DÂN TỘC HOÁ CHỦ NGHĨA MÁC Ở TRUNG QUỐC VÀ MỘT SỐ GỢI Ý CHO VIỆT NAM

Hai nước Trung Quốc, Việt Nam có bề dày lịch sử lâu đời, mối quan hệ hữu nghị tốt đẹp và tình hình xã hội khá giống nhau, Thông qua nghiên cứu vấn đề này, có thể hiểu rõ hơn về nhận thức

VIỆN HÀN LÂM

KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

DIÊM KIỆT HOA

DÂN TỘC HOÁ CHỦ NGHĨA MÁC Ở TRUNG QUỐC

VÀ MỘT SỐ GỢI Ý CHO VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2018

VIỆN HÀN LÂM

KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

DIÊM KIỆT HOA

DÂN TỘC HOÁ CHỦ NGHĨA MÁC Ở TRUNG QUỐC

VÀ MỘT SỐ GỢI Ý CHO VIỆT NAM

Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến PGS TS Thầy hướng dẫn của tôi

là thầy Nguyễn Tài Đông Từ năm 2013 gặp nhau thầy đến nay, thầy hướng dẫn tôi nhiều hơn nghiên cứu sinh Việt Nam Vì tôi là người nước ngoài, học tiếng Việt thời gian không dài, vừa học tiếng Việt vừa làm, nên trong luận án

có nhiều lỗi chính tả, thầy sửa nhiều lần cho em, hơn nữa công việc của thầy rất là bận, nên có nhiều đêm thầy sửa luận án của em cả đêm Tôi không biết làm thế nào để cảm ơn thầy Nhưng tôi sẽ nhớ ơn của thầy trong lòng, và tin rằng sẽ có cơ hội để đáp lại

Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến GS TS Thầy Phạm Văn Đức Thầy tri thức uyên bác, thông minh, hài hước Từ năm 2014 đến nay, từ lựa chọn đề tài, bảo vệ tổng quan, bảo vệ ba chuyên đề, đến bảo vệ cơ sở, thầy đều đề xuất ý kiến chân thành và khả thi để giúp đỡ tôi Tôi cũng sẽ nhớ ơn của thầy mãi mãi và nguyện có một ngày nào đó để đáp lại

Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến cán bộ Nguyễn Ngọc Toàn của Học Viện, em Toàn đã hết lòng giúp đỡ và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi hoàn thành luận án này Visa phải làm thế nào, làm thế nào mới gia hạn được visa, nộp học phí theo cách nào, em Toàn giúp tôi làm tất cả các thủ tục Trên thực tế em Toàn rất giống em trai của tôi Không những giúp tôi trong học tập

mà còn giúp tôi trong sinh hoạt Tôi cũng nhớ ơn của em mãi mãi

Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến GS TS Đỗ Tiến Sâm Thầy rất là

tốt bụng, giới thiệu nhiều sách tiếng Việt viết về Trung Quốc cho em, giới thiệu nhiều thầy giáo và cô giáo cho em

Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến GS TS Lê Hữu Nghĩa, GS TS Nguyễn Trọng Chuẩn, GS TS Trần Văn Phong, PGS TS Nguyễn Viết Thông, TS Nguyễn Đình Hòa, 2 thầy phản biện kín và toàn thể các thầy cô trong khoa Triết, Học Viện của Viện Hàn Lâm

Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến cán bộ Nguyễn Hoài, Nguyễn Diệu Linh và các cán bộ đã tận tình truyền đạt những kiến thức quý báu cũng nhƣ tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập nghiên cứu và cho đến khi thực hiện luận án

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn đến gia đình, các anh chị và các bạn đồng nghiệp đã hỗ trợ cho tôi rất nhiều trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài luận án tiến sĩ một cách hoàn chỉnh

Nhân đây, tôi xin bảy tỏ lòng biết ơn đến Đại sứ quán Trung Quốc tại Việt Nam đã ủng hộ cho tôi suốt trong mấy năm qua

Hà Nội, tháng 10 năm 2018

Diêm Kiệt Hoa

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả trình bày trong luận án là trung thực Những kết luận nêu trong luận án chưa được công bố ở bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào Tôi xin cam đoan luận án được tiến hành một cách nghiêm túc và kết quả nghiên cứu của các nhà nghiên cứu đi trước đã được tiếp thu một cách trung thực, cẩn trọng, có nguồn trích dẫn cụ thể trong luận án

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

DIÊM KIỆT HOA

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 7

1.1 Những công trình tiêu biểu liên quan đến dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc 7

1.2 Kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố và những vấn đề đặt ra luấn án này cần giải quyết 29

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 39

Chương 2 BỐI CẢNH LỊCH SỬ, THỰC CHẤT, LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA DÂN TỘC HÓA CHỦ NGHĨA MÁC Ở TRUNG QUỐC 41

2.1 Bối cảnh lịch sử của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc 41

2.2 Thực chất của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc 43

2.3 Lịch sử phát triển dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc 50

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 70

Chương 3 NỘI DUNG CỦA DÂN TỘC HÓA CHỦ NGHĨA MÁC Ở TRUNG QUỐC 73

3.1 Dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc trên phương diện kinh tế 73

3.2 Dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc trên phương diện chính trị 87

3.3 Dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc trên phương diện văn hóa 101

3.4 Dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc trên phương diện xã hội 106

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 115

Chương 4 MỘT SỐ GỢI Ý CHO QUÁ TRÌNH VẬN DỤNG SÁNG TẠO VÀ PHÁT TRIỂN CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN PHÙ HỢP VỚI ĐIỀU KIỆN CỤ THỂ CỦA VIỆT NAM 118

4.1 Chống lại chủ nghĩa giáo điều, duy ý chí 118

4.2 Thực tiễn là tiêu chuẩn cao nhất để kiểm định chân lý, tất cả xuất phát từ

tình hình đất nước 126

4.3 Phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin dựa trên sự kế thừa văn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc 136

4.4 Tiếp thu thành quả văn minh nhân loại, phát triển cùng với thời đại 138

TIỂU KẾT CHƯƠNG 4 140

KẾT LUẬN 143

DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ 146

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 147

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Thứ nhất, những thành tựu mà chủ nghĩa xã hội Trung Quốc đạt được

trong những năm qua rất đáng ghi nhận, những kinh nghiệm này có thể chia

sẻ cho các nước xã hội chủ nghĩa khác

Kể từ khi chủ nghĩa Mác truyền bá vào Trung Quốc, Đảng cộng sản Trung Quốc ra đời, Đảng Cộng sản Trung Quốc hướng dẫn nhân dân Trung Quốc kết hợp chủ nghĩa Mác với tình hình thực tế của Trung Quốc và đặc điểm thời đại, thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, tìm kiếm con đường đi lên chủ nghĩa xã hội phù hợp với truyền thống văn hóa và thực tiễn của nước mình Quá trình của kết hợp chặt chẽ chủ nghĩa Mác với thực tế cụ thể của Trung Quốc là quá trình xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc Trong quá trình này, nhất là từ khi cải cách mở cửa, Trung Quốc

đã đặt được những thành tựu to lớn khiến cả thế giới kinh ngạc, cũng biểu hiện sức sống mạnh của chủ nghĩa Mác Vì vậy, Trung Quốc có thể chia sẻ kinh nghiệm của mình với các nước xã hội chủ nghĩa khác, đặc biệt là Việt Nam

Mối quan hệ hai nước Trung Quốc và Việt Nam đã tồn tại từ lâu đời, đặc biệt từ thời cận đại cho đến nay, trên con đường cứu quốc cứu dân, nhân dân hai nước Trung Việt đã “không hẹn mà gặp”, cùng lựa chọn chủ nghĩa Mác, cùng trở thành nước xã hội chủ nghĩa,hai nước có nhiều tương đồng Vì thế, Việt Nam có thể rút ra một số khinh nghiệm hoặc bài học từ quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc Hai nước Trung Quốc và Việt Nam có thể nắm vững quy luật và kinh nghiệm đặc thù của chúng, những thử thách trong quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, bảo vệ vị trí chỉ đạo của chủ nghĩa Mác

ở mỗi nước, kiên trì hình thái ý thức chủ đạo của chủ nghĩa Mác, thúc đẩy chế

độ xã hội chủ nghĩa ở hai nước Trung Việt không ngừng hoàn thiện và phát triển, những điều này có ý nghĩa vô cùng quan trọng

Thứ hai, thời đại toàn cầu hóa, thông tin hóa yêu cầu mỗi nước xã hội

chủ nghĩa phải sẵn sàng đón nhận những trào lưu và thử thách, đồng thời cũng nên chia sẻ kinh nghiệm của mình với các nước xã hội chủ nghĩa khác, không ngừng thúc đẩy quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở nước mình

Thời đại ngày nay là thời đại toàn cầu hóa, thông tin hóa, trong khi tình hình quốc tế trở nên phức tạp, quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc và quá trình vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin phù hợp với điệu kiện cụ thể của Việt Nam, hai nước Trung, Việt đã đạt được những thành tựu nổi bật, đồng thời cũng phải đối mặt với những thử thách gay go và những vấn đề phức tạp Những thử thách và khó khăn này một phần bắt nguồn từ bên ngoài, đặc biệt là từ sự thù địch và chống đối của chủ nghĩa

đế quốc; một phần bắt nguồn từ bên trong, có liên quan tới đường lối, chính sách và sự phát triển cụ thể của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Trong các giai đoạn lịch sử khác nhau, mặc dù những thách thức và khó khăn xảy ra

ở hai nước Trung Quốc và Việt Nam không giống nhau, song cũng có một số điểm giống nhau Điều đáng bàn là, những thử thách và khó khăn to lớn, chưa từng được các nhà kinh điển như C.Mác, Ph.Ph.Ăngghen, V.I.Lênin, Mao Trạch Đông, Hồ Chí Minh bàn tới, thậm chí có thể chưa từng hình dung đến,

do những giới hạn về điều kiện lịch sử của họ quy định Do vậy, trong điều kiện lịch sử mới, khi không có bất cứ lý luận có sẵn để có thể được lựa chọn

và áp dụng, nếu chúng ta chỉ đơn giản tìm tòi từng câu chữ cụ thể của chủ nghĩa Mác để tìm kiếm chỉ đạo đường lối thì sẽ không đầy đủ, thậm chí việc làm đó có thể khiến chúng ta bất lực trước hiện thực Vì thế, làm thế nào để nắm được quy luật phát triển của thời đại, quy luật phát triển của phong trào cộng sản, đẩy mạnh sâu rộng công cuộc dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc và quá trình vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin phù

hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam là vấn đề chung trước mắt của hai quốc gia

2 Mục đích và nhiệm vụ của luận án

Về mục đích của luận án

Tổng kết kinh nghiệm và bài học của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc, thúc dẩy chủ nghĩa Mác ở hai nước cùng phát triển Hai nước Trung Quốc, Việt Nam có bề dày lịch sử lâu đời, mối quan hệ hữu nghị tốt đẹp và tình hình xã hội khá giống nhau, Thông qua nghiên cứu vấn đề này, có thể hiểu rõ hơn về nhận thức và cách vận dụng lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin ở Trung Quốc, nắm được đặc điểm riêng và chung của các nước xã hội chủ nghĩa khi tiến hành dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, tăng cường nghiên cứu dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở hai nước có thể tìm ra những điểm chung giữa hai nước, từ đó cùng nhau thúc đẩy, phát triển sự nghiệp chủ nghĩa xã hội ở hai nước

Để đạt được những mục đích trên, luận án cần thực hiện những nhiệm

vụ cơ bản sau:

Một là, trình bày và phân tích bối cảnh lịch sử, thực chất dân tộc hóa chủ

nghĩa Mác ở Trung Quốc, lịch sử phát triển của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc

Hai là, trình bày và phân tích những nội dung của dân tộc hóa chủ nghĩa

Mác ở Trung Quốc hiện nay về các phương diện kinh tế, chính trị, văn hóa và

xã hội

Ba là, từ đó, tổng kết kinh nghiệm lịch sử và bài học của dân tộc hóa chủ

nghĩa Mác ở Trung Quốc, rút ra một số gợi ý cho quá trình vận dụng sáng tạo

và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

Đối tượng nghiên cứu của luận án:

Luận án tập trung nghiên cứu dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc nói chung, bối cảnh, thực chất, lịch sử phát triển, nội dung cụ thể của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc nói riêng

- Phạm vi nghiên cứu

Giới hạn thời gian nghiên cứu:

Giai đoạn phát triển của chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc từ khi hình thành đến không ngừng hoàn thiện, khởi đầu của quá trình này chính là đầu thế kỷ

20 khi chủ nghĩa Mác được truyền bá vào Trung Quốc, cho đến nay - thế kỷ

21, nhấn mạnh qúa trình phát triển của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc từ cải cách mở cửa đến nay

- Giới hạn nội dung nghiên cứu:

Bối cảnh, thực chất, lịch sử phát triển, nội dung cụ thể của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc Nhất là nội dung cụ thể của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc trên phương diện kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở lý luận:

Luận án dựa trên cơ sở thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, đặc biệt là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, cùng với tư tưởng Hồ Chí Minh, tư tưởng Mao Trạch Đông, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng Cộng sản Trung Quốc, hiến pháp, pháp luật của nhà nước Việt Nam và Trung Quốc về vấn đề chính trị - xã hội

để định hướng cho việc nghiên cứu đề tài

Về phương pháp nghiên cứu:

Luận án sử dụng phương pháp luận chung của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp lịch sử - lô gích, phân tích, tổng kết thực tiễn, so sánh, tổng hợp và hệ thống hóa

Phương pháp phân tích chính là phương pháp chủ yếu nhất của luận án này Để có thể tham khảo và nghiên cứu các tài liệu có nội dung liên quan đến

đề tài, tác giả nhận thấy cần phải nghiên cứu tìm hiểu một cách toàn diện những tài liệu liên quan, vì thế phạm vi tài liệu bao gồm: các trang mạng, tập san tiếng Trung của Đại Lục, các khu vực như Đài Loan và Hồng Kong, các thư viện quốc gia ở Đại Lục và khu vực Đài Loan, và các tổng hợp số liệu trên các trang mạng nước ngoài Các tài liệu cần phải tìm hiểu được chia thành hai loại: Loại thứ nhất, các tài liệu chuyên đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc và vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin

đề phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam; loại thứ hai là các tài liệu có nội dụng mở rộng hơn, đề cập tới lịch sử, văn hóa, chính trị, kinh tế ở hai nước Trung, Việt và các tài liệu văn hóa, lịch sử của các nước có liên quan tới Trung Quốc, Việt Nam như Mỹ, Pháp, Liên Xô cũ… các tài liệu này chủ yếu được viết bằng tiếng Trung, Anh và tiếng Việt

Phương pháp so sánh là phương pháp cơ bản của luận án này trên nền tảng kinh tế, chính trị, văn hóa ở mỗi nước, luận án so sánh điểm giống và khác nhau về dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc và vận dụng sáng tạo

và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin đề phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam, rút ra bài hoc và kinh nghiệm dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc

để học hỏi lẫn nhau

5 Những đóng góp của luận án

Thứ nhất: Luận án góp phần làm rõ khái niệm “dân tộc hóa chủ nghĩa

Mác ở Trung Quốc” đó là kết hợp chủ nghĩa Mác với thực tế Trung Quốc, với văn hóa truyền thống Trung Quốc và phát triển trên con đường của chính

mình; hình thành lý luận mới để chủ nghĩa Mác kết hợp với thực tiễn Trung Quốc và đặc điểm thời đại, để chủ nghĩa Mác được bắt nguồn từ châu Âu trở thành chủ nghĩa Mác đã được ăn sâu vào Trung Quốc Nói rõ hơn là “trở thành chủ nghĩa Mác của Trung Quốc”

Thứ hai: Luận án góp phần làm rõ bối cảnh lịch sử, thực chất, lịch sử

phát triển của đân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc, nội dung của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc về các phương diện: kinh tế, chính trị, văn

hóa và xã hội

Thứ ba: Luận án rút ra một số bài học cho việc vận dụng sáng tạo và

phát triển chủ nghĩa Măc - Lênin phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam Tổng kết một số kinh nghiệm của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc

mà Việt Nam có thể tham khảo

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

- Về mặt lý luận: Luận án góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề liên quan

đến thành tựu lý luận của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc,

- Về mặt thực tiễn: Tổng kết kinh nghiệm và rút ra bài học dân tộc hóa

chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc

- Kết quả nghiên cứu của luận án có thể dành cho các nước xã hội chủ nghĩa khác nhất là Việt Nam tham khảo trong quá trình vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần Mở đầu, phần Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, danh mục các công trình nghiên cứu của tác giả liên quan đến luận án, nội dung của luận án được kết cấu gồm 4 chương 13 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

Chủ nghĩa Mác truyền bá vào Trung Quốc đã có gần 100 năm lịch sử Từ khi chủ nghĩa Mác được du nhập, nhất là từ cải cách mở cửa đến nay, Trung Quốc đã đạt được thành tựu to lớn, khiến cả thế giới kinh ngạc Đã có rất nhiều nhà lý luận Trung Quốc và nước ngoài đã nghiên cứu về dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc Nghiên cứu của giới lý luận Trung Quốc và nước ngoài về vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác cũng đã đạt được nhiều thành quả, phần lớn nghiên cứu có thể khái quát thành ba hướng chính như sau

1.1 Những công trình tiêu biểu liên quan đến dân tộc hóa chủ nghĩa Mác

ở Trung Quốc

Những công trình tiêu biểu liên quan đến vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa

Mác chủ yếu tập trung vào những phương diện sau:

1.1.1 Nghiên cứu khái niệm dân tộc hóa chủ nghĩa Mác

Rất nhiều học giả cho rằng, khái niệm của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa

Mác chính là sự kết hợp chủ nghĩa Mác với tình hình thực tế của Trung Quốc, với văn hóa truyền thống Trung Quốc, phát triển theo đường lối riêng, hình thành lý luận mới từ sự kết hợp của chủ nghĩa Mác với thực tiễn Trung Quốc

và đặc trưng của thời đại

Trong cuốn “Kinh nghiệm nền tảng trong vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác và những cống hiến lịch sử của Mao Trạch Đông - Đặng Tiểu Bình” (1999), ông Dương Thắng Quần cho rằng: “Vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa

Mác chính là đem chủ nghĩa Mác vốn được sáng lập theo tình hình các nước châu Âu chuyển thành chủ nghĩa Mác phù hợp với tình hình thực tế của Trung Quốc, cụ thể hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc, hình thành đường lối, phương

châm, chính sách đúng đắn để chỉ đạo công cuộc cách mạng và xây dựng đất nước ở Trung Quốc; dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc, mang phong cách và đặc điểm của dân tộc Trung Hoa, khiến chủ nghĩa Mác luôn được đổi mới và tràn đầy sức sống trên mảnh đất Trung Quốc” [45, tr 26]

Trong khi đó, cũng có một vài học giả đã đứng từ các góc độ khác nhau

để đưa ra những chủ trương mới có ý nghĩa Trong cuốn “Vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác” (2003), GS Uông Thanh Tùng đã chỉ ra rằng: “Vấn đề dân

tộc hóa chủ nghĩa Mác bao gồm 3 lớp nội hàm thực chất, chính là dân tộc hóa

sự truyền bá, dân tộc hóa đường lối vận dụng và dân tộc hóa sự sáng tạo của chủ nghĩa Mác” [116, tr 2]

Trong cuốn “Tăng cường nghiên cứu vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác” (2005), tác giả Mai Vinh Chính cho rằng, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác chính là “cụ thể hóa” chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc [88, tr 5]

Trong cuốn “Phương pháp nghiên cứu vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác - kỷ niệm tròn 50 năm GS Trương Tịnh Như giảng dạy và nghiên cứu lý luận chủ nghĩa Mác” (2003), tác giả Dương Thế Văn chỉ ra rằng, dân tộc hóa

chủ nghĩa Mác chính là một “hệ thống lý luận” kết hợp chủ nghĩa Mác với tình hình thực tế ở Trung Quốc, cần phải có những sáng tạo lý luận mới [46, tr 63]

Trong cuốn “Định vị học thuật của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác” (2002), tác giả Doãn Bảo Vân chỉ ra rằng: cần phải tiến hình xác định vai trò

học thuật của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, cần phải giải quyết những khác biệt trong vấn đề “dân tộc hóa”, cần phải thay đổi góc nhìn vĩ mô, cần phải có “độ cao” mới, “độ cao” ở đây chính là “hiện đại hóa”, mà trước khi tiến hành cải cách mở cửa, vai trò của “dân tộc hóa” đã có sự chênh lệch [47,

tr 73]

Trong cuốn “Nắm bắt khoa học nội hàm vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác” (2005), tác giả Chu Liên Thuận cho rằng, vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa

Mác có thể chia thành hai loại: một là dân tộc hóa hình thái ý thức, hai là dân tộc hóa văn hóa ngoại lai, vấn đề dân tộc hóa của hai loại này thống nhất từ thực tế vĩ đại trong mọi thời kỳ lịch sử của công cuộc cách mạng và cải cách

và xây dựng đất nước hay không Dân tộc hóa trên phương diện học thuật chính là dân tộc hóa trên các phương diện khoa học như triết học, kinh tế chính trị học, nhiệm vụ là xây dựng khoa học triết học và khoa học kinh tế chính trị học của chủ nghĩa Mác mang đặc điểm Trung Quốc Dân tộc hóa trên phương diện học thuật chính là dân tộc hóa của vấn đề lý luận cơ sở với mức độ sâu hơn, thành quả của nó có tính ổn định cao hơn” [65, tr 19]

Trong cuốn “Xét vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác từ quá trình phát triển” (2005), tác giả Dương Phú Bân kết hợp quá trình và thành quả để khai

thác nội hàm của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác Ví dụ, vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là quá trình không ngừng “hình thành và phát triển” của

“chủ nghĩa Mác mang đặc sắc Trung Quốc”, là quá trình hội nhập giữa chủ nghĩa Mác với văn hóa truyền thống nổi trội, tư tưởng triết học và khoa học hiện đại của Trung Quốc; là quá trình không ngừng phát triển, thăng hoa của thực tiễn cách mạng, xây dựng và đổi mới của Trung Quốc trên phương diện

lý luận; là quá trình những người con ưu tú của Trung Quốc không ngừng tìm

tòi, đổi mới và phát triển Cái gọi là dân tộc hóa chủ nghĩa Mác chính là chỉ quá trình lịch sử sự truyền bá, kế thừa, thay đổi, phát triển và không ngừng chuyển hóa theo hiện thực khách quan [48, tr 13]

Trong cuốn “Suy ngẫm văn hóa về vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác” (2003), tác giả Trương Thụy Đường cho rằng, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là

một vấn đề “hai kết hợp”, một là “kết hợp nguyên lý cơ bản chủ nghĩa Mác với thực tiễn cụ thể của quá trình cách mạng và xây dựng đất nước Trung Quốc”, hai là “kết hợp giá trị chủ nghĩa Mác với tinh thần văn hóa truyền thống Trung Hoa, cũng chính là vận dụng kết hợp “giá trị lý tính” và “công cụ

lý tính ” của chủ nghĩa Mác vào trong thực tiễn cụ thể của quá trình cách mạng và xây dựng Trung Quốc [107, tr 16]

Trong cuốn “Từ được chấp nhận về văn hóa đến ăn khớp với thực tiễn: quá trình thực hiện dân tộc hóa chủ nghĩa Mác” (2002), GS Lý Hải Vinh cho

rằng, nội hàm thực chất của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác bao gồm

“lưỡng hóa”: thứ nhất, kết hợp lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mác với đặc thù

văn hóa, đường lối tư duy, giá trị và cách thức thực hiện của dân tộc, để từ đó

dân tộc hóa chủ nghĩa Mác (đây chính là nền tảng và tiền đề); thứ hai, vận

dụng lý luận chủ nghĩa Mác để chỉ đạo tình hình thực tế cụ thể xã hội Trung Quốc, từ đó thao tác hóa, hiện thực hóa chủ nghĩa Mác [82, tr 2]

Trong cuốn “Quá trình và hình thái của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác” (2002), PGS Lâm Mặc Bưu xuất phát từ góc độ chú giải học để tiến

hành giải thích và phân tích theo kiểu mới về vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác Ông chỉ ra rằng, vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là một hiện tượng văn hóa lịch sử có bối cảnh giải thích học “Dân tộc hóa” chính là các phần tự tiến bộ Trung Quốc dựa vào tình hình thực tế Trung Quốc như truyền thống văn hóa lịch sử, thực tiễn xã hội, tiến hành giải thích, lựa chọn, vận dụng chủ nghĩa Mác, giải thích cả lý luận lẫn thực tế chủ nghĩa Mác Ông cho rằng, tiến hành nghiên cứu vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác nhất thiết phải kết hợp kết

cấu, quá trình và hình thái, sau đó tiến hành nghiên cứu tổng thể, thông qua cách giải thích sáng tạo để nhìn nhận về lịch sử, hiện thực và tương lai của chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc, từ đó nâng cao ý thức của mọi người về vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, biến nó trở thành ý thức tự giác lý trí [72, tr 26] Ngoài ra, còn có những học giả đã tiến hành nghiên cứu nội hàm thực chất của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác từ góc độ lịch sử Nội hàm thực

chất đó bao gồm 5 phần Một là, cụ thể hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc; Hai

là, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc; Ba là, quá trình học hỏi kinh nghiệm cách mạng và lý luận cách mạng của nước Nga; Bốn là, trong một

khoảng thời gian nhất định sắp tới, giải phóng chủ nghĩa Mác khỏi cách giải thích của chủ nghĩa giáo điều, dùng thái độ khoa học để nhìn nhận lý luận khoa học của chủ nghĩa Mác; giải phóng chủ nghĩa Mác khỏi khuôn mẫu Stalin để chuyển sang lập trường chủ nghĩa xã hội khoa học, sáng tạo từ trong thực tiễn, mở ra đường lối tiên tiến cho chủ nghĩa xã hội; giải phóng khỏi cách giải thích hạn hẹp của chính trị hóa chủ nghĩa Mác, nắm bắt ý nghĩa thực chất của chủ nghĩa Mác từ quá trình lịch sử phát triển của nền văn minh nhân loại, xét về tổng thể, nhìn nhận chủ nghĩa Mác như một hệ thống lý luận mở, coi hàng loạt lý luận mới, cách thức mới được hình thành trong quá trình cải

cách, mở cửa ở Trung Quốc là sự kế thừa và phát triển chủ nghĩa Mác; Năm

là, mục đích cơ bản chính là vận dụng

1.1.2 Tiến trình lịch sử dân tộc hóa chủ nghĩa Mác

Xét từ xu thế nghiên cứu hiện nay, tiến trình lịch sử của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là một vấn đề trọng điểm mà giới học giả đang nghiên cứu Các học giả có nhiều quan điểm khác nhau về việc phân biệt khởi đầu lịch sử

và các giai đoạn của chủ nghĩa Mác

1.1.2.1 Sự khởi đầu lịch sử của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác

Đối với định nghĩa về khởi đầu lịch sử quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác (gọi tắt là vấn đề “khởi đầu lịch sử”), các học giả đưa ra hơn 20 quan

điểm, dựa theo lô gích có thể chia thành 3 loại: Thứ nhất, coi thời kỳ xây

dựng Đảng Cộng sản Trung Quốc là khởi đầu lịch sử của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, thống nhất gọi là “Thuyết thành lập Đảng Cộng sản

Trung Quốc”; Thứ hai, coi ngày chủ nghĩa Mác được truyền bá vào Trung

Quốc làm khởi đầu lịch sử của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, gọi là

“Thuyết ngày chủ nghĩa Mác truyền bá vào Trung Quốc” Tác giả gọi cái này

là “Thuyết tiền thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc”, lý do thứ nhất là do chủ nghĩa Mác được truyền bá vào Trung Quốc trước khi Đảng Cộng sản Trung Quốc được thành lập, lý do thứ hai là do so sánh với “Thuyết thành lập

Đảng Cộng sản Trung Quốc”; Thứ ba, coi một sự kiện quan trọng nào đó của

Đảng Cộng sản Trung Quốc sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ nhất của Đảng Cộng sản Trung Quốc làm khởi đầu lịch sử của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, quan điểm này lấy “Thuyết Đại hội đại biểu lần thứ hai” làm điển hình Người viết gọi chung là “Thuyết sau thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc” Ba cách gọi này đã chỉ ra trung tâm tranh luận: rốt cuộc nên coi khởi đầu lịch sử của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là thời điểm trước khi, cùng lúc hay sau khi Đảng Cộng sản Trung Quốc được thành lập?

“Thuyết thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc”

“Thuyết thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc” được đưa ra sớm nhất

vào tháng 5 năm 1941 trong cuốn “Thay đổi cách học của chúng ta” theo

quan điểm trình bày của chủ tịch Mao Trạch Đông, trong bài viết: “30 năm của Đảng Cộng sản Trung Quốc chính là sự kết hợp của chân lý phổ biến của chủ nghĩa Mác - Lênin và thực tế cụ thể 20 năm của cách mạng Trung Quốc” [86, tr.795 - 796] Tháng 8 năm 1941, ông Ngải Tư Kỳ đã phát biểu quan điểm giống với quan điểm của chủ tịch Mao Trạch Đông: “Từ khi Đảng Cộng sản Trung Quốc thành lập, có thể nói chính là khởi đầu của sự kết hợp giữa chủ nghĩa Mác với tình hình thực tế Trung Quốc” [90, tr 552]

Đại biểu chính trong giới học thuật “Thuyết thành lập Đảng Cộng sản

Trung Quốc” ở thời kỳ mới là Cung Dục Chi và Thạch Trọng Tuyền Học giả Cung Dục Chi cho rằng, từ sau khi Đảng Cộng sản Trung Quốc được thành lập, trên thực tế đã bắt đầu thống nhất chủ nghĩa Mác với thực tiễn cách mạng Trung Quốc - chính là tiến trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác [42, tr 19] Học

giả Thạch Trọng Tuyền cho rằng, xét về tổng thể, tiến trình lịch sử dân tộc

hóa chủ nghĩa Mác giống hệt tiến trình lịch sử của Đảng Cộng sản Trung Quốc [97, tr 1]

Đối với định nghĩa về vấn đề “khởi đầu lịch sử” trong những năm gần đây, rất nhiều học giả đã tập trung vào thời kỳ xây dựng đảng, và rút ra được nhiều kết luận mới so với “Thuyết thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc”, trong đó có hai xu hướng đáng chú ý

Xu hướng thứ nhất có liên quan đến tranh luận “Người đầu tiên tiến hành dân tộc hóa chủ nghĩa Mác” Học giả Vương Tố Lợi cho rằng, Lý Đại

Chiêu chính là người đầu tiên tiến hành dân tộc hóa chủ nghĩa Mác [120, tr 2]

Trong cuốn “Tiến trình lịch sử dân tộc hóa chủ nghĩa Mác và những gợi ý”(2001), GS Lôi Quốc Trân cho rằng, chủ tịch Mao Trạch Đông là người đầu

tiên đưa ra khái niệm khoa học dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, đồng thời thực hiện bước nhảy vọt đầu tiên trong quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, còn

Lý Đại Chiêu là người đầu tiên đề ra tư tưởng dân tộc hóa chủ nghĩa Mác [73,

tr 5] Học giả Lý Quân Như tập trung phân tích đường lối tư tưởng thời kỳ

đầu của chủ tịch Mao Trạch Đông, ông cho rằng, chủ tịch Mao Trạch Đông cuối cùng đã tiếp nhận chủ nghĩa Mác, điều đó chứng tỏ rằng ông đã bắt đầu đem chủ nghĩa Mác để thay đổi vũ khí tư tưởng của thế giới và Trung Quốc

Mà điều này lại chính là khởi đầu lịch sử hình thành quá trình “dân tộc hóa chủ nghĩa Mác” [81, tr 6]

Xu hướng thứ hai có liên quan đến tranh luận về sự kiện đánh dấu khởi đầu lịch sử của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác Không ít học giả đã lựa chọn một sự kiện cụ thể nào đó trong hoạt động của Đảng Cộng sản Trung

Quốc làm biểu tượng của “khởi đầu lịch sử” Học giả Trương Viễn Tân cho rằng, khoảng năm 1920, sự hình thành chủ thể dân tộc hóa chủ nghĩa Mác trong nhóm trí thức trong Đảng Cộng sản là khởi đầu lô gích của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác [109, tr 101] Học giả Trương Thế Phi cho rằng, khởi đầu lịch sử của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác nằm sau cách mạng Ngũ Tứ, trước khi Đảng Cộng sản Trung Quốc thành lập, điều đó được thể

hiện qua hai suy luận nổi tiếng đã được Lý Đại Chiêu đưa ra trong cuốn “Tái luận vấn đề và chủ nghĩa”và cuốn “Chủ nghĩa xã hội và vận động xã hội”

[110, tr 138] Lưu Lữ Hồng cho rằng, khởi đầu lô gích là ngôn luận của Lý Đại Chiêu, lần đầu tiên đưa ra cách miêu tả chuẩn xác bản chất của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác; còn khởi đầu thực tế là sự thành lập nhóm chủ nghĩa cộng sản, lần đầu tiên thể hiện chính xác sự kết hợp lý luận chủ nghĩa Mác với tình hình thực tế Trung Quốc [77, tr 20] Lưu Liễu Trân cho rằng, xét từ góc độ lý luận là đường lối chỉ đạo của hành động, khởi đầu lịch sử của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác có thể phân chia thành khởi đầu về mặt

lý luận và khởi đầu về mặt thực tiễn Khởi đầu về mặt lý luận là sự cạnh tranh

có liên quan đến “vấn đề” và “chủ nghĩa” trong thời kỳ Ngũ Tứ; khởi đầu về mặt thực tiễn là sự thành lập của Đảng Cộng sản Trung Quốc, điều này vừa bắt nguồn từ chủ thể chủ đạo quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, vừa bắt nguồn từ tính chất của Đảng Cộng sản Trung Quốc [76, tr 100]

“Thuyết thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc” chính là xét từ cao độ tổng thể lịch sử để định nghĩa “khởi đầu lịch sử” Nó thể hiện nguyên tắc phép biện chứng thống nhất giữa lô gích và lịch sử Việc thành lập của Đảng Cộng sản Trung Quốc không phải là một sự kiện lịch sử đơn lẻ, mà là khoảng thời gian từ đại chiến thế giới lần thứ nhất và cuộc Cách mạng Tháng Mười Nga cho đến đại hội đại biểu lần thứ nhất của Đảng Cộng sản Trung Quốc tổ chức vào năm 1921, thành quả của sự giao thoa giữa trào lưu mới của lịch sử thế giới và của lịch sử dân tộc Trung Hoa Hai trào lưu lớn tác động lẫn nhau,

hình thành nên xu thế lịch sử không dễ bị thay đổi bởi cá nhân, xu thế lịch sử này thúc đẩy người Trung Quốc tiến bộ cuối cùng đã lựa chọn chủ nghĩa Mác làm vũ khí lý luận để suy nghĩ về vận mệnh dân tộc Thời đại hóa và dân tộc hóa - hai yếu tố cơ bản thể hiện nội hàm sâu sắc nhất của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác - đã được hình thành trong xu thế lịch sử không thể đảo ngược này Chính là xét về ý nghĩa, việc thành lập của Đảng Cộng sản Trung Quốc mới được coi là khởi đầu lịch sử của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác

Sự hình thành của nhóm trí thức chủ nghĩa cộng sản Trung Quốc và các tiểu nhóm chủ nghĩa cộng sản năm 1920 cũng giống như Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ nhất của Đảng Cộng sản Trung Quốc diễn ra năm 1921, đều là một thành phần quan trọng tạo nên chủ đề thực tiễn cho sự thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc, cùng với những hoạt động xây dựng đảng khác của Đảng Cộng sản, cùng nhau tạo nên tổng thể lịch sử thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc Xét từ ý nghĩa này, không ít quan điểm mới trong hai xu thế trên không hề vượt quá phạm trù của “Thuyết thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc” cũng có thể coi như những quan điểm đó là chú thích và bổ sung cho

“Thuyết thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc” thì cũng có thể Nếu như cố chấp dùng những quan điểm đó để phủ nhận hoặc thay thế “Thuyết thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc”, thì đó chính là việc chia cắt tổng thể lịch sử, đồng thời chia cắt sự thống nhất giữa lịch sử và lô gích, mang mối nghi ngờ giống như “thầy bói xem voi”

“Thuyết tiền thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc”

“Thuyết tiền thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc” chính là “Thuyết ngày chủ nghĩa Mác truyền bá vào Trung Quốc” Giới học thuật có hai cách giải thích khác nhau về quan điểm này, khiến cho “Thuyết ngày chủ nghĩa Mác truyền bá vào Trung Quốc” trên thực tế tồn tại hai trường hợp

Một số học giả cho rằng, “Thuyết ngày chủ nghĩa Mác truyền bá vào

Trung Quốc” chỉ sự truyền bá thời kỳ đầu của chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc, tức là những hoạt động giới thiệu và giải thích chủ nghĩa Mác cùng học thuyết chủ nghĩa Mác của những giáo sĩ nước ngoài, các nhà phiên dịch và Tôn Trung Sơn, Chu Chấp Tín sau năm 1899 Có học giả đã dựa vào đó để chỉ ra rằng: “chủ nghĩa Mác vốn là của nước ngoài, nếu một chủ nghĩa đến cách biểu đạt cũng như ngôn ngữ đều không phải tiếng Trung, thì chắc chắn không thể tiến hành “dân tộc hóa” được Vì thế, “biến” chủ nghĩa Mác với ngôn ngữ

và cách biểu đạt của nước ngoài sang tiếng Trung, bất cứ như thế nào cũng được coi là một hình thức dân tộc hóa, hơn nữa phải được coi là dân tộc hóa sớm nhất” [78, tr 535] Vấn đề lớn nhất của quan điểm này chính là sự thiếu sót của chủ thể dân tộc hóa chủ nghĩa Mác Ba loại người đầu tiên giới thiệu chủ nghĩa Mác và học thuyết của nó đến Trung Quốc không phải là người theo chủ nghĩa Mác, không thể coi họ là chủ thể dân tộc hóa chủ nghĩa Mác Không có chủ thể thì không thể nào bàn luận về vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác

Song, đa số các học giả đều cho rằng “ngày chủ nghĩa Mác truyền bá vào Trung Quốc” phải được tính từ sau khi cuộc Cách mạng Tháng Mười Nga diễn ra, “ngày chủ nghĩa Mác truyền bá vào Trung Quốc” theo lý giải của các học giả này đa phần đồng nhất với thời kỳ xây dựng Đảng Cộng sản Trung Quốc Điều này đã được thể hiện vô cùng điển hình trong bài văn của Lư Bội

Kì, Vương Lập Thắng - những người đưa ra “Thuyết ngày chủ nghĩa Mác truyền bá vào Trung Quốc” sớm nhất Lư và Vương đều chỉ ra rằng: “Có thể nói rằng, từ sau ngày chủ nghĩa Mác truyền bá vào Trung Quốc, đã bắt đầu quá trình dân tộc hóa Kể cả trong thời kỳ đầu, mọi người vẫn chưa đưa ra được khái niệm của “dân tộc hóa” Nhưng trên thực tế, chủ tịch Mao Trạch Đông với vai trò một người đảng cộng sản chân chính tiêu biểu của Đảng Cộng sản Trung Quốc đã bước vào con đường tìm tòi, vận dụng chủ nghĩa Mác để giải quyết vấn đề thực tế ở Trung Quốc” [75, tr 4] Nếu phân tích kĩ

lưỡng cách giải thích của Lư và Vương có thể thấy, họ vừa cho rằng ngày chủ nghĩa Mác truyền bá vào Trung Quốc là khởi đầu của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, đồng thời vừa cho rằng sự tìm kiếm của Đảng Cộng sản Trung Quốc mà đại diện là chủ tịch Mao Trạch Đông là khởi đầu của quá trình dân tộc hóa Cũng có nghĩa là, xét về vấn đề “khởi đầu lịch sử”, họ vừa đồng ý với “Thuyết ngày chủ nghĩa Mác truyền bá vào Trung Quốc”, vừa không phủ nhận “Thuyết thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc” Từ đó cho thấy, “Thuyết ngày chủ nghĩa Mác truyền bá vào Trung Quốc” và “Thuyết thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc” chỉ tồn tại sự khác biệt về mặt nghiên cứu, chứ không tồn tại sự khác biệt về nội dung, tính chất, bởi vì “khởi đầu lịch sử” mà hai quan điểm này định nghĩa đều chỉ thời kỳ truyền bá rộng rãi chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc và thời kỳ Đảng Cộng sản Trung Quốc được thành lập

“Thuyết thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc”

“Thuyết sau thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc” coi “thuyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ hai” làm tiêu biểu Hầu như tất cả những nghiên cứu tổng hợp đều cho rằng học giả Mã Ất Ngọc đã đưa ra “thuyết Đại hội Đại biểu nhân dân toàn quốc lần thứ hai”, trên thực tế thì “thuyết Đại hội Đại biểu

toàn quốc lần thứ hai” [108, tr 5] khởi đầu từ cuốn “Luận về giai đoạn phát triển chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc” của Trương Tịnh Như và Tề Vĩ Bình

Chỉ cần so sánh tác phẩm của hai học giả, thì có thể đưa ra kết luận và phân

tích mới rõ ràng hơn Tuy Trương Tịnh Như là đại biểu uy tín của “thuyết Đại

hội Đại biểu nhân dân toàn quốc lần thứ hai” nhưng sự thành lập của “thuyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ hai” còn cần phải bàn bạc trao đổi

Trương Tịnh Như phân chia quá trình truyền bá và phát triển của chủ

nghĩa Mác ở Trung Quốc từ trước đến nay thành hai giai đoạn, bao gồm: giai đoạn du nhập và giai đoạn kết hợp với thực tế Trung Quốc Hiển nhiên, giai đoạn sau mới là giai đoạn dân tộc hóa chủ nghĩa Mác Ông còn vạch rõ thời

hạn của “giai đoạn truyền bá vào Trung Quốc”, bắt đầu từ nửa cuối năm 1918, kết thúc vào Đại hội Đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ II năm 1922 Ông Trương Tịnh Như tuy không chỉ ra rằng Đại hội đại biểu lần thứ hai của Đảng Cộng sản Trung Quốc là khởi đầu lịch sử của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, nhưng quan điểm và lô gích của ông đã vô cùng rõ ràng Kết thúc của giai đoạn mà ông gọi là “giai đoạn truyền bá vào Trung Quốc” tất nhiên chính

là bắt đầu của “giai đoạn kết hợp với thực tế Trung Quốc”, mà khởi đầu đó đương nhiên chính là khởi đầu của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác Căn

cứ chủ yếu mà ông Trương Tịnh Như coi Đại hội Đại biểu lần thứ hai của Đảng Cộng sản Trung Quốc chứ không phải là Đại hội Đại biểu lần thứ nhất

là khởi đầu lịch sử quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác như sau: Đại hội đại biểu lần thứ nhất thông qua cương lĩnh Đảng đã phản ánh Đảng vẫn chưa thành thạo trong việc kết hợp chủ nghĩa Mác - Lênin với thực tế Trung Quốc; trong khi đó, cương lĩnh Đảng và nghị quyết mà Đại hội Đại biểu lần thứ hai

đề ra (đặc biệt là cương lĩnh cải cách dân chủ của Đảng) đã thể hiện một cách mới mẻ và rõ ràng yêu cầu nguyên tắc của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác

Thảo luận của ông Trương Tịnh Như về vấn đề “Thuyết Đại hội Đại biểu lần thứ hai của Đảng Cộng sản Trung Quốc” là “khởi đầu lịch sử” đã đưa ra một đường lối tư tưởng mới, đó chính là: định nghĩa về khởi đầu lịch sử quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác không chỉ cần phải xem xét về chủ thể của quá trình, mà còn cần phải xem xét thành quả của chủ thể này trong hoạt động thực tế có thể thể hiện nguyên tắc dân tộc hóa chủ nghĩa Mác hay không Chỉ

có khi chủ thể (nghĩa là Đảng Cộng sản Trung Quốc) vừa có động cơ chủ quan, vừa có năng lực thực tế và thành quả cụ thể thúc đẩy quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, thì khi đó, quá trình lịch sử dân tộc hóa chủ nghĩa Mác mới có thể thực sự bắt đầu

Cũng có thể do đi theo đường lối tư tưởng mới, hàng loạt quan điểm mới

khác về “Thuyết sau thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc” đã được đưa ra Lâm Hoa Đệ đã đưa ra “Thuyết hội nghị mùng 7 tháng 8 năm 1927”, cho rằng,

“Hội nghị mùng 7 tháng 8 năm 1927 không chỉ là điểm ngoặt quan trọng đầu tiên trong lịch sử của Đảng Cộng sản Trung Quốc, đồng thời đó còn mở ra tiến trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác” [71, tr 55] Vương Tăng Trí đã đưa ra

“Thuyết đường lối Tỉnh Cương Sơn”, cái ông cho rằng, “quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác về mặt ý nghĩa thực tế bắt đầu theo đường lối Tỉnh Cương Sơn” [118, tr 176] Toàn Yến Lê và Mã Khởi Dân đã đưa ra “Thuyết phản đối chủ nghĩa giáo điều”, ông cho rằng, “năm 1930, Chủ tịch Mao Trạch Đông đã

viết cuốn “Phản đối chủ nghĩa giáo điều”, điều đó tượng trưng cho việc chủ

tịch Mao Trạch Đông đã ý thức tự giác lý luận về sự kết hợp giữa nguyên lý

cơ bản chủ nghĩa Mác với tình hình thực tế Trung Quốc, đồng thời cũng có nghĩa là lý luận chủ nghĩa Mác đã dần dần “cắm rễ” vào mảnh đất Trung Quốc, từ đó bắt đầu hành trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác [99, tr 6] Từ Quang Thọ đã đưa ra “Thuyết trước thời kỳ chiến tranh cách mạng ruộng đất”, ông cho rằng, “Thời kỳ trước khi xảy ra cuộc chiến cách mạng ruộng đất, Chủ tịch Mao Trạch Đông lãnh đạo cuộc “khởi nghĩa Thu Thâu”, mở ra cách mạng Tỉnh Cương Sơn dựa theo hàng loạt sự kiện thực tế trọng đại, từ đó mới bắt đầu thực tiễn vĩ đại của công cuộc dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, vì thế thời kỳ

đó nên là khởi đầu thực tiễn của tiến trình lịch sử dân tộc hóa chủ nghĩa Mác” [115, tr 116] Mạnh Tường Nham đưa ra “Thuyết Đại hội đại biểu lần thứ bảy của Đảng Cộng sản Trung Quốc ” như sau: Đại hội đại biểu lần thứ bảy của Đảng Cộng sản Trung Quốc diễn ra vào năm 1945, tư tưởng của Chủ tịch Mao Trạch Đông được coi là tư tưởng chỉ đạo của Đảng đã được viết vào chương trình của Đảng, đồng thời được coi là thành quả lý luận có tính nhảy vọt lần đầu tiên trong lịch sử tiến trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, thời điểm

đó mới chính là khởi đầu có ý nghĩa hoàn chỉnh của tiến trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác

Sau khi tổng hợp lại các quan điểm “Thuyết sau thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc” chúng ta sẽ thấy một hiện tượng như sau: từ “Thuyết Đại hội đại biểu lần thứ hai của Đảng Cộng sản Trung Quốc” cho đến “Thuyết Đại hội đại biểu lần thứ bảy của Đảng Cộng sản Trung Quốc”, hoạt động nghiên cứu định nghĩa “ khởi đầu lịch sử” ban đầu đã dần dần đi theo hướng

“kết thúc lịch sử” lần đầu tiên mang tính nhảy vọt trong lịch sử quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác Hiện tượng này đã dự báo trước “Thuyết sau thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc” đã rơi vào tình thế khó khăn

Nhiều học giả Trung Quốc cho rằng, toàn bộ tiến trình lịch sử dân tộc hóa chủ nghĩa Mác cho đến nay đã trải qua hai bước nhảy vọt quan trọng, vấn

đề định nghĩa “khởi đầu lịch sử” là khởi đầu của toàn bộ quá trình lịch sử dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, chứ không phải khởi đầu của một giai đoạn lịch sử bất

kì nào Nếu cho rằng “Thuyết Đại hội Đại biểu lần thứ hai của Đảng Cộng sản Trung Quốc” là khởi đầu lịch sử quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, thì tốt hơn nên nói đó là khởi đầu mới của một giai đoạn lịch sử riêng trong tiến trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác (Đảng Cộng sản Trung Quốc sau khi thành lập đã lấy cuộc cách mạng chủ nghĩa dân chủ mới làm chủ đề thực tiễn quan trọng của giai đoạn này) Trong khi đó, sự thành lập của Đảng Cộng sản Trung Quốc cũng là khởi đầu của tiến trình lịch sử tổng thể dân tộc hóa chủ nghĩa Mác mang tính chu kỳ, là “khởi đầu” trong “khởi đầu” Nguồn gốc của

“Thuyết sau thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc” sai ở chỗ đã coi khởi đầu lịch sử của một bộ phận là toàn thể khởi đầu lịch sử

Nhìn chung, “Thuyết Đại hội đại biểu lần thứ hai” và “Thuyết ngày chủ nghĩa Mác truyền bá vào Trung Quốc” đều xuất phát từ góc độ quá trình truyền bá chủ nghĩa Mác vào Trung Quốc để nghiên cứu tiến trình lịch sử dân tộc hóa chủ nghĩa Mác “Thuyết ngày chủ nghĩa Mác truyền bá vào Trung Quốc” cho rằng, tiến trình lịch sử truyền bá chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc chính là tiến trình lịch sử dân tộc hóa chủ nghĩa Mác “Thuyết Đại hội đại

biểu lần thứ hai” lại đem tiến trình lịch sử truyền bá và phát triển của chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc phân chia thành “giai đoạn truyền bá vào Trung Quốc” và “giai đoạn kết hợp thực tế”, đồng thời coi “giai đoạn kết hợp thực tế” là tiến trình lịch sử dân tộc hóa chủ nghĩa Mác Xét từ ý nghĩa lô gích chặt chẽ, đối tượng tiềm ẩn cần phải xem xét từ góc độ sự truyền bá chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc cần phải là “Trung Quốc đã được chủ nghĩa Mác hóa”, chứ không phải “dân tộc hóa chủ nghĩa Mác” Đây chính là thiếu sót cơ bản của góc độ nghiên cứu “Thuyết ngày chủ nghĩa Mác truyền bá vào Trung Quốc” và “Thuyết Đại hội đại biểu lần thứ hai của Đảng Cộng sản Trung Quốc”

“Thuyết thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc” xuất phát từ góc độ chủ thể nghiên cứu trực tiếp tiến trình lịch sử dân tộc hóa chủ nghĩa Mác Chủ thể của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác chỉ có thể là Đảng Cộng sản Trung Quốc Tiêu chuẩn để định nghĩa “khởi đầu lịch sử” chỉ có một, đó chính là xem xét khởi đầu đó đã có đủ lực lượng chủ thể của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác hay chưa Chỉ khi có đầy đủ sức mạnh chủ thể để thúc đẩy sự kết hợp giữa chủ nghĩa Mác và thực tiễn Trung Quốc, thì khi đó tiến trình lịch sử chủ nghĩa Mác mới có thể bắt đầu Chính từ ý nghĩa này mà tiến trình lịch sử của Đảng Cộng sản Trung Quốc đồng nhất với tiến trình lịch sử dân tộc hóa chủ nghĩa Mác

1.1.2.2 Giai đoạn lịch sử của tiến trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác

Phân chia giai đoạn lịch sử của tiến trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác

Việc phân chia giai đoạn của tiến trình lịch sử dân tộc hóa chủ nghĩa Mác cũng tồn tại một số khác biệt Có một số học giả đã lấy thành quả lý luận của hai bước nhảy vọt làm căn cứ để đưa ra “Luận hai giai đoạn” Có một số học giả xuất phát từ góc độ tiến trình lịch sử cuộc cách mạng và xây dựng đất nước mà Đảng Cộng sản Trung Quốc lãnh đạo, đưa ra “Luận ba giai đoạn” Tức là: giai đoạn thứ nhất bắt đầu từ khi Đảng Cộng sản Trung Quốc được

thành lập đến thắng của lợi cuộc cách mạng chủ nghĩa dân chủ mới ở Trung Quốc (từ năm 1921 đến năm 1949), giai đoạn thứ hai bắt đầu từ sau khi Trung Quốc mới được thành lập đến trước khi diễn ra Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI (từ năm 1949 đến năm 1978), giai đoạn thứ ba bắt đầu từ Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng cho đến nay (từ năm 1978 đến nay) Trương Bộ Nhân cho rằng, ba giai đoạn của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là: giai đoạn truyền bá chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc (từ năm 1917 đến năm 1921), giai đoạn chuẩn bị dân tộc hóa chủ nghĩa Mác (từ năm 1922 đến trước hội nghị Tuân Nghĩa), giai đoạn dân tộc hóa chủ nghĩa Mác (từ hội nghị Tuân Nghĩa đến nay) [105, tr 2] Cung Dục Chi thì lại cho rằng, quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác bao gồm 3 giai đoạn như sau: cuộc cách mạng chủ nghĩa dân chủ mới, từ sau khi lập quốc đến đại hội toàn quốc lần thứ XI, sau đại hội toàn quốc lần thứ XI đến nay [100, tr 6] Một số học giả khác như Thành Cung, Giá Kim Phổ đưa ra “Luận bốn giai đoạn”, cho rằng,

“từ năm 1921 đến năm 1956 là giai đoạn đầu tiên của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, từ năm 1957 đến năm 1976 là giai đoạn đi xuống, từ năm

1977 đến năm 1992 là giai đoạn phục hồi, từ năm 1993 đến nay là giai đoạn phát triển” [98, tr 18]

Cũng có một số học giả thông qua phân tích những nhân vật trọng điểm

để phân chia giai đoạn lịch sử của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, họ đưa ra: Lý Đại Chiêu, Trần Độc Tú và cùng với giai đoạn truyền bá đầu tiên của chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc; Cù Thu Bạch cùng với giai đoạn truyền bá toàn diện chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc, Ngải Tư Kì cùng với giai đoạn đại chúng hóa chủ nghĩa Mác; Lý Đạt cùng với giai đoạn hệ thống hóa chủ nghĩa Mác; Mao Trạch Đông cùng với giai đoạn dân tộc hóa chủ nghĩa Mác; trong thời kỳ mới của công cuộc cải cách mở cửa, Đảng Cộng sản Trung Quốc tiếp tục thúc đẩy giai đoạn chủ nghĩa Mác phát triển và sáng tạo

Việc phân chia khởi đầu lịch sử và giai đoạn của tiến trình dân tộc hóa

chủ nghĩa Mác vô cùng có ý nghĩa về mặt nghiên cứu lý luận và văn bản, song trong thực tế lại chưa có nhiều tác dụng Dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là

cả một quá trình, muốn tìm ra khởi đầu của quá trình đó thì cần phải có căn cứ phân chia khởi đầu dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, mà các học giả khác nhau lại

có những căn cứ khác nhau, vì thế nhận thức có liên quan đến khởi đầu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác cũng khác nhau Tương tự, việc phân chia giai đoạn lịch sử tiến trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác cũng như vậy Vì thế, tiêu chuẩn để phân chia giai đoạn và khởi đầu lịch sử tiến trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác mới là tiền đề để nghiên cứu những vấn đề này

Đối với việc phân chia giai đoạn tiến trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, tiêu chuẩn phân chia bao gồm bốn tiêu chuẩn sau:

Tiêu chuẩn thứ nhất là “Sự chuyển đổi và giải đáp cho chủ đề thực tiễn”

Học giả Lục Kiếm Kiệt cho rằng, quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác phải triển khai phân chia giai đoạn với trọng tâm là những nội dung khác nhau;

tiến hành đúng lúc sự thay đổi chủ đề thực tiễn này, không ngừng thúc đẩy sự

nghiệp dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, đây là kinh nghiệm vô cùng quan trọng của Đảng Cộng sản Trung Quốc [74, tr 19] Chủ đề của giai đoạn đầu trong

sự nghiệp dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là “làm thế nào để giành thắng lợi trong cuộc cách mạng dân tộc” Giai đoạn thứ hai với chủ đề là “Giai đoạn lịch sử đưa Trung Quốc tiến lên chủ nghĩa xã hội” Giai đoạn thứ ba được triển khai

với chủ đề “Xây dựng chủ nghĩa xã hội”

Tiêu chuẩn thứ hai là “Thành quả lý luận chủ nghĩa Mác sau khi được dân tộc hóa” Học giả Điền Khắc Cần cho rằng, tiến trình lịch sử dân tộc hóa

chủ nghĩa Mác có thể chia thành ba giai đoạn: đặt nền tảng, sáng tạo và phát triển [55, tr 28] Tư tưởng của chủ tịch Mao Trạch Đông là giai đoạn đặt nền móng cho quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, lý luận Đặng Tiểu Bình là giai đoạn sáng tạo, thuyết “ba đại diện” cùng với quan niệm “phát triển khoa học” là giai đoạn phát triển

Tiêu chuẩn thứ ba là “diễn biến thời gian” Học giả Trương Bộ Nhân đã

phân chia quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác thành: giai đoạn truyền bá chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc; giai đoạn chuẩn bị dân tộc hóa chủ nghĩa Mác và giai đoạn dân tộc hóa chủ nghĩa Mác [104, tr 2] Từ năm 1917 đến năm 1921 được coi là giai đoạn truyền bá chủ nghĩa Mác vào Trung Quốc, cũng chính là giai đoạn đầu của quá trình dân tộc hóa; từ năm 1921 đến tháng 1 năm 1935, Hội nghị Tuân Nghĩa diễn ra, đây là giai đoạn thứ hai của quá trình dân tộc hóa, tức là quá trình chuẩn bị dân tộc hóa chủ nghĩa Mác Từ tháng 1 năm

1935, tức là sau Hội nghị Tuân Nghĩa chính là giai đoạn thứ ba, tức là giai

đoạn thực hiện dân tộc hóa chủ nghĩa Mác

Tiêu chuẩn thứ tư là “bước nhảy vọt mang tính lịch sử” Học giả Thạch

Trọng Tuyền cho rằng, ba giai đoạn lịch sử của quá trình lịch sử dân tộc hóa chủ nghĩa Mác có thể gọi là: bước nhảy vọt có tính lịch sử đầu tiên, sự mở rộng của bước nhảy vọt mang tính lịch sử đầu tiên và sự chuẩn bị cho bước nhảy vọt thứ hai, bước nhảy vọt mang tính lịch sử thứ hai [96, tr 1] Cần phải chỉ ra rằng, cách phân chia như thế này cần phải tương ứng với thời gian Thời gian tương ứng với bước nhảy vọt lần đầu tiên là thời kỳ cách mạng chủ nghĩa dân chủ mới, khoảng thời gian từ khi nước Trung Quốc mới được thành lập cho đến Hội nghị trung ương 3 khóa XI của Đảng Cộng sản Trung Quốc

là giai đoạn phát triển của bước nhảy vọt lần thứ nhất và chuẩn bị cho bước nhảy vọt lần thứ hai, thời gian tương ứng với bước nhảy vọt mang tính lịch sử thứ hai là sau khi Hội nghị trung ương 3 khóa XI của Đảng Cộng sản Trung

Quốc

1.1.3 Kinh nghiệm lịch sử quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác

Trong quá trình lịch sử lâu dài thực hiện dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã tích lũy được những kinh nghiệm phong phú, đúc kết đồng thời vận dụng những kinh nghiệm cơ bản vào thực tế để thúc đẩy thuận lợi công việc quan trọng trong tiến trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác,

có ý nghĩa chỉ đạo và học hỏi quan trọng đối với việc kế thừa và phát huy chủ nghĩa Mác, tư tưởng Mao Trạch Đông, lý luận chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung Quốc sau này

Học giả Trương Hoán Kim cho rằng, gợi ý kinh nghiệm cho công cuộc dân tộc hóa chủ nghĩa Mác bao gồm những điểm sau: (1) Xây dựng và củng

cố chủ nghĩa xã hội, thực hiện phục hưng dân tộc là một chuỗi nội dung quan trọng của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác; (2) Kiên định với lòng tin, không từ bỏ “lão tổ tông” là yêu cầu cơ bản của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác; (3) Giải phóng tư tưởng, thực sự cầu thị là nguyên tắc cơ bản của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác; (4) Căn cứ vào tình hình trong nước, kết hợp lý luận với thực tế là điều kiện tiền đề của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác; (5) Tiến cùng thời đại, không ngừng sáng tạo là đặc trưng của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác; (6) Đại diện cho lợi ích của quần chúng, vì nhân dân phục vụ là bản sắc chính trị của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác [106, tr 55]

Học giả Tống Kính Minh, Từ Năng Vũ cho rằng, kinh nghiệm lịch sử cơ bản của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác bao gồm: (1) Nhìn nhận chủ nghĩa Mác với thái độ của chủ nghĩa Mác; (2) Tất cả đều xuất phát từ thực tế,

lý giải và vận dụng chủ nghĩa Mác một cách thực sự cầu thị; (3) Triển khai đúng đắn cạnh tranh trong nội bộ Đảng, dự phòng sự chia rẽ chủ quan và khách quan, chống sai lầm chủ nghĩa chủ quan [101, tr 294]

Học giả Dư Thự Quang lại cho rằng, kinh nghiệm đó bao gồm: (1) Kiên trì cách nhìn phát triển chứ không phải đình trệ, coi chủ nghĩa Mác là điều kiện tiền đề cho việc giải phóng tư tưởng, thực sự cầu thị, không ngừng thúc đẩy quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác; (2) Kiên trì giải phóng tư tưởng, tất

cả đều xuất phát từ thực tế chứ không phải trên sách vở, điều này là căn cứ cơ bản của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác; (3) Vừa phải kế thừa người đi trước, vừa phải tổng kết, không ngừng tìm tòi sáng tạo, điều này là điều kiện

quan trọng trong quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác; (4) Tìm hiểu sâu xa tình hình trong và ngoài nước, nắm bắt đặc điểm thời đại chính là nền tảng của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác [49, tr 14]

Học giả La Hỉ Giang, Lâm Xuân Dật cho rằng, quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là một quá trình lịch sử và biến động; là một quá trình giải phóng

tư tưởng, thực sự cầu thị, phản đối chủ nghĩa giáo điều; là một quá trình kiên trì và phát triển chủ nghĩa Mác [70, tr 11]

Học giả Ung Đào thì cho rằng, kinh nghiệm cơ bản của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác đầu tiên phải dùng tầm nhìn phát triển để tiếp nhận chủ nghĩa Mác, phản đối xu hướng chủ nghĩa giáo điều; tiếp theo phải xuất phát từ tình hình trong nước (bao gồm thực tế lịch sử xã hội Trung Quốc và thực tế truyền thống văn hóa Trung Quốc) chứ không phải xuất phát từ sách vở; sau

đó phải kế thừa người đi trước, quan trọng hơn là phải dũng cảm tìm tòi sáng tạo [117, tr 98]

Học giả Tạ Tăng Thọ cho rằng, đầu tiên, chủ nghĩa Mác chỉ mang nguyên lý chỉ đạo cơ bản, cần phải giành được thành công của công cuộc cách mạng và xây dựng đất nước Trung Quốc, khiến chủ nghĩa Mác không ngừng được dân tộc hóa, đây là chuyện lớn liên quan đến sự tồn tại của Đảng, là minh chứng bảo đảm cơ bản để Đảng Cộng sản Trung Quốc đi trước thời đại, lãnh đạo nhân dân không ngừng tiến lên phía trước; tiếp theo, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, bắt buộc phải lấy chủ nghĩa Mác làm chỉ đạo, kiên trì đường lối tư tưởng thực sự cầu thị, phải quán triệt nguyên tắc lý luận kết hợp với thực tế, cần xử lý đúng đắn những mâu thuẫn tư tưởng trong nội bộ Đảng; sau đó, muốn thực hiện dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, phải bồi dưỡng một đội ngũ nhà

lý luận và tư tưởng với trình độ cao, tôn trọng tinh thần sáng tạo của quần chúng nhân dân [93, tr 10]

Ngoài ra, các học giả Việt Nam đã có một số tác phẩm nghiên cứu khá phong phú về dân tộc hóa chủ nghĩa Mác GS Đỗ Tiến Sâm chủ biên nhiều

tác phẩm liên quan đến dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc, như:

“Trung Quốc năm 2005 - 2006”, “Trung Quốc năm 2006 - 2007”, “Trung Quốc năm 2007 - 2008”, “Trung Quốc năm 2009 - 2010”, “Trung Quốc với việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa”, “Vấn đề tam nông ở Trung Quốc: thực trạng và triển vọng”, “Đại hội XVIII Đảng Cộng sản Trung Quốc: Những vấn đề lý luận và thực tiễn”, “Xây dựng văn hóa tiên tiến ở Trung Quốc” GS Đỗ Tiến Sâm nghiên cứu dân tộc hóa chủ nghĩa Mác bao

gồm nhiều phương diện, chủ yếu tập trung dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc trên phương diện chính trị, xã hội, ngoài giao, v.v Ví dụ, chủ

biên cuốn sách “Chính trị Trung Quốc trong quá trình trỗi dậy và những vấn

đề đặt ra cho Việt Nam” viết về các vấn đề: Thực trạng phát triển chính trị

Trung Quốc giai đoạn 2001-2010 Mối quan hệ giữa sự phát triển chính trị với

sự trỗi dậy của Trung Quốc Giải quyết vấn đề kiên trì chế độ XHCN ở đại lục

và duy trì lâu dài chế độ TBCN ở Hồng Kông, Ma Cao Chiều hướng phát triển chính trị Trung Quốc 2011-2020 và những vấn đề đặt ra cho Việt Nam [26]

Nguyễn Kim Bảo chủ biên cuốn sách “Sự trỗi dậy về kinh tế của Trung Quốc và những vấn đề đặt ra cho Việt Nam”, cuốn sách đã cung cấp cho bạn đọc bức tranh toàn cảnh về sự trỗi dậy trong kinh tế của Trung Quốc, những chính sách kinh tế và thành quả mà nước này đã đạt được Bên cạnh đó, tác giả cũng cũng rút ra được những bài học và đề ra phương hướng cũng như một số biện pháp phát triển quan hệ kinh tế của Việt Nam với Trung Quốc [3]

Tác giả Lê Văn Mỹ chủ biên cuốn sách “Ngoại giao Trung Quốc trong quá trình trỗi dậy và những vấn đề đặt ra cho Việt Nam” trình bày về ngoại giao Trung Quốc trong quá trình trỗi dậy và những vấn đề đặt ra cho Việt Nam Nhìn lại ngoại giao Trung Quốc 10 năm đầu thế kỷ XXI; Đánh giá, dự báo của các học giả Trung Quốc, học giả thế giới về ngoại giao với sự trỗi dậy của Trung Quốc những năm đầu thế kỷ XXI; Những điều chỉnh chính sách

đối ngoại của Trung Quốc giao đoạn 2011-2020 và những tác động đối với Việt Nam [14]

Tác giả Đỗ Minh Cao chủ biên cuốn sách “Sự trỗi dậy về quân sự của Trung Quốc và những vấn đề đặt ra cho Việt Nam”, là bức tranh tương đối hoàn thiện về an ninh quốc phòng nói chung và về hiện đại hóa quân sự của Trung Quốc nói riêng trong mười năm đầu thế kỷ XXI; chỉ ra những ảnh hưởng nhiều chiều của công cuộc này đối với tình hình an ninh trong khu vực nói riêng và trên thế giới nói chung, đặc biệt là đối với Việt Nam (quan trọng nhất là vấn đề liên quan đến biên giới và biển Đông); đưa ra một số bài học được và chưa được của việc thực thi an ninh quốc phòng, đặc biệt là công cuộc hiện đại hóa quân sự của Trung Quốc; đồng thời đưa ra kiến nghị trong đối sách của Việt Nam với Trung Quốc về lĩnh vực quân sự [6]

Tác giả Nguyễn Thị Thu Phương chủ biêncuốn sách “Sự trỗi dậy về sức mạnh mềm của Trung Quốc và những vấn đề đặt ra cho Việt Nam”, đi sâu tìm hiểu, nhận diện mục tiêu, vai trò, phương thức gia tăng sức mạnh mềm đầy

“thực dụng” của Trung Quốc đối với các khu vực nói chung, Việt Nam nói riêng; từ đó đưa ra những đối sách phù hợp về xây dựng sức mạnh mềm Việt Nam [16]

Tác giả Hoàng Thế Anh chủ biên cuốn sách “Xã hội Trung Quốc trong quá trình trỗi dậy và những vấn đề đặt ra cho Việt Nam” nghiên cứu, đánh giá về sự phát triển xã hội Trung Quốc còn được tiếp cận từ góc độ cải cách phát triển tạo nên sự thay đổi xã hội ở Trung Quốc, xã hội chịu ảnh hưởng của hội nhập quốc tế, thay đổi tư duy chính sách, cải cách chính trị, phát triển

đề xây dựng xã hội hài hòa xã hội chủ nghĩa của Trung Quốc” trình bày bối

cảnh, nội dung, xây dựng xã hội hài hòa xã hội chủ nghĩa của Trung Quốc, Trung Quốc làm thế nào để xây dựng xã hội hài hòa xã hội chủ nghĩa, có biện pháp gì v.v [1]

Tác giả Vũ Thùy Dương chủ biên cuốn sách “Quan hệ 'hai bờ, bốn bên' trong quá trình trỗi dậy của Trung Quốc và những vấn đề đặt ra cho Việt Nam” cuốn sách này đã nghiên cứu chính sách kinh tế của Trung Quốc đại lục, Đài Loan, Hồng Kông, Ma Cao; làm rõ hơn những thăng trầm của mối quan hệ giữa hai bờ eo biển… Từ đó, đưa ra những dự báo về triển vọng hợp tác trong khu vực “hai bờ bốn bên” trong tương lai Trên cơ sở những phân tích, đánh giá mối quan hệ giữa Việt Nam với khu vực “hai bờ bốn bên” cũng như mối quan hệ giữa Việt Nam với mỗi bên trong khu vực này, cuốn sách đã bước đầu đưa ra những gợi mở, những đối sách phù hợp nhằm tăng cường quan hệ hợp tác giữa Việt Nam với Trung Quốc và các vùng lãnh thổ Đài Loan, Hồng Kông, Ma Cao [7]

Những tác phẩm trên phân tích tiến trình lịch sử và nội dung cụ thể của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc về kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội từ khi cải cách, mở cửa cho đến nay Ngoài ra còn có nhiều luận văn, bài viết liên quan đến dân tộc hóa chủ nghĩa Mác

Những nghiên cứu trên, tuy chưa đầy đủ, nhưng đã tổng kết kinh nghiệm của quá trình của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc Đây là những gợi

ý quan trọng cho nghiên cứu sinh trong quá trình làm luận án Nhưng do nhiều nguyên nhân nên nghiên cứu sinh vẫn chưa thể đi sâu tìm hiểu Việt Nam, trình độ hiểu biết về công cuộc dân tộc hóa chủ nghĩa Mác tại Việt Nam chưa sâu, những công trình mà tác giả liệt kê phía trên có thể vẫn còn chưa đầy đủ, đồng thời, đây cũng chính là động lực để tác giả tăng cường nghiên cứu lĩnh vực này hơn nữa

1.2 Kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố và những vấn đề đặt ra luấn án này cần giải quyết

1.2.1 Những vấn đề còn tồn tại liên quan đến nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác

1.2.1.1 Khai thác luận đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác vẫn còn điểm mù

Các công trình nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác từ trước đến nay, kể cả những nghiên cứu gần đây cũng khai thác một số luận đề mới, nhưng xét tổng thể, các luận đề này vẫn chưa có những sự thay đổi lớn, chủ yếu vẫn là nguồn gốc tư tưởng, tiến trình lịch sử, kinh nghiệm cơ bản của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc, thành quả của nó chủ yếu là

sự khai thác sâu hơn những luận đề sẵn có

Biểu hiện của thành quả nghiên cứu này không phải vì những luận đề về quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác đã bị khai thác triệt để, mà là vì cách nhìn nhận đối với nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác trong thời

kỳ mới vẫn khá hạn hẹp Nếu mở rộng tầm nhìn hơn nữa, đặc biệt là đặt quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác vào tiến trình lịch sử thống nhất dân tộc hóa

và thế giới hóa chủ nghĩa Mác nửa thế kỷ tiếp theo và trong 100 năm trở lại đây, trong điều kiện văn hóa Trung - Tây biến động, nền văn hóa tiên tiến Trung Quốc hình thành và phát triển, để quan sát và giải thích, chúng ta có thể phát hiện ra rất nhiều điểm mù trong nghiên cứu dân tộc hóa chủ nghĩa Mác trong thời kỳ mới Ví dụ như các vấn đề: dân tộc hóa chủ nghĩa Mác và thế giới hóa chủ nghĩa Mác, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác và dân tộc hóa chủ nghĩa Mác thế kỷ XX, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác và nghiên cứu chủ nghĩa Mác của thế giới với Trung Quốc hiện nay, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác và toàn cầu hóa kinh tế, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác và hiện đại hóa văn hóa truyền thống Trung Quốc, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác và sự hình thành nền văn hóa cách mạng Trung Quốc, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác và sự phát triển của nền văn hóa tiên tiến ở Trung Quốc, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác và diễn biến trào lưu

xã hội Trung Quốc thời cận đại, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác và nền văn hóa đa nguyên hóa của xã hội Trung Quốc hiện đại

Trong đó, chủ nghĩa Mác ở các nước xã hội chủ nghĩa như thế nào? Ví

dụ, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc và quá trình vận dụng sáng tạo

và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt

Nam như thế nào? Tiếp thu những nội dung tích cực gì của nền văn hóa truyền thống và kết hợp tình hình thực tế nào của xã hội chủ nghĩa Trung Quốc và Việt Nam, đặc biệt là cần phải vận dụng chủ nghĩa Mác như thế nào

để thay đổi nền truyền thống phù hợp với tình hình thực tế củaTrung Quốc và Việt Nam, từ đó thực hiện những sự thay đổi sáng tạo truyền thống của Trung Quốc và Việt Nam và kết hợp tình hình thực tế của Trung Quốc và Việt Nam, vẫn chưa thực sự được thảo luận và tìm hiểu Nếu không nghiên cứu sâu rộng và có hệ thống những vấn đề trên, chỉ dừng lại ở những luận đề sẵn

có, rất khó để khai thác cục diện mới của những nghiên cứu về quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác

1.2.1.2 Luận về phương pháp nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác vẫn còn những sai sót

Nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác trong thời kỳ mới, việc nghiên cứu vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác trong thế kỷ mới, luôn luôn gắnliền với sự suy ngẫm của con người đối với bản thân việc nghiên cứu vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, bao gồm tổng kết những gì được và chưa được trong quá khứ, làm rõ suy nghĩ trước mắt, lựa chọn đường lối phát triển và xây dựng phương pháp luận Sự nhận thức phản tư là minh chứng quan trọng cho thấy nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác đã đạt được những thành tựu to lớn Song, sự phản tư như thế này vẫn không triệt để, đặc biệt là cách thức xây dựng phương pháp luận vẫn chưa hoàn thiện

Trên thực tế, xét về mặt phương pháp luận, nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác vẫn còn tồn tại nhiều sai sót, biểu hiện nổi bật nhất chính

là vị trí của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác đối với toàn bộ nghiên cứu chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc vẫn còn thiếu ý thức tự giác Quan sát hình thức

để biết nội dung, đối tượng của nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, mà đối với ý nghĩa căn bản của quá trình này, thì dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là một kiểu mẫu không thể nghi

ngờ cho việc nghiên cứu chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc Nói cách khác, nghiên cứu chủ nghĩa Mác của Trung Quốc chính là dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, toàn

bộ nghiên cứu về chủ nghĩa Mác của Trung Quốc xoay quanh một cách chặt chẽ nhiệm vụ trọng tâm - dân tộc hóa chủ nghĩa Mác - để triển khai

Nhưng những nghiên cứu về quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở thế

kỷ XXI chỉ coi quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là lĩnh vực học thuật hay

là một phương hướng nghiên cứu đồng thuận với lý luận cơ bản chủ nghĩa Mác, lịch sử phát triển chủ nghĩa Mác chứ không cho rằng toàn bộ quá trình nghiên cứu chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc nói chung, nghiên cứu lý luận cơ bản chủ nghĩa Mác, nghiên cứu lịch sử phát triển chủ nghĩa Mác nói riêng, đều là khuôn mẫu để đi theo Hầu như mọi nghiên cứu trong các lĩnh vực lý luận cơ bản chủ nghĩa Mác, lịch sử phát triển chủ nghĩa Mác có thể tách ra khỏi quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác

Chính vì thế, nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác trong thế

kỷ XXI luôn luôn bị hạn chế bởi nó bị coi là một lĩnh vực học thuật để bàn luận quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, mà rất ít quan tâm đến việc những nghiên cứu này thuộc về cống hiến của nghiên cứu các lĩnh vực khác như lý luận cơ bản chủ nghĩa Mác và lịch sử phát triển chủ nghĩa Mác đối với quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, càng không nói đến việc vận dụng tư tưởng

và khuôn mẫu của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác - những nghiên cứu

về các lĩnh vực khác nhau Minh chứng tốt nhất cho vấn đề đằng sau chính là: trong những nghiên cứu về quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở thế kỷ mới, đối với lý luận cơ bản chủ nghĩa Mác và lịch sử phát triển chủ nghĩa Mác trong những năm gần đây đã đi ngược với yêu cầu của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, sùng bái và mê tín giáo điều một cách mù quáng

Ngoài ra, những nghiên cứu so sánh quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác vẫn chưa được triển khai thực sự và chưa được coi trọng Chẳng hạn như: nghiên cứu so sánh về dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc và vận dụng,

phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn Việt Nam Dân tộc hóa của chủ nghĩa Mác vừa là yêu cầu nội tại và quy luật phát triển của chủ nghĩa Mác, vừa là một xu hướng phát triển của phong trào xã hội chủ nghĩa thế giới hiện đại và sự tổng kết kinh nghiệm phong trào xã hội chủ nghĩa của thế giới hiện đại của thế kỷ XX

Trung Quốc và Việt Nam đều do Đảng Cộng sản lãnh đạo, trong quá trình cách mạng, xây dựng và cải cách (đổi mới) xã hội chủ nghĩa, hai nước không ngừng tìm hiểu vấn đề lịch sử quan trọng này, đều đã hình thành hệ thống lý thuyết chủ nghĩa Mác đã được dân tộc hóa, để từ đó, xã hội chủ nghĩa của hai nước cũng có đặc sắc khác nhau của nước mình Để học hỏi lẫn nhau về kinh nghiệm, bài học xây dựng và cải cách (đổi mới) của hai quốc gia,

sự hiểu biết khoa học và nắm bắt nội hàm khái niệm, thực chất xã hội chủ nghĩa, xây dựng tốt xã hội chủ nghĩa mang đặc sắc của hai nước, so sánh dân tộc hóa chủ nghĩa Mác của hai nước Trung Quốc và Việt Nam là một việc làm cần thiết

Nhưng trên thực tế, chưa có nhiều thành quả nghiên cứu trong lĩnh vực này, đây chính là một hiện tượng không đầy đủ và biểu hiện về sự thiếu sót của phương pháp luận nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác trong thế kỷ mới Vì vậy, nhận thức được việc nghiên cứu không đầy đủ và thiếu sót

về phương pháp luận, luận án cố gắng góp phần lấp chỗ trống trong nghiên cứu dân tộc hóa chủ nghĩa Mác

1.2.2 Những vấn đề đặt ra mà luận án cần giải quyết

Những nghiên cứu về quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác từ sau khi bước vào thế kỷ mới cho đến nay đã ghi lại những dấu ấn tìm tòi cần mẫn đối với vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, đặt nền móng quan trọng cho những nghiên cứu về lĩnh vực này trong tương lai Bất kể là thành quả nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác trong thế kỷ XXI đã đạt được, hay là vấn

đề mà những nghiên cứu đó đặt ra, đều vô cùng quý báu để chúng ta xem xét