KHÁI QUÁT VỀ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TỪ PHÍ, LỆ PHÍ 1 Khái niệm về thu ngân sách nhà nước từ phí ,lệ phí Thu ngân sách nhà nước từ phí , lệ phí là khoản tiền mà các tổ chức, cá nhân phải
Trang 1MỞ BÀI Với chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước ,đòi hỏi Nhà nước phải can thiệp vào các lĩnh vực như xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển đô thị, phát triển văn hóa, y tế, giáo dục và những yêu cầu đảm bảo thủ tục hành chính - pháp lý cho các tổ chức ,cá nhân để họ thực hiện các quyền và lợi ích về chính trị, kinh tế, quyền sở hữu, sử dụng tài sản Do đó , Nhà nước phải đầu tư phát triển các công trình phúc lợi, mở mang các hoạt động thực hiện các thủ tục hành chính pháp lý
để phục vụ cho nhân dân và thực hiện chức quản lý nhà nước Nguồn vốn đầu tư của Nhà nước cho các công trình và hoạt động phục vụ người dân là khá lớn trong điều kiện ngân sách nhà nước còn eo hẹp không đủ để đầu tư cho các lĩnh vực nêu trên, đòi hỏi Nhà nước phải đặt ra chế
độ thu phí , lệ phí trong một số hoạt động và cho phép sử dụng khoản tiền thu đó vào việc phục
vụ cho người nộp phí , lệ phí nhằm giản nhẹ gánh nặng chi ngân sách nhà nước Phí và lệ phí là các khoản thu tuy chiếm tỷ trọng không lớn trong tổng nguồn thu của ngân sách nhà nước nhưng
có ý nghĩa quan trọng vì nó liên quan đến tất cả các lĩnh vực của đời sống kinh tế xã hội.Với vai
trò và ý nghĩa đó, sau đây em xin lựa chọn đề tài: “Bình luận các quy định về thu ngân sách từ phí, lệ phí và bước đầu đề xuất các giải pháp hoàn thiện trên cơ sở thực tiễn áp dụng 6 tháng đầu năm 2013.”
NỘI DUNG
I KHÁI QUÁT VỀ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TỪ PHÍ, LỆ PHÍ
1) Khái niệm về thu ngân sách nhà nước từ phí ,lệ phí
Thu ngân sách nhà nước từ phí , lệ phí là khoản tiền mà các tổ chức, cá nhân phải đóng góp vào quỹ ngân sách nhà nước do họ được hưởng một ích hoặc một dịch vụ nào đó do Nhà nước cung cấp theo yêu cầu của họ hoặc theo quy định của pháp luật
Thu Ngân sách nhà nước phản ánh các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình nhà nước
sử dụng quyền lực chính trị để phân phối các nguồn tài chính của xã hội dưới hình thức giá trị nhằm hình thành quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước Như vậy, thu ngân sách nhà nước bao gồm toàn bộ các khoản tiền được tập trung vào tay nhà nước để hình thành quỹ ngân sách nhà nước đáp ứng cho các nhu cầu chi tiêu của nhà nước Thu ngân sách nhà nước bao gồm: thu trong cân đối ngân sách và thu bù đắp thiếu hụt của ngân sách
Thu trong cân đối ngân sách: gồm các khoản thu mang tính chất Thuế (Thuế ,Phí , Lệ phí ) và thu từ hoạt động kinh tế của nhà nước
Trang 22) Khái niệm về pháp luật phí, lệ phí
Pháp luật phí, lệ phí là một bộ phận của pháp luật thu ngân sách nhà nước là tổng hợp các quy phạm pháp luật do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành để điều chỉnh các quan hệ
xã hội phát sinh trong hoạt động thu phí, lệ phí của nhà nước
3) Khái quát chung về phí , lệ phí
a Khái quát v phí: ề phí:
* Khái niệm: Theo Pháp lệnh số 38/2001/PL-UBTVQH về Phí và lệ phí thì tại Điều 2 quy
định : “ Phí là khoản tiền mà tổ chức, cá nhân phải trả khi được một tổ chức, cá nhân khác cung cấp dịch vụ được quy định trong Danh mục phí ban hành kèm theo Pháp lệnh này”
Như vậy, Phí: là khoản thu mang tính chất thuế, là khoản thu mang tính bù đắp một phần chi phí thường xuyên và không thường xuyên về các dịch vụ công cộng hoặc bù đắp chi phí cho các hoạt động duy trì, tu bổ các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội phục vụ cho người nộp phí Phí có hai loại: thứ nhất, các loại phí mang tính phổ biến do chính phủ qui định thứ hai, các loại phí mang tính địa phương Ví dụ: học phí, viện phí, phí giao thông, phí cầu đường…
Chủ thể đầu tư vốn để cung cấp dịch vụ được phép thu phí có thể là Nhà nước hoặc tư nhân nên khoản thu về phí cũng có thể là khoản thu của Nhà nước (được tập trung vào NSNN) hoặc thu của các tổ chức, cá nhân Khoản thu từ phí vào NSNN, như vậy chỉ bao gồm những khoản thu từ những đối tượng thụ hưởng các dịch vụ do Nhà nước cung cấp Tuy nhiên giá phí này thông thường không hoàn toàn vì mục tiêu kinh tế mà còn mang ý nghĩa chính trị - xã hội
Do vậy phần lớn chúng không được tính đủ chi phí (Nhà nước chỉ thu hồi một phần) và không
bị chi phối nhiều bởi quy luật thị trường
* Đặc điểm: Có rất nhiều loại phí tuy nhiên không phải mọi loại phí đều là khoản thu của ngân sách nhà nước; Phí thu về không bù đắp toàn bộ chi phí đã bỏ ra; và Phí do cơ quan sự nghiệp thu
* Các loại phí:
+ Có những loại phí tập trung toàn bộ vào NSNN, các đơn vị trực tiếp cung cấp không được sử dụng Các loại phí này thường do Chính phủ trực tiếp ban hành và quản lí mang tính chất quan trọng liên quan đến lợi ích quốc gia như: phí cầu đường, phí bảo vệ môi trương…
+ Có loại phí nộp một phần cho NSNN, đối với các loại phí này đơn vị trực tiếp cung cấp được giữ lại một phần Phổ biến là các cơ quan đơn v ị nghiên cứu
+ Các loại phí để lại toàn bộ cho đơn vị cung cấp sử dụng để nâng cao chất lượng hoạt động
Ví dụ; học phí, viện phí, án phí
Trang 3* Tác dụng của phí: Phí là khoản thu có mục đích cụ thể được xác định ngay khi thu phí và được phân bổ ngay
+ Tăng thu ngân sách, từ đó làm tăng khả năng đầu tư vào sản xuất trở lại hàng hóa dịch vụ đồng thời duy trì bảo dưỡng, tái tạo chúng
+ Góp phần thực hiện công bằng xã hội (giữa người hưởng và không hưởng dịch vụ), nâng cao ý thưc cộng đồng của người dân, nâng cao ý thức giữ gìn của công của người dân
b Khái quát về lệ phí
* Khái niệm lệ phí
Theo Pháp lệnh số 38/2001/PL-UBTVQH về Phí và lệ phí thì tại Điều 3thì quy định
: “ Lệ phí là khoản tiền mà tổ chức, cá nhân phải nộp khi được cơ quan nhà nước hoặc tổ chức được ủy quyền phục vụ công việc quản lý nhà nước được quy định trong Danh mục lệ phí ban hành kèm theo Pháp lệnh này.”
Vậy , Lệ phí: là khoản thu mang tính chất thuế vì nó vừa mang tính cưỡng bách được qui định trong những văn bản pháp luật của nhà nước nhưng đồng thời nó lại mang tính chất phục vụ cho người nộp lệ phí về việc nhà nước thực hiện một số thủ tục hành chính nào đó Ví dụ: lệ phí trước bạ, lệ phí tòa án, lệ phí cấp giấy phép xây dựng, lệ phí cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, lệ phí công chứng…
Lệ phí là khoản thu do Nhà nước quy định để nhà nước phục vụ công việc quản lý hành chính nhà nước theo yêu cầu hoặc theo quy định của pháp luật Việt Nam có khoảng 15 loại lệ phí như lệ phí trước bạ, lệ phí đăng ký kinh doanh, l ệ phí chứng thư, công chứng, lệ phí cấp quota Đây là khoản thu do những cơ quan hành chính thực hiện Đó là những đơn vị dự toán ngân sách, tức là toàn bộ thu chi của nó gắn với thu chi ngân sách hay thu chi của nó là một bộ phận của thu chi ngân sách Tiền lệ phí được dùng để bù đắp các khoản chi phí phát sinh khi giải quyết công việc của bộ phận quản lý trực tiếp và gián tiếp Ví dụ tiền lệ phí trước bạ nhà, đất không chỉ để đảm bảo hoạt động của bộ phận trước bạ mà còn bảo đảm hoạt động của cả hệ thống cơ quan quản lý nhà đất như Tổng cụcđịa chính,… Do đó có một số lệ phí có số tiền thu lớn như lệ phí trước bạ nhà đất lên tới 2% giá trị nhà đất Thu lệ phí nhằm đảm bảo thực hiện nguyên tắc thu theo khả năng đóng góp trong chính sách động viên vào ngân sách nhà nước và công bằng trong việc hưởng thụ các lợi ích từ chi tiêu của ngân sách
Tóm lại, lệ phí vừa mang tính chất phục vụ cho người nộp lệ phí về việc thực hiện một
số thủ tục hành chính, vừa mang tính chất động viên đóng góp cho ngân sách nhà nước
* Đặc điểm: Mọi khoản lệ phí đều làkhoản thu của ngân sách nhà nước Lệ phí bù đắp toàn bộ, đôi khi còn lớn hơn cả chi phí đã bỏ ra, khi đó còn được gọi là thuế do cơ quan quản lý Nhà nước thu
Trang 4* Các loại lệ phí: Lệ phí hành chính gắn liền với các hoạt động cung cấp dịch vụ hành chính của
cơ quan Nhà nước: lệ phí cấp giấy phép hành nghề, lệ phí công chứng…
* Tác dụng của lệ phí: Phần nhỏ để trả cho các chi phí cụ thể để tạo ra dịch vụ, phần lớn để trả cho sự đảm bảo về mặt hành chính pháp lí của Nhà nước Mục đích của từng loại lệ phí rất rõ ràng, thường phù hợp với tên gọi của nó Lệ phí mang lại cho Nhà nước một khoản thu đáng kể Chỉ riêng lệ phí công chứng của Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh hàng năm cũng lên tới hàng chục tỉ đồng, Ngoài ra còn có các loại lệ phí trước bạ ô tô, xe máy, nhà đất… Vì vậy quản lí lệ phí tốt sẽ tăng thêm nguồn thu cho NSNN
II BÌNH LUẬN CÁC QUY ĐỊNH VỀ THU NGÂN SÁCH TỪ PHÍ, LỆ PHÍ
1) Ưu điểm:
Hiện nay, phí và lệ phí được quy định chủ yếu qua pháp lệnh cụ thể tại pháp lệnh
số 38/2001/PL-UBTVQH Ngoài ra, phí và lệ phí trong từng ngành cụ thể được quy định trong các Nghị định và các văn bản hướng dẫn khác Có thể thấy, các văn bản pháp luật hiện hành quy định khá đầy đủ và chi tiết về từng loại phí và lệ phí Điều này tạo điều kiện cho mọi người có thể tiếp cận một cách cụ thể và rõ ràng về từng loại phí, lệ phí; hiểu được trách nhiệm
và nghĩa vụ của mình trong việc nộp phí và lệ phí Đồng thời cũng là khung pháp lý giúp cho các chủ thể thẩm quyền làm đúng chức trách của mình cũng như đưa ra các xử lý phù hợp đối với những sai phạm xung quanh vấn đề thu phí và lệ phí Hơn nữa, Nhà nước cũng đưa ra một số loại phí; lệ phí được miễn như Phí an ninh, trật tự; Phí phòng, chống thiên tai; Lệ phí cấp hộ tịch, hộ khẩu, CMND; Lệ phí địa chính khi cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hoặc SXKD nông, lâm, ngư nghiệp (Đó là một nội dung ban hành kèm Chỉ thị 24/CT -TTg củaThủ tướng Chính phủ)
2) Nhược điểm:
Không thể phủ nhận vai trò to lớn của các quy định pháp luật điều chỉnh về vấn đề thu ngân sách từ phí, lệ phí Tuy nhiên bên cạnh những thành tựu đạt được, vấn đề thu ngân sách từ phí và lệ phí vẫn còn một số hạn chế sau:
+ Hiện nay thì trong Danh mục chi tiết phí, lệ phí ban hành kèm Nghị định của Chính phủ có quy định rất nhiều loại phí và lệ phí, tuy nhiên Theo báo cáo giám sát v ề phí, lệ phí của Ủy ban Tài chính - Ngân sách (Quốc hội), tính đến 15/8/2007, còn 31 khoản phí, lệ phí trong tổng
số 301khoản phí, lệ phí có tên trong Danh mục chi tiết phí, lệ phí ban hành kèm Nghị định của Chính phủ vẫn chưa có văn bản hướng dẫn và chưa được phép thu
+ Các quy định về thu phí và lệ phí vẫn chưa thực sự triệt để đã tạo nên những thực trạng trong việc thực thi vấn đề này: Vào hạ tuần tháng 9, Ủy ban Tài chính và Ngân sách Quốc hội cho rằng
đã có tình trạng vi phạm trong việc thu phí và lệ phí, mà hậu quả là các khoản thu này đang đè
Trang 5nặng trên vai người dân Theo kết quả giám sát việc thực hiện các qu định của pháp luật về phí,
lệ phí, thì việc huy động đóng góp sức dân đang nảy sinh nhiều vấn đề nổi cộm, gây bức xúc trong nhân dân Mức huy động đóng góp tự nguyện của người dân đã được thực hiện tùy tiện tại các địa phương, gây ra những bất hợp lý giữa cácvùng có cùng điều kiện phát triển kinh tế
-xã hội Trước đó, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng đã có văn bản báo cáo Chính phủ về việc người nông dân hiện đang phải chịu đến 122 khoản thu có tính chất như thuế Kết quả khảo sát tại 46 tỉnh, thành phố, ở 135 xã, 117 hợp tác xã nông nghiệp của Cục Hợp tác
xã và phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) cho thấy đóng góp của các hộ nông dân ở mức cao và có sự chênh lệch lớn giữa cácvùng với mức từ 250.000 đồng -800.000 đồng, cá biệt có địa phương yêu cầu đóng tới 2 triệu đồng/hộ/năm Điều nghịch lý là những vùng kinh tế khó khăn, thu nhập thấp thì mức đóng góp có xu hướng cao hơn các vùng thuận lợi Nhiều địa phương đã hành chính hóa các kho ản đóng góp có tính chất tự nguyện thông qua việc giao chỉ tiêu huy động, không phân biệt hoặc không giải thích
cụ thể những khoản đóng góp nào có tính chất bắt buộc và khoản đóng góp tự nguyện Thậm chí có địa phương, việc xác nhận những thủ tục hành chính liên quan đến lợi ích của người dân - vốn là dịch vụ công - cũng phải đóng lệ phí Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn đề nghị xóa bỏ 18 khoản thu Đó là các khoản: Đăng ký khai sinh, đăng ký kết hôn, cấp mới hộ khẩu thường trú, đăng ký hộ khẩu thường trú, đăng ký khai tử, cấp giấy chứng minh nhân dân, cấp lại bản chính giấy khai sinh, cắt chuyển hộ khẩu, xác nhận hộ khẩu, cấp đổi sổ hộ khẩu vì thay đổi địa giới hành chính, chứng thực hồ sơ đi học & đi làm, xác nhận hộ tịch, đăng ký tạm trú & tạm vắng Đồng thời đề nghị xóa bỏ một số khoản thu khác như quỹ an ninh quốc phòng, quỹ phòng chống lụt bão, quỹ kinh tế mới, xây dựng cơ sở
hạ tầng điện hạ thế, thủy lợi phí (một phần).Tổng các khoản đóng góp đề nghị xóa bỏ này ước 1.200 tỉ đồng/năm, trong đó, phí và lệ phí: 20 tỉ đồng; quỹ an ninh quốc phòng: 200 tỉ đồng; quỹ phòng chống lụt bão: 300 tỉ đồng; thủy lợi phí: 650 tỉ đồng…
+ Tình trạng lạm thu phí và lệ phí đang diễn ra thường xuyên và rất đáng lo ngại Chẳng hạn ở các trường học, theo quy định của Luật Giáo dục ban hành năm 2005 thì ngoài học phí và lệ phí tuyển sinh, người đi học và gia đình họ không phải đóng thêm khoản tiền nào khác Nhưng trên thực tế, dư luận nhiều năm nay vẫn than phiền về vô số các khoản đóng góp của cha mẹ học sinh, từ xây dựng cơ sở hạ tầng, quỹ phát triển giáo dục, tiền điện, tiền nước, tiền mua và sửa chữa máy vi tính cho nhà trường…
3) Phạm vi áp dụng
+ Các khoản thu phí phục vụ hoạt động sự nghiệp, hoạt động công cộng hoặc lợi ích công công không mang tính kinh doanh theo yêu cầu của tổ chức, cá nhân
+ Các khoản thu lệ phí phục vụ công việc quản lý hành chính nhà nước theo quy định của pháp luật hoặc theo yêu cầu của tổ chức , cá nhân
Trang 6+ Các khoản thu phí, lệ phí không phụ thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật thu ngân sách nhà nước từ phí và lệ phí (Điều 4 Pháp lệnh phí, lệ phí năm 2001) gồm: Các khaorn thu phí, lệ phí thuộc phúc lợi xã hội như : Phí bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm lao động và các laoij phí bảo hiểm khác trực tiếp phụ vụ nhu cầu phúc lợi xã hội của người nộp và cộng đồng, được quản lý theo quy định khác; Phí thu theo điều lệ của các tổ chức ; Phí cung cấp hang hóa ,dịch vụ của các tổ chức, cá nhân hoạt động sản xuất, xây dựng, vận tải, thương nghiệp, ăn uống, dịch vụ hoạt đông kinh doanh khác được quản lý theo chính sách của nhà nước; Các khoản huy động các
tổ chức, cá nhân đóng góp tự nguyện vì mục đích từ thiện hoặc tài trợ cho các hoạt động văn hóa, thể dục, thể thao mang tính phong trào quần chúng, không mang tính kinh doanh
4) Đối tượng nộp phí, lệ phí:
Tại Điều 17 và Điều 18 pháp lệnh số 38/2001/PL-UBTVQH về Phí và lệ phí quy định đối tượng nộp phí , lệ phí được như sau:
“1 Phí thu từ các dịch vụ do Nhà nước đầu tư là khoản thu thuộc ngân sách nhà nước, được quản lý, sử dụng như sau:a) Trường hợp tổ chức thu đã được ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí cho hoạt động thu phí theo dự toán hằng năm thì tổ chức thu phải nộp toàn bộ số tiền phí thu được vào ngân sách nhà nước;b) Trường hợp tổ chức thu không được ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí cho hoạt động thu phí thì tổ chức thu được để lại một phần trong số tiền phí thu được để trang trải chi phí cho việc thu phí, phần còn lại phải nộp vào ngân sách nhà nước;c) Trường hợp tổ chức thu được ủy quyền thu phí ngoài chức năng, nhiệm vụ thường xuyên thì tổ chức thu được để lại một phần trong số tiền phí thu được để trang trải chi phí cho việc thu phí, phần còn lại phải nộp vào ngân sách nhà nước
2 Chính phủ quy định phần phí được để lại và việc quản lý, sử dụng phần phí được để lại quy định tại điểm b và điểm c khoản 1 Điều này
Và Điều 18 Phí thu được từ các dịch vụ không do Nhà nước đầu tư hoặc do Nhà nước đầu tư nhưng đã chuyển giao cho tổ chức, cá nhân thực hiện theo nguyên tắc hạch toán là khoản thu không thuộc ngân sách nhà nước Tổ chức, cá nhân thu phí có quyền quản lý, sử dụng số tiền phí thu được theo quy định của pháp luật.”
Như vậy, đối tượng nộp phí, lệ phí :Là các tổ chức, cá nhân được Nhà nước phục vụ hoạt
động sự nghiệp, hoạt động công cộng, lợi ích công cộng hoặc công việc quản lý hành chính nhà nước mà pháp luật quy định là đối tượng thu phí, lệ phí thì phải nộp theo quy định Trường hợp điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc tham gia có quy định về phí, lệ phí khác thì áp dụng theo quy định của điều ước quốc tế đó
Các cơ quan có thẩm quyền ban hành chế độ thu, nộp phí, lệ phí sẽ quy định cụ thể đối tượng nộp, không phải nộp phí, lệ phí
Trang 75) Chủ thể thu phí, lệ phí
Là những cơ quan , tổ chức được pháp luật quy định có nhiệm vụ thu phí, lệ phí mới được thu phí, lệ phí, bao gồm : Cơ quan thuế nhà nước, Cơ quan , tổ chức quản lý và sử dụng vật tư, tài sản , tài nguyên hoặc chủ quyền quốc gia để phục vụ cho hoạt động sự nghiệp, hoạt động công cộng hoặc phục vụ công việc quản lý hành chính nhà nước được pháp luật quy định thu phí,
lệ phí Cụ thể là :Tại Điều 6 pháp lệnh phí, lệ phí năm 2001 quy định:“1 Cơ quan thuế nhà nước;2 Cơ quan khác của Nhà nước, tổ chức kinh tế, đơn vị sự nghiệp, đơn vị vũ trang nhân dân, tổ chức khác và cá nhân cung cấp dịch vụ, thực hiện công việc mà pháp luật quy định được thu phí, lệ phí.”
Cơ quan ,tổ chức được phép thu phí, lệ phí có nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm sau đây: + Tổ chức thu phí, lệ phí theo đúng quy định của pháp luật và thong báo công khai các quy định của pháp luật về phí, lệ phí nơi thu phí, lệ phí
+ Thông báo cho đối tượng nộp phí, lệ phí về số tiền phải nộp phí, lệ phí và thời hạn nộp theo đúng quy định; Nếu đối tượng nộp tiền phí, lệ phí theo đúng quy định của pháp luật thì có quyền không phục vụ công việc hoặc đáp ứng lợi ích tương ứng mà đối tượng đó yêu cầu; đối tượng trốn nộp tiền phí, lệ phí thf bị xử lý theo quy định của pháp luật
+ Đăng ký, kê khai, lệ phí cho cơ quan Thuế theo đúng quy định của Bộ Tài Chính
+ Nộp đầy đủ, đúng hạn tiền phí Lệ phí và các khoản tiền phạt vào ngân sách nhà nước theo hướng dẫn của cơ quan thuế;
+ Chấp hành nghiêm chỉnh chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật; cung cấp các tài liệu, sổ kế toán, báo cáo kế toán, hóa đơn,chứng từ có lien quan đến việc quản lý phí,
lệ phí theo yêu cầu của cơ quan thuế và cơ quan có thẩm quyền
Cơ quan thuế ngoài những nhiệm vụ và quyền hạn, quyền hạn và trách nhiệm nêu trên còn có nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm sau:
+ Hướng dẫn, đôn đốc, các cơ quan thu phí, lệ phí thực hiện kê khai, thu, nộp, sổ sách, chứng từ
kế toán và quyết toán phí, lệ phí theo quy định
+ Thông báo cho cơ quan thu phí, lệ phí về số tiền phải nộp và thời hạn nộp tiền vào ngân sách nhà nước theo đúng quy định , nếu quá thời hạn trên mà không nộp thì tiếp tục ra thong báo về
số tiền phí, lệ phí phải nộp và số tiền phạt chậm nộp theo quy định; nếu còn không nộp đủ số tiền phí, lệ phí và tiền phạt nữa thì sẽ bị xử lí theo quy định của pháp luật
+ Kiểm tra, thanh tra việc kê khai, thu, nộp, sử dụng và quyết toán thu phí, lệ phí của cơ quan thu phí, lệ phí bảo đảm thực hiện đúng quy định của pháp luật
+ Xử lý vi phạm hành chính về phí, lệ phí và gải quyết khiếu nại về phí và lệ phí theo thẩm quyền
Trang 8+ Yêu cầu đối tượng nộp phí, lệ phí và cơ quan thu phí, lệ phí cung cấp sổ kế toán, chứng từ và
hồ sơ tài liệu khác có lien quan đến việc thu, nộp phí ,lệ phí
+ Lưu giữ và sử dụng số liệu , tài liệu mà đối tượng nộp phí , lệ phí và cơ quan thu phí, lệ phí cung cấp theo chế đọ quy định
6) Mức thu và quản lý tiền thu phí, lệ phí
Mức thu phí, lệ phí quy định được bằng số tiền nhất định hoặc bằng tỷ lệ phần trăm trên giá trị vốn, trị giá tài sản , hàng hóa và căn cứ vào chi phí cần thiết, tính chất, đặc điểm của từng loại hoạt động sự nghiệp, hoạt động công cộng, từng công việc quản lý hành chính nhà nước và tình hình kinh tế- xã hội trong từng thời kỳ, có tính đến đặc điểm các vùng và thông lệ quốc tế
Điều 13 Pháp lệnh phí, lệ phí năm 2001 quy định như sau: “Mức thu lệ phí được ấn định trước đối với từng công việc, không nhằm mục đích bù đắp chi phí, phù hợp với thông lệ quốc tế; riêng mức thu lệ phí trước bạ được tính bằng tỷ lệ phần trăm trên giá trị tài sản trước bạ.”
Việc xác định mức thu phí cần căn cứ vào các nguyên tắc sau đây:
+ Mức thu phí đối với các dịch vụ do Nhà nước đầu tư phải bảo đảm thu hồi vốn trong thời gian hợp lý, có tính đến những chính sách của Nhà nước trong từng thời kỳ;
+ Mức thu phí đối với các dịch vụ do tổ chức, cá nhân đầu tư vốn phải bảo đảm thu hồi vốn trong thời gian hợp lý, phù hợp với khả năng đóng góp của người nộp
7) Quản lý, sử dụng tiền thu phí, lệ phí
Pháp luật quy định tiền thu phí, lệ phí do cơ quan thuế trực tiếp thu và trường hợp các tổ chức khác thu đã được ngân sách nhà nươc bảo đảm kinh phí cho hoạt động thu phí, lệ phí theo
dự toán hang năm thì cơ quan thu phải nộp hết số tiền phí, lệ phí đã thu được vào ngân sách nhà nước
Trường hợp các cơ quan , tổ chức thu phí , lệ phí chưa được ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí cho hoạt động thu hoặc tổ chức thu được ủy nhiệm việc thu phí, lệ phí ngoài chức năng, nhiệm vụ thường xuyên của mình thì cơ quan , tổ chưc thu phí, lệ phí được để lại một phần trong
số tiền thu được để trang trải chi phí , phần còn lại nộp vào ngân sách nhà nước Khoản thu phí,
lệ phí thuộc ngân sách nhà nước này không phải chịu thuế
8) Điểm khác nhau giữ phí và lệ phí
Như đã phân tìm hiểu ở trên, điểm khác nhau cơ bản giữ phí và lệ phí là ở lĩnh vực hoạt động làm phát sinh quan hệ thu nộp phí, lệ phí và mục đích cụ thể Đối với hoạt động thu nộp phí phát sinh trong hoạt động hành chính nhà nước, còn quan hệ thu nộp phí phát sinh trong hoạt động sự nghiệp, hoạt động công cộng hoặc lợi ích công cộng nhằm bù đắp một phần chi phí của
Trang 9nhà nước về đầu tư xây dựng, mua sắm , bảo dưỡng và quản lý tài sản , tài nguyên hoặc chủ quyền quốc gia để phục vụ cho người nộp phí
III ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TRÊN CƠ SỞ THỰC TIỄN ÁP DỤNG 6 THÁNG ĐẦU NĂM 2013
1) Về mặt lý luận:
a Xác định lệ phí và phí thuộc NSNN Cần thiết phải tuân thủ quy trình quản lí phí và lệ phí thuộc NSNN.
Những bước của quy trình này là:
+ Bước thứ nhất: Phân biệt hàng hóa dịch vụ công thành hàng hóa dịch vụ công cơ bản (những hàng hóa dịch vụ công gắn liền với quyền lợi cơ bản của công dân) và hàng hóa công vượt lợi (còn lại)
+ Bước thứ hai: Xác định kết quả phải đạt được khi cung cấp hàng hóa, dịch vụ công
+ Bước thứ ba: Ước tính chi phí của hàng hóa, dịch vụ công cung cấp
+ Bước thứ tư: Phân tích quan hệ lợi ích – chi phí trong quá trình cung cấp hàng hóa, dịch vụ công
+ Bước thứ năm: Các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền hường xuyên kiểm tra việc thu và sử dụng phí, lệ phí cũng như việc cung cấp hàng hóa, dịch vụ công tại các đơn vị
+ Bước thứ sáu: Xác định thời hạn chấm dứt thu phí, lệ phí đối với hàng hóa, dịch vụ công đã thu đầy đủ kinh phí
b Đảm bảo nguyên tắc mức thu phí, lệ phí
+ Đối với phí thuộc NSNN đảm bảo thu hồi vốn trong thời gian hợp lí có tính đến những chính sách của Nhà nước trong từng thời kì
+ Đơn vị thu lệ phí và phí là cơ quan thuế và các cơ quan được pháp luật quy định Những đơn vị thu phải niêm yết hoặc thông báo công khai tại địa điểm thu về: tên gọi, mức thu, phương thức thu và mức thu Khi thu phải cấp đủ chứng từ thu theo đúng quy định của Bộ Tài chính
c Việc sử dụng phí, lệ phí
+ Trường hợp tổ chức thu đã được NSNN bảo đảm kinh phí thì tổ chức đó phải nộp toàn bộ số phí thu dược vào NSNN
Trang 10+ Trường hợp tổ chức thu không được NSNN bảo đảm kinh phí cho hoạt động thu phí thì tổ chức đó được giữ lại 1 phần trong số phí thu được để trang trải chi phí thu phí, ph ần còn lại phải nộp vào NSNN
+ Trường hợp tổ chức thu được ủy quyền thu phí ngoài chức năng, nhiệm vụ thường xuyên thì
tổ chức đó được giữu lại 1 phần trong số phí thu được để trang trải chi phí thu phí, phần còn lại phải nộp vào NSNN
+ Toàn bộ lệ phí thu được đều thuộc NSNN Trường hợp ủy quyền thu thì tổ chức thu lệ phí được giữ lại 1 phần trong số lệ phí thu được để trang trải chi phí thu lệ phí, phần còn lại phải nộp vào ngân sách Nhà nước
d Cần xem xét đưa ra Luật về phí và lệ phí để tập trung các quy phạm về phí và lệ phí nằm dải
dác trong các văn bản dưới luật, tạo ra khung pháp lý cơ sở chung nhất, cao nhất áp dụng đối với mọi loại phí và lệ phí
a Về mặt thực tiễn:
Để giảm bớt gánh nặng cho người dân, mới đây Ủy ban Tài chính và Ngân sách Quốc hội đã yêu cầu Chính phủ xem xét bãi bỏ một số loại phí, lệ phí liên quan đến mọi công dân thuộc các lĩnh vực dịch vụ công mà các cơ quan hành chính có trách nhiệm cung cấp, như cắt chuyển, xác nhận, cấp đổi, đăng ký hộ khẩu; đăng ký tạm trú, tạm vắng; đăng ký khai tử; chứng thực hồ sơ đi học…Ủy ban còn đề nghị Chính phủ nghiên cứu quy định chính sách xã hội thông qua hình thức bảo hiểm y tế để người nghèo có điều kiện được chăm sóc sức khỏe tốt hơn Đồng thời sớm chỉ đạo phương án đổi mới chính sách học phí đối với các cơ sở đào tạo công lập, tư thục và từng bước tính toán đầy đủ các khoản thu hợp lý vào học phí, để chấm dứt tình trạng lạm thu trong học đường Hiện nay có nhiều khoản thu phí và lệ phí mà các địa phương, các ngành đặt ra nhưng không kiểm soát nổi, cũng rất cần được bãi bỏ Chính điều này khiến cho yêu cầu minh bạch các khoản thu phí và lệ phí càng trở nên cần thiết, bởi cũng như rong việc đóng thuế, người dân cần biết đồng tiền đóng góp của mình có mang lại hiệu quả gì không? Có thể dẫn chứng trường hợp cụ thể diễn ra trong năm 2006, sau khi Chính phủ ban hành các quy định chi tiết thi hành Pháp lệnh phí và lệ phí qua đó nhiều khoản thu phí được bãi bỏ, vậy mà tổng thu về phí tăng, nguyên nhân là do sự phân công rạch ròi cho các địa phương thu phí và nhiều công trình hạ tầng đã phát huy hiệu quả nhờ sự đóng góp của người dân Để hạn chế việc thu phí và lệ phí tùy tiện, các địa phương cũng nên khuyến khích người dân phát huy tinh thần dân chủ Điều 15 Pháp lệnh về phí và lệ phí ghi rõ: Tổ chức, cá nhân thu phí, lệ phí phải cấp chứng từ thu Trường hợp không được cấp chứng từ, hay cấp chứng từ không đúng qui định của Bộ Tài chính thì người dân có quyền khiếu nại, tố cáo với cơ quan nhà nước có thẩm quyền Trong bất cứ lĩnh vực nào, sự minh bạch đều hạn chế được tiêu cực, với phí và lệ phí thì sự minh bạch cũng giúp làm nhẹ bớt gánh nặng đóng góp hiện nay của người dân Thủ tướng Chính phủ vừa ký ba hành nghị định qui định về việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phí, lệ phí Theo đó, những hành vi không có thẩm quyền mà