Nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh tại ngân hàng thương mại cổ phần quân đội tt

Trong giai đoạn 2011 - 2017, hiệu quả hoạt động kinh doanh tại Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội MB đã có những chuyển biến tích cực như mở rộng thị phần, mở rộng lĩnh vực kinh doanh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH

Công trình được hoàn thành tại Học viện Tài chính

Người hướng dẫn khoa học: 1 TS Vũ Thị Lợi

2 PGS, TS Hà Minh Sơn

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Học viện, họp tại Học viện Tài chính Vào hồi giờ , ngày tháng năm 20

Có thể tìm hiểu luận án tại Thư viện Quốc gia

và Thư viện Học viện Tài chính

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài luận án

Hiệu quả hoạt động kinh doanh là mục tiêu cao nhất của các doanh nghiệp nói chung và Ngân hàng thương mại nói riêng Trong giai đoạn 2011 - 2017, hiệu quả hoạt động kinh doanh tại Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội (MB) đã có những chuyển biến tích cực như mở rộng thị phần, mở rộng lĩnh vực kinh doanh, nâng cao năng lực tài chính, đảm bảo khả năng thanh khoản, lợi nhuận sau thuế tăng dần qua các năm Bên cạnh đó, vẫn còn tồn tại những khó khăn cần khắc phục như: tỷ trọng thu nhập chủ yếu từ hoạt động cho vay còn lớn nên tiềm ẩn nhiều rủi

ro, một số dịch vụ và khoản đầu tư chưa hiệu quả… Xuất phát từ

cơ sở lý luận và thực tiễn trên, tác giả lựa chọn đề tài “Nâng cao

hiệu quả hoạt động kinh doanh tại Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội” làm đề tài nghiên cứu luận án tiến sỹ kinh tế

chuyên ngành Tài chính - ngân hàng

2 Tổng quan về tình hình nghiên cứu

Trên thế giới cũng như tại Việt Nam đã có một số công trình nghiên cứu liên quan đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM Đã có nghiên cứu thực nghiệm về hiệu quả hoạt động kinh doanh của hệ thống NHTM một quốc gia và phương pháp sử dụng chủ yếu là so sánh tỷ suất sinh lời (LNST, ROA, ROE) các giai đoạn Nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện, đầy đủ về hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM trên giác độ về khả năng sinh lời và đảm bảo an toàn

Tại MB, có một số nghiên cứu về những mảng riêng lẻ như: phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ, quản trị rủi ro tín dụng, quản

trị vốn chủ sở hữu Đến nay, chưa có công trình nào nghiên cứu cụ thể về hiệu quả hoạt động kinh doanh tại MB nói chung

Do vậy, cần có một nghiên cứu cụ thể, toàn diện để hoàn thiện

cơ sở lý luận về hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM, nghiên cứu thực tiễn tại MB, từ đó đề xuất những giải pháp có căn

cứ khoa học để vận dụng có hiệu quả trong thực tế

3 Mục đích nghiên cứu của luận án

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về hiệu quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại và thực trạng hiệu quả hoạt động kinh doanh tại Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội giai đoạn 2011 - 2017, luận án đề xuất hệ thống giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh tại Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội đến năm 2025

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận án nghiên cứu về hiệu quả hoạt động kinh doanh tại NHTM

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Luận án tập trung nghiên cứu về hiệu quả hoạt

động kinh doanh tại NHTM

- Về không gian: Luận án tập trung nghiên cứu hiệu quả hoạt

động kinh doanh của MB

- Về thời gian: phân tích thực trạng hiệu quả hoạt động kinh doanh

tại MB giai đoạn 2011 – 2017 Giải pháp thực hiện đến năm 2025

5 Phương pháp nghiên cứu

Trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, để có các phân tích, đánh giá có căn cứ khóa học Đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu: phương pháp tư duy khoa học;

phương pháp thống kê; phương pháp so sánh, phân tích, tổng hợp; phương pháp suy luận logic

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Luận án

* Ý nghĩa khoa học:

Làm sáng tỏ cơ sở lý luận về hiệu quả hoạt động kinh doanh tại NHTM; các tiêu chí đánh giá và nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM Kết quả nghiên cứu của đề tài

bổ sung cơ sở lý luận về hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM, giúp các nhà nghiên cứu, giảng dạy, nhà quản lý và người quan tâm có cái nhìn hệ thống về hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM Bên cạnh đó, Luận án đúc kết được những bài học kinh nghiệm về nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh cho MB trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh tại một số NHTM trong nước và nước ngoài

của ngân hàng thương mại

Chương 2: Thực trạng hiệu quả hoạt động kinh doanh tại Ngân

hàng thương mại cổ phần Quân Đội

Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh

tại Ngân hàng thương mại cổ phần Quân Đội

Chương 1

LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.1 Hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại

1.1.1 Khái niệm hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại

Hoạt động kinh doanh của NHTM là những hoạt động có chủ đích được NHTM cung ứng thường xuyên, liên tục đáp ứng nhu cầu dịch vụ tài chính của khách hàng với mục tiêu sinh lời

1.1.2 Đặc điểm hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại

- Tiền tệ là đối tượng và phương tiện kinh doanh của ngân hàng

- Đối tượng khách hàng của ngân hàng đa dạng và phong phú

- Hoạt động ngân hàng chứa đựng nhiều rủi ro

- Hoạt động ngân hàng có ảnh hưởng dây chuyền và chịu sự quản lý chặt chẽ từ các cơ quan chức năng

- Hoạt động của NHTM chịu sự chi phối của các yếu tố trong nước và quốc tế

- Hoạt động ngân hàng phụ thuộc nhiều vào yếu tố tâm lý của khách hàng

1.1.3 Hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại

1.1.3.1 Hoạt động huy động vốn của Ngân hàng thương mại

- Nhận tiền gửi:

- Phát hành GTCG:

- Nguồn vốn đi vay của các TCTD khác và NHTW

1.1.3.2 Hoạt động sử dụng vốn của Ngân hàng thương mại

- Hoạt động ngân quỹ:

- Hoạt động cấp tín dụng

- Hoạt động đầu tư

- Hoạt động sử dụng vốn khác

1.1.3.3 Hoạt động phi tín dụng của ngân hàng thương mại

- Hoạt động cung ứng dịch vụ thanh toán

- Hoạt động kinh doanh ngoại hối

- Hoạt động cung ứng dịch vụ ngân hàng điện tử

- Hoạt động dịch vụ khác

1.2 Hiệu quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại

1.2.1 Khái niệm hiệu quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại

Hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM là mối quan hệ giữa chi phí bỏ ra với kết quả thu được trong hoạt động kinh doanh, đồng thời đảm bảo mức độ an toàn của NHTM trên cơ sở khẩu vị rủi ro đã được xác định, đóng góp vào sự phát triển kinh tế xã hội

1.2.2 Sự cần thiết nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM

- Đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của NHTM

- Là cơ sở để NHTM nâng cao năng lực cạnh tranh

- Đáp ứng yêu cầu hội nhập

- Góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế

1.2.3 Nội dung hiệu quả hoạt động kinh doanh của Ngân

hàng thương mại

 Khả năng sinh lời

 An toàn

 Đóng góp cho sự phát triển kinh tế xã hội

1.2.4 Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả hoạt động kinh doanh

của Ngân hàng thương mại

1.2.4.1 Chỉ tiêu phản ánh khả năng sinh lời của ngân hàng

* Nhóm 1: Chỉ tiêu phản ánh thu nhập của ngân hàng

- Tốc độ tăng trưởng thu nhập

- Cơ cấu thu nhập

- Tốc độ tăng trưởng từng loại thu nhập

* Nhóm 2: Chỉ tiêu đánh giá chi phí của NHTM

- Tốc độ gia tăng chi phí

- Cơ cấu chi phí

Cơ cấu chi phí = Chi phí loại i/ Tổng chi phí * 100%

- Tốc độ gia tăng từng loại chi phí

Chi phí loại i năm N-Chi phí loại i năm N-1

Chi phí loại i năm N-1 * 100%

* Nhóm 3 : Thu nhập thuần từ các HĐKD của NHTM

- Thu nhập thuần từ lãi

+ Tốc độ tăng trưởng thu nhập thuần từ lãi

+ Tỷ lệ chênh lệch lãi ròng (NIM)

NIM =Thu nhập lãi thuần

Tổng tài sản *100

- Thu nhập thuần ngoài lãi

+ Tốc độ tăng trưởng thu nhập thuần ngoài lãi

- Tỷ lệ chi phí hoạt động/ Thu nhập thuần từ các HĐ (CIR)

* Nhóm 3: Kết quả hoạt động kinh doanh

- Lợi nhuận trước thuế = Thu nhập - Chi phí

- Lợi nhuận sau thuế = Lợi nhuận trước thuế - Thuế thu nhập

* Nhóm 4: Khả năng sinh lời

- Tỷ suất sinh lời Vốn chủ sở hữu (ROE)

ROE = Lợi nhuận sau thuế

Vốn chủ sở hữu *100%

- Tỷ suất sinh lời của tài sản (ROA)

ROA =Lợi nhuận sau thuế

CIR =

ROE =Lợi nhuận thuần

Tổng tài sản *

Tổng tài sản Vốn chủ sở hữu= ROA *

Tổng tài sản Vốn chủ sở hữu

1.2.4.2 Chỉ tiêu phản ánh an toàn hoạt động kinh doanh của NHTM

a Nhóm 1: Nhóm chỉ tiêu phản ánh an toàn tài chính

* Chỉ tiêu phản ánh mức độ an toàn vốn

Theo chuẩn mực Basel 2,

 Chỉ tiêu phản ánh mức độ an toàn tài sản

- Hoạt động cho vay

+ Cơ cấu dư nợ cho vay

Cơ cấu dư nợ cho vay theo ngành, nghề

- Hoạt động đầu tư

+ Tỷ lệ DPRR/Giá trị đầu tư của từng khoản mục đầu tư

Cơ cấu dư nợ

cho vay = Dư nợ cho vay loại iTổng dư nợ cho vayx100%

+ Chất lượng tín dụng của chứng khoán nợ của các tổ chức kinh

tế mà ngân hàng nắm giữ

b Nhóm chỉ tiêu phản ánh an toàn thanh khoản của NHTM

- Khả năng đáp ứng yêu cầu thanh khoản của NHTW

- Chỉ số trạng thái ngân quỹ

- Tỷ lệ dự trữ thanh khoản

Tỷ lệ dự trữ thanh khoản = Tài sản có tính thanh khoản cao

Tổng nợ phải trả *100%

- Tỷ trọng nguồn vốn ngắn hạn sử dụng cho vay trung, dài hạn :

- Tỷ lệ dư nợ cho vay/Tổng tiền gửi

Tỷ lệ dư nợ cho vay/tổng tiền gửi (LDR) = Dư nợ cho vay

Tổng tiền gửi * 100%

1.2.4.3 Chỉ tiêu phản ánh hiệu quả hoạt động kinh doanh xét

trên phương diện xã hội

- Tỷ trọng dư nợ của NHTM so với toàn ngành

- Mức độ đóng góp vào việc giảm tỷ trọng thanh toán không

dùng tiền mặt

- Mức độ đóng góp vào việc giảm tỷ lệ thất nghiệp

1.2.5 Nhân tố ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động kinh doanh

của Ngân hàng thương mại

1.2.5.1 Nhân tố khách quan

Môi trường chính trị xã hội; Môi trường pháp lý; Môi trường

kinh tế; Tập quán xã hội; Sự phát triển của khoa học công nghệ;

Chiến lược kinh doanh của NHTM; Năng lực hoạt động;

Phương thức phân phối; Hoạt động marketing; Chất lượng nguồn

nhân lực; Năng lực quản trị rủi ro; Công nghệ ngân hàng

1.3 Kinh nghiệm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của một số Ngân hàng thương mại và bài học kinh nghiệm cho Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội

1.3.1 Kinh nghiệm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của một số Ngân hàng thương mại trong và ngoài nước

1.3.1.1 Kinh nghiệm của Ngân hàng Siam - Thái Lan

1.3.1.2 Kinh nghiệm của Ngân hàng DBS - Singapore

1.3.1.3 Kinh nghiệm của Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam (VCB)

1.3.2 Bài học kinh nghiệm cho Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội

Trên cơ sở nghiên cứu, tìm hiểu kinh nghiệm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh tại một số ngân hàng nước ngoài và trong

nước từ đó rút ra 07 bài học đối với MB

Chương 2 THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN QUÂN ĐỘI

2.1 Khái quát về Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội

2.1.1 Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội - Quá trình hình thành và phát triển

2.1.2 Đặc điểm tổ chức quản lý và hoạt động tại Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội

2.1.3 Khái quát tình hình hoạt động kinh doanh tại Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội

2.1.3.1 Hoạt động huy động vốn

2.1.3.2 Hoạt động tín dụng

2.1.3.3 Hoạt động đầu tư

2.2.1.1 Nhóm chỉ tiêu phản ánh thu nhập, chi phí

a Thu nhập, tốc độ tăng trưởng thu nhập

Trong giai đoạn 2011 - 2017, thu nhập tại MB tăng mạnh, tốc

độ tăng trưởng bình quân trong toàn giai đoạn đạt 9,3% Giai đoạn

2013 - 2014, thu nhập có xu hướng giảm Từ năm 2015, thu nhập tại MB tăng mạnh

b Cơ cấu thu nhập

Thu nhập từ hoạt động tín dụng chiếm tỷ trọng chủ yếu trong tổng thu nhập tại MB Tuy nhiên, trong giai đoạn này, tỷ trọng tín dụng có xu hướng giảm, tỷ trọng thu nhập từ hoạt động đầu tư và thu nhập từ các hoạt động phi tín dụng có xu hướng tăng

c Tốc độ tăng trưởng từng loại thu nhập

c1 Tốc độ tăng trưởng thu nhập từ hoạt động tín dụng

Thu nhập từ hoạt động tín dụng có xu hướng giảm trong giai đoạn 2013 - 2015 và tăng mạnh trong năm 2016, 2017 Sự biến đổi thu nhập lãi trong giai đoạn 2011 - 2017 có thể được giải thích thông qua các nguyên nhân sau: (i) Sự thay đổi về cơ cấu các khoản tín dụng tại MB trên thị trường 1 và thị trường 2 trong giai đoạn 2011 - 2017; (ii) Chất lượng tín dụng tại MB có nhiều thay đổi; (iii) Sự thay đổi về lãi suất cấp tín dụng tại MB trong giai đoạn 2011 - 2017

c2 Tốc độ tăng trưởng thu nhập từ hoạt động đầu tư

Thu nhập từ hoạt động đầu tư tại MB có xu hướng gia tăng trong toàn giai đoạn do các nguyên nhân sau: (i) Sự thay đổi giá trị các khoản đầu tư tại MB; (ii) Cơ cấu các khoản đầu tư tại MB

c3 Tốc độ tăng trưởng thu nhập từ hoạt động phi tín dụng

Thu nhập từ các hoạt động phi tín dụng tại MB có xu hướng gia tăng với tốc độ tăng trưởng bình quân trong toàn giai đoạn đạt 23,9% Đạt được tốc độ tăng trưởng này là do MB cung cấp nhiều sản phẩm, dịch vụ phi tín dụng thuộc các lĩnh vực ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán và nỗ lực nâng cao chất lượng các sản phẩm, dịch vụ

2.2.1.2 Nhóm chỉ tiêu phản ánh chi phí

a Chi phí, tốc độ gia tăng chi phí

Hoạt động kinh doanh mở rộng nên chi phí hoạt động kinh doanh tại MB có xu hướng tăng Tính chung cả giai đoạn, tốc độ gia tăng chi phí bình quân kép là 9,2% Khi so sánh với tốc độ tăng trưởng bình quân kép của thu nhập trong giai đoạn này là 9,3% có thể thấy sự tương ứng giữa tăng trưởng thu nhập và chi phí

b Cơ cấu chi phí

- Chi phí trả lãi luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng chi phí hoạt động kinh doanh nhưng tỷ lệ này có xu hướng giảm trong toàn giai đoạn

- Chi phí cho hoạt động phi tín dụng có xu hướng gia tăng tỷ trọng trong tổng chi phí do MB thực hiện mở rộng các hoạt động phi tín dụng

- Chi phí trích lập DPRR: MB thực hiện trích lập dự phòng rủi

ro tín dụng theo đúng quy định của NHNN Tính chung trong toàn giai đoạn, tốc độ tăng trưởng trung bình của chi phí DPRR là 31,04%

- Chi phí hoạt động: Tốc độ gia tăng chi phí bình quân đạt 26,7% Điều này là do: (i) Tăng quỹ lương cho cán bộ, nhân viên ngân hàng để giữ chân người tài; (ii) Mở rộng mạng lưới các kênh phân phối; (iii) Tăng cường đầu tư cho công nghệ ngân hàng; (iv) Tăng chi phí cho quảng cáo, tài trợ

2.2.1.3 Thu nhập thuần từ các hoạt động kinh doanh

a Thu nhập thuần từ lãi

- Thu nhập thuần từ lãi có xu hướng tăng trong năm 2012, 2016

và 2017 Giai đoạn 2013 – 2015, thu nhập thuần từ lãi không có nhiều biến động

- Tỷ lệ thu nhập lãi thuần/ Tổng tài sản (NIM)

Tỷ lệ NIM tại MB có xu hướng giảm trong giai đoạn 2011 -

2016 và tăng cao trở lại trong năm 2017

b Thu nhập thuần ngoài lãi

Thu nhập thuần ngoài lãi duy trì tốc độ tăng trưởng mạnh qua các năm do MB thực hiện đồng bộ các giải pháp mở rộng các hoạt động phi tín dụng

c Tỷ lệ chi phí hoạt động/Thu nhập thuần (CIR)

Tỷ lệ CIR tại MB có xu hướng tăng trong toàn giai đoạn

2.2.1.4 Khả năng sinh lời

- Lợi nhuận sau thuế tại MB tăng mạnh vào năm 2012 do quy

mô hoạt động kinh doanh được mở rộng, giai đoạn 2013 - 2015, LNST không có nhiều thay đổi Từ năm 2016, thu nhập tại MB được cải thiện đáng kể, từ đó, lợi nhuận sau thuế tăng nhanh

- Tỷ lệ ROE tại MB ngoại trừ giai đoạn 2012 - 2014 không hoàn thành kế hoạch đã đề ra, còn những năm còn lại, tỷ lệ này tại ngân hàng luôn hoàn thành và hoàn thành vượt kế hoạch

- Tỷ lệ ROA tại ngân hàng trong giai đoạn 2012 - 2015 có xu

hướng giảm, riêng từ 2012 - 2014, tỷ lệ này không đạt được 100% kế hoạch đã đề ra