Theo quy định tại Khoản 1, 2 Điều 44 Luật đất đai năm 2003 thì cơ quan có thẩm quyền thu hồi đất là UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đối với tổ chức, cơ sở tôn giáo, người Việt
Trang 1MỞ ĐẦU
Đất nước ta đang bước vào thời ký hội nhập phát triển, nhu cầu sử đất ngày càng tăng lên, nhiều dự án đầu tư đã mang lại nhiều lợi ích to lớn, làm thay đổi diện mạo của đất nước, chất lượng cuộc sống cuộc sống của các tần lớp nhân dân tăng lên rõ rệt Tuy nhiên kéo theo đó là không ít những tác động mang tính tiêu cực đối với đời sống xã hội mà phải gánh chịu trước tiên là những người có đất bị thu hồi
để phục vụ xây dựng các khu kinh tế Nhằm giảm bớt những bất bình đẳng về mặt
xã hội, tạo điều kiện nhanh chóng giải phóng mặt bằng đảm bảo thực hiện tiến độ các dự án, Nhà nước đã quy định rất chặt chẽ về việc thu hồi đất và không ngừng cải thiện chính sách đền bù thiệt hại cho người bị thu hồi đất, song cũng thể tránh khỏi những bất cập Trong phạm vi bài luận này, em xin làm rõ hơn về một vấn đề phát sinh trong quá trinh thu hồi đất
NỘI DUNG
I Nội dung vụ việc cần giải quyết
Gia đình ông Toán sử dụng một mảnh đất ở 290 m2 từ năm 2003 Diện tích đất này gia đình ông Toán đã đóng thuế sử dụng đất cho Nhà nước từ quý 4 năm
2003 đến năm 2006 Tháng 8 năm 2007, gia đình ông Toán bị chính quyền địa phương ra quyết định thu hồi diện tích đất này Gia đình ông khiếu nại từ đó đến nay nhưng không nhận được sự trả lời thỏa đáng từ phía chính quyền địa phương
Họ nói “Đây là dự án chung không giải quyết một trường hợp cá nhân gia đình ông” Trong khi đó lại tiếp tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ khác
Hỏi:
1 Việc làm của chính quyền địa phương trong vụ việc này đúng hay sai? Vì sao?
Trang 22 Nếu cán bộ xã có hành vi cố tình sai phạm thì Nhà nước có biện pháp xử lý
cụ thể như thế nào để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật?
3 Anh (chị) hãy tư vấn cho ông Toán những việc làm cần thiết để ông tự bảo
vệ quyền lợi hợp pháp của mình?
II Giải quyết yêu cầu đề bài
Gia đình ông Toán sử dụng thửa đất đó từ năm 2003 và gia đình ông đã đóng thuế sử dụng đất cho Nhà nước từ quý 4 năm 2003 đến năm 2006 Tháng 8/2007, ông Toán bị chính quyền địa phương ra quyết định thu hồi đất Vì vậy để giải quyết tình huống này ta phải sử dụng Luật đất đai năm 2003
1 Việc làm của chính quyền địa phương trong vụ việc này là đúng hay sai? Tại sao?
Theo quy định tại Khoản 1, 2 Điều 44 Luật đất đai năm 2003 thì cơ quan có thẩm quyền thu hồi đất là UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đối với tổ chức, cơ sở tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức cá nhân nước ngoài và UBND huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh đối với hộ gia đình cá nhân, cộng đồng dân cư, người Việt Nam định cư ở nước ngoài thuộc đối tượng được mua nhà ở gắn liền với quyền sử dụng ở Việt Nam Tình huống đưa ra chỉ là
“chính quyền địa phương” ra quyết định thu hồi đất mà không chỉ rõ là cấp nào, có
ba trường hợp có thể xảy ra: thứ nhất là UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, thứ hai là UBND xã, phường cả hai trường hợp này đều không đúng quy định của pháp luật căn cứ vào Điều 44; trường hợp thứ ba là UBND huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh là đúng với quy định pháp luật Tuy nhiên quá trình thu hồi đất lại không đúng với quy định của pháp luật, cụ thể:
Việc thu hồi đất được quy định chặt chẽ về thủ tục theo quy định tại Khoản 2 Điều 39 Luật đất đai năm 2003: “ Trước khi thu hồi đất, chậm nhất là chín mươi ngày đối với đất nông nghiệp và một trăm tám mươi ngày đối với đất phi nông nghiệp, cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải thông báo cho người bị thu hồi đất
Trang 3biết lý do thu hồi, thời gian và kế hoạch di chuyển, phương án tổng thể về bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư” Tuy nhiên gia đình ông Toán lại không được chính quyền địa phương thông báo đầy đủ, rõ ràng về lý do thu hồi hay
thời gian, kế hoạch di chuyển, phương án đền bù Dựa vào chi tiết gia đình “ông khiếu nại từ đó đến nay nhưng không nhận được sự trả lời thỏa đáng từ phía chính
quyền địa phương” Mà chính quyền địa phương chỉ nói chung chung “Đây là dự
án chung không giải quyết một trường hợp cá nhân gia đình ông” khi nhận được
khiếu nại của gia đình ông Toán, điều này là không đúng với quy định tại Điều 37
và Điều 45 Luật Khiếu nại, Tố cáo 1998 đã sửa đổi bổ sung năm 2004, 2005
Căn cứ Điểm a, e Khoản 2 Điều 3 Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 về việc xác định thời điểm bắt đầu sử dụng đất ổn định được căn cứ vào ngày thàng năm sử dụng và mục đích sử dụng ghi trên một trong các giấy tờ:
+ biên lai nộp thuế sử dụng đất nông nghiệp, thuế nhà đất
+ giấy tờ về đăng kí hộ khẩu thường trú, tạm trú dài hạn tại nhà ở gắn với đất ở; giấy chứng minh nhân dân hoặc giấy khai sinh có ghi địa chỉ của nhà ở liên quan đến thửa đất
Gia đình ông Toán đã sử dụng mảnh đất ở có diện tích 290 m2 từ năm 2003,
có đóng thuế sử dụng đất cho Nhà nước từ quý 4 năm 2003 đến 2006 Do đó, chắc chắn gia đình ông sẽ có biên lai nộp thuế Đồng thời gia đình ông lại sinh sống tại đây được một thời gian dài (từ 2003 đến nay) nên có đăng ký hộ khẩu thường trú hoặc ít ra cũng là đăng ký tạm trú dài hạn tại nhà ở gắn liền với đất này; và do mảnh đất này được gia đình ông Toán sử dụng từ năm 2003 nghĩa là trước khi Luật đất đai năm 2003 có hiệu lực thi hành nên chỉ cần UBND xã, phường thị trấn xác nhận là đất không có tranh chấp và phù hợp với quy hoạch sử dụng đất đã được xét duyệt nếu nơi này đã có quy hoạch sử dụng đất thì sẽ được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định tại Khoản 6 Điều 50 Luật đất đai năm 2003 Vì vậy việc chính quyền địa phương không cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
Trang 4cho ông Toán là sai Mặt khác trên cơ sở những quy định tại Khoản 1, 2 Điều 52 Luật đất đai năm 2003 về thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì
nếu chính quyền địa phương ở đây là UBND cấp xã, trong khi gia đình ông Toán khiếu nại mà lại cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ gia đình khác
là trái với quy định của pháp luật
2 Nếu cán bộ xã có hành vi cố tình sai phạm thì Nhà nước có biện pháp xử lý
cụ thể để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật như sau:
* Đối với những hành vi cố tình sai phạm của cán bộ xã trong thời gian từ tháng 8/2003 đến trước ngày Luật Đất đai có hiệu lực thì cán bộ xã sẽ bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại Điều 86 Luật đất đai
1993 đồng thời nếu hành vi sai phạm đó gây thiệt hại cho người khác thì còn phải bồi thường cho người bị thiệt hại
* Đối với những hành vi sai phạm của cán bộ xã từ sau khi Luật đất đai 2003
có hiệu lực cho đến nay thì tùy theo mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại điều 141 Luật đất đai năm 2003 Nghị định 181/2004/NĐ – CP quy định về các trường hợp vi phạm của người quản
lý cũng như biện pháp xử lý cụ thể tại các Điều 169, 170, 171, 172, 173, 174, 175
Ví dụ như tại điều 172 Nghị định 181/2004/NĐ – CP quy định về hành vi vi phạm
và hình thức xử lý vi phạm quy định về thu hồi đất:
- Người quản lý không thông báo trước cho người có đất bị thu hồi theo quy định tại Điều 39 của Luật đất đai, không công khai phương án bồi thường tái định
cư Nếu vi phạm do thiếu trách nhiệm thì bị khiển trách, tái phạm do thiếu trách nhiệm thì bị cảnh cáo, cố ý thì bị hạ bậc lương, tái phạm do cố ý thì bị hạ ngạch
- Người quản lý thực hiện bồi thường không đúng đối tượng, diện tích, mức bồi thường cho người có đất bị thu hồi; làm sai lệch hồ sơ thu hồi đất; xác định sai
vị trí và diện tích đất bị thu hồi trên thực địa Nếu vi phạm do thiếu trách nhiệm thì
bị khiển trách hoặc cảnh cáo, tái phạm do thiếu trách nhiệm thì bị cảnh cáo hoặc hạ
Trang 5bậc lương, cố ý thì bị hạ ngạch hoặc cách chức, tái phạm do cố ý thì bị cách chức hoặc buộc thôi việc
- Người quản lý thu hồi đất không đúng thẩm quyền, không đúng đối tượng, không đúng với quy hoạch sử dụng đất chi tiết, kế hoạch sử dụng đất chi tiết đã được xét duyệt Nếu vi phạm do thiếu trách nhiệm thì bị cảnh cáo hoặc hạ bậc lương, tái phạm do thiếu trách nhiệm thì bị cảnh cáo hoặc hạ ngạch, cố ý thì bị hạ ngạch hoặc cách chức, tái phạm do cố ý thì bị buộc thôi việc
Theo quy định tại Điều 142 Luật đất đai năm 2003 và Điều 176 Nghị định 181/2004/NĐ - CP thì nếu cố tình vi phạm mà gây thiệt hại thì bên cạnh những biện pháp xử lý như trên đã đề cập cán bộ xã có thể còn phải bồi thường thiệt hại hay chính xác đó là bị áp dụng đồng thời cả biện pháp xử lý trách nhiệm vật chất
3 Tư vấn cho ông Toán những việc làm cần thiết để tự bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
Trong tình huống này, theo em ông Toán cần làm những việc sau để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình:
Trước tiên, ông Toán cần phải nộp hồ sơ xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho mảnh đất 290 m2 của mình theo trình tự và thủ tục được quy định tại Điều 123 luật đất đai năm 2003 Hồ sơ xin cấp bao gồm: đơn xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; giấy tờ hợp lệ về quyền sử dụng đất quy định tại khoản 1, Khoản 2 và khoản 5 Điều 50 Luật Đất đai 2003; và nếu ông không trực tiếp xin cấp GCNQSDĐ thì phải có giấy ủy quyền xin cấp giấy chứng nhận QSDĐ Hồ sơ của ông Toán phải nộp tại phòng đăng ký quyền sử dụng đất; nếu gia đình ông Toán ở nông thôn thì nộp hồ sơ tại UBND xã nơi có đất để chuyển cho văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất
Để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, ông Toán phải chứng minh được mảnh đất mà ông đang sử dụng là hoàn toàn hợp pháp; ông phải xuất trình
Trang 6được đầy đủ giấy tờ, bằng chứng liên quan như các biên lai trong quá trình ông đóng thuế sử dụng, hay giấy đăng kí hộ khầu thường trú, hoặc tạm trú dài hạn…
Căn cứ vào Khoản 1 Điều 63 Nghị định 84/2007/NĐ – CP ngày 25/5/2007, trong thời hạn không quá chín mươi ngày, kể từ ngày Chủ tịch UBND cấp huyện
có quyết định hành chính, hành vi hành chính trong quản lý đất đai quy định tại Điều 162 Nghị định 181/2004/NĐ-CP mà người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan không đồng ý với quyết định đó thì có quyền nộp đơn khiếu nại đến UBND cấp huyện Vì vậy Nếu việc thu hồi đất này là đúng nhưng phương án đền bù, giải tỏa chưa được thỏa đáng, ông Toán cũng hoàn toàn có thể khiếu nại đến UBND cấp huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh để được giải quyết cho quyền lợi của mình
Theo quy định tại Khoản 2 Điều 63 Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 thì Chủ tịch UBND cấp huyện có trách nhiệm giải quyết khiếu nại theo thời hạn quy định của Luật Khiếu nại, Tố cáo Và quyết định giải quyết khiếu nại của Chủ tịch UBND cấp huyện phải được công bố công khai và gửi cho người khiếu nại, người khác có quyền và nghĩa vụ liên quan Trong trường hợp này khi gia đình ông Toán khiếu nại thì chính quyền địa phương chỉ nói “Đây là dự án chung không giải quyết một trường hợp cá nhân gia đình ông” mà không giải quyết theo đúng quy định pháp luật thì ông Toán có thể khởi kiện ra Tòa án nhân dân hoặc tiếp tục khiếu nại lên UBND cấp tỉnh theo quy định tại Khoản 3 Điều 63 Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007
KẾT LUẬN
Qua tình huống này ta có thể thấy rằng có rất nhiều vấn đề phát sinh trong vấn đề Nhà nước thu hồi đất Vì vậy việc hiểu biết và nâng cao vốn kiến thức về pháp luật đất đai cho người dân là một vấn đề mang tính cấp thiết, quan trọng và hơn nữa cần nâng cao trách nhiệm của những nhà chức trách về vấn đề thu hồi đất
để hạn chế được những tiêu cực phát sinh