Sử dụng sơ đồ tư duy để dạy học có hiệu quả các tiết ôn tập, tổng kết trong chương trình ngữ văn 9

Việc sử dụng sơ đồ tư duy SĐTD là mộtcách học giúp học sinh phát huy tối đa năng lực tư duy logic của học sinh, giúpcác em có thể chiếm lĩnh tri thức một cách nhanh, sâu sắc nhất, tự ý t

4 Phương pháp nghiên cứu 3

II NỘI DUNG : 4

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4

3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 6

Định hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay là tích cực hoá hoạtđộng học tập của học sinh, làm cho người học trở thành chủ thể tích cực tronghoạt động học tập của chính họ Để phát huy được tính tích cực của học sinh,cần tạo điều kin để các em được suy nghĩ, làm việc và thảo luận nhiều hơn, đượcphát biểu quan điểm của mình, được đưa ra những nhận xét về vấn đề đang bànluận, trong quá trình học tập để tự chiếm lĩnh tri thức.

Trên thực tế nghiên cứu các phương pháp, kĩ thuật dạy học theo hướng đổimới cho thấy sơ đồ tư duy là một hình thức ghi chép sử dụng màu sắc, hình ảnh

để mở rộng và đào sâu các ý tưởng Việc sử dụng sơ đồ tư duy (SĐTD) là mộtcách học giúp học sinh phát huy tối đa năng lực tư duy logic của học sinh, giúpcác em có thể chiếm lĩnh tri thức một cách nhanh, sâu sắc nhất, tự ý thức nhất.Đây là một phương pháp học tập tích cực, giúp cho cả người học và người dạygiảm tải được cách ghi nhớ máy móc mà thiên về suy nghĩ chiều sâu của trí óc,cách học này lưu giữ kiến thức được lâu hơn

Thông thường chúng ta thường ghi chép thông tin bằng các ký tự, đường

thẳng, con số Với cách ghi chép này, chúng ta mới chỉ sử dụng một nửa của bộ não - não trái, mà chưa sử dụng kỹ năng bên não phải, nơi giúp chúng ta xử lý

các thông tin về nhịp điệu, màu sắc, không gian và cách ghi chép thôngthường khó nhìn được tổng thể của cả vấn đề Còn sơ đồ tư duy có cấu tạo nhưmột cái cây có nhiều nhánh lớn, nhỏ mọc xung quanh “Cái cây” ở giữa bản đồ

là một ý tưởng chính hay hình ảnh trung tâm Nối với nó là các nhánh lớn thểhiện các vấn đề liên quan với ý tưởng chính Các nhánh lớn sẽ được phân thànhnhiều nhánh nhỏ, rồi nhánh nhỏ hơn, nhánh nhỏ hơn nữa nhằm thể hiện chủ đề ởmức độ sâu hơn Sự phân nhánh cứ thế tiếp tục và các kiến thức, hình ảnh luônđược nối kết với nhau Sự liên kết này tạo ra một “bức tranh tổng thể” mô tả ýtưởng trung tâm một cách đầy đủ và rõ rang, có nhiều màu sắc hấp dẫn

Qua nghiên cứu và thực nghiệm giảng dạy cho thấy một số giáo viên còngặp khó khăn trong việc tổ chức hoạt động dạy học trên lớp với việc thiết kế và

sử dụng SĐTD Đề tài này sẽ đưa ra một số gợi ý giúp giáo viên sử dụng SĐTDvào dạy học các bài ôn tập tiếng việt, tổng kết văn bản trong bộ môn Ngữ văn 9

để giải quyết khó khăn trên

1.2.Lý do chủ quan

Việc học văn trong nhà trường hiện nay là một vấn đề vô cùng bức thiết.Các em dường như không thiết tha lắm với việc học bộ môn này Về mặt kháchquan cho thấy, học các bộ môn xã hội khi tốt nghiệp THPT, thi đại học các emkhó chọn trường, đồng thời khi ra trường thì rất khó xin việc Về mặt chủ quanchúng ta cũng nhận thấy rằng các em ngại học văn vì phải đọc nhiều, viết nhiều

và đôi khi câu chữ trong văn chương đa nghĩa, phức tạp khiến người học khótiếp cận Vì vậy, vai trò của người thầy dạy văn trong nhà trường rất quan trọng

Người thầy phải truyền được niềm say mê học văn cho học sinh khiến mỗi giờhọc văn là mỗi giờ các em được trải nghiệm mình, được học tập chiếm lĩnh trithức, được sáng tạo Nhưng một thực tế cho thấy, không phải ở giờ học vănnào, học sinh cũng được đón nhận lòng yêu nghề, nhiệt huyết với bài dạy vàcách khai thác kiến thức bài học đúng đắn của thầy cô Có những giờ văn, giáoviên dạy còn nặng nề về lí thuyết, áp đặt kiến thức hoặc truyền đạt nội dung vănbản mờ nhạt Giáo viên chưa thực sự sáng tạo, đổi mới phương pháp dạy họctheo hướng tích cực lấy học sinh là trung tâm, hướng dẫn cho các em tự chiếmlĩnh tri thức bằng các kĩ thuật, phương pháp dạy học mang tính chất phát huytính chủ động, sáng tạo của người học Bên cạnh đó, trong quá trình dạy học bộmôn Ngữ văn ở THCS, bản thân tôi nhận thấy nhiều học sinh chưa biết cáchhọc, cách ghi kiến thức vào bộ não mà chỉ học thuộc lòng, học vẹt, thuộc mộtcách máy móc, thuộc nhưng không nhớ được kiến thức trọng tâm, không nắmđược “sự kiện nổi bật” trong tài liệu đó, hoặc không biết liên tưởng, liên kết cáckiến thức có liên quan với nhau.

Thấm thía được những trở ngại trên của việc dạy văn trong nhà trường phổthông, bản thân tôi là một giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn này, tôi cảmthấy rất trăn trở và quyết tâm tìm ra phương pháp dạy học văn, tạo sự hứng thú,lòng say mê học tập của học sinh Trong quá trình giảng dạy bộ môn Ngữ văntrong nhà trường THCS, tôi mạnh dạn áp dụng những phương pháp, kĩ thuật dạyhọc tích cực vào bài học để phát huy tối đa hoạt động tích cực của học sinh vànâng cao chất lượng dạy học bộ môn văn ở từng khối lớp do mình đảm nhận.Một trong những phương pháp dạy học theo hướng đổi mới tích cực hiện nay

mà tôi nhận thấy rất bổ ích, lí thú đó là sử dụng sơ đồ tư duy (SĐTD)

Nhìn chung, đây là một trong những phương pháp dạy học kích thích được

sự sáng tạo, sự hứng thú cho người học Các em sẽ có cơ hội để phát huy tư duyđộc lập sáng tạo của mình trong việc hình thành kiến thức bài học hoặc tổng kết,khái quát kiến thức của một bài học, một chương, hệ thống một chủ đề Thựchiện thành công phương pháp dạy học theo hướng đổi mới tích cực này, tôi thiếtnghĩ học sinh sẽ có hứng thú khi học bộ môn Ngữ Văn, nâng cao hiệu quả dạy

và học bộ môn này trong nhà trường THCS

Đề tài “Sử dụng sơ đồ tư duy để dạy học có hiệu quả các tiết ôn tập, tổng kết trong chương trình Ngữ Văn 9” là quá trình thực nghiệm thành công

phương pháp dạy học theo hướng đổi mới, tích cực để nâng cao hiệu quả, chấtlượng dạy và học của cá nhân tôi.Tuy nhiên trong phạm vi hạn hẹp dung lượngcủa đề tài sáng kiến kinh nghiệm, tôi xin được chia sẻ với đồng nghiệp về việc

sử dụng sơ đồ tư duy một cách hiệu quả trong một số tiết ôn tập, khái quát củachương trình Ngữ văn lớp 9

2 Mục đích nghiên cứu:

Đối với các tiết ôn tập Ngữ văn 9, lượng kiến thức nhiều khó nắm bắt Vìvậy nếu vận dụng SĐTD sẽ xác đinh được kiến thức trọng tâm, ôn tập và ghinhớ nhanh hơn, thấy rõ mối quan hệ tương hỗ giữa các ý, các phần trong bài học

3 Đối tượng nghiên cứu:

Khi tiến hành đề tài tôi đã dựa trên tình hình giảng dạy và học tập thực tế củagiáo viên và học sinh trong nhà trường THCS Nhữ Bá Sỹ huyện Hoằng Hóa Từ

đó, đưa ra những cách thức, phương pháp về vấn đề hướng dẫn cho đối tượng họcsinh đại trà nắm vững kiến thức cơ bản một cách chắc chắn, dễ hiểu, dễ nhớ vàkhông còn cảm giác “sợ” đối với bộ môn Ngữ văn

4 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp tra cứu tài liệu

- Phương pháp so sánh, đối chiếu

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế

- Phương pháp tổng hợp

II NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Cơ sở lí luận

Sơ đồ tư duy (SĐTD) còn gọi là lược đồ tư duy Đây là hình thức ghi chépnhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một ý tưởng, hệ thống hóa một chủ đề hay mộtmạch kiến thức,… bằng cách kết hợp việc sử dụng đồng thời hình ảnh, đườngnét, màu sắc, chữ viết với sự tư duy tích cực Đặc biệt đây là một sơ đồ mở,không yêu cầu tỉ lệ, chi tiết chặt chẽ như bản đồ địa lí, có thể vẽ thêm hoặc bớtcác nhánh, mỗi người vẽ một kiểu khác nhau, dùng màu sắc, hình ảnh, các cụm

từ diễn đạt khác nhau, cùng một chủ đề nhưng mỗi người có thể trình bày nódưới dạng SĐTD theo một cách riêng, do đó việc lập SĐTD phát huy được tối

đa khả năng sáng tạo của mỗi người

SĐTD giúp học sinh học tập một cách tích cực Một số kết quả nghiên cứucủa các nhà khoa học cho thấy bộ não của con người sẽ hiểu sâu, nhớ lâu và inđậm cái mà do chính mình tự suy nghĩ, tự viết, vẽ ra theo ngôn ngữ của mình

Vì vậy sử dụng SĐTD giúp học sinh huy động tối đa tiềm năng của bộ não.Việc học sinh trực tiếp vẽ SĐTD vừa lôi cuốn, hấp dẫn các em, đồng thời cònphát triển khiếu thẩm mĩ, óc hội họa, lại vừa phát huy được tối đa khả năng sángtạo của các em trong học tập, không rập khuôn một cách máy móc như khi lậpcác bảng biểu, sơ đồ, vì các em dễ dàng vẽ thêm các nhánh để phát triển ý tưởngriêng của mình Vì thế, tạo một không khí sôi nổi, hào hứng, say mê cho họcsinh trong học tập Đây cũng là một trong những nội dung quan trọng của phongtrào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” mà BộGD&ĐT đang triển khai thực hiện

Qua trên, chúng ta nhận thấy rằng việc sử dụng SĐTD vào quá trình dạyhọc là một điều cần thiết và bổ ích Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu vàthực nghiệm giảng dạy cho thấy một số giáo viên còn gặp khó khăn trong việc tổchức hoạt động dạy học trên lớp với việc thiết kế và sử dụng SĐTD Đề tài nàytôi xin được chia sẻ khó khăn với đồng nghiệp và mạnh dạn bày tỏ một vài kinhnghiệm nhỏ về việc sử dụng SĐTD có hiệu quả cao trong dạy các bài ôn tập,tổng kết kiến thức của các bài học trong chương trình Ngữ văn 9

2.Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Một thực tế cho thấy, sơ đồ tư duy (SĐTD) là hình thức giúp học sinh họcđược phương pháp học tập chủ động, tích cực Bởi vì, hiện nay tình trạng họcsinh có xu hướng không thích học môn Ngữ văn hoặc ngại học môn Ngữ văn dođặc trưng môn học thường phải ghi chép nhiều, khó nhớ Điều này xuất hiệnnhiều ở các cấp học tại các trường phổ thông trong cả nước Bên cạnh đó, một

số em học tập chăm chỉ nhưng thành tích học tập chưa cao Các em thường họcbài nào biết bài nấy, học phần sau không biết liên hệ với phần trước, không biết

hệ thồng kiến thức, liên kết kiến thức với nhau, không biết vận dụng kiến thức

đã học trước vào bài học sau Hoặc để tự mình chiếm lĩnh tri thức thì các em còn

tỏ ra rất lúng túng Do đó, việc sử dụng thành thạo SĐTD trong dạy học, sẽ giúp

học sinh có được phương pháp học tập tích cực, tăng tính độc lập, chủ động,sáng tạo và phát triển tư duy Bởi vì, SĐTD giúp học sinh huy động tối đa tiềmnăng của bộ não Việc học sinh vẽ SĐTD có ưu điểm là phát huy tối đa tínhsáng tạo của học sinh, các em được tự do chọn màu sắc ( xanh, đỏ, tím, vàng…),đường nét (đậm, nhạt, thẳng, cong ), các em tự sáng tạo trong quá trình thiết lập

mô hình để trình bày kiến thức bài học nên trên mỗi SĐTD thể hiện rõ cáchhiểu, cách trình bày kiến thức của từng học sinh và SĐTD do các em tự thiết kếnên các em sẽ yêu quý, trân trọng sản phẩm trí tuệ của mình

Trong quá trình dạy học các bài ôn tập, tổng kết trong chương trình Ngữvăn 9 rất cần đến việc sử dụng SĐTD, vì đây là chương trình cuối cấp họcTHCS Hầu hết các bài ôn tập, tổng kết đều có tính chất khái quát lại cả một hệthống chương trình, đơn vị kiến thức của các phân môn: Văn bản, Tiếng việt,Tập làm văn của các lớp 6,7,8 và lớp 9 Trong các tiết học này, giáo viên hướngdẫn tốt cho học sinh học bài theo phương pháp vẽ SĐTD để ôn tập, tổng kếtkiến thức thì hiệu quả dạy học sẽ rất tốt Vì đây là một phương pháp học tập tíchcực, giúp cho cả người học và người dạy giảm tải được cách ghi nhớ máy móc

mà thiên về suy nghĩ chiều sâu của trí óc, cách học này lưu giữ kiến thức đượclâu hơn Đồng thời học sinh sẽ tự giác, tích cực hoạt động để tự ôn tập, nắmvững kiến thức đã học, nhờ đó mà việc chiếm lĩnh và lưu giữ kiến thức bài học

sẽ được lâu hơn Hơn thế nữa,các tiết ôn tập trong chương trình Ngữ văn 9 cónhững bài phân phối chương trình chỉ cho thời lượng là một tiết kiến thức thì

quá nhiều (ví dụ: tiết 129: Ôn tập thơ), vì vậy nếu giáo viên không hướng dẫn

học sinh ôn tập trước và soạn bài kĩ lưỡng bài ở nhà thì tiết học sẽ không thànhcông Ở các tiết học như thế, việc vận dụng SĐTD vào quá trình dạy học là mộtphương pháp dạy học đạt được kết quả khả quan nhất

Khi dạy học các tiết tổng kết, ôn tập trong chương trình ngữ văn 9 ở các lớptại Trường THCS Nhữ Bá Sỹ bản thân tôi nhận thấy rằng nhiều tiết dạy theophương pháp truyền thống giáo viên không thể truyền tải được tất cả các đơn vị

kiến thức bài học (rơi vào tình trạng cháy giáo án) Còn đối với học sinh, vì

dung lượng kiến thức của bài ôn tập, tổng kết nhiều mà việc xâu chuỗi lô gíc cácbài học trước đó ở các phân môn Ngữ văn (tiếng Việt, Văn bản, Tập làm văn) ởcác em rất hạn chế Thông thường các em học bài nào biết bài ấy, việc lưu giữkiến thức không bền cho nên đến bài học ôn tập, tổng kết một phần, một chươnghay một chủ đề…các em thường sử dụng tài liệu để chép Do đó đến lớp, các emrơi vào tình trạng tiếp thu bài học một cách thụ động, học đối phó, không nắmvững được nội dung kiến thức bài học Như vậy, hiệu quả dạy học sẽ không cao;đồng thời không thể đáp ứng được yêu cầu đổi mới trong giáo dục hiện nay.Qua những cơ sở thực tế trên, bản thân tôi nhận thức rằng việc vận dụngSĐTD vào trong quá trình dạy học là một trong những phương pháp phát huy tối

ưu vai trò của người học để chiếm lĩnh tri thức theo một trình tự tư duy lô gíc,phát triển trí thông minh, khả năng sáng tạo đặc biệt là trong các tiết học ôn tập,tổng kết

3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

3.1.Các giải pháp thực hiện:

Để thực hiện đề tài này, tôi đã tiến hành một số giải pháp như sau:

1.1 Giáo viên giúp học sinh hiểu rõ vai trò, tác dụng, tiện ích của việc sử dụng

sơ đồ tư duy trong dạy học Ngữ Văn

1.2 Giáo viên giúp học sinh nhận thức được sự khác nhau giữa tư duy truyềnthống và tư duy bằng sơ đồ

1.3 Giáo viên hướng dẫn học sinh các thao tác thiết kế sơ đồ tư duy và nhữngđiều cần tránh khi vẽ SĐTD

1.4 Một số tiết ôn tập, tổng kết trong chương trình ngữ văn 9 sử dụng sơ đồ tưduy vào quá trình đạt hiệu quả

mĩ, óc hội họa, vừa phát huy được tối đa khả năng sáng tạo của các em trong họctập, không rập khuôn một cách máy móc như khi lập các bảng biểu, sơ đồ, vìcác em dễ dàng vẽ thêm các nhánh để phát triển ý tưởng riêng của mình

SĐTD chú trọng tới hình ảnh, màu sắc, với các mạng lưới liên tưởng (cácnhánh) Do đó, chúng ta có thể vận dụng sơ đồ tư duy vào tất cả các khâu trongquá trình dạy học Từ khâu kiểm tra bài cũ, đến khâu dạy học kiến thức mới, haykhâu củng cố kiến thức sau mỗi tiết học, rồi ôn tập hệ thống hóa kiến thức saumỗi chương, mỗi học kì, kể cả việc kiểm tra bài cũ, kiểm tra 15 phút

Sơ đồ tư duy, một công cụ có tính khả thi cao Ta có thể vận dụng được vớibất kì điều kiện cơ sở vật chất nào của các nhà trường hiện nay nói chung Bởi

vì ta có thể thiết kế Sơ đồ tư duy trên giấy, bìa, tờ lịch cũ, bảng phụ,… bằngcách sử dụng bút chì màu, phấn màu, tẩy…hoặc cũng có thể thiết kế trên phầnmềm Sơ đồ tư duy (Mind Map) Với những trường đủ điều kiện về cơ sở vật

chất như Máy chiếu Projecto, phòng máy vi tính đảm bảo, chúng ta có thể sửdụng phần mềm (Mind Map) để phục vụ cho việc dạy học có ứng dụng côngnghệ thông tin.

Rèn kuyện cho các em có thói quen và kĩ năng sử dụng thành thạo SĐTDtrong quá trình dạy học sẽ gúp học sinh có được phương pháp học tốt, phát huytính độc lập, chủ động, sáng tạo và phát triển tư duy

Biện pháp tổ chức thực hiện 2: Giáo viên giúp học sinh nhận thức được sự khác nhau giữa tư duy truyền thống và tư duy bằng sơ đồ:

Trong quá trình dạy học sinh vẽ SĐTD cho các bài học ôn tập, tổng kết;

giáo viên cần nhấn mạnh cho học sinh hiểu được sự khác nhau giữa tư duy

truyền thống và tư duy bằng sơ đồ, qua đó các em sẽ thấy được những tiện lợikhi sử dụng SĐTD trong học tập để chiếm lĩnh tri thức Cụ thể:

STT Cách biểu hiện Tư duy truyền thống Tư duy bằng sơ đồ

Biện pháp tổ chức thực hiện 3: Giáo viên hướng dẫn học sinh các thao tác thiết kế sơ đồ tư duy và những điều cần tránh khi vẽ SĐTD:

a.Các thao tác thiết kế SĐTD:

Để có thể sử dụng tốt và phát huy một cách có hiệu quả SĐTD trong quátrình dạy học, trước hết, chúng ta cần cho học sinh làm quen với một số sơ đồ tưduy có sẵn, để chí ít các em có cái nhìn khái quát về nó (tiếp xúc nó, hiểu nó, rồinhìn theo bản vẽ để tập vẽ theo nó) Đây là bước chuẩn bị hết sức quan trọng, vìcác em chưa hình dung được SĐTD của bài học trong đầu mình cũng như chưabiết cách thức, phương pháp vẽ Chúng ta cần dành thời gian hợp lý cho các emlàm quen với SĐTD, theo cách sau đây:

Để tiết kiệm thời gian, giáo viên nên chọn thời gian thuận lợi ngay từ đầunăm học tổ chức một buổi ngoại khóa “Làm quen với Sơ đồ tư duy” (vào tiếtsinh hoạt lớp) để giới thiệu, cho các em làm quen và hướng dẫn cách vẽ SĐTDcho các em (đây cũng là một bước tạo không khí sôi nổi, lôi cuốn các em tiếpcận với một phương pháp, kĩ thuật dạy học mới) Để buổi ngoại khóa thànhcông, giáo viên cần chuẩn bị tốt các nội dung sau:

+ Về phía học sinh, giáo viên cần nhắc nhở các em mang theo đầy đủ cácdụng cụ: giấy vở, bìa lịch cũ, bìa cứng, bút chì, hộp màu, tẩy,

+ Về phía giáo viên, cần chuẩn bị trước: phòng máy, máy chiếu, bảng phụ,phấn màu, và một số SĐTD đã vẽ sẵn trên trên máy, trên giấy vở, trên bìa

lịch, trên bảng phụ Sau đó, chúng ta bắt đầu tiến hành tổ chức nội dung theocác bước sau:

Bước 1: Giúp học sinh làm quen với SĐTD:

-Trong giờ học, giáo viên giới thiệu một số SĐTD vẽ sẵn cho học sinh làmquen (Nên chọn vẽ SĐTD ở những bài đã học trong chương trình cho các emvừa tiện theo dõi, đồng thời vừa thuận lợi trong việc hệ thống hóa kiến thức, họcsinh sẽ nhanh tiếp thu hơn vì các em đã học) Giáo viên giới thiệu cấu trúcSĐTD theo mạch kiến thức của bài học cho học sinh nắm, rồi hướng dẫn cách

vẽ một SĐTD ( Gv đã cung cấp cho các em phương pháp vẽ SĐTD trong quá trình học tập chiếm lĩnh tri thức bài học)

Bước 2: Hướng dẫn học sinh đọc hiểu bản vẽ của SĐTD:

-Giáo viên chọn những SĐTD có kết cấu đơn giản cho học sinh quan sát.Sau đó, cho các em dựa vào SĐTD để thuyết trình nội dung bài học (kiến thức)

được vẽ trong sơ đồ ( Gv rèn luyện cho các em tư duy lô-gic, tư duy hệ thống và

kĩ năng thuyết trình SĐTD trước đám đông ).

Bước 3: Hướng dẫn học sinh tập vẽ SĐTD:

-Giáo viên đưa ra chủ đề bằng từ khóa (hoặc hình ảnh) ở trung tâm màn

hình (hoặc trên bảng phụ, giấy rô ki, bìa….) Ví dụ: Tổng kết từ vựng Cho học

sinh thực hành vẽ SĐTD trên giấy hoặc bìa lịch hay bảng phụ

-Giáo viên đặt các câu hỏi gợi ý để các em suy nghĩ và vẽ các nhánh cấp 1,

cấp 2, cấp 3 ( GV rèn luyện kĩ năng vẽ SĐTD cho học sinh).

Ví dụ:

Bước 4: Khuyến khích học sinh trang trí SĐTD:

-Khi các em đã vẽ xong mô hình cơ bản của SĐTD, giáo viên gợi ý cho các

em vẽ chèn thêm những hình ảnh cần thiết để minh họa cho nội dung của sơ đồ,gợi ý cho các em chỉnh sửa đường nét, sử dụng màu sắc để phân biệt, làm nổi

bật mạng lưới các ý trong sơ đồ.(Kĩ năng hội họa - dấu ấn sáng tạo riêng của học sinh trong bản vẽ SĐTD).

Bước 5: Chia sẻ kinh nghiệm trong quá trình thực hiện SĐTD:

-Giáo viên thu một số SĐTD các em vừa vẽ theo từng loại (Sơ đồ không

triển khai đủ các ý chính, sơ đồ vẽ quá chi tiết đến vụn vặt, sơ đồ vẽ không đúngtrọng tâm kiến thức, sơ đồ dùng quá nhiều hình ảnh, màu sắc lòe loẹt, )

-Giáo viên cho học sinh quan sát, nhận xét, góp ý chỉnh sửa, bổ sung

-Giáo viên lắng nghe, định hướng cho các em chỉnh sửa, bổ sung

* Lưu ý:

+ SĐTD là một sơ đồ mở Vì vậy, giáo viên cần tôn trọng và phát huy sựsáng tạo của các em, bởi đây là “sản phẩm” của chính các em Giáo viên chỉchỉnh sửa cho các em chủ yếu về mặt kiến thức Mặt khác, giáo viên cũng cầnkhuyến khích, biểu dương những SĐTD vẽ đảm bảo đầy đủ kiến thức trọng tâm,đẹp, có cách trình bày khoa học, cân đối, hài hòa về đường nét, màu sắc

+ Nếu thấy mất quá nhiều thời gian để tô đậm màu trong một nhánh, ta cóthể hướng dẫn thêm cho các em cách gạch chéo, đánh dấu cộng, hay chấm bitrong đó

+ Giáo viên nhắc nhở thêm các em cần hình thành thói quen tốt: nên lậpSĐTD trong quá trình chuẩn bị bài mới ở nhà và lập lại sau khi học xong bàitrên lớp để có điều kiện đối chiếu xem mình đã làm được những gì? Những gìmình còn sai sót cần bổ sung, sửa chữa Nếu làm được như vậy, chẳng nhữnggiúp các em nắm vững kiến thức mà còn rèn luyện cho các em phát triển nănglực tư duy (Tư duy lô-gic, tư duy hệ thống ) rất tốt

+ Giáo viên nhắc các em sau mỗi bài học nên lưu các SĐTD lại để sau nàytiện việc ôn tập, hệ thống kiến thức vào một phong bì kiểm tra

b Giáo viên giúp học sinh nắm vững những điều cần tránh khi ghi chép trên SĐTD:

Trong giờ học, khi hướng dẫn học sinh vẽ SĐTD, giáo viên phải giúp cho các em nắm vững những điều cần tránh khi vẽ SĐTD, cụ thể:

-Ghi lại nguyên cả đoạn văn dài dòng trên các nhánh

-Ghi chép quá nhiều ý vụn vặt không cần thiết trên SĐTD

-Dành quá nhiều thời gian để ghi chép máy móc trên SĐTD

-Tránh cầu kì ( tô vẽ nhiều quá) hoặc SĐTD đơn giản quá không có thôngtin, chỉ có các đề mục

-Không vẽ quá chi tiết, cũng không vẽ quá sơ sài

Biện pháp tổ chức thực hiện 4: Một số tiết ôn tập, tổng kết trong chương trình ngữ văn 9 sử dụng sơ đồ tư duy vào quá trình đạt hiệu quả tốt:

Nhận thức được lợi thế của công cụ SĐTD vào việc lập kế hoạch dạy học,hướng dẫn học sinh học tập bằng SĐTD ở 3 phân môn: Đọc hiểu văn bản, Tiếng