Nhà nước phong kiến việt nam thời vua lê thánh tông đã tiếp thu chọn lọc và sáng tạo mô hình quân chủ quan liêu chuyên chế của trung quốc

Đó là vì vua Lê Thánh Tông đã tiến hành một loạt các cuộc cải cuộc cải cách trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội; tiếp thu có chọn lọc và sáng tạo mô hình nhà nước quân chủ quan

MỤC LỤC

TRANG

A MỞ BÀI 2

B NỘI DUNG 3

I Nhà nước quân chủ quan liêu chuyên chế và tổ chức bộ máy nhà nước thời nhà Minh 3

1 Khái niệm nhà nước quân chủ quan liêu chuyên chế 3

2 Tổ chức bộ máy nhà Minh 3

II Tổ chức bộ máy nhà nước thời Lê Thánh Tông 3

1 Vua 3

2 Chính quyền trung ương 4

3 Chính quyền địa phương 5

4 Tổ chức quân đội 6

5 Quan chế 7

C KẾT BÀI 8

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 9

A MỞ BÀI

Thời Lê Sơ kéo dài đúng 1000 năm, đây là thời kỳ các vua Lê nắm trọn quyền hành, cũng là thời kỳ hoàng kim của chế độ phong kiến Việt nam Đặcbiệt dưới thời

Lê Thánh Tông, đất nước phát triển về mọi mặt từ kinh tế, văn hóa, giáodục, quân sự

Đó là vì vua Lê Thánh Tông đã tiến hành một loạt các cuộc cải cuộc cải cách trên tất

cả các lĩnh vực của đời sống xã hội; tiếp thu có chọn lọc và sáng tạo mô hình nhà nước quân chủ quan liêu chuyên chế của nhà nước phong kiến Trung Quốc đặc biệt là

mô hình của nhà Minh Để làm rõ hơn vấn đề, nhóm chúng em xin chọn đề tài “Nhà

nước phong kiến Việt Nam thời vua Lê Thánh Tông đã tiếp thu chọn lọc và sáng tạo mô hình quân chủ quan liêu chuyên chế của Trung Quốc”.

B NỘI DUNG

I Nhà nước quân chủ quan liêu chuyên chế và tổ chức bộ máy nhà nước thời nhà Minh.

1 Khái niệm nhà nước quân chủ quan liêu chuyên chế

Nền quân chủ chuyên chế chính là một hình thức tổ chức quyền lực nhà nước mà

ở đó mọi quyền lực nhà nước tập trung vào trong tay một vị vua được hình thành bằng con đường cha truyền con nối Quyền lực của nhà vua là tối thượng và không chịu bất

cứ một sự hạn chế nào Bộ máy nhà nước và hệ thống quan lại từ trung ương đến địa phương chỉ là công cụ của nhà vua nhằm thực hiện sự cai trị của mình

2 Tổ chức bộ máy nhà Minh

Các triều đại phong kiến Trung Quốc đã lần lượt ra đời nối tiếp nhau phát triển nền quân chủ chuyên chế Đặc biệt ở thời nhà Minh, nền quân chủ chuyên chế được thể hiện rõ nét Năm 1380, Minh Thái tổ bỏ chức Thừa tướng, Thái uý trước đây và thay thế vào đó là các quan Thượng thư phụ trách các bộ Nhà Minh đã lập ra sáu bộ:

Lễ, Binh, Hình, Công, Lại, Hộ, phụ trách các việc về lễ nghi, quân sự, luật pháp, xây dựng, bộ máy nhân sự và dân sự; hoàn chỉnh bộ máy triều đình Các quan lại ở tỉnh chịu sự chỉ đạo của các bộ ở triều đình Hoàng đế tập trung mọi quyền hành trong tay, trực tiếp nắm quân đội Tăng cường phong tước và ban cấp đất cho con cháu hoàng tộc, cho công thần thân tín để làm chỗ dựa của triều đình

II.Tổ chức bộ máy nhà nước thời Lê Thánh Tông

Nhà Lê sơ được thành lập từ kết quả thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn kéo dài 10 năm chống lại sự đô hộ của nhà Minh do Lê Lợi lãnh đạo Trải qua bốn đời vua

Lê Thái Tổ, Lê Thái Tông, Lê Nhân Tông và Lê Thánh Tông, xã hội Đại Việt đã có nhiều chuyển biến rất tích cực, nhưng phải bắt đầu từ cuộc cải tổ của Lê Thánh Tông, nhà nước phong kiến mới có được tính chất của một mô hình tổ chức chính quyền phong kiến hoàn bị Đây là sự kế thừa có chọn lọc từ cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước thời nhà Minh của Trung Quốc

1 Vua

Lê Thánh Tông(1442-1497), trị vì từ năm 1460 đến 1497, ông tên thật là Lê Tư Thành, còn có tên khác là Lê Hạo Ông nổi tiếng là vị minh quân, là người đã đưa Đại Việt lên tới thời hoàng kim của chế độ phong kiến.Trong bộ máy nhà nước thời Lê Thánh Tông, vua đứng đầu, nắm mọi quyền lực, giúp việc cho vua có 6 cơ quan chính

là: Các quan đại thần,cơ quan có chức năng văn phòng,lục Bộ, lục Khoa, lục Tự,Ngự

sử đài và các cơ quan chuyên môn khác Vua là người nắm quyền lực tối cao, quyền lực nhà nước tập trung trong tay vua theo nguyên tắc “tôn quân quyền” vua cũng là người trực tiếp thân trinh ra trận

Thời vua Lê Thánh Tông bộ máy nhà nước quân chủ chuyên chế trung ương tập quyền đạt mức hoàn bị, từ trung ương đến địa phương Thế và lực của địa quý tộc bị hạn chế mà thay vào đó là sự tham chính của tầng lớp sĩ phu nho giáo được tuyển chọn bằng con đường thi cử

2.Chính quyền trung ương

Trước Lê Thánh Tông,các nhà vua thường giao quyền trực tiếp điều khiển các quan lại cho một vị Tể tướng hay Tướng quốc Đến thời Lê Thánh Tông, ông đã bỏ chức tể tướng mà nắm trực tiếp quyền cai quản mọi quan lại Bằng cách như vậy nhà vua buộc mình phải trực tiếp xem xét đánh giá năng lực trình độ, cất nhắc, lựa chọn,

sử dụng các quan lại dưới quyền Cũng biện pháp đó ông đã loại bỏ được thói tệ muôn thủa của các quan lại địa phương thường lợi dụng tình trạng xa cách chính quyền trung ương để dối trên lừa dưới, ngăn ngừa hành vi của quan đầu triều mạo danh vua

để thâu tóm quyền lực rồi tiến tới lấn át vua

Để lo toan công việc vụ sự hàng ngày cho nhà vua, Lê Thánh Tông đã tổ chức ra những cơ quan giúp việc mà ngày nay gọi là văn phòng: hàn lâm viện, đông các, trung thư giám, bí thư giám, hoàng môn tĩnh

Điều này cho thấy Lê Thánh Tông đã biết tổ chức cách làm việc không bị sa lầy vào những công vụ hàng ngày của một người ở đỉnh cao quyền lực, không bị sa vào lối mòn sự vụ, có thời gian để lo những công việc đại sự

Về các cơ quan chức năng của bộ máy hành chính trung ương, Lê Thánh Tông quy định 6 bộ với những nhiệm vụ rõ ràng: lại bộ, lễ bộ, hộ bộ, binh bộ, hình bộ, công

bộ Ở thời Lê Thánh Tông, chức năng và nhiệm vụ của các bộ được mở rộng thêm rất nhiều chứng tỏ Lê Thánh Tông rất coi trọng việc đào tạo hiền tài, xây dựng, kiến thiết,

mở mang phát triển kinh tế phòng thủ đất nước và lập kỉ cương phép nước nghiêm minh Thông qua các cải cách về bộ máy nhà nước ở trung ương, Lê Thánh Tông đã phát huy được tối đa vai trò, nhiệm vụ của các bộ chức năng từ đó giúp ích trị vì hiệu quả cho nhà vua

Lê Thánh Tông cũng cho lập ra 6 tự bao gồm: đại lý tự, thái thường tự, quan lộc

tự, thái bộ tự, hồng lô tự, thường bảo tự Vua Lê Thánh Tông còn tổ chức một số cơ

quan chyên môn không phụ thuộc vào bộ như: thông chính ty, quốc tử Giám, quốc sử viện Để khuyến khích mở mang nông nghiệp, Lê Thánh Tông cho lập 4 sở chuyên môn gồm: sở đồn điền, sở tầm tang, ở thực thái, sở điền mục Nhà vua còn đặt ra các chức quan hà đê để trông coi việc xây đắp tu bổ đê điều đập ngăn lũ, tháo nước khi ruộng ngập úng hoặc lấy nước khi ruộng đồng khô cạn

Để kiểm tra giám sát công việc của quan lại và 6 bộ, Lê Thánh Tông cho lập 6 khoa tồn tại song song gắn liền với công việc của 6 bộ và Ngự sử đài ở trung ương và các xứ: Lại khoa, Lễ khoa, Hộ khoa, Công khoa, Binh khoa và Hình khoa Ngự xử đài

là để tâu tội trạng các quan, xem xét ẩn khuất cho dân…

Cùng với việc quy định chức năng nhiệm vụ, Lê Thánh Tông còn quy định rõ cơ cấu tổ chức, biên chế, chức danh, phẩm hàm, lương bổng cụ thể của các quan lại

3.Chính quyền địa phương.

Năm 1466 Lê Thánh Tông tiến hành cải cách Hành chính, ông chia toàn bộ đất nước thành 13 Thừa tuyên, còn goi là xứ tương đương vs tỉnh ngày nay, có 52 phủ,178

huyện, 50 châu và 6851 xã.Ở địa phương, sự chọn lọc và sáng tạo của Lê Thánh Tông

được thể hiện qua việc tiếp thu hệ thống “Tam ty” ở mỗi đạo của nhà Minh- Trung Quốc Bộ máy điều hành ở mỗi Thừa tuyên hay xứ gồm 3 ty: Thừaty, Đô ty và Hiến ty Vua còn ra sắc lệnh quy định số lượng, phạm vi đại bàn của các phủ huyện châu thuộc các Thừa tuyên Các phủ, huyện, châu chia thành xã, Xã quan thành Xã trưởng Tuy tiếp thu hệ thống “Tam ty” thời Minh nhưng ông không học theo một cách máy móc mà đã có sự sáng tạo chọn lọc, sự sáng tạo này được thể hiện ở việc Lê Thánh Tông đã rất chú trọng cải tổ cấp xã:

- Về tổ chức: Ông chia nhỏ các xã ra dựa trên quy mô của các hộ: đại xã trung xã

và tiểu xã có trên dưới 100 hộ

- Về tiêu chí chọn xã trưởng: bên cạnh việc để dân trong xã bầu ra xã trưởng của mình rồi đưa lên cấp trên chuẩn y thì ông còn đạt ra các tiêu chuẩn của xã trưởng đó Đây là lần đầu tiên trong các nhà nước phong kiến Việt Nam quy định các tiêu chuẩn của xã trưởng Như vậy chọn người đứng đầu làng xã có uy tín thì mới cai trị được địa phương

- Trong việc xây dựng hương ước: cùng với việc đặt ra các tiêu chuẩn của xã

trưởng là việc hạn chế và kiểm duyệt hương ước : “ Các làng không nên có khoán

ước riêng, vì đã có pháp luật chung của nhà vua; làng nào có những tục lệ khác lạ thì

có thể cho lập khoán ước và đặt ra những lệ cấm…” với biện pháp này ông đã tìm

cách can thiệp sâu vào làng xã nhằm hạn chế tính tự quản của làng xã góp phần củng

cố nền quân chủ chuyên chế

- Thứ tư là chia quân điền theo phần

Như vậy trong việc cải tổ bộ máy nhà nước Lê Thánh Tông đã chú trọng nhất tới cấp đạo và cấp xã qua đó nhằm tăng cường sự chi phối của triều đình và hạn chế quyền lực ở địa phương Công cuộc cải cánh của Ông là nhằm gần dân đến với dân về mọi mặt kinh tế, pháp luật , quản lý…

Bộ máy điều hành ở Thừa tuyên được rút gọn rất nhiều làm cho bộ máy nhà nước dưới thời trị vì của Lê Thánh Tông càng xuống thấp càng tinh gọn mà lại bao quát được phạm vi công việc, không bị buông lỏng, trách nhiệm các quan địa phương được xác định rành mạch, dễ khắc phục sự cố xảy ra

Bộ máy hành chính dưới thời Lê Thánh Tông là bộ máy điều hành có cơ cấu tổ chức hoàn chỉnh hơn tất cả bộ máy quản lý của các triều đại trước Nó gọn nhẹ nhưng

có hiệu quả cao Bộ máy đó đã đem lại thịnh trị cho thái bình cho đất nước, an cư lạc nghiệp cho người dân, diệt trừ nạn tham quan ô lại, lập kỉ cương nghiêm minh trong toàn vương quốc, làm cho thù trong giặc ngoài không còn nuôi ảo vọng lăm le nữa

Đó là điều mà triều trước không làm được

Bộ máy nhà nước thời Lê Thánh Tông

4.Tổ chức quân đội.

Dựa trên cơ sở “Ngũ quân đô đốc phủ” của nhà Minh, Lê Thánh Tông đã cải tổ hệ thống tổ chức quân đội, đặt ra Ngũ phủ, mỗi phủ gồm 6 vệ, mỗi vệ có 5 đến 6 sở Đồng thời bãi bỏ một số chức vụ cao cấp nhất như Tướng quốc đại tổng quản đại

hành Cùng xu hướng trung ương tập quyền cao, triều đình nắm độc quyền tổ chức lực lượng vũ trang và người đứng đầu là vua Các quan lại quý tộc thời Lê hoàn toàn không có quyền tổ chức quân đội riêng như dưới thời nhà Trần

5.Quan chế.

Chính sách sử dụng quan lại thời Lê Thánh Tông có nhiều điểm mới, đáng nghiên cứu, học hỏi, thể hiện trên các mặt sau :

-Về tước vị của quan lại, quý tộc:Dưới thời vua Lê Thánh Tông các quan thường được ban tước đi liền với bổ chức theo Hoàng Triều quan chế bao gồm 3 loại tước vị

cơ bản: tước, phẩm, tư

-Về tuyển dụng: Hai đối tượng chính mà thời Lê Thánh Tông tuyển dụng gồm những người chưa từng làm quan và những người đang làm quan nhưng cần thăng giáng, thuyên chuyển hoặc phải “đào tạo lại” Trong đó, những người chưa từng làm quan chủ yếu gồm những người được đào tạo bằng con đường học hành, khoa cử là đối tượng được triều đình chú trọng và đặt ưu tiên hàng đầu trong việc tuyển dụng; chỉ

có một số ít là nhờ vào cha ông mà được làm quan.Khoa cử là phương thức chủ yếu được sử dụng để tuyển lựa quan lại Việc tuyển bổ quan lại hằng năm đều có một lần thuyên chuyển và tuyển bổ lớn

-Về sát hạch và thăng giám quan lại:Dựa vào tính liêm khiết và mẫn cán của quan lại là cơ sở để thăng, giáng hoặc sa thải quan lại

-Về sắp xếp, bố trí quan lại: Trong việc sắp xếp, bố trí quan lại, đáng chú ý là luật hồi tỵ Theo luật hồi tỵ, những người có quan hệ huyết thống, đồng hương, thầy trò, bạn bè không được cùng làm quan hay làm việc ở một địa phương, công sở Đây là một chính sách quản lý quan lại giúp ngăn chặn tệ lợi dụng quan hệ thân tộc để gây

bè, kéo cánh, được lịch sử đánh giá là chế độ quản lý quan lại thành công của thời đại phong kiến Việt Nam

C KẾT BÀI

Lê Thánh Tông là một vị vua rất có bản lĩnh và quyết đoán, có nhãn quan chính trị sâu sắc, tầm nhìn chiến lược về vị trí, vai trò của con người chính trị trong bộ máy quyền lực nhà nước Ông đã đề ra pháp luật đúng đắn, sử dụng quan lại dúng sức, đúng tài điều này được thể hiện rõ qua mấy chục năm cầm quyền Đúng như lời nhận xét của Phan Huy Chú: “Đến đời Quang Thuận, Hồng Đức vận nước tươi sáng do khoa mục xuất thân, nhân tài đầy rẫy, đủ cung cho nước dùng”

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Giáo trình lịch sử nhà nước và pháp luật Việt Nam – Trường Đại học Luật Hà Nội,

NXB Công an nhân dân, 2012

2 Đại Việt sử ký toàn thư, NXB Khoa học xã hội, 1993.

3 Đại Nam thực lục, NXB văn hóa – Thông tin, 2002.

4 Lê Thánh Tông – vị vua anh minh, nhà cách tân vĩ đại – Lê Đưc Tiết, NXB Tư

pháp, 2007

5 Tìm hiểu tư tưởng chính trị Nho giáo Việt Nam từ Lê Thánh Tông đến Minh Mệnh –

Th.S Nguyễn Văn Hoài, NXB Chính trị quốc gia, 2002

6 Một số trang web:

- http://lichsuvietnam.vn.

- http://khoalichsu.edu.vn.