bt lớn hôn nhân căn cứ, hậu quả pháp lý của việc hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên và một số giải pháp hoàn thiện vấn đề này

Điều Luật HN&GĐ năm 2000  Hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên: đây là một biện pháp chế tài được thể hiện bằng quyết định của Tòa án khi cha, mẹ hành vi xâm phạm nghiêm

MỤC LỤC

Trang

Mở đầu

Nội dung

I Các khái niệm và cơ sở pháp lý

1 Các khái niệm

2 Cơ sở pháp lý

II Căn cứ hạn chế quyền của cha mẹ với con chưa thành niên

1 Cha, mẹ bị kết án về một trong các tội cố ý xâm phạm sức

khỏe, danh dự, nhân phẩm của con

2 Cha, mẹ có hành vi vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ trông

nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con

3 Cha, mẹ có hành vi phá tán tài sản của con

4 Cha, mẹ có lối sống đồi trụy

5 Cha, mẹ xúi giục, ép buộc con làm những việc trái pháp luật,

trái đạo đức xã hội

III Hậu quả pháp lý

1 Cha, mẹ bị hạn chế quyền đối với con chưa thành niên không

được trông nom, chăm sóc, giáo dục, quản lý tài sản riêng của con

2 Cha, mẹ bị hạn chế quyền đối với con chưa thành niên vẫn

phải thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng đối với con

3 Cha, mẹ chỉ bị Tòa án hạn chế quyền đối với con chưa thành

niên trong một thời gian nhất định

IV Một số giải pháp hoàn thiện vấn đề này

Kết luận

Danh mục tài liệu tham khảo

MỞ ĐẦU

Một trong những điểm mới và hoàn thiện của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 so với Luật Hôn nhân và gia đình năm 1986 là quy định một cách cụ thể về chế định hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên Pháp luật hiện hành đã chỉ rõ căn cứ để xem xét hạn chế quyền của cha, mẹ; những người

có quyền yêu cầu Tòa án ra quyết định và cả hậu quả pháp lý khi người cha, người mẹ nào bị hạn chế quyền Những quy định này đã góp phần tích cực trong việc bảo vệ quyền, lợi ích của trẻ em - đối tượng cần được chăm sóc, quan tâm hàng đầu của gia đình và xã hội Tuy nhiên, một số quy định của pháp luật vẫn chưa thực sự hoàn thiện và thực tế xét xử còn gặp một số vướng mắc cần tháo gỡ Nhận thấy tầm quan trọng của vấn đề này, em đã lựa chọn bài tập lớn là : Đề 9

“Căn cứ, hậu quả pháp lý của việc hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên và một số giải pháp hoàn thiện vấn đề này”

Do hạn chế về kiến thức và hiểu biết xã hội nên bài làm của em còn nhiều thiếu sót, em mong được sự góp ý của thầy cô và mong thầy cô thông cảm !

NỘI DUNG

I Các khái niệm và cơ sở pháp lý:

1 Các khái niệm:

 Quyền của cha mẹ: là thuật ngữ pháp lý thể hiện tổng hợp các quyền

và nghĩa vụ của cha mẹ đối với nhân thân và tài sản của con, được pháp luật quy định nhằm đảm bảo tối đa lợi ích của con Quyền và nghĩa vụ này gắn liền với nhân thân của cha mẹ, không thể chuyển giao cho người khác

 Quyền của cha mẹ với con chưa thành niên: bao gồm quyền và nghĩa

vụ nhân thân, quyền và nghĩa vụ tài sản, đó là: Cha mẹ có quyền quyết định chế

độ pháp lý về nhân thân của con; Cha mẹ có nghĩa vụ yêu thương, trông nom, chăm sóc, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của con; Cha, mẹ có quyền và nghĩa

vụ giáo dục con; quyền và nghĩa vụ nuôi dưỡng con và quyền quản lý tài sản riêng của con Bên cạnh đó, cha mẹ phải bồi thường thiệt hại do con chưa thành niên gây ra theo quy định của pháp luật ( Điều Luật HN&GĐ năm 2000)

 Hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên: đây là một biện pháp chế tài được thể hiện bằng quyết định của Tòa án khi cha, mẹ hành vi xâm phạm nghiêm trọng quyền và lợi ích hợp pháp của con chưa thành niên, khi

cha, mẹ có lối sống đồi trụy hoặc xúi giục, ép buộc con làm việc trái pháp luật, trái đạo đức xã hội Quyết định hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên không làm chấm dứt quan hệ giữa cha, mẹ và con mà chỉ không cho cha, mẹ thực hiện một số quyền đối với con chưa thành niên trong một thời hạn nhất định

Từ khái niệm trên, có thể rút ra một số đặc điểm cơ bản của hạn chế quyền của cha mẹ với con chưa thành niên, đó là:

+ Hạn chế quyền của cha, mẹ với con chưa thành niên là một biện pháp chế tài của luật hôn nhân và gia đình Pháp luật quy định cha mẹ có quyền yêu

thương, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con Khi cha mẹ có hành vi vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ đối với con chưa thành niên hoặc có lối sống đồi trụy…thì cha, mẹ sẽ bị áp dụng chế tài đối với hành vi vi phạm đó, đó là hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên Như vậy, có thể thấy hạn chế quyền của cha

mẹ là một biện pháp chế tài là luật quy định đối với cha, mẹ thông qua quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền là Tòa án Khi cha, mẹ bị Tòa án ra quyết định hạn chế quyền thì cha, mẹ không được thực hiện một số quyền như: Không được chăm sóc, giáo dục, đại diện cho con chưa thành niên, quản lý tài sản riêng của con nuôi trong một thời gian nhất định

+ Đây là biện pháp nhằm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của con chưa thành niên Khi hạn chế một số quyền của cha mẹ sẽ ngăn chặn được hành vi vi phạm trực tiếp đến quyền và lợi ích của con, đồng thời có thể ngăn chặn những yếu tố ảnh hưởng gián tiếp tới sự phát triển của con chưa thành niên

+ Chỉ làm hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên chứ không làm chấm dứt mối quan hệ giữa cha, mẹ và con Việc cha, mẹ bị Tòa án tuyên bố hạn chế quyền đối với con chưa thành niên không kéo dài mãi mãi mà không làm chấm dứt mối quan hệ giữa cha, mẹ với con Khi hết thời hạn đó, cha,

mẹ lại được thực hiện các quyền của mình với con chưa thành niên

2 Cơ sở pháp lý:

Vấn đề hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên thuộc đối tượng điều chỉnh của Luật hôn nhân và gia đình Do đó chúng ta có thể tìm thấy các quy phạm pháp luật về vấn đề trên trong Luật hôn nhân và gia đình (Luật HN&GĐ) năm 2000 và các văn bản pháp luật khác có liên quan

 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em 2004 quy định:

Điều 6 Thực hiện quyền của trẻ em

1 Các quyền của trẻ em phải được tôn trọng và thực hiện

2 Mọi hành vi vi phạm quyền của trẻ em, làm tổn hại đến sự phát triển bình thường của trẻ em đều bị nghiêm trị theo quy định của pháp luật.

Điều 7 Quy định các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có nghiêm cấm một

số hành vi sai trái của cha mẹ như: cha mẹ bỏ rơi con; dụ dỗ, ép buộc trẻ em làm điều trái pháp luật ( ma bán, vân chuyển, tàng trữ trái phép ma túy, cho trẻ em sử dụng văn hóa phẩm đồi trụy, bạo lực…); hành hạ, ngược đãi làm nhục trẻ em…

Điều 14 Quyền được tôn trọng, bảo vệ tính mạng, thân thể, nhân phẩm và

danh dự : Trẻ em được gia đình, Nhà nước và xã hội tôn trọng, bảo vệ tính mạng,

thân thể, nhân phẩm và danh dự.

 Luật Hình sự năm 1999 quy định tại chương các tội xâm phạm chế độ hôn nhân và gia đình:

Điều 151: Tội ngược đãi, hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con cháu, người có công nuôi dưỡng mình

Điều 152 Tội từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng

 Dựa vào luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em; Điều 151, điều 152

bộ luật hình sự năm 1999 của nước ta, Luật hôn nhân và gia đình đã đưa ra quy định biện pháp hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên và hậu quả pháp lý:

Điều 41 Hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên

Khi cha, mẹ đã bị kết án về một trong các tội cố ý xâm phạm sức khỏe, nhân phảm, danh dự của con hoặc có hành vi xâm phạm nghiêm trọng nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con; phá tán tài sản của con; có lối sống đồi trụy, xúi giục, ép buộc con làm những điều trái pháp luật, trái đạo đức

xã hội thì tùy từng trường hợp cụ thể tòa án có thể tự mình hoặc theo yêu cầu của

cá nhân, tổ chức quy định tại Điều 42 của luật này ra quyết định không cho cha,

mẹ trông nom, chăm sóc, giáo dục con, quản lý tài sản riêng của con hoặc đại diện theo pháp luật cho con trong thời hạn từ một năm đến năm năm Tòa án có thể xem xét việc rút ngắn thời hạn này.

Điều 43 Hậu quả pháp lý của việc hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên

1 Trong trường hợp một trong hai người là cha hoặc mẹ bị Tòa án hạn chế quyền đối với con chưa thành niên thì người kia thực hiện quyền trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con, quản lý tài sản riêng của con và đại diện theo pháp luật cho con.

2 Trong trường hợp cha mẹ đều bị Tòa án hạn chế quyền đối với con chưa thành niên thì việc trông nom, chăm sóc, giáo dục con và quản lý tài sản riền của con chưa thành niên được giao cho người giám hộ theo quy định của Bộ luật Dân sự và Luật này.

3 Cha, mẹ đã bị Tòa án hạn chế quyền đối với con chưa thành niên vẫn phải thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng con.

Luật NH&GĐ năm 1986 cũng quy định về biên pháp chế tài đối với cha

mẹ vi phạm quyền và nghĩa vụ đối với con chưa thành niên, tại Điều 26 “Người

cha, người mẹ nào bị xử phạt về một trong các tội xâm phạm thân thể, nhân phẩm của con chưa thành niên, ngược đãi nghiêm trọng hoặc hành hạ con chưa thành niên, thì có thể bị Toà án nhân dân quyết định không cho trông giữ, giáo

dục con, quản lý tài sản của con hoặc đại diện cho con trong thời hạn từ một năm đến năm năm Đối với người đã sửa chữa, Toà án nhân dân có thể rút ngắn thời hạn này Người cha, người mẹ nói trên vẫn có nghĩa vụ đóng góp phí tổn nuôi dạy con.” Tuy nhiên, có thể thấy rằng Luật HN&GĐ năm 200 quy định cụ

thể và rõ ràng hơn, do đó đã hoàn thiện hơn chế định này trong hệ thống Luật HN&G

Bên cạnh các văn bản trực tiếp điều chỉnh vấn đề này còn có một số quy định quốc tế mà nước ta tham gia cũng đền cập tới việc hạn chế quyền của cha

mẹ, điển hình là Công ước của Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em

Những quy định trên đây là cơ sở pháp lý cho lĩnh vực bảo về quyền lợi trẻ

em và hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên Trong đó, Luật HN&GĐ là văn bản quan trọng nhất, quy định trực tiếp và tác động thẳng tới các hành vi vi phạm quyền, nghĩa vụ của cha mẹ với con chưa thành niên

II Căn cứ hạn chế quyền của cha mẹ với con chưa thành niên

Điều 41 Luật HN&GĐ năm 2000 quy định các căn cứ pháp lý đối với việc hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên khi họ vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ của đối với con chưa thành niên, cụ thể:

1 Cha, mẹ bị kết án về một trong các tội cố ý xâm phạm sức khỏe, danh

dự, nhân phẩm của con

Cha mẹ cố ý xâm phạm sức khỏe của con chưa thành niên là hành vi cố ý,

có thể bằng hành động hoặc không hành động xâm phạm tới quyền được tôn trọng và bảo vệ sức khỏe của con chưa thành niên Hành vi đó có thể là: hành hạ, ngược đãi, đánh đập hoặc có hành vi khác gây tổn hại sức khảo cho con Theo quy định của Bộ luật hình sự thì cha mẹ có hành vi cố ý xâm phạm sức khỏe của con có thể cấu thành tội như “tội cố ý gây thương tích cho người khác” (tại các Điều 104, 105, 106), “tội hành hạ người khác” (Điều 110), “tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con cháu, người có công nuôi dưỡng mình”

Cha, mẹ cố ý xâm phạm danh dự, nhân phẩm đối với con chưa thành niên

là hành vi cố ý xâm phạm tới quyền được tôn trọng về danh dự, nhân phẩm của con Những hành vi đó có thể là: lăng mạ, mắng chửi, mạt sát, làm con xấu hổ trước đám đông…Theo quy định của Bộ luật hành sự hiện hành thì hành vi này của cha mẹ có thể cấu thành một trong các tội: “Tội hiếp dâm trẻ em (Điều 111)”,

“Tội cưỡng dâm tẻ em (Điều 114)”, “Tội giao cấu với trẻ em (Điều 115)”, “Tội dâm ô với trẻ em (Điều 120)”, “Tội làm nhục người khác (Điều 121)”

Cha, mẹ có thể là người trực tiếp thực hiện hành vi vi phạm hoặc là người đồng phạm nhưng dù ở vai trò nào thì khi cha, mẹ bị kết án về những tội cố ý xâm phạm sức khỏe, danh dự, nhân phẩm đối với con chưa thành niên thì bên cạnh việc truy cứu trách nhiệm hình sự, cha, mẹ còn bị Tòa án ra quyết định hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên

2 Cha, mẹ có hành vi vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con

Luật HN&GĐ năm 2000 quy định cha mẹ có nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con (Điều 36, 37) Khi cha, mẹ vi phạm nghĩa vụ trông nom, chăm sóc đối với con chưa thành niên ở mức độ nghiêm trọng sẽ là một căn cứ để Tòa án ra quyết định hạn chế quyền của người cha, người mẹ đó

Cha, mẹ vi phạm nghĩa vụ trông nom, chăm sóc đối với con chưa thành niên là việc cha, mẹ không quan tâm, quản lý con, không bảo vệ cho con một cách tốt nhất, làm cho con chưa thành niên bị thiệt hại về sức khỏe, danh dự, nhân phẩm Điều đó thể hiện dưới các hình thức như cha, mẹ bỏ rơi con chưa thành niên; cha, mẹ bắt con lao động sớm dẫn đến con rơi vào tình trạng bị lạm dụng và bóc lột sức lao động; …

Cha, mẹ vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng đối với con chưa thành niên là cha mẹ không cung cấp vật chất để đảm bảo cuộc sống thường ngày của con chưa thành niên Hậu quả của hành vi này gây thiệt hại đến tính mạng,

sức khỏe của con Việc vi phạm nghĩa vụ nuôi dưỡng của cha mẹ có thể là trường hợp cha, mẹ có điều kiện, có tài sản nhưng không dùng tài sản đó để chi tiêu cho những nhu cầu thiết yếu hằng ngày của con; Hoặc trường hợp cha, mẹ có khả năng lao động nhưng không nỗ lực lao động để có tài sản để nuôi dưỡng con chưa thành niên, làm cho con không đủ dưỡng chất để phát triển, thậm chí con bỏ đói gây ảnh hưởng đến tính mạng của con

Cha mẹ vi phạm nghĩa vụ giáo dục con chưa thành niên là việc cha, mẹ không thực hiện nghĩa vụ giáo dục con hoặc quá lạm quyền giáo dục con, gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển về thể chất, trí tuệ, tinh thần, đạo đức của con chưa thành niên Hậu quả dẫn tới là con có những hành động gây hại cho chính bản thân mình, cho người khác và cho xã hội Cha, mẹ vi phạm nghiêm trọng nghĩa

vụ giáo dục đối với con chưa thành niên biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, chẳng hạn cha, mẹ ép con học hành mà không quan tâm đến khả năng của con, làm cho con bị khủng hoảng tâm lý, không chịu nổi áp lực nên có hành động dại dột như tự tử, bỏ nhà đi, có hành vi vi phạm pháp luật Có thể khi con có hành

vi sai trái, cha mẹ đã không tìm hiểu nguyên nhân, không lắng nghe con mà dùng lời lẽ xúc phạm, mạt sát gây ảnh hưởng đến tinh thần của con Có trường hợp cha,

mẹ chỉ cung cấp vật chất cho con mà không quan tâm, giáo dục con khiến con không nhận được tình yêu thương, thiếu khả năng nhận biết đúng sai khiến con trở nên lì lợm, ngang bướng, suy nghĩ tiêu cực và có hành vi vi phạm pháp luật

3 Cha, mẹ có hành vi phá tán tài sản của con

Pháp luật hiện hành quy định con có tài sản riêng, đồng thời cũng quy định cha, mẹ có quyền quản lý tài sản riêng của con chưa thành niên, đặc biệt đối với con dưới 15 tuổi Điều này có thể dẫn tới tình khả năng cha, mẹ có hành vi phá tán tài sản của con

Hành vi phá tán tài sản của con là hành vi cha, mẹ cố ý không bảo quản, giữ gìn khối tài sản của con, làm cho khối tài sản đó bị mất mát, hư hỏng, bị tiêu

hao hay bị giảm giá trị Biểu hiện như: cha, mẹ dùng tài sản của con vào phục vụ cho mục đích riêng của mình mà không vì lợi ích, nhu cầu của con; dùng tài sản riêng của con để đánh bạc, ăn chơi; để người khác chiếm đoạt tài sản riêng của con mà không bảo vệ khối tài sản đó; cha, mẹ có tài sản nhưng không đùng tài sản của mình mà dùng tài sản của con để đáp ứng nhu cầu của gia đình

4 Cha, mẹ có lối sống đồi trụy

Khi cha, mẹ có lối sống đồi trụy, tức là cha, mẹ có lối sống lệch lạc, có hành vi thiếu văn hóa, vi phạm đạo đức, vi phạm pháp luật nghiêm trọng Khi đó, nếu con sống chung với cha, mẹ sẽ tạo cho con môi trường sống không lành mạnh, ảnh hưởng xấu tới sự phát triển tâm sinh lý, nhân cách của con Nguy hiểm hơn, lối sống không lành mạnh của cha, mẹ còn có thể là nguyên nhân dẫn tới những hành vi phạm tội của con Theo thống kê tội phạm học những năm gần đây, cho thấy số thanh thiếu niên vi phạm pháp luật có nguồn gốc từ gia đình buôn bán, làm ăn bất hợp pháp chiếm 50,49%; gia đình có người phạm tội hình

sự chiếm 45,6%; trẻ em hư có nguồn gốc từ gia đình không trong sạch, lành mạnh chiếm 86,6%

5 Cha, mẹ xúi giục, ép buộc con làm nhưng việc trái pháp luật, trái đạo đức xã hội

Đó là việc cha, mẹ có hành vi, lời nói, thái độ thể hiện sự kích động, dụ dỗ, lừa phỉnh,…tác động tới ý chí của con chưa thành niên, dẫn đến việc con chưa thành niên có hành vi vi phạm pháp luật hoặc có hành vi trái đạo đức xã hội Hậu quả của việc xúi giục, dụ dỗ này có thể làm con có hành vi phạm tội hay bị xử lý hành chính Có không ít những người cha, người mẹ vì sức hút của đồng tiền mà quên trách nhiệm làm cha mẹ, không những không bảo vệ con, tạo cho con môi trường sống an toàn, lành mạnh mà còn xúi giục, ép buộc, lôi kéo con thực hiện hành vi vi phạm pháp luật Chẳng hạn, cha mẹ ép con bán dâm; lợi dụng con vận chuyển ma túy, buôn bán hàng lậu, trộm cắp, lừa đảo, chiếm đoạt tài sản của

người khác… Theo thống kê tội phạm học, cứ 10 trẻ phạm tội thì có đến 3 trẻ có

bố, mẹ hoặc cả hai nghiện hút Những hành vi sai trái của cha, mẹ không những gây tổn hại trực tiếp tới tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của con mà còn hủy hoại tương lai của con, gây ra những tổn thương khó chữa lành

III Hậu quả pháp lý của việc hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên

Điều 43 Luật HN&GĐ năm 2000 đã quy định các hậu qủa pháp lý của việc hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên, đó là:

1 Người cha, người mẹ bị hạn chế quyền đối với con chưa thành niên không được trông nom, chăm sóc, giáo dục, quản lý tài sản riêng của con và đại diện theo pháp luật đối với người con đó

Theo quy định của Điều 43 Luật HN&GĐ năm 2000, quyết định hạn chế quyền của cha, mẹ chỉ có hiệu lực đối với người cha, người mẹ đã thực hiện hành

vi đủ dấu hiệu để hạn chế quyền theo quy định tại Điều 41 Luật HN&GĐ Khi Tòa án ra quyết định hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên thì cha, mẹ không được trực tiếp thực hiện quyền trông nom, chăm sóc, giáo dục con, quản lý tài sản riêng của con và đại diện theo pháp luật cho con Qua quy định này có thể hiểu cha, mẹ bị hạn chế đồng thời những quyền trên đối với con

Luật quy định “Trong trường hợp một trong hai người là cha hoặc mẹ bị

Tòa án hạn chế quyền đối với con chưa thành niên thì người kia thực hiện quyền trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con, quản lý tài sản riêng của con và đại diện theo pháp luật cho con.” (Khoản 1, Điều 43) Như vậy, người cha hoặc

mẹ không bị hạn chế quyền vẫn có đầy đủ quyền và thực hiện quyền này đối với con chưa thành niên

Khi cả hai cha mẹ đều bị hạn chế một số quyền đối với con chưa thành niên thì việc chăm sóc, giáo dục, quản lý tài sản riêng của con cái và đại diện cho con sẽ do người giám hộ của con thực hiện Việc cử người giám hộ sẽ được thực