụt rè

Với người Việt Nam văn hoá giao tiếp có sáu đặc trưng cơ bản:

a/Tính cộng đồng

Trước hết, xét về thái độ của người Việt Nam đối với việc giao tiếp Có thể nhận thấy họ vừa thích giao tiếp lại vừa rất rụt rè Chính cuộc sống phụ thuộc lẫn nhau đã cho thấy người Việt Nam rất coi trọng việc giữ gìn các mối quan hệ với mọi thành viên trong cộng đồng, và đó cũng là nguyên nhân khiến người Việt Nam đặc biệt coi trọng việc giao tiếp Sự giao tiếp tạo ra quan hệ: Dao năng liếc thì sắc, người năng chào thì quen Sự giao tiếp củng

cố tình thân : áo năng may năng mới, người năng tới năng thân Năng lực giao tiếp được người Việt Nam xem là tiêu chuẩn hàng đầu để đánh giá con người : Một thương tóc bỏ đuôi gà, hai thương ăn nói măn mà có duyên Người Việt Nam có thích thăm viếng Khi đã thân nhau thì dù gặp nhau hàng ngày nhưng lúc rãnh rỗi vẫn tới thăm nhau nhằm thắt chặt thêm quan

hệ, tình cảm.Người Việt Nam có tính hiếu khách: Khi có khách đến nhà dù

là thân hay sơ, người Việt dù nghèo khó vẫn cố gắng đón tiếp chu đáo, thường dành cho khách những ưu đãi đặc biệt:“ Khách đến nhà không gà thì gỏi” Tính hiếu khách này được thể hiện càng rõ nét ở các làng quê

Ví dụ: Tính hiếu khách của người dân Nam Bộ.Trong gia đình, khi có khách đến nhà lúc nhà đang ăn cơm, chủ nhà mời mà khách từ chối thì hay

bị hiểu lầm là khinh rẻ chủ nhà, đã ăn no rồi thì cũng nên ngồi vào mâm cùng ăn, gọi đùa là “ăn ba hột” lấy lệ cho vừa lòng chủ Bao giờ cũng vậy, người dân Nam bộ luôn muốn dành những gì quý nhất, đẹp nhất trong đối nhân xử thế với hàng xóm, bạn bè và người thân của mình

Hay như người Thái ở vùng Tây Bắc Chẳng cần biết lạ hay quen,thân hay

sơ, khách đến nhà là được ngủ ở vị trí trang trọng với chăn mới, đệm mới do chính bàn tay khéo léo của các cô gái Thái làm nên

Bên cạnh sự thích giao tiếp người Việt Nam lại rất rụt rè Sự tồn tại đồng thời hai tính cách này bắt nguồn từ hai đặc tính cơ bản của làng xã Việt Nam

là tính cộng đồng và tính tự trị.Ở nơi tính cộng đồng ngự trị,người Việt Nam

tỏ ra xởi lởi thích giao tiếp còn ở nơi có tính tự trị ngự trị - ở nơi lạ thì người

Việt Nam tỏ ra rụt rè Hai tính cách trái ngược nhưng không mâu thuẫn vì ở trong những môi trường khác thì tính cách sẽ thể hiện khác nhau Từ đó mới thấy được tính linh hoạt của người Việt Ở phương Tây thì khác do hoàn cảnh và điều kiện sống khác – họ xuất phát từ nền chăn nuôi du mục nên tính cộng đồng của họ mang tính chất cá thể Họ gặp gỡ chỉ mang tính xã giao công việc do tính cộng đồng làng xã của phương Tây không bền chặt

b/ Nguyên tắc ứng xử

Trên quan hệ ngoại giao,văn hoá nông nghiệp với đặc điểm trọng tình dẫn tới chỗ lấy tình cảm làm nguyên tắc ứng xử

Ví dụ: “ Yêu nhau cau sáu bổ ba

Ghét nhau cau sáu bổ ra làm mười”

Đặc điểm của người Việt Nam là khi đã yêu thì chỉ nhìn thấy những mặt tốt còn những mặt xấu luôn bị che lấp Và ngược lại khi ghét ai thì không bao giờ thừa nhận những mặt tốt của họ.Từ đây cũng thấy được cái không tốt trong cách nhìn nhận và đánh giá của người Việt Nam Người Việt Nam coi trọng tình cảm hơn mọi thứ trên đời, ai giúp mình một chút đều phải nhớ

ơn Người Việt Nam lấy sự hài hòa âm dương làm trọng nhưng thiên về âm hơn.“ Một bồ cái lí không bằng một tí cái tình”.Người Việt Nam thường lấy cái tình để xem xét và giải quyết vấn đề nhiều hơn là lý Vì thế trong pháp luật cũng thiên về tình nghĩa nhiều Phương Tây thì khác, họ rạch ròi giữa

lý – tình Trong công việc không có chỗ cho tình cảm xen giữa

Ví dụ: Trong cách chọn người làm việc họ chỉ dựa vào khả năng – năng

lực chứ không bị chi phối bởi sự quen biết, các mối quan hệ tình cảm Đặc trưng này thể hiện được đăc trưng riêng và tốt đẹp của văn hóa Việt Nam Tuy nhiên khi làm việc không nên đặt tình cảm nên trên công việc thì làm việc mới hiệu quả, chính xác

c/ thói quen tìm hiểu, quan sát, đánh giá

Với đối tượng giao tiếp ,người Việt Nam có thói quen ưa tìm hiểu, quan sát, đánh giá…Tuổi tác, quê quán, trình độ học vấn, địa vị xã hội, tình trạng gia đình… là những điều người Việt Nam thường hay quan tâm Người Việt Nam tự thấy có trách nhiệm phải quan tâm đến người khác, mà muốn quan tâm thì cần phải biết rõ hoàn cảnh Hơn nữa khi giao tiếp đều có những cách xưng hô phù hợp với đối tượng, nếu không tìm hiểu đầy đủ thông tin thì làm sao lựa chọn từ xưng hô cho thích hợp được

Do tính cộng đồng, người Việt Nam tự thấy có trách nhiệm phải quan tâm đến người khác, mà muốn quan tâm thì cần biết rõ hoàn cảnh Mặt khác,

do phân biệt chi li các quan hệ xã hội, mỗi cặp giao tiếp đều có những cách xưng hô riêng, nên nếu không có đầy đủ thông tin thì không thể nào lựa chọn từ xưng hô cho thích hợp được

Tính hay quan sát khiến người Việt Nam có được một kho kinh nghiệm

xem tướng hết sức phong phú : chỉ cần nhìn vào cái mặt, cái mũi, cái miệng, con mắt, là đã biết được tính cách của con người Chẳng hạn, riêng về xem người qua con mắt đã có các kinh nghiệm : Đàn bà con mắt lá dăm- Lông mày lá liễu đáng trăm quan tiền; Người khôn con mắt đen sì, Người dại con mắt nửa chì nửa thau, Con lợn mắt trắng thì nuôi - Những người mắt trắng đánh hoài đuổi đi, Những người ti hí mắt lươn - Trai thì trộm cướp, gái buôn chồng người; Trên trời Phạm Nhan, thế gian một mắt

Biết tính cách, biết người là để lựa chọn đối tượng giao tiếp thích hợp : Tùy mặt gửi lời, tùy người gửi của; Chọn mặt gửi vàng Trong trường hợp không được lựa chọn thì người Việt Nam sử dụng chiến lược thích ứng một cách linh hoạt : ở bầu thì tròn , ở ống thì dài ; Đi với Bụt mặc áo cà sa, đi với ma mặc áo giấy

Ở phương tây họ không bao giờ tìm hiểu đến hoàn cảnh của người

khác.Họ cho đó là tò mò và rất ghét quan điểm này bởi họ luôn đề cao cái tôi

tự do

d/ Chủ thể giao tiếp

Đặc biệt khi giao tiếp, người Việt Nam rất coi trọng danh dự: “Tốt danh hơn lành áo”, hay “Trâu chết để da, người ta chết để tiếng” Danh dự người Việt Nam gắn với năng lực giao tiếp : Lời nói để lại dấu vết, tạo thành tiếng tăm, nó được truyền đến tai nhiều người, tạo nên tai tiếng Chính vì quá coi trọng danh dự nên người Việt Nam mắc bệnh sĩ diện “Đem chuông đi đấm nước ngoài-Không kêu cũng đấm ba hồi lấy danh”

Ở các vùng quê thói sỉ diện này được thể hiện càng rõ,như các cụ già-người có chức vụ thì ăn mâm trên…

Lối sống trọng danh dự dẫn đến cơ chế tin đồn tạo nên dư luận như một thứ vũ khí lợi hại bậc nhất của một cộng đồng để duy trì sự ổn định của làng

xã Điều này tạo ra hai mặt, tích cực đó là tạo ra quy tắc để làm chuẩn mực

xã hội Nhưng có lúc dư luận tạo nên những điều thái quá làm cho con người cùng quẩn không lối thoát

e/ Cách thức giao tiếp

Trong cách thức giao tiếp, người Việt Nam ưa sự tế nhị , ý tứ và trọng sự hòa thuận Điều đó khiến người Việt Nam có thói quen giao tiếp “vòng vo tam quốc” không bao giờ mở đầu trực tiếp, nói thẳng vào vấn đề như người phương Tây Khi giao tiếp, nghệ thuật vào đề là rất quan trọng Nó hầu như quyết định đến 50% kết quả của những cuộc giao tiếp ấy, dù là ở phương diện nào

Ví dụ : Để tỏ tình, người con trai sẽ hỏi rất ý tứ : “ Bây giờ mận mới hỏi

đào Vườn hồng đã có ai vào hay chưa?” Hay câu: “ Chiếc thuyền giăng câu đậu ngang cồn cát đậu sát mé nhà anh biết em có một mẹ già muốn vô

phụng dưỡng biết là đặng không ?” Hay để biết người đối thoại còn cha mẹ

hay không, có thể hỏi: “các cụ nhà vẫn khoẻ cả chứ ?”.

Lối giao tiếp vòng vo kết hợp với nhu cầu tìm hiểu về đối tượng giao tiếp tạo ra thói quen chào hỏi- “chào” đi liền với “hỏi” :Bác đi đâu đấy ?, cụ đang làm gì đấy? , “hỏi”như một thói quen và không cần câu trả lời

Lối giao tiếp ưa tế nhị, ý tứ là sản phẩm của lối sống trọng tình và lối tư duy coi trọng các mối quan hệ (tư duy biện chứng) Nó tạo nên một thói quen đắn đo cân nhắc kĩ càng khi nói năng : Ăn có nhai, nói có nghĩ; Chó ba quanh mới nằm, người ba năm mới nói; Biết thì thưa thốt, không biết thì dựa cột mà nghe; Khôn cũng chết, dại cũng chết, ai biết thì sống; Người khôn ăn nói nữa chừng, Để cho kẻ dại nữa mừng nữa lo, Chính sự đắn đo cân nhắc này khiến cho người Việt Nam có nhược điểm thiếu tính quyết đoán

Để tránh phải quyết đoán, và đồng thời để không làm mất lòng ai, để giữ được sự hòa thuận cần thiết, người Việt Nam rất hay cười Nụ cười là một

cử chỉ quan trọng trong thói quen giao tiếp của người Việt Nhiều khi chỉ ánh mằt, nụ cười ban đầu nhưng đã bộc lộ được điều muốn nói và bao giờ cũng để lại ấn tượng khó phai

Tâm lý trọng hòa thuận khiến người Việt Nam luôn chủ trương nhường nhịn: “Một sự nhịn là chín sự lành”

f/ Nghi thức lời nói

Cuối cùng, để hoạt động giao tiếp diễn ra, người Việt Nam có một

phương tiện biểu đạt đó là hệ thống nghi thức lời nói, nó rất phong phú Trước hết, đó là sự phong phú trong hệ thống xưng hô tiếng Việt Trong khi các ngôn ngữ khác (Phương tây và Trung hoa) chỉ sử dụng các đại từ nhân xưng thì tiếng Việt, ngoài các đại từ nhân xưng (mà số lượng cũng rất

là phong phú do nhiều biến thể), còn sử dụng một số lượng lớn các danh từ chỉ quan hệ họ hàng (anh-em; bà-cháu; chú-cháu…) để thay thế cho họ hàng

và những danh từ thân tộc này có xu hương lấn át các đại từ nhân xưng Hệ thống xưng hô này mang lại giá trị như: tăng thêm tính chất thân mật hóa, trọng tình cảm, xem mọi người trong cộng đồng như bà con họ hàng trong một gia đình Nó còn có tính chất xã hội hóa, cộng đồng hóa cao Trong hệ thống từ xưng hô này không có cái “tôi” chung chung Quan hệ xưng hô phụ thuộc vào tuổi tác, địa vị xã hội, không gian, thời gian giao tiếp…

Ngoài ra nó còn thể hiện tính tôn ti kỹ lưỡng Người Việt Nam xưng hô theo nguyên tắc xưng nghiêm, hô tôn (gọi mình thì khiêm nhường còn gọi đối tượng giao tiếp thì tôn kính) Cùng một cặp giao tiếp, nhưng có khi cả hai đều cùng nhau xưng là em và đều gọi nhau là chị…

Trong giao tiếp, cách nói lịch sự cũng rất là phong phú Do truyền thống nặng về tình cảm và tính linh hoạt nên người Việt Nam không dùng những

từ cảm ơn, xin lỗi khái quát có thể dùng cho mọi trường hợp như người phương Tây Cũng như trong xưng hô, đối với mỗi người ta có một cách

xưng hô khác nhau thì trong việc cảm ơn, xin lỗi, mỗi trường hợp cũng có một cách thể hiện khác nhau: Cho con xin (cảm ơn khi nhận quà); Bác chu đáo quá, anh chu đáo quá (cảm ơn khi được quan tâm); Ai thế này (cảm ơn khi có người lâu ngày không đến nhà chơi); Tất cả là nhờ chị ấy (cảm ơn khi được giúp đỡ)…Hay muốn hỏi, muốn biết điều gì thì thường nói: làm phiền, làm ơn…

Với lĩnh vực nghi thức chào hỏi, trong khi người phương Tây phân biệt

kỹ các lời chào theo thời gian như chào gặp mặt, chào chia tay…thì người Việt Nam lại phân biệt kỹ các lời chào theo quan hệ xã hội và theo sắc thái tình cảm

Ngoài 6 đặc trưng cơ bản trênnhững phẩm chất nổi trội về văn hoá giao tiếp trong con người Việt Nam còn có:

+ Khả năng đối phó rất linh hoạt với mọi tình thế và lối ứng xử mềm dẻo + Giản dị, chất phác, ưa đơn giản, ghét cầu kỳ xa hoa

+Tấm lòng rộng mở và giàu cảm xúc lãng mạn

+Tâm lý bình quân chủ nghĩa

3.BIỂU HIỆN ĐẶC TRƯNG TRONG VĂN HÓA GIAO TIẾP CỦA

NGƯỜI VIỆT NAM- GIAO TIẾP CỦA NGƯỜI HÀ NỘI

Nếu giao tiếp là thường xuyên ở bất cứ thời gian nào, và thường trực trong bất cứ một không gian lịch sử và xã hội nào, thì văn hoá giao tiếp lại là sản phẩm của từng lúc, từng nơi

Văn hoá giao tiếp phụ thuộc, đồng thời cũng phản ánh và thậm chí tác động trở lại với rất nhiều điều kiện và hoàn cảnh xã hội, kinh tế, tự nhiên cũng như từng cá nhân và năm tháng nữa Do đó mới có văn hoá vùng, miền, địa phương, cá nhân, cũng như có văn hoá nông thôn, đô thị, có văn hoá quý tộc và bình dân

Nói về văn hoá giao tiếp của mình người Hà Nội chỉ gói gọn trong hai chữ Thanh và Lịch:

Chẳng thơm cũng thể hoa nhài

Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An

Chỉ bằng một câu nói ví von ngắn gọn, nhã nhặn, nhún nhường vậy thôi cũng đã cho ta thấy cái lịch lãm, tế nhị, tự tin của người Hà Nội Những con người sống trên mảnh đất là nơi hội tụ, tích hợp các luồng văn hoá, để rồi thẩm thấu, chắt lọc và toả sáng Đây cũng đồng thời là nơi tập hợp các danh nhân văn hoá, các tao nhân mặc khách ở mọi thời đại và mọi thế hệ Chính những yếu tố đó làm nên văn hoá Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội - mảnh đất ngàn năm văn hiến, thì thử hỏi làm sao người Hà Nội không thanh lịch cho được

Sự thanh lịch ấy thể hiện trước hết ở lời nói:

Người thanh tiếng nói cũng thanh

Chuông kêu khẽ đánh bên thành cũng kêu

Cái thanh, cái đẹp của tiếng nói Hà Nội là ở chỗ chuẩn xác, phát âm đúng, mẫu mực cho cả nước

Cái thanh lịch của người Hà Nội còn thể hiện trong giao tiếp xã hội Người

Hà Nội với vốn từ giàu có, lại biết sử dụng đúng nơi đúng chỗ, hợp cảnh, hợp tình, tạo nên một phong cách riêng không pha trộn vừa hào hoa, nhã nhặn, vừa lịch lãm nhún nhường

Trong quan hệ với bạn bè, khách khứa, người Hà Nội bao giờ cũng có một thái độ hiếu khách truyền thống, nồng nhiệt mà không thô bạo, niềm nở mà không suồng sã Khi khách đến nhà, người chủ dù bận việc cũng phải đứng dậy mời chào Nếu đang mặc quần áo ngắn, quần cộc, áo cánh thì phải “xin lỗi” khách, mà mặc quần áo dài nghiêm chỉnh rồi mới tiếp khách Trong cách pha trà đãi khách của người Hà Nội cũng thể hiện trình độ và sự tinh tế riêng Chè để đãi khách bao giờ cũng là chè ngon, có nhà cẩn thận còn đem ướp sen, nhài hay hoa ngâu để tăng thêm hương vị Khi ăn uống, người Hà Nội bao giờ cũng giữ nền nếp “ăn trông nồi, ngồi trông hướng” và luôn luôn thận trọng, ý tứ khi trong mâm có người già cao tuổi hay khách khứa

Từ ngàn xưa, người Thăng Long - Hà Nội đã có nếp sống “có lịch có lề”

Đó chính là truyền thống văn minh - văn hiến ngàn năm trong thế ứng xử của người Hà Nội

II HẠN CHẾ TRONG VĂN HÓA GIAO TIẾP CỦA SINH VIÊN ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

1.HẠN CHẾ TRONG VĂN HÓA GIAO TIẾP CỦA SINH VIÊN ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

Sinh viên đại học Luật Hà Nội ngày nay còn gặp không ít hạn chế trong văn hóa giao tiếp do những nguyên nhân khác nhau Một bộ phận lớn sinh viên rất xem nhẹ kĩ năng trong văn hóa giao tiếp Nguyên nhân đầu tiên là

do chính bản thân con người họ chưa ý thức được tầm quan trọng của văn hóa giao tiếp trong cuộc sống xung quanh họ Rất nhiều bạn sinh viên cho rằng bây giờ là sinh viên thì chỉ cần chú tâm vào học hành cho thật tốt, không cần đối nội, đối ngoại thì làm sao phải tìm hiểu, học văn hóa giao tiếp