SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THIỆU HOÁ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀO GIẢNG DẠY NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC PHÂN MÔN LỊCH SỬ LỚ
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THIỆU HOÁ
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀO GIẢNG DẠY NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC PHÂN MÔN LỊCH SỬ LỚP 4 Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC THIỆU
Trang 21.3 Đối tượng nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2
2.2 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu 3
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 42.3.1 Giải pháp thứ nhất: Nghiên cứu kĩ nội dung từng bài
học và tìm hiểu thêm dữ liệu cho nội dung bài học
2.3.2 Giải pháp thứ hai: Tìm kiến tranh ảnh, bản đồ, lược
đồ trên Internet để minh họa cho nội dung bài học 62.3.3 Giải pháp thứ ba: Sử dụng phần mềm PowerPoint để
2.3.4 Giải pháp thứ tư: Tìm kiếm các bộ phim tư liệu, các
bài hát, bài thơ có liên quan đến nội dung bài học
2.3.5 Giải pháp thứ năm: Sử dụng thành thạo phần mềm
PowerPoint để thiết kế một bài dạy có sử dụng đèn
2.3.6 Giải pháp thứ sáu: Hướng dẫn học sinh tìm kiếm
3.2.2 Về phía Ban giám hiệu nhà trường và các cấp lãnh
1 MỞ ĐẦU
Trang 31.1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI.
“Trong lịch sử đất nước, ông cha ta đã rất coi trọng giáo dục môn Lịch sử
Từ thời phong kiến, các nho sinh từ sáu tuổi trở lên đã phải ngày đêm đèn sách,gắng sức học cho thông kinh sử, bởi không thông sử thì khó đỗ đạt làm quan đểphụng sự dân tộc, quản lý đất nước Sinh thời Cụ Nguyễn Sinh Sắc đã dạyNguyễn Tất Thành thời còn niên thiếu nhiều kiến thức, nhưng nhiều nhất vẫn lànhững bài học về lịch sử Những bài học, câu chuyện, áng thơ văn về lịch sửnước nhà đã giúp người thanh niên Nguyễn Tất Thành sớm hun đúc lòng yêunước và ý chí quyết tâm giải phóng dân tộc ra khỏi ách áp bức, cường quyền của
đế quốc, phong kiến” [1]
Sinh thời, Bác Hồ cũng đã dạy:
“Dân ta phải biết sử taCho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”
Quả đúng như vậy, đã là người dân sinh ra và lớn lên trên đất nước ViệtNam thì cần phải biết về nguồn cội của mình, về những gì mà ông cha ta phảitrải qua trong quá trình đấu tranh dựng nước và giữ nước Từ đó, khơi dậy lòng
tự tôn, tự hào của dân tộc Đồng thời thấy được trách nhiệm, bổn phận của mìnhđối với đất nước Mặt khác, việc dạy cho thế hệ trẻ tường tận lịch sử nước nhà
và từ đó bồi dưỡng cho các em tình yêu đất nước, niềm tự hào dân tộc không chỉ
là nhiệm vụ giáo dục mà cao hơn đó còn là một nhiệm vụ chính trị Để làm đượcđiều này thì ngay từ những năm đầu cắp sách đến trường, mỗi giáo viên cần phảibiết làm thế nào để giúp các em có được niềm say mê học tập và thái độ, động
cơ học tập đúng đắn Thế nhưng, trong những năm gần đây, tình trạng nhiều họcsinh không hứng thú đối với việc học lịch sử nói chung và lịch sử nước nhà nóiriêng ngày càng đáng báo động Thực tế chứng minh, qua các kì thi Đại học,Cao đẳng hằng năm, số lượng thí sinh đăng kí tham gia thi các môn xã hội ngàycàng giảm, chất lượng làm bài thấp Các em chỉ tập trung chủ yếu vào các môn
tự nhiên Còn đối với học sinh tiểu học thì qua các bài kiểm tra định kì, các emlàm bài sai hoặc nhầm lẫn giữa các nhân vật lịch sử hay sự kiện lịch sử một cáchngớ ngẩn Điều đó khiến cho nhiều thầy cô trăn trở, suy nghĩ để tìm ra các giảipháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn học này Nhưng việc nâng caochất lượng dạy học môn học này không có nghĩa là bắt các em cứ phải đọc sách
và nghe những lời thuyết trình của giáo viên để ghi nhớ kiến thức bài học mộtcách khô khan, miễn cưỡng Vì đặc điểm tâm sinh lí của học sinh tiểu học làphải học mà chơi – chơi mà học hoặc phải dựa vào đồ dùng trực quan sinh động,hấp dẫn thì các em mới nắm được kiến thức bài học một cách dễ hơn và ghi nhớlâu hơn Qua nhiều năm trực tiếp giảng dạy học sinh lớp 4, tôi nhận thấy việcứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy đã góp phần không nhỏ vào việckhơi dậy hứng thú học tập cho các em nên chất lượng dạy học phân môn Lịch sửđược nâng lên rõ rệt Vì vậy, năm học 2017 - 2018 tôi đã đi sâu nghiên cứu về
đề tài “Ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng dạy học phân môn Lịch sử lớp 4 ở trường Tiểu học Thiệu Nguyên”.
1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.
Trang 4Tôi nghiên cứu đề tài này nhằm đưa ra một số biện pháp, giải pháp trongquá trình ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học phân môn Lịch sử lớp 4nhằm giúp học sinh hứng thú, tự giác, tích cực học tập để từ đó các em tiếp thubài học có cơ sở, có căn cứ Như vậy các em sẽ ghi nhớ các mốc thời gian, nhânvật lịch sử, sự kiện lịch sử lâu hơn, chính xác hơn và học tập phân môn Lịch sửđạt hiệu quả cao nhất Từ đó, bồi dưỡng cho các em tình yêu đất nước, lòng tựhào, tự tôn dân tộc.
1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.
- Thực trạng dạy - học phân môn Lịch sử lớp 4
- Thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy và học tập phânmôn Lịch sử lớp 4 ở trường Tiểu học Thiệu Nguyên
- Các giải pháp để ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy Lịch sửlớp 4 ở Tiểu học Thiệu Nguyên một cách hợp lí và có hiệu quả
1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.
+ Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin
+ Phương pháp quan sát
+ Phương pháp đặt và giải quyết vấn đề
+ Phương pháp đàm thoại
+ Phương pháp so sánh, phân tích tổng hợp
+ Phương pháp thực nghiệm sư phạm
+ Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN.
Công nghệ thông tin là một lĩnh vực đột phá có vai trò lớn trong việc thúcđẩy phát triển kinh tế - xã hội và thúc đẩy mạnh mẽ quá trình công nghiệp hoá -hiện đại hoá đất nước Đối với lĩnh vực Giáo dục và Đào tạo, công nghệ thôngtin có tác dụng làm thay đổi mạnh mẽ phương pháp, phương thức dạy – học nhất
là khi nền giáo dục của nước ta bước sang thế kỉ 21- thế kỉ của công nghệ thôngtin
Để đạt được mục tiêu đó, trong những năm gần đây việc ứng dụng côngnghệ thông tin vào dạy - học đã và đang trở thành một xu thế phát triển mạnh
mẽ ở các trường học, cấp học Nhận thức được vấn đề này, những năm đứng lớpgần đây, tôi luôn chú trọng việc sử dụng đồ dùng dạy học trực quan nói chung
và ứng dụng công nghệ thông tin nói riêng (tranh, ảnh, sơ đồ, mô hình, vật mẫu,
…) vào các tiết dạy và tôi cảm thấy các em rất hứng thú học tập và tiếp thu bàinhanh hơn Đồng thời giáo viên đỡ mất thời gian trong việc giải thích, thuyếttrình các hiện tượng hoặc đối tượng mà học sinh cần nghiên cứu nên tiết học trởnên nhẹ nhàng hơn rất nhiều so với những tiết dạy không có sử dụng đồ dùngdạy học trực quan
Mặt khác, ngày nay, việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng pháthuy tính tích cực học tập của học sinh thì phương tiện dạy học hiện đại, ứngdụng công nghệ thông tin vào dạy học ngày càng trở nên quan trọng trong quátrình lĩnh hội tri thức mới Đặc biệt đối với môn Lịch sử và Địa lí nói chung vàphân môn Lịch sử nói riêng, các hình ảnh, mẫu vật, bảng biểu hay những đoạnphim tư liệu, nó là phương tiện dạy học rất quan trọng Nó không chỉ là
Trang 5phương tiện để giáo viên minh họa cho bài giảng mà còn là phương tiện chứađựng kiến thức để học sinh khai thác nội dung bài học một cách có căn cứ Mặtkhác, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học sẽ làm cho bài giảng trởnên sinh động, hấp dẫn hơn và gây được hứng thú học tập hơn cho học sinh.Hơn nữa ở lớp 4, học sinh mới bắt đầu được tiếp cận với phân môn Lịch sửnhưng các em đã phải học cả một quá trình lịch sử tương đối dài của đất nước đólà: Từ buổi đầu dựng nước (khoảng năm 700 trước công nguyên) đến buổi đầuthời Nguyễn (đầu thế kỉ XIX) và được chia thành 8 giai đoạn lịch sử với nhiều
sự kiện, mốc thời gian, tên nước, tên vua và kinh đô, … khác nhau Vì vậy các
em còn rất bỡ ngỡ với việc tiếp thu nội dung, kiến thức bài học cũng nhưphương pháp học phân môn này Mà lịch sử là những việc đã diễn ra, là hiệnthực trong quá khứ, là tồn tại khách quan không thể phán đoán, suy luận… đểbiết lịch sử Vì vậy, nhiệm vụ đầu tiên, tất yếu của việc dạy lịch sử là tái tạoLịch sử, tức là cho học sinh tiếp nhận những thông tin sử liệu, tiếp xúc vớinhững chứng cứ vật chất, những dấu vết của quá khứ, tạo ra ở học sinh nhữnghình ảnh cụ thể, sinh động, chính xác về các sự kiện, hiện tượng lịch sử Nhữngbiểu tượng về con người và hành động của họ trong bối cảnh thời gian, khônggian xác định, trong những điều kiện lịch sử cụ thể Vậy tái tạo lịch sử bằngnhững phương thức nào? Làm thế nào để tái hiện lại những sự kiện, những câuchuyện đã diễn ra một cách chân thực và hấp dẫn nhất Nếu giáo viên chỉ đơnthuần dựa vào sách giáo khoa và tài liệu hướng dẫn của sách giáo viên mà khôngnghiên cứu sâu về phương pháp giảng dạy hay ứng dụng công nghệ thông tinvào bài dạy thì học sinh khó có thể ghi nhớ được lượng kiến thức lớn như trên.Chính vì thế nên là giáo viên trực tiếp giảng dạy cần làm thế nào để ngay từ khimới làm quen, học sinh đã nhận thức được vai trò, ý nghĩa của phân môn này
Từ đó hình thành cho các em một phương pháp học phù hợp với đặc trưng mônhọc, giúp các em thực sự hứng thú học và đạt hiệu quả cao nhất
2.2 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.
2.2.1 Đối với học sinh :
Qua thực tế nhiều năm trực giảng dạy học sinh lớp 4, tôi nhận thấy: Việchọc Lịch sử của học sinh còn gượng ép Các em không đam mê, hứng thú vớinhững bài học Lịch sử ; tiếp thu kiến thức một cách thụ động, đối phó Bên cạnh
đó, không chỉ bản thân các em mà ngay cả phụ huynh cũng chưa chú trọng đếnviệc đôn đốc, nhắc nhở hay hướng dẫn con em mình học Lịch sử Đa số vẫn cònxem Lịch sử là môn học phụ nên thường chỉ chú trọng đến việc học Toán vàTiếng Việt Mặt khác, học sinh ở xã Thiệu Nguyên đa số là con em nông thônnên điều kiện để các em được tiếp cận với công nghệ thông tin hay đi tham quan
du lịch chưa nhiều nên việc mở mang hiểu biết nói chung hay kiến thức lịch sửnói riêng còn nhiều hạn chế
2.2.2 Đối với giáo viên:
Hầu hết giáo viên của nhà trường được đào tạo trong giai đoạn công nghệthông tin chưa phát triển ở Việt Nam và trình độ tiếng Anh của nhiều giáo viêncòn hạn chế nên việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học gặpnhiều khó khăn Việc sử dụng các bài dạy có ứng dụng công nghệ thông tin đòihỏi phải chuẩn bị rất công phu, mất nhiều thời gian nghiên cứu, thiết kế, tìm
Trang 6kiếm tư liệu nên nhiều giáo viên thường ngại sử dụng Chính vì vậy mà họ chỉ
sử dụng đèn chiếu đa năng khi hội giảng, thanh tra, kiểm tra Tức là họ sử dụngcông nghệ thông tin chỉ mang tính chất đối phó, hình thức Chính vì vậy mà cáctiết học lịch sử thường khô khan, nhàm chán Thường chỉ là học sinh đọc vàquan sát tranh ảnh trong sách giáo khoa, giáo viên cung cấp thêm một số tư liệu
có trong sách hướng dẫn giáo viên để từ đó học sinh tìm ra kiến thức cơ bản vàghi nhớ bài học một cách máy móc nên dẫn đến các em nhàm chán và ghi nhớbài học qua loa, thu động và sẽ quên đi rất nhanh
Việc dạy học Lịch sử ở trong nhà trường còn nhiều điều bất cập, chưa thật
sự cuốn hút được sự ham mê học hỏi của học sinh Dạy học còn nặng về lýthuyết, giáo viên nêu câu hỏi học sinh đọc nội dung thông tin hoặc quan sát kênhhình trong Sách giáo khoa để trả lời, thầy giảng trò nghe Vì vậy, học sinh tiếpthu bài một cách thụ động, dẫn đến học sinh không hứng thú học môn học này
Cụ thể: Kết quả kiểm tra phân môn Lịch sử lớp 4D năm học 2016 – 2017khi tôi chưa ứng dụng nhiều công nghệ thông tin vào dạy học :
Sốlượng Tỉ lệ
Sốlượng Tỉ lệ
Trước thực trạng trên, tôi đã mạnh dạn đầu tư suy nghĩ, tìm tòi và quyếtđịnh chọn hướng đi mới trong giờ dạy Lịch sử lớp 4C trường Tiểu học ThiệuNguyên, năm học 2017 - 2018 để nâng cao hiệu quả giảng dạy phân môn Lịch
sử nói chung và góp phần nâng cao chất lượng dạy học nói chung
2.3 CÁC GIẢI PHÁP ĐÃ SỬ DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
2.3.1 Giải pháp thứ nhất: Nghiên cứu kĩ nội dung từng bài học và tìm hiểu thêm dữ liệu cho nội dung bài học trên Internet.
Đối với mỗi bài học, trước khi truyền tải nội dung kiến thức đến học sinhthì bản thân mỗi giáo viên phải nghiên cứu và nắm vững những kiến thức, kĩnăng mà học sinh cần đạt Từ đó nghiên cứu kĩ nội dung bài học đó trong sáchgiáo khoa, sách hướng dẫn giáo viên đồng thời tìm hiểu thêm những tài liệu cóliên quan để cung cấp, làm điểm tựa cho học sinh khai thác nội dung bài học
Để dạy tốt phân môn Lịch sử ở trường Tiểu học đòi hỏi giáo viên phải nắmvững kiến thức lịch sử, nội dung và phương pháp tổ chức dạy học phải linh hoạt.Đây là một hoạt động nhận thức khoa học, nếu giáo viên nắm vững và vận dụngtốt vấn đề này sẽ có tác dụng rất tốt vào việc nâng cao chất lượng dạy học phânmôn Lịch sử ở trường Tiểu học nói chung và Lịch sử lớp 4 nói riêng
Kiến thức Lịch sử là một chuỗi những sự kiện kéo dài qua năm tháng, vớirất nhiều những nhân vật và sự kiện lịch sử Bản thân giáo viên nếu chỉ dừng lại
ở những nội dung kiến thức trong sách giáo khoa thì sẽ rất khó để làm cho tiếthọc trở nên hấp dẫn Vì vậy, người giáo viên trước khi lên lớp một tiết dạy Lịch
sử, cần hiểu rõ tường tận những sự kiện mà mình sẽ giúp học sinh tìm hiểu.Đồng thời, nên lựa chọn thêm những tư liệu, những câu chuyện, những nhân vậtnổi bật nhằm lôi cuốn, hấp dẫn để cung cấp thêm cho học sinh Từ đó giúp các
em xâu chuỗi những kiến thức Lịch sử theo dòng thời gian bằng những minhchứng cụ thể Trước đây, để có được nguồn thông tin đó, ta cần có không ít sách
Trang 7vở, tài liệu Lịch sử, nhưng với thời đại của công nghệ thông tin bùng nổ nhưhiện nay, việc tìm kiếm thông tin thật sự đã rất thuận tiện Thông qua Internet đểtìm kiếm thông tin bổ sung cho bài dạy lịch sử là điều mỗi giáo viên chúng tahoàn toàn có thể thực hiện được Vậy, chúng ta sẽ tìm kiếm những gì?
Từ nhiều nguồn thông tin, tôi đã tìm hiểu các câu chuyện, các nhân vật lịchsử… có liên quan Tôi đã đọc khá nhiều các câu chuyện lịch sử, từ đó lựa chọn
ra các tình tiết hay, hấp dẫn lồng ghép vào các tiết dạy để giới thiệu cho các em
Ví dụ 1: Khi dạy bài “Cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược lần thứ nhất” - Lịch sử 4 tôi đã kể cho các em nghe các câu chuyện:
“Vì mộng đế vương, hoạn quan giết vua và thái tử”: Một hôm, đang nằm
thiêm thiếp giấc nồng trên một chiếc cầu gỗ, Đỗ Thích bỗng mơ thấy một ngôisao băng rơi vào miệng Thích liền đem chuyện về giấc mơ lạ kể cho nhữngngười thân tín trong triều và được họ cho biết đó là điềm báo mình sẽ làm vua.Càng suy nghĩ về điều đó, Thích càng lấy làm khoái chí và tin vào giấc mộngngai vàng cho nên đã quyết định lên một kế hoạch hành thích nhà vua cùng thái
tử để cướp ngôi Trong buổi yến tiệc linh đình được tổ chức tại cung điện củanhà vua, Đỗ Thích vui vẻ chúc tụng mọi người, liên tục chuốc rượu khách khứa,không quên ngấm ngầm quan sát chờ đợi thời cơ Tiệc tàn, hầu hết những người
có mặt trong bữa tiệc đều đã say khướt kể cả nhà vua, thái tử cùng hoàng tử.Tranh thủ cơ hội đó, Đỗ Thích đã dễ dàng thực hiện âm mưu của mình bằngcách bỏ thuốc độc vào món canh tẩm bổ, giã rượu cho Đinh Tiên Hoàng và ĐinhLiễn Nhà vua và thái tử ngấm phải chất kịch độc đã băng hà ngay sau đó.Nhưng giấc mộng bá vương của tên hoạn quan thích mộng tưởng những chuyệnhoang đường họ Đỗ chưa kịp nhen nhúm cơ may trở thành hiện thực thì hắn đã
bị Đinh Quốc Công Nguyễn Bặc tóm gọn.[2]
Chuyện về “Hoàng hậu hai triều ”: Dương Vân Nga là Hoàng hậu của 2 vị
Hoàng đế Đinh Tiên Hoàng và Lê Đại Hành Bà đóng vai trò đặc biệt quantrọng trong việc chuyển giao quyền lực từ nhà Đinh sang nhà Tiền Lê Khingười con trai của bà với Đinh Tiên Hoàng tên Đinh Toàn lên kế vị còn nhỏtuổi, bà trở thành Hoàng thái hậunhiếp chính Trong tình thế khó khăn đó bà đãchủ động nhường Hoàng vị cho Phó vương Thập Đạo tướng quân Lê Hoàn lập
ra nhà Tiền Lê Sau khi lên ngôi, Lê Đại Hành lập bà làm hoàng hậu.[3]
Ví dụ 2 : Khi dạy bài “Nhà Lý dời đô ra Thăng Long” - Lịch sử 4 tôi đã kể
cho các em nghe câu chuyện vê tuổi thơ của Lý Công Uẩn như sau:
Lý Công Uẩn là người châu Cổ Pháp, nay là Tiên Sơn - Bắc Ninh Bà
mẹ họ Phạm, nhân một hôm đi chơi trên chùa Tiên Sơn (tức chùa Trường Liêntrên núi Tiêu ở xã Tương Giang - Tiên Sơn) cảm ứng với thần rồi về có mang,sinh ra Ngài vào năm 974, cuối thời Đinh Trước đó mấy tháng, ở viện CảmTuyền thuộc chùa Ứng Thiên Tâm trong châu Cổ Pháp, có con chó mẹ đẻ chócon màu trắng nhưng lại có những đốm lông màu đen xếp thành hình hai chữ
"Thiên tử" Do vậy mà từ miệng các nhà trí thức địa phương, rồi sau đó là dânchúng trong vùng, đã lan truyền câu chuyện rằng "đến năm Tuất sẽ sinh ra mộtngười làm Thiên tử" Quả nhiên, Lý Công Uẩn sinh ra ở vùng này vào đúng nămGiáp Tuất (974) ấy Tuy vậy, vì có nhiều người cũng sinh vào năm này, nên sựkiện ấy lúc bấy giờ chẳng có ý nghĩa gì, ngoại trừ việc người mẹ không chồng
Trang 8mà chửa gây nên sự dị nghị của mọi người Sinh được ba năm, bà mẹ họ Phạm
ẵm đứa trẻ đến nhà Lý Khánh Văn để xin làm con nuôi Khánh Văn nhận lời, đặttên khai sinh cho là Lý Công Uẩn Lý Khánh Văn vốn là nhà hào phú trongvùng, bản thân lại có học hành và giao du rộng, nên sau khi nhận nuôi Công Uẩnđược mấy năm thì cho cậu bé đến chùa Cổ Pháp (tức chùa Lục Tổ ở xã ĐìnhBảng, Tiên Sơn - Bắc Ninh) vừa để nương nhờ cửa Phật mà cũng vừa để theohọc Đại sư Vạn Hạnh, vốn nổi tiếng thông tuệ, uyên bác vào lúc bấy giờ Vừatrông thấy Công Uẩn đến chùa, Đại sư Vạn Hạnh đã đoán ngay với Lý KhánhVăn: "Đứa bé này có tướng mạo khác thường, sau này lớn lên có thể giúp vàoviệc cứu khốn phò nguy trăm họ, làm đến bậc minh chủ trong thiên hạ" Đại sưrất vui mừng và từ đấy hết lòng dạy dỗ Công Uẩn nên người, và biết được mọiđiều hơn lẽ thiệt.[4]
Phải khẳng định có rất nhiều những Sử liệu chúng ta có thể cung cấpthêm cho các em Tuy nhiên, những thông tin có liên quan đến nội dung bài họckhi giáo viên đưa vào bài giảng cần có sự chọn lựa cũng như sử dụng đúng thờiđiểm, tránh việc lạm dụng, làm mất thời gian của tiết học và phân tán sự chú ýcủa các em đến nội dung chính của bài học
2.3.2 Giải pháp thứ hai: Tìm kiếm thêm tranh ảnh, bản đồ, lược đồ trên internet để minh họa cho nội dung bài học
Trước đây, ngoài những đồ dùng được cấp, hoặc là ảnh những địa danhlịch sử thì thật khó khăn để có thể tìm vài bức ảnh tư liệu Khi dạy, muốn cótranh ảnh cho học sinh quan sát tôi sử dụng tranh được trang cấp và nếu không cótranh thì phải đi quét tranh, nhưng như vậy thì tốn kém rất nhiều và không thểthực hiện thường xuyên được (vì số tranh trong thư viện nhà trường không đủ đểđáp ứng hết nhu cầu sử dụng của giáo viên và cũng không đủ cho từng bài, từngmục trong bài) Nhưng ngày nay để phục vụ cho cho các bài dạy, nhờ sự hỗ trợđắc lực của công nghệ hiện đại và với kho tư liệu ảnh phong phú tôi có thể tìmkiếm qua Internet một cách dễ dàng Vấn đề chỉ là giáo viên sẽ lựa chọn nhữngtranh ảnh nào để cung cấp cho học sinh giúp việc hỗ trợ học tập đạt kết quả tốtnhất Thực tế, khi soạn bài, tôi thường tải nguyên bản các bức tranh, ảnh, bản
đồ, lược đồ giống như trong sách giáo khoa theo đúng tiến trình bài học Thêmvào đó sẽ cung cấp thêm cho các em một số bức ảnh khác bổ ích
Khi cung cấp tranh qua phần mềm trình chiếu PowerPoint sẽ có nhiều thuậntiện, chúng ta chỉ cần tạo một slide trắng và chèn tranh vào, nếu cần thiết, giáoviên cho thêm một số lệnh học tập để học sinh khai thác những tranh đó Tất cảnhững tranh chúng ta đã tìm kiếm và tải về có thể dễ dàng lưu trên máy tính Cánhân tôi, để thuận tiện cho việc giảng dạy thì tôi lưu những tranh ảnh đó theo từngbài sau đó tải lên Gmail của mình để lưu giữ và tiện cho việc sử dụng Những tàiliệu đó sẽ được lưu giữ và sử dụng lâu dài, chúng ta chỉ cần thay đổi yêu cầu chophù hợp với đối tượng học sinh nếu cần thiết
Giáo viên đưa ra hình ảnh và hướng dẫn học sinh khai thác hình ảnh sau
đó rút ra những vấn đề kiến thức của bài học, nhằm khắc sâu kiến thức trọngtâm Vấn đề này không khó nhưng giáo viên lại không hay chú ý thường bỏqua hoặc làm thay cho học sinh
Ví dụ 1: Khi dạy bài 1: “Nước Văn Lang” - Lịch sử 4
Trang 9Tôi trình chiếu trên màn hình ảnh“Lược đồ khu vực hình thành nhà nước Văn Lang” và hỏi: Nước Văn Lang ra đời ở khu vực nào trên đất
nước ta?
Sau khi học sinh trao đổi, trả lời xong, giáo viên nhận xét và kết luận:Nước Văn Lang ra đời trên địa phận Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ của nước tahiện nay Đồng thời giải thích thêm về quá trình hình thành đất nước để cóđược địa phận như ngày nay
Ví dụ 2: Khi dạy bài 7: “Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân” - Lịch sử 4
Khi học sinh tìm hiểu nội dung bài học, tôi cho học sinh đọc thầm kênhchữ trong sách giáo khoa kết hợp quan sát trên màn hình hình ảnh minh họa
12 sứ quân và quá trình Đinh Bộ Lĩnh thống nhất đất nước
Sau khi học sinh quan sát, tôi yêu cầu học sinh nêu tên các sứ Học sinh nêu đến sứ quân nào tôi kết hợp trình chiếu trên màn hình để họcsinh nắm vững hơn
quân-Có thể thấy, việc trình chiếu bức tranh để hướng dẫn học sinh quan sát,miêu tả kết hợp với câu hỏi gợi mở sẽ giúp học sinh phát huy tính tích cực,hứng thú trong học tập Còn nếu như không ứng dụng công nghệ thông tinvào dạy học mà giáo viên chỉ khai thác những nội dung trong sách giáo khoathì học sinh dễ cảm thấy nhàm chán và giờ học đạt kết quả không cao vì thếcác em sẽ chưa khắc sâu, nhớ lâu kiến thức về sự kiện lịch sử này, có thểnhầm lẫn với các nhân vật và sự kiện lịch sử khác
2.3.3 Giải pháp thứ ba: Sử dụng phần mềm PowerPoint để thiết kế các trò chơi học tập.
Với một môn học vừa mang nặng tính lý thuyết lại cũng rất khô khan như
Lịch sử, làm thế nào để có thể sử dụng phương pháp trò chơi hiệu quả? Với sựtrợ giúp của công nghệ thông tin hiện đại, việc thiết kế và lồng ghép các trò chơivui học Lịch sử đã trở nên dễ dàng hơn Đôi khi, học sinh còn được chơi trò chơiLịch sử như một game show trên truyền hình Một số trò chơi tôi thường haycho các em chơi như: Theo dòng Lịch sử; Ô chữ kì diệu, Mảnh ghép bí mật; Đốvui; Rung chuông vàng
Ví dụ: Trò chơi ô chữ khi dạy bài: Chiến thắng Chi Lăng
Khi yêu cầu học sinh giải ô chữ, tôi đã sử dụng hệ thống các câu hỏi sau :
Ô chữ hàng ngang số 1: Gồm 5 chữ cái Ai là người lãnh đạo cuộc khởi nghĩaLam Sơn? (Lê Lợi)
Ô chữ hàng ngang số 2: Gồm 9chữ cái Đây là vùng núi đá hiểm trở, nhỏ hẹp,rừng cây um tùm, thuộc Lạng Sơn ngày nay (Ải Chi Lăng)
Ô chữ hàng ngang số 3: Gồm 8 chữ cái Vùng đất Lam Sơn thuộc tỉnh nào củanước ta ? (Thanh Hóa)
Ô chữ hàng ngang số 4: Gồm 9 chữ cái Đây là tướng chỉ huy một đạo quânMinh đánh vào Lạng Sơn? (Liễu Thăng)
Trang 10Ô chữ hàng ngang số 5: Gồm 9 chữ cái Đây là chiến thuật của kị binh ta dùng
để nhử địch vào ải ? (giả vờ thua)
Ô chữ hàng ngang số 6: Gồm 5 chữ cái Mưu đồ cứu viện cho Đông Quan củanhà Minh như thế nào? (tan vỡ)
Ô chữ hàng ngang số 7: Gồm 5 chữ cái Lê Lợi lên ngôi vua mở đầu cho sự rađời của triều đại nào? (Hậu Lê)
Ô chữ hàng ngang số 8: Gồm 8 chữ cái Lê Lợi lên ngôi xưng vương là gì? (LêThái Tổ)
Trong các tiết học lịch sử cũng như các tiết học của các môn khác mà có sửdụng trò chơi học tập thì học sinh không những hứng thú học tập mà còn giúpcác em củng cố bài học và ghi nhớ kiến thức bài học lâu hơn
2.3.4 Giải pháp thứ tư: Tìm kiếm các bộ phim tư liệu, các bài hát, bài thơ
có liên quan đến nội dung bài học trên Internet.
Có thể nói đây là những tài liệu trực quan sinh động nhất và cũng có tácđộng mạnh đến hứng thú của học sinh trong giờ học Khi học sinh quan sát cóchủ đích, lại hiểu rõ vấn đề thì những kiến thức được các em tiếp nhận một cáchrất tự nhiên
Loạt phim tôi tìm kiếm và tải về để dùng làm tư liệu dạy học là: Rạng người trang sử Việt – sêri phim kể về những câu chuyện sống động, gần gũi, dễ xem, dễ nhớ về lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam ta; các phim hoạt hình
về các bậc anh hùng Lịch sử Việt Nam, Đại chiến Bạch Đằng, Cậu bé cờ lau
Ví dụ 1: Khi dạy bài 11: Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống lần thứ 2 (1075-1077) – Lịch sử 4 tôi cho các em xem bộ phim hoạt hình
Rạng người trang sử Việt – Tập 16 (Lý Thường Kiệt)
Ví dụ 2: Khi dạy bài 5: Chiến thắng Bạch Đằng do Ngô Quyền lãnh đạo (năm 938) – Lịch sử 4 tôi cho các em xem bộ phim hoạt hình Đại chiến
Bạch Đằng
Do những bộ phim này thường dài nên trước khi dạy, giáo viên cần xem vàlựa chọn đoạn nào trong phim sẽ trích giới thiệu cho học sinh xem để khi lên lớpchúng ta có thể căn mở đúng đoạn cần thiết Thường thì đoạn tư liệu tôi cho các
em xem khoảng 5 phút hoặc ngắn hơn
Như vậy, khi chúng ta ứng dụng công nghệ thông tin một cách hợp lí trong
từng tiết dạy sẽ giúp cho bài học trở nên sinh động và thu hút được sự chú ý của
học sinh Các em học tập sôi nổi hơn, tích cực hơn và ghi nhớ bài học chính xáchơn, lâu hơn
2.3.5 Giải pháp thứ năm: Sử dụng thành thạo phần mềm PowerPoint để thiết kết một bài dạy có sử dụng đèn chiếu đa năng.
Với khả năng của bản thân và điều kiện thực tế của nhà trường hiện nayviệc ứng dụng phần mềm PowerPoint mới chỉ dừng lại ở việc tạo các slide đểtrình chiếu, lúc này nó được xem như là một đồ dùng dạy học chứ chưa phải làmột bài giảng điện tử Nhưng việc thiết kế bài dạy có sử dụng đèn chiếu đa năng
là vấn đề nhiều giáo viên quan tâm nhưng không phải ai cũng có thể thực hiệntốt Riêng cá nhân tôi, tôi nhận thấy các bài có sử dụng đèn chiếu đa năng nóichung và đối với phân môn Lịch sử nói riêng không dễ soạn và việc thực hiện