Phân tích tư tưởng hồ chí minh về xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân (8 điểm)

Mở ĐầuTư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân có giá trị vô cùng to lớn, soi đường, chỉ lối cho chúng ta trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, tự do của T

Mở Đầu

Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân có giá trị vô cùng to lớn, soi đường, chỉ lối cho chúng ta trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, tự do của Tổ quốc và tiếp tục là ngọn đuốc soi đường cho dân tộc, đất nước ta xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Để hiểu rõ hơn về bản chất nhà nước theo tư tưởng Hồ Chí Minh, em xin tìm

hiểu đề tài: “Phân tích tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân”.

Nội Dung

I Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì

dân

1 Quan điểm về xây dựng nhà nước thể hiện quyền làm chủ của nhân dân

Hồ Chí Minh có quan điểm nhất quán về xây dựng một nhà nước mới ở Việt Nam đó là một Nhà nước do nhân dân lao động làm chủ Quan điểm này xuyên suốt, có tính chi phối toàn bộ quá trình hình thành và phát triển của Nhà nước cách mạng ở Việt Nam Đồng thời quan điểm này của Người đã không những kế thừa mà còn phát triển học thuyết Mác – Lê Nin về nhà nước và cách mạng Ngay khi giành chính quyền chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: nước ta là nước dân chủ, bao nhiêu lợi ích đều vì dân Bao nhiêu quyền hạn đều của dân Như vậy quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân Đây chính là điểm khác biệt của nhà nước của dân, do dân, vì dân với các hình thức nhà nước bóc lột cũ Theo tư tưởng Hồ Chí Minh một nhà nước dân chủ được thể hiện:

a Nhà nước của dân

Điều 1 Hiến pháp 1946 đã nêu rõ: "Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo” Điều này cho thấy ngay từ khi ra đời thì bản chất của một nhà nước dân chủ, bình đẳng đã được khẳng định Cùng với đó, Điều 32 Hiến pháp 1946

cũng đã quy định: “Những việc quan hệ đến vận mệnh quốc gia sẽ đưa ra nhân dân phúc quyết…” Việc này thể hiện quyền dân chủ trực tiếp trong nhân dân

Hồ Chí Minh đã nêu lên quan điểm dân là chủ và dân làm chủ Dân là chủ có nghĩa là xác định vị thế của dân, còn dân làm chủ có nghĩa là xác định quyền, nghĩa vụ của dân Trong nhà nước thì nhân dân là chủ, nhân dân được hưởng mọi quyền dân chủ, nghĩa là nhân dân được làm bất cứ việc gì mà pháp luật không cấm và đồng thời họ phải có nghĩa vụ tuân thủ các quy định của pháp luật Đối với nhà nước, phải bằng mọi nỗ lực, hình thành các thiết chế dân chủ

để thực thi quyền làm chủ của người dân Quyền lực của nhân dân được đặt ở vị trí tối thượng

Dân là người tổ chức ra các cơ quan nhà nước thông qua chế độ tuyển cử, trực tiếp bỏ phiếu kín, bầu ra các đại biểu xứng đáng thay mặt mình vào các cơ quan quyền lực nhà nước từ cơ sở đến Trung ương Trong tổng tuyển cử, hễ là người muốn lo việc nước thì đều có quyền ra ứng cử; hễ là công dân thì đều có quyền đi bầu cử Nhà nước của dân là nhà nước được nhân dân ủy quyền cho các đại biểu do mình bầu ra, đồng thời nhân dân có quyền bãi miễn những đại biểu không xứng đáng với sự tín nhiệm nữa Các vị đại biểu của dân, do dân cử

ra, chỉ là thừa ủy quyền của nhân dân, họ chỉ là công bộc, đày tớ của nhân dân

b Nhà nước do dân

Trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc thì nhân dân chính là người

đã làm nên các cuộc cách mạng và đem lại những thắng lợi vẻ vang cho dân tộc Khi đã giành được độc lập chính nhân dân là người xây dựng nên một hệ thống các cơ quan, tổ chức và đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước

Nhà nước do dân là nhà nước do dân lựa chọn bầu ra những đại biểu của mình, do dân ủng hộ giúp đỡ, do dân đóng thuế để xây dựng nhà nước, do dân phê bình xây dựng Chính vì vậy, Hồ Chí Minh thường nhấn mạnh nhiệm vụ của những người làm cách mạng đó là phải làm cho dân hiểu, làm cho dân giác ngộ

để nâng cao được trách nhiệm làm chủ, nâng cao ý thức trách nhiệm xây dựng nhà nước của mình Người đã khẳng định: việc nước là việc chung, mỗi người

hình thức này luôn nhận được sự ủng hộ của mọi người dân, sự giúp đỡ và đóng góp cũng như tạo mọi điều kiện để thực hiện những hoạt động của mình Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu rõ quyền của nhân dân, Nhà nước do dân tạo ra và dân tham gia quản lý ở chỗ:

- Toàn bộ công dân bầu ra Quốc hội – cơ quan quyền lực cao nhất của Nhà nước, cơ quan duy nhất có quyền lập pháp

- Quốc hội bầu ra chủ tịch nước, ủy ban thường vụ quốc hội và chính phủ

- Hội đồng chính phủ là cơ quan hành chính cao nhất của Nhà nước, thực hiện các Nghị quyết của Quốc hội và chấp hành pháp luật

- Mọi công việc của bộ máy nhà nước trong việc quản lý xã hội đều thực hiện

ý chí của dân (thông qua hoạt động của Quốc hội)

c Nhà nước vì dân

Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, chỉ có một nhà nước thực sự của dân, do dân tổ chức, xây dựng và kiểm soát trên thực tế mới có thể là nhà nước vì dân được Như vậy nhà nước vì dân đó là nhà nước phục vụ cho lợi ích và nguyện vọng của nhân dân, không có đặc quyền đặc lợi, thực sự trong sạch, cần, kiệm, liêm chính Trong nhà nước, cán bộ, từ Hồ Chí Minh, chủ tịch nước đến công chức bình thường đều phải làm công bộc, làm đày tớ cho nhân dân chứ không phải

“làm quan cách mạng” để “đè đầu cưỡi cổ nhân dân” như thời đế quốc thực dân

Vì vậy mà việc gì có lợi cho dân dù nhỏ mấy cũng phải hết sức làm, việc gì có hại cho dân dù nhỏ mấy cũng phải hết sức tránh Người cán bộ phải đem tài dân, sức dân, của dân làm lợi cho dân

Nhiều nhà nước của giai cấp thống trị cũng có nói đến chủ trương nhân thân, cũng hô hào nhà nước vì dân nhưng đó chỉ là lí thuyết trên thực tế chính quyền

đó do ông quan làm chủ nên không bao giờ vì dân được Như vậy nhà nước vì dân trước hết phải là nhà nước dân chủ, mọi việc làm đều phải nghĩ đến lợi ích của toàn thể nhân dân, người đại diện cho nhân dân phải có đủ đức đủ tài, vừa hiền vừa minh Vì vậy mà chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Cả đời tôi chỉ có một mục đích, là phấn đấu cho quyền lợi Tổ quốc và hạnh phúc của quốc dân”

2 Quan điểm về sự thống nhất giữa bản chất giai cấp công nhân với tính nhân dân và tính dân tộc của Nhà nước

a Nhà nước là thành tố cơ bản nhất của hệ thống chính trị, luôn mang bản

chất giai cấp

Khi nói Nhà nước mới của nước ta là nhà nước của dân, do dân, vì dân,

không có nghĩa đó là nhà nước phi giai cấp hay trên giai cấp, mà nhà nước ta là nhà nước dân chủ nhân dân dựa trên nền tảng liên minh công nông, do giai cấp công nhân lãnh đạo Bản chất nhà nước thể hiện:

Nhà nước do Đảng Cộng Sản lãnh đạo: Từ khi ra đời Đảng dù hoạt động bí

mật hay công khai, dù chưa có chính quyền hay khi đã có chính quyền trong tay, lúc nào Đảng cũng giữ vai trò lãnh đạo của mình đối với cách mạng Đảng lãnh đạo thông qua các chủ trương, đường lối để nhà nước thể chế hóa thành pháp luật, chính sách, kế hoạch; thông qua tổ chức của mình trong Quốc hội, Chính phủ, các nghành, các cấp của nhà nước và Đảng cũng lãnh đạo nhà nước bằng công tác kiểm tra Đảng không bao biện, không làm thay nhà nước

Tính định hướng đưa đất nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội: Bằng cách phát

triển và cải tạo nền kinh tế quốc dân theo định hướng chủ nghĩa xã hội, biến nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu thành nền kinh tế công, nông nghiệp hiện đại, khoa học kĩ thuật tiên tiến

Nguyên tắc tổ chức cơ bản đó là tập trung dân chủ: Chủ tịch Hồ Chí Minh

viết: “Nhà nước ta phát huy dân chủ đến cao độ…Có phát huy dân chủ cao độ thì mới động viên được tất cả lực lượng của nhân dân đưa cách mạng tiến lên Đồng thời phải tập trung cao độ để thống nhất lãnh đạo nhân dân xây dựng chủ nghĩa xã hội” Nhà nước ta được xây dựng trên nền tảng liên minh công, nông

và giai cấp công nhân là người lãnh đạo đại diện là Đảng cộng sản, vì vậy mọi hoạt động mang tính tập trung dân chủ, theo định hướng của Đảng

b Sự thống nhất giữa tính nhân dân, tính dân tộc

Nhà nước ta mang bản chất giai cấp công nhân nhưng không phải nó làm triệt tiêu tính nhân dân, tính dân tộc của nhà nước mà trái lại nó thống nhất, hài hòa trong nhà nước đại đoàn kết dân tộc

Nhà nước mang bản chất giai cấp công nhân, vừa mang tính nhân dân, tính dân tộc vì nó bảo vệ lợi ích của nhân dân, lấy lợi ích của dân tộc làm nền tảng Chính phủ do Hồ Chí Minh đứng đầu luôn là chính phủ đại đoàn kết toàn dân tộc Việc ta nhường 70 ghế Quốc hội không qua bầu cử cho các tổ chức chính trị

và các đảng phái khác chính là việc làm tỏ thiện chí thống nhất Ngoài ra, Người cũng dung nạp những người tri thức, cán bộ cấp cao của chế độ cũ vào làm việc trong bộ máy nhà nước

Nhà nước đảm đương nhiệm vụ lịch sử là tổ chức cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện của dân tộc để bảo vệ thành quả cách mạng Để bảo vệ thành quả cách mạng cần dựa vào sức mạnh và sự đoàn kết của cả dân tộc

3 Quan điểm về nhà nước pháp quyền có hiệu lực pháp lí mạnh mẽ

Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, một nhà nước pháp quyền có hiệu lực mạnh mẽ

là một nhà nước hợp hiến Chính vì vậy ngay sau khi đất nước giành được độc lập, Người đã đề ra ba nhiệm vụ, trong đó nhiệm vụ thứ ba: “Chúng ta phải có một hiến pháp dân chủ Tôi đề nghị Chính phủ tổ chức càng sớm càng hay cuộc tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu”

Theo tư tưởng của Hồ Chí Minh, dân chủ và pháp luật luôn đi đôi với nhau, điều này được thể hiện:

Thứ nhất, vai trò của pháp luật đối với việc quản lí nhà nước và xã hội: Trong

“Bản yêu sách của nhân dân An Nam”, Người đã đòi thực dân Pháp phải cải cách nền pháp lí ở Đông Dương, bãi bỏ chế độ ra các sắc lệnh và thay thế bằng các đạo luật

Thứ hai, trong các bản Hiến Pháp năm 1946, năm 1959 và các đạo luật, sắc

lệnh khác mà Người đã kí ban hành đã thể hiện vai trò của Người trong việc thực hiện lập hiến và lập pháp

Thứ ba, đó là việc chăm lo hoàn thiện Hiến pháp và hệ thống pháp luật Cần

phải có những đổi mới, sáng tạo thay đổi để phù hợp với sự phát triển của nhà nước, đồng thời quan tâm đến việc đưa pháp luật vào đời sống, tạo ra cơ chế bảo đảm cho việc thi hành, kiểm tra, giám sát việc thực hiện

Thứ tư, đó là mối quan hệ của dân chủ và pháp luật Không thể có dân chủ

ngoài pháp luật và pháp luật chính là bìa đỡ của dân chủ Mọi quyền dân chủ của của nhân dân phải được thể chế hóa bằng hiến pháp và pháp luật, ngược lại

hệ thống pháp luật phải bảo đảm cho các quyền tự do, dân chủ của nhân dân

Ngoài ra, để tiến tới một nhà nước pháp quyền mạnh mẽ, có hiệu lực, Hồ Chí

Minh còn chú trọng đến việc đào tạo cán bộ có trình độ chuyên môn và am hiểu sâu rộng Bởi cán bộ là cái gốc của mọi việc

4 Quan điểm về xậy dựng nhà nước trong sạch, vững mạnh, hiệu quả

a Tăng cường pháp luật đi đôi với đẩy mạnh giáo dục đạo đức

Xây dựng nhà nước cần nhấn mạnh vai trò của pháp luật Tuy nhiên, không thể đề cao vai trò của pháp luật mà bỏ qua sự hỗ trợ của các yêu tố khác trong

đó có việc giáo dục đạo đức cách mạng Đạo đức và pháp luật là hai hình thái ý thức xã hội, thuộc hai lĩnh vực khác nhau, nhưng lại kết hợp với nhau và bổ sung cho nhau trong thực tế trị nước Hồ Chí Minh là hiện thân mẫu mực của sự kết hợp hai yếu tố này trong suốt quá trình đứng đầu nhà nước Người chú trọng giáo dục đạo đức và không ngừng nâng cao vai trò của sức mạnh của pháp luật

Sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật là cần thiết vì:

Theo Người, một cán bộ hết lòng hết sức phục vụ nhân dân, vì Đảng, vì dân

mà đấu tranh quên mình, gương mẫu trong công việc chính là đạo đức cao nhất cần phát huy

Trong quan hệ giữa pháp luật và đạo đức, pháp luật bao giờ cũng là một biện pháp để khẳng định chuẩn mực đạo đức nào đó để biến nó thành thói quen, nếu chuẩn mực đạo đức càng khó thì vai trò của pháp luật càng quan trọng Việc thi hành pháp luật cái khó nhất là bảo đảm tính vô tư, khách quan, công bằng, bình đẳng đối với mọi công dân điều này đòi hỏi người hành pháp phải có đạo đức cao, có tính trách nhiệm cao

b Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức đủ đức, đủ tài

Hồ Chí Minh luôn luôn đề cao vị trí, vai trò của đội ngũ cán bộ, công chức Người coi cán bộ nói chung “là cái gốc của mọi công việc”, muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém” Chính vì vậy mà Người đặt ra yêu cầu về việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức:

Một là, tuyệt đối trung thành với cách mạng.

Hai là, hăng hái, thành thạo công việc, giỏi chuyên môn, nghiệp vụ.

Ba là, phải có mối liên hệ mật thiết với nhân dân.

Bốn là, cán bộ, công chức phải là người dám phụ trách, dám quyết đoán, dám

chịu trách nhiệm, nhất là trong những tình huống khó khă0pn, “thắng không kiêu, bại không nản”

Năm là, phải thường xuyên tự phê bình và phê bình, luôn luôn có ý thức và

hành động vì sự lớn mạnh, trong sạch của Nhà nước

c Kiên quyết chống ba thứ giặc nội xâm là tham ô, lãng phí, quan liêu

Sức mạnh và hiệu quả của việc quản lý của Nhà nước là dựa vào tính nghiêm minh của việc thi hành pháp luật và sự gương mẫu, trong sạch về đạo đức của người cầm quyền Vì vậy yêu cầu cấp bách đối với người cán bộ phải thực hành chữ liêm, để làm mẫu cho dân Nếu cán bộ bị thoái hóa, biến chất thì nhà nước

đó sẽ trượt ra khỏi quỹ đạo dân chủ nhân dân, trở thành thế lực đối lập với nhân dânNgay từ khi mới thành lập Nhà nước Việt Nam, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ cần kiên quyết chống ba thứ giặc nội xâm này nếu không sẽ dẫn đến hậu quả khó lường Người đã chỉ rõ: “ ai đã phạm những lỗi lầm trên này, thì phải hết sức sửa chữa; nếu không tự sửa chữa thì chính phủ sẽ không khoan dung”

Nguyên nhân của việc có những thứ giặc nội xâm này có nhiều như: Do cơ chế quản lí lỏng lẻo, sơ hở về chính sách, pháp luật, thiếu nghiêm minh trong thực thi pháp luật… Song bệnh quan liêu là căn bệnh nan y khó chữa hết được Tác hại của những căn bệnh này là Đảng cầm quyền có thể đánh mất chính quyền , có thể bị tiêu vong …

II Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay

Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN chính là quá trình đổi mới tư duy chính trị - pháp lý nhằm phát huy một cách hiệu quả hơn vai trò của nhà nước của dân, do dân, vì dân trong điều kiện mới Cho đến nay, một số đặc trưng cơ bản của Nhà nước pháp quyền XHCN đã được làm rõ, khẳng định và chấp nhận rộng rãi trong đời sống kinh tế - xã hội

Thứ nhất, Nhà nước pháp quyền XHCN là Nhà nước của nhân dân, do nhân

dân và vì nhân dân Nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân đã trở thành nguyên tắc cơ bản trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước từ Trung ương đến địa phương, của các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp

Thứ hai, quyền lực Nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và

kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp

và tư pháp

Thứ ba, Nhà nước ban hành pháp luật; tổ chức, quản lý xã hội bằng pháp

luật và không ngừng tăng cường pháp chế XHCN Hiến pháp và các đạo luật đã

có vị trí tối cao trong việc điều chỉnh các quan hệ thuộc tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội

Thứ tư, Nhà nước có cơ chế và biện pháp kiểm tra, ngăn ngừa và trừng trị

tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, vô trách nhiệm, lạm quyền, xâm phạm quyền dân chủ của công dân; giữ nghiêm kỷ cương xã hội, nghiêm trị mọi hành động xâm phạm lợi ích của Tổ quốc và nhân dân

Thứ năm, Nhà nước tôn trọng và bảo vệ quyền con người, quyền công

dân; chăm lo hạnh phúc, sự phát triển tự do của mỗi người

Thứ sáu, Nhà nước tôn trọng và thực hiện đầy đủ các điều ước quốc tế mà

nước Cộng hoà XHCN Việt Nam là thành viên Thực hiện chính sách đối ngoại rộng mở, đa phương hoá, đa dạng hoá các quan hệ quốc tế

Thứ bảy, bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, sự giám sát

và phản biện của nhân dân, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội

Kết luận

Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, do dân, vì dân có giá trị lí luận, thực tiễn vô cùng to lớn, định hướng cho việc xây dựng và hoàn thiện nền dân chủ, Nhà nước kiểu mới ở Việt Nam Chính nhà nước mới này mới đáp ứng được nhu cầu của nhân dân và phù hợp với bản chất của nhà nước Tuy nhiên cần phải hiểu rõ được bản chất nhà nước mới này và cần phải tuân thủ nghiêm túc các quy định của pháp luật, không ngừng xây dựng và hoàn thiện nhà nước, phấn đấu vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh” Danh mục tài liệu tham khảo

1 Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Chính Trị Quốc Gia - Sự thật Hà

Nội – 2012

2 Giáo trình Tư Tưởng Hồ Chí Minh Nxb Chính Trị Quốc Gia Hà Nội –

2009

3 TS Trần Thị Huyền – Phạm Quốc Thành Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh ( Hỏi – đáp) Nxb giáo dục 2004.

4 Chủ Nghĩa Yêu Nước Hồ Chí Minh – Ts Nguyễn Mạnh Tường Nxb

Chính Trị Quốc Gia – 2001

5 Những bài giảng về môn học tư tưởng Hồ Chí Minh - Nguyễn Khánh Bật.

Nxb Chính trị Quốc gia - 2000

6 Một số chuyên đề về môn học tư tưởng Hồ Chí Minh - Mạnh Quang

Thắng Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1996;

7 http://www.voer.edu.vn/module/tu-tuong-ho-chi-minh-ve-xay-dung-nha-nuoc-cua-dan-do-dan-vi-dan

8 http://ditichhochiminhphuchutich.gov.vn/ContentDetail.aspx?id=711

9 http://baocaobang.vn/Tu-tuong-Ho-Chi-Minh/Tu-tuong-Ho-Chi-Minh-ve-mot-nha-nuoc-kieu-moi/17683.bcb