Nam nữ chung sống như vợ chồng – thực trạng, nguyên nhân và giải pháp hạn chế

Xuất phát từ vấn đề trên, trong bài viết này, em xin giải quyết vấn đề: “ Nam nữ chung sống như vợ chồng – thực trạng, nguyên nhân và giải pháp hạn chế.” Tuy nhiên, do còn hạn chế về kiế

MỞ ĐẦU

Hôn nhân là mối quan hệ giữa nam và nữ, giữa vợ và chồng, là tiền đề để xây

dựng gia đình “ Gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình càng tốt”,

với phương châm đó mà Nhà nước ta luôn luôn quan tâm tới chế độ hôn nhân, ban hành các quy phạm pháp luật về kết hôn cũng như các chế định khác trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 đã quy định nam nữ phải đăng ký kết hôn khi tiến tới hôn nhân Song trên thực tế, tình trạng nam nữ chung sống như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn ngày càng phổ biến Đây là vấn đề cần phải tìm hiểu rõ thực trạng để có những giải pháp phù hợp, tiến tới hôn nhân tiến bộ theo quy định của pháp luật

Xuất phát từ vấn đề trên, trong bài viết này, em xin giải quyết vấn đề: “ Nam

nữ chung sống như vợ chồng – thực trạng, nguyên nhân và giải pháp hạn chế.”

Tuy nhiên, do còn hạn chế về kiến thức, nguồn tài liệu và phương pháp, nên bài làm không tránh khỏi những hạn chế, rất mong nhận được sự nhận xét của các thầy

cô giáo để bài làm của em được hoàn chỉnh hơn

NỘI DUNG

1 Khái niệm nam nữ chung sống như vợ chồng

1.1 Định nghĩa

Hiện nay tình trạng “nam nữ chung sống như vợ chồng” đang diễn ra ngày càng phổ biến ở nước ta và có xu hướng phát triển phức tạp về cả số lượng cũng như tính chất của quan hệ Trong xã hội hiện tồn tại nhiều qua điểm khác nhau

về hiện tượng này Một số quan điểm cho rằng: Nam nữ chung sống với nhau không làm hôn thú, nhưng bà con làng xóm, gia đình hai bên đều công nhận là hai người thường xuyên chung sống một nhà, công nhận con cái sinh ra là của hai người…thì được xem là chung sống như vợ chồng

Có quan điểm lại cho rằng: “ Chung sống như vợ chồng là việc người đang

có vợ, có chồng chung sống với người khác hoặc người chưa có vợ, chưa có chồng mà lại chung sống với người mà mình biết rõ là đang có chồng, có vợ một cách công khai hoặc không công khai nhưng cùng sinh hoạt chung như một gia đình Việc chung sống như vợ chồng thường được chứng minh bằng việc có con chung, được hàng xóm và xã hội xung quanh coi như vợ chồng, có tài sản chung đã được gia đình, cơ quan, đoàn thể giáo dục mà vẫn tiếp tục duy trì quan

hệ đó…”

Dưới góc độ pháp lý thì chung sống như vợ chồng không đăng ký kết hôn

là trường hợp nam nữ xác lập quan hệ vợ chồng và thực hiện các quyền và nghĩa vụ của vợ chồng với nhau, với gia đình và với xã hội nhưng không tiến hành đăng ký kết hôn theo quy định của pháp luật

Theo quy định tại điểm d khoản 2 Thông tư liên tịch số 01/2001/TTLT – TANDTC – VKSNDTC – BTP thì được coi là nam nữ chung sống như vợ chồng khi thuộc một trong các trường hợp sau:

- Có tổ chức lễ cưới khi về chung sống với nhau;

- Việc nam nữ về chung sống với nhau được gia đình (một trong hai bên) chấp nhận;

- Việc nam nữ về chung sống với nhau được người khác tổ chức hay chứng kiến; Họ thực sự chung sống với nhau, chăm sóc, giúp đỡ nhau, cùng nhau xây dựng gia đình

Về nguyên tắc, pháp luật không công nhận trường hợp này là vợ chồng Tuy nhiên, trên thực tế, các bên nam nữ vẫn chung sống với nhau như vợ chồng

và thực hiện các quyền và nghĩa vụ của vợ chồng với nhau, với gia đình và với

xã hội

1.2 Đặc điểm

- Nam nữ có đủ điều kiện kết hôn nhưng chung sống như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn

Theo quy đinh tại Điều 9 Luật HN&GD năm 2000 thì nam nữ kết hôn với nhau phải tuân theo các điều kiện sau:

+ Điều kiện về tuổi kết hôn: nam từ hai mươi tuổi trở lên, nữ từ mười tám tuổi trở lên

+ Phải có sự tự nguyện của các bên

Tuy nhiên, do xuất phát từ một vài lý do mà các bên có đủ điều kiện kết hôn nhưng không tiến hành đăng ký kết hôn Đây chính là một đặc điểm cơ bản để phân biệt với trường hợp nam nữ không đủ điều kiện kết hôn nên không thể đăng

ký kết hôn hay trường hợp kết hôn trái pháp luật (các bên vi phạm điều kiện kết hôn)

- Trong thời gian chung sống như vợ chồng, hai người thực sự coi nhau là

vợ chồng

Đây là đặc điểm giúp ta có thể phân biệt với trường hợp nam nữ chung sống tạm thời Như đã nói ở trên, về mặt pháp lý, nam nữ chung sống như vợ chồng không đăng ký kết hôn không được pháp luật công nhận là vợ chồng Nhưng trên thục tế, bản thân họ đã và đang chung sống với nhau như vợ chồng, thực sự coi nhau là vợ chồng và thực hiện đầy đủ các quyền và nghĩa vụ vợ chồng với nhau Tuy nhiên để đánh giá việc hai người có coi nhau là vợ chồng hay không

là một vấn đề phức tạp, bởi lẽ, đây là vấn đề thuộc ý thức chủ quan của con người

- Khi bắt đầu chung sồng, hai người muốn chung sống với nhau lâu dài và

ổn định

Đây là đặc điểm để phân biệt với khái niệm “sống thử” mà trong những năm gần đây đang dần trở nên phổ biến Đối với trường hợp “sống thử”, các bên

sẽ thỏa thuận “ thử” chung sống với nhau như vợ chồng, “thử” thực hiện các quyền và nghĩa vụ của vợ chồng Nếu sau một thơi gian, hai người thấy hài lòng

và muốn duy trì cuộc sống đó thì sẽ tiến hành đăng ký kết hôn Còn trong trường hợp nam nữ chung sống như vợ chồng, do hai bên mong muốn xây dựng một gia đình hạnh phúc, nên họ đã có ý định gắn bó lâu dài với nhau Song trên thực tiễn, việc xác định sự khác nhau về mặt tâm lý và mục đích của “sống thử”

và “ nam nữ chung sống như vợ chông” là không đơn giản

2 Thực trạng nam nữ chung sống như vợ chồng

Hiện nay, tình trạng nam nữ chung sống như vợ chồng với nhau mà không đang ký kết hôn đang diễn ra ngày càng phổ biến, gia tăng cả về số lượng và tính chất mối quan hệ Trên thực tế, hiện tượng này thường diễn ra ở các đối tượng như học sinh, sinh viên thuôc các trường Đại học, Trung học chuyên nghiệp và dạy nghề chung sống với nhau; cũng có thể xảy ra trong các trường hợp một trong hai bên đã qua một lần kết hôn, sau đó hôn nhân của họ chấm dứt do ly hôn hoặc do vợ, chống chết, khi họ đã “ có tuổi” muốn chung sống với nhau để nương tựa nhau Hoặc cũng có trường hợp do họ “đã quá lứa

lỡ thì”, muốn đến chung sống với nhau nên ngại làm thủ tục đang ký kết hôn, hay trường hợp ngoại tình (những người đã có vợ, chồng theo pháp luật rồi mà vẫn chung sống như chồng, vợ với người khác) Hay thậm chí, tình trạng này cũng xẩy ra ở những cặp vợ chồng mặc dù có đủ điều kiện kết hôn, đủ điều kiện tiến hành đăng ký kết hôn nhưng lại không đến đăng ký kết hôn tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền

Chung sống như vợ chồng của nam nữ mang tính quy luật tự nhiên, do

đó nó đã, đang và sẽ tồn tại trong xã hội của chúng ta Mặt khác, đây cũng là một quan hệ bị chi phối bởi các điều kiện kinh tế, xã hội, văn hóa, phong tục tập

quán Hiện nay, ở nước ta hiện tượng “nam nữ chung sống như vợ chồng” diễn

ra tập trung tại các thành phố lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Thành phố Hồ Chí Minh… Còn tại các vùng nông thôn, quan niệm về hôn nhân còn rất hà khắc và

do dư luận xã hội dẫn đến họ e dè không dám chung sống như vợ chồng Dưới góc độ pháp luật thì “nam nữ chung sống như vợ chồng” là hành vi không trái pháp luật Bởi lẽ quyền kết hôn trong luật hiện đại là một trong những quyền dân sự cơ bản của con người Trong Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 cũng

quy định: “ Việc kết hôn do nam và nữ tự nguyện quyết định, không bên nào

được ép buộc, lừa dối bên nào; không ai được cưỡng ép hoặc cản trở;” (Điều

11) Quyền kết hôn được hiểu hai mặt là quyền tự do lựa chọn bạn đời miễn là không vi phạm điều kiện về nội dung kết hôn và quyền không kết hôn

Hiện nay, có thể thấy hiện tượng nam nữ chung sống như vợ chồng mà không tiến hành các thử tục pháp lý cần thết nhằm xác lập quan hệ vợ chồng trước pháp luật đã trở thành một hiện tượng xã hội phổ biến trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng Thực trạng đó đã và đang gây ra những hậu quả khác nhau trên cả khía cạnh pháp luật và xã hội Theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 không công nhận họ là vợ chồng cũng không xem đây là chung sống trái pháp luật Vì các bên chung nam nữ chung sống như vợ chồng hoàn toàn thỏa mãn các điều kiện độ tuổi, về sự tự nguyện… song về mặt tâm lý họ không muốn đang ký kết hôn Các nhà làm luật không khuyến khích hiện tượng xã hội này, nhưng trên cơ sở tôn trọng quyền tự do cá nhân vì vậy không coi đây là hành vi trái pháp luật

2.1 Thực trạng nam nữ chung sống như vợ chồng giai đoạn trước khi

Luật Hôn nhân gia đình năm 2000 có hiệu lực

Theo kết quả điều tra 8 năm thực hiện Luật Hôn nhân gia đình năm 1986

do Bộ Tư pháp tiến hành và số liệu điều tra của các cơ quan chức năng liên quan cho thấy tình trạng chung sống như vợ chồng không có đăng ký kết hôn ở

nước ta đã trở thành một hiện tượng xã hội khá phổ biến và ngày càng có xu hướng phát triển phức tạp cả về số lượng và tính chất mối quan hệ Theo đó: Số lượng cặp vợ chồng chung sống không đăng ký kết hôn nhiều nhất ở hai dân tộc

H Mông và Dao tại Lào Cai, có tới 90% trên tổng số cặp vợ chồng không đăng

ký Tại An Giang, Hà Tây, Một số xã vùng sâu thuooch tỉnh Tiền Giang có tỉ lệ chung sống không đăng ký kết hôn khá cao, chiếm khoảng 50% tổng số các cặp

vợ chồng Số liệu tại Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy, từ năm 1986 đến năm

1995 ước tính có khoảng 12.712 cặp vợ chồng chung sống với nhau rồi mới đăng ký kết hôn, có khoảng 10.418 trường hợp chung sống như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn

Trên đây là một vài con số minh họa cho tình trạng nam nữ chung sống như

vợ chồng mà không đăng ký kết hôn gia đoạn trước năm 2000 Chắc chắn, trong thực tế vẫn còn nhiều trường hợp khác chưa rà soát tới Điều đó cho thấy tình trạng nam nữ chung sống như vợ chồng có tỉ lệ cao và gia tăng nhanh, đồng thời không phân biệt vị trí địa lý mà số lượng tăng mạnh mẽ ở hầu khắp các địa phương

2.2 Thực trạng nam nữ chung sống như vợ chồng gia đoạn từ sau khi

Luật Hôn nhân gia đình 2000 có hiệu lực

Theo chỉ thị số 02/2003/CT-BTP ngày 14/7/2013 của Bộ Trưởng Bộ Tư pháp thì tù khi Luật HN&GĐ năm 2000 có hiệu lực cùng các văn bản hướng dẫn ra đời thì số lượng các cặp nam nữ chung sống như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn giảm một cách đáng kể Tuy nhiên, ở một số địa phương, con

số này còn ở mức cao và công tác rà soát còn gặp rất nhiều khó khăn Theo một vài số liệu thống kê, ở Lào Cai có 90% các cặp vợ chồng chung sống với nhau

mà không đang ký kết hôn Ở Điện Biên có khoảng 8000 cặp không đang ký kết hôn hặc không đủ điều kiện đăng ký kết hôn, tỉ lệ không đăng ký kết hôn tính trugn bình là 19% Ở Hải Phòng, tỉ lệ này tính đến năm 2003 là 3,7%

Có thể thấy, việc điều tra chính xác tỉ lệ nam nữ chung sống như vợ chồng

mà không đăng ký kết hôn ở các địa phương là bất khả thi, bởi chỉ tới khi các bên có mâu thuẫn và yêu cầu Tòa án giải quyết thì lúc đó quan hệ chung sống như vợ chồng của họ mới thực sự được làm rõ

3 Nguyên nhân của tình trạng nam nữ chung sống như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn

Về nguyên nhân của tình trạng nam nữ chung sống với nhau mà không đăng ký kết hôn, qua quá trình nghiên cứu của nhiều chuyên gia về xã hội học, văn hóa học đã khẳng định đó là kết quả của sự vận động xã hội, là xu hướng tất yếu trong xã hội ngày nay Tự chung lại, thì tình trạng nam nữ chung sống như

vợ chồng ở là do một số nguyên nhân cơ bản sau đây

3.1 Do tác động của xu thế hội nhập, toàn cầu hóa

Xu thế toàn cầu hóa tác động đến hàng loạt các lĩnh vực như chính trị, kinh

tế, xã hội, văn hóa… Xét dưới góc độ văn hóa, đây có thể coi là quá trình “Tây hóa” với sự du nhập và phổ biến một số nét văn hóa tiêu cực phương Tây vào Việt Nam Và một trong những yếu tố chịu tác động lớn của văn hóa phương Tây chính là mô hình gia đình truyền thống nhiều thế hệ cùng các quan niệm đẹp đẽ về hôn nhân và gia đình Có thể thấy, một số hệ lụy xẩy ra từ sự du nhập này là tình trạng sống thử, sống thực dụng, buông thả của một bộ phận giới trẻ Bên cạnh đó, sự phát triển của công nghệ thông tin đã tạo điều kiện cho các bạn nam nữ tiếp cận nhau nhanh hơn, dễ dàng hơn, từ đó goáp phần tạo nên những mối quan hệ có thể dẫn tới tình trạng nam nữ chung sống như vợ chồng

Có thể thấy, sự phát triển của tình hình kinh tế - xã hội được thúc đẩy bởi

xu thế hội nhập kinh tế, toàn cầu hóa đã tạo ra hàng loạt các yếu tố cùng tác động đến mỗi cá nhân, mỗi gia đình Đó là những cơ sở, những điều kiện cho tình trang chung sống như vợ chồng không đăng ký kết hôn ngày càng gia tăng

3.2 Ảnh hưởng của phong tục tập quán, những hủ tục lạc hậu

Trong diều kiện hiện nay, mặc dù điều kiện kinh tế - xã hội, trình độ văn hóa nói chung đã được nâng cao, song ở những vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số thì sự phát triển kinh tế, trình độ văn hóa, hiểu biết của người dân còn nhiều hạn chế Bên cạnh đó, đời sống hôn nhân và gia đình của đồng bào nơi đây còn bị chi phối nặng nề bởi các phong tục tập quán, người dân còn chưa biết và hiểu về ý nghĩa của việc đăng ký kết hôn đối với quan hệ vợ chồng Ở đây, các đôi nam nữ có thể trở thành vợ chồng khi được sự đồng ý của già làng, trưởng bản, sự chứng kiến của dân làng và cha mẹ, mà hầu như không cần đến sự can thiệp của chính quyền địa phương Những phong tục tập quán đó cũng đồng thời tạo ra những nét đặc trưng riêng cho mỗi dân tộc, vùng miền và

đã ăn sâu vào nhận thức của người dân, điều đó gây ra những khó khăn trong công tác quản lý, nắm bắt và tuyên truyền vận động người dân thực hiện theo các quy định cảu pháp luật Hôn nhân gia đình

3.3 Nguyên nhân kinh tế

Có thể thấy, tiền bạc đóng một vai trò quan trọng trong việc các đôi nam

nữ chung sống với nhau có tiến hành hôn nhân thoe pháp luật hay không Trong bối cảnh khó khăn của nền kinh tế thì công việc và thu nhập của đại bộ phận các bạn trẻ đều bị ảnh hưởng nhất định Khi mà điều kiện kinh tế, tài chính hạn hẹp, không đủ để họ thanh toán các chi phí như như tổ chức đám cưới, mua nhà, tổ chức đời sống gia đình… thì họ thường đi đến quyết định chung sống với nhau

mà không đăng ký kết hôn Nhiều trường hợp vì điều kiện gia đình không cho phép, nên các ông bố bà mẹ cũng chỉ đồng ý để đôi nam nữ đến chung sống với nhau mà không tổ chức hôn lễ, từ đó cũng dẫn đến việc không tiến hành đăng

ký kết hôn tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền

3.4 Nguyên nhân tâm lý

Phần lớn những trường hợp chung sống như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn là những thanh niên, người trẻ tuổi còn chưa chin chắn, sống xa gia đình, xa sự quản lý của bố mẹ nên có thể tùy ý sống theo ý mình Theo nghiên cứu của các nhà tâm lý học, những người chung sống mà không kết hôn phần lớn là những người trẻ tuổi, tò mò, nôn nóng và dẫn đến những quyết định chưa chín chắn

Nhu cầu về sinh lý tình dục cũng là một nguyên nhân dẫn đến tình trạng chung sống như vợ chồng của các đôi nam nữ Có thể thấy nhu cầu tình dục là một vấn đề rất tự nhiên của mỗi người, tuy nhiên, nhiều bạn trẻ đã đánh đồng tình tình yêu và tình dục, dẫn đến sự dễ giãi trong quan hệ chung sống Sự dễ giãi trong quan hệ đã dẫn đến việc mang thai ngoài ý muốn, từ đó thường diễn

ra những đám cưới “gấp, cưới chui”, và vì vậy, việc họ đến cơ quan chức năng

để đăng ký kết hôn là rất khó xẩy ra Những quan điểm sai lầm như vậy đã góp phần dẫn đến tình trạng chung sống như vợ chồng mà không đăng ký kêt hôn của nhiều thanh niên hiện nay

Bên cạnh đó, vẫn có nhiều trường hợp những người đã là trung niên hay cao niên, họ vẫn lựa chọn việc sống chung mà không đăng ký kết hôn, vì để khỏi bị ảnh hưởng đến việc thụ hưởng quyền an sinh xã hội, hay đơn giản là

“ngoại tình” khi hôn thú vẫn còn hiệu lực với người vợ hợp pháp của mình

4 Một vấn đề có thể nảy sinh trong cuộc sống các cặp nam nữ chung sống như vợ chồng

Trên thực tế, việc kết hôn không đăng ký sẽ làm nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp mà với những quy định của pháp luật hiện hành vẫn chưa thực sự đủ

cơ sở pháp lý cần thiết để đảm bảo quyền lợi của các bên Các vấn đề có thể nảy sinh hay những hệ quả pháp lý của tình trạng nam nữ chung sống như vợ chồng chồng chủ yếu xoay quanh việc thực hiện quyền và nghĩa vụ về thân nhân và về tài sản giữa vợ và chồng Chẳng hạn, sau một thời gian chung sống, một trong hai bên kết hôn với người khác thì liệu việc kết hôn này có bị coi là trái pháp

luật không? Hoặc khi các bên đã có con chung, tài sản chung thì giữa họ phát sinh mâu thẫn và yêu cầu chấm dứt quan hệ quyền lợi của các bên thì sẽ được giải quyết như thế nào? Hay nghiêm trọng hơn, trong quá trình chung sống, nếu xảy ra bạo lực thì vấn đề bảo vệ quyền lợi của họ được đặt ra và xử lý như thế nào? Những hành vi bạo lực gia đình là những hành vi trái với đạo đức và pháp luật, vậy họ có thuộc đối tượng được bảo vệ của Luật phòng chống bạo lực gia đình hay không? Ngoài ra, việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em là những đứa con sinh ra từ việc “nam nữ chung sống như vợ chồng”, đặc biệt là vấn đề bạo hành trẻ em đối với những “bố, mẹ kế hờ” cũng được đặt ra và được xã hôi hết sức quan tâm

5 Giải pháp hạn chế tình trạng nam nữ chung sống như vợ chồng

Theo quy định của pháp luật, nam nữ chung sống như vợ chồng không được công nhận là vợ chồng Trên cơ sở tôn trong quyền tự do cá nhân, hành vi này cũng không bị xem là hành vi trái pháp luật Tuy nhiên trong thực tế đã nảy sinh nhiều vấn đề như: khi có mâu thuẫn, bạo lực xẩy ra, hoặc một trong hai bên lại đăng ký kết hôn với người khác… thì xử lý như thế nào Vì vậy, để bảo vệ quyền lợi của các bên cần thiết phải đặt mối quan hệ mật thiết quyền tự do cá nhân trong chính sách pháp luật và xã hội Cụ thể, chúng ta phải có những quy định pháp luật điều chỉnh mối quan hệ giũa các bên nam nữ chung sống như vợ chồng Đồng thời, để pháp luật có thể đi vào đời sống thì các quy định cũng phải rõ rang, cụ thể, tạo điều kiện cho việc hiểu và thi hành áp dụng một cách thống nhất

- Đối với trường hợp nam nữ chung sống như vợ chồng không bị coi là trái pháp luật (không vi phạm các điều kiện kết hôn) thì vẫn chưa có một chế tài

cụ thể nào xử lý Trên thực tế, việc nam nữ chung sống như vợ chồng không đăng ký kết hôn và không vi phạm các điều kiện kết hôn lại là một hiện tượng

có tính tiêu cực cho xã hội khi nó có thể dẫn đến các hiện tượng như sống thử,