Một số giải pháp rèn kỹ năng giao tiếp ứng xử cho học sinh lớp 5

Trường Tiểu học Ngọc Trạo cơ bản chưa có hiện tượng học sinhđánh nhau, chụp hình, đưa lên mạng, tự tử… nhưng đa số các em có thói quengiao tiếp, ứng xử chưa phù hợp; thiếu tự tin trong g

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THẠCH THÀNH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“MỘT SỐ GIẢI PHÁP RÈN KĨ NĂNG GIAO TIẾP ỨNG XỬ CHO HỌC SINH LỚP 5 TRƯỜNG TIỂU HỌC NGỌC TRẠO, HUYỆN THẠCH THÀNH

THÔNG QUA CÁC TIẾT HỌC”

Người thực hiện: Thạch Thị Oanh Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Ngọc Trạo SKKN thuộc lĩnh vực (môn): chủ nhiệm

THANH HOÁ, NĂM 2018

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 3

2.3 Các biện pháp sử dụng để giải quyết vấn đề 72.3.1 Giải pháp 1: Rèn cho học sinh tự tin trong giao tiếp. 82.3.2 Giải pháp 2: Rèn cho học sinh trả lời mạch lạc, trôi chảy. 102.3.3 Giải pháp 3: Rèn cho học sinh biết lắng nghe, biết chia sẻ và

1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội Từ xa xưa đến nay, conngười muốn trao đổi với nhau, bày tỏ ý kiến, quan điểm của bản thân với ngườikhác và được người khác cùng chia sẻ, thấu hiểu, cảm thông đều thông qua hoạtđộng giao tiếp Có thể nói kĩ năng giao tiếp là một trong những kĩ năng quantrọng nhất của kĩ năng sống

“Kĩ năng giao tiếp là một trong những kĩ năng mềm cực kì quan trọng trong thế kỉ 21 Đó là một tập hợp những quy tắc nghệ thuật, cách ứng xử, đối đáp được đúc rút qua kinh nghiệm thực tế hàng ngày giúp mọi người giao tiếp hiệu quả, thuyết phục hơn khi áp dụng thuần thục kĩ năng giao tiếp Giao tiếp là điều có tính sống còn đối với bất kì mối quan hệ nào của nhân loại Kĩ năng giao tiếp là phương tiện tiên quyết cho sự thành, bại trong giao tiếp Mục đích của giao tiếp là truyền tải được những thông điệp từ người nói đến người nghe

và ngược lại Giao tiếp là hoạt động thường nhật xảy ra liên tục mọi lúc, mọi

nơi và là cầu nối giữa người nói với người nghe”[1] Như chúng ta đã biết, dù

cho có kiến thức chuyên môn rất vững vàng, sâu rộng nhưng nếu không biếtcách thể hiện những suy nghĩ, những kinh nghiệm đó cho người khác hiểu thìcũng như không, hoặc trong cơ quan, chúng ta có nhiệt huyết với công việc đếnbao nhiêu mà không có sự thấu hiểu, cảm thông, chia sẻ và giúp đỡ của mọingười thì sẽ gặp không ít khó khăn Thầy cô giáo dù giỏi như thế nào nhưngkhông biết cách tổ chức truyền đạt để học sinh hiểu bài thì chất lượng giáo dụccũng không hiệu quả Bởi vậy, vai trò của giao tiếp trong công việc, trong cuộcsống hàng ngày rất quan trọng đối với mỗi người Từ học sinh, sinh viên đếnngười đi làm; trong gia đình từ ông bà, cha mẹ đến con cháu đều cần có kĩ nănggiao tiếp khéo léo, ứng xử hiệu quả trong các tình huống của cuộc sống cũng nhưngoài xã hội

Thời gian gần đây, dư luận xã hội đặc biệt quan tâm đến giáo dục kĩ năngsống cũng như cách ứng xử của người Việt trong quá trình giao tiếp Mặt trái củanền kinh tế thị trường thời mở cửa, cạnh tranh khốc liệt trong việc kiếm kế sinhtồn đã khiến cho đa số con người trở nên vội vã, bận rộn Dễ nổi nóng, cáu bẳn,nói năng cộc cằn, ứng xử thô lỗ là những đặc trưng của khá nhiều người trongquá trình giao tiếp trong xã hội hiện nay Đặc trưng đó, có ở mọi lứa tuổi, mọitầng lớp xã hội, mọi công việc, ngành nghề, mọi địa bàn cư trú Qua các thôngtin truyền thông cho thấy, hiện nay thái độ giao tiếp và hành vi ứng xử của một

bộ phận không nhỏ người Việt đang góp phần làm cho xã hội ngày một nóng lên.Mối quan hệ giữa con người với con người đang nảy sinh nhiều vấn đề phức tạpcũng từ văn hóa giao tiếp Điều nguy hại chính là hệ lụy đối với giới trẻ, đặcbiệt là với học sinh sinh viên, trong đó học sinh ở lứa tuổi bậc Tiểu học là đốitượng phải chịu ảnh hưởng nặng nề nhất

Hiện nay, một số học sinh do thiếu kĩ năng sống nên thiếu tự tin trong cuộcsống, không năng động sáng tạo, nhất là trong giao tiếp, ứng xử Một bộ phậnkhông ít học sinh nói năng thô lỗ, tục tĩu, đánh nhau, chụp hình rồi đưa lên mạng

xã hội xem như đó là một thú vui mà không lường trước được hậu quả nghiêmtrọng của những hành vi ứng xử thiếu văn hóa đó dẫn đến những trường hợp tự

tử, bỏ học vì xấu hổ,…Tuy nhiên, đó chỉ là một bộ phận nhỏ, chiếm tỉ lệ ít

nhưng làm sao để chúng ta có thể ngăn chặn và loại bỏ được những hiện tượng

đó trong xã hội hiện nay làm cho xã hội ngày càng phát triển văn minh, hiện đạihơn? Đó chính là trách nhiệm của các thầy giáo, cô giáo và của cả gia đình.Chúng ta cần phải giúp các em có được những kĩ năng sống cần thiết ngay từ bậcTiểu học để các em tự ý thức trách nhiệm và kiểm soát được các hành vi, ứng xửcủa bản thân Trường Tiểu học Ngọc Trạo cơ bản chưa có hiện tượng học sinhđánh nhau, chụp hình, đưa lên mạng, tự tử… nhưng đa số các em có thói quengiao tiếp, ứng xử chưa phù hợp; thiếu tự tin trong giao tiếp; nói năng thiếu tế nhị,đôi khi xưng hô chưa đúng ngôi thứ; chưa biết cách thể hiện thái độ biểu cảmtrong giao tiếp, thái độ hợp tác giữa học sinh với học sinh, giữa học sinh với thầy

cô giáo còn nhiều hạn chế.… Trong thực tế hiện nay có rất ít các tài liệu nghiêncứu bàn sâu về vấn đề này

Là một giáo viên đã nhiều năm công tác trong trường tiểu học, tôi nhậnthấy, dạy học không chỉ chú trọng dạy các môn học theo quy định, không chỉđơn giản là cần đạt Chuẩn kiến thức kĩ năng môn học mà học sinh phải đượcphát triển một cách toàn diện, cả về tri thức, phẩm chất, năng lực và các kĩ năng

cơ bản mới đáp ứng được mục tiêu giáo dục Tiểu học Song song với việc dạychữ, dạy tri thức cho học sinh, giáo viên cần phải thường xuyên chú trọng đếnviệc dạy cho các em cách làm người tốt, dạy cho các em có kĩ năng sống cơ bản,như kĩ năng tự phục vụ bản thân, kĩ năng quản lý thời gian, kĩ năng hợp tác, kĩnăng giao tiếp với mọi người, kĩ năng trình bày ý kiến, bày tỏ tâm tư nguyệnvọng, chia sẻ với người khác, kĩ năng ứng xử có văn hóa để các em dễ dàng hòanhập và thích ứng với mọi môi trường, điều kiện và hoàn cảnh sống trong xã hộimột cách tốt nhất

Từ những lí do nêu trên, tôi nhận thấy muốn Giáo dục kĩ năng sống cho họcsinh đạt hiệu quả cao, trước tiên cần phải giúp các em tự tin trong giao tiếp, ứng

xử đúng mực, đúng ngôi thứ, phù hợp với từng lứa tuổi và đối tượng giao tiếp

Vì thời gian giáo viên gần gũi, tiếp xúc trực tiếp với học sinh có hạn, chủ yếutrong các tiết học, các buổi sinh hoạt lớp, hoạt động ngoại khóa, hoạt động giáodục ngoài giờ lên lớp nên trong nội dung nghiên cứu này, tôi lựa chọn:

“ Một số giải pháp rèn kĩ năng giao tiếp ứng xử cho học sinh lớp 5,

trường Tiểu học Ngọc Trạo thông qua các tiết học” để nghiên cứu và áp dụng

vào quá trình dạy học

( Dạy kĩ năng giao tiếp cho học sinh nói chung là phạm vi rất rộng Do

đó, trong phạm vi của sáng kiến này, tôi chỉ tập trung rèn kĩ năng giao tiếp ứng xử cho học sinh với các đối tượng là học sinh với thầy cô giáo; học sinh với học sinh; học sinh với khách đến nhưng đối tượng giao tiếp chủ yếu là thầy cô, bạn bè trong trường, trong lớp).

1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

- Nhằm nâng cao nhận thức lí luận về giao tiếp nói chung và giao tiếp trongtrường Tiểu học nói riêng

- Chỉ ra nguyên nhân, hạn chế trong giao tiếp ứng xử của học sinh Tiểu học

- Tìm ra các biện pháp góp phần nâng cao chất lượng giao tiếp cho học sinh

ở trường Tiểu học

1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

- Từ việc nắm được cơ sở lí luận của việc giao tiếp để chỉ ra những hạn chếtrong quá trình giao tiếp ứng xử Từ đó đề ra các biện pháp giúp nâng cao chấtlượng giao tiếp ứng xử cho học sinh lớp 5 trường Tiểu học Ngọc trạo.

1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

1.4.1 Phương pháp quan sát, đàm thoại: Quan sát trong quá trình dạy

học, trong các giờ học trên lớp, hoạt động ngoài giờ lên lớp, hoạt động vui chơivới bạn bè, giao tiếp, ứng xử với mọi người xung quanh của học sinh…

1.4.2 Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Nghiên cứu những vấn đề lí luận

liên quan đến giáo dục kĩ năng sống; kĩ năng giao tiếp ứng xử

1.4.3 Phương pháp điều tra: Tìm hiểu, đánh giá thực trạng của vấn đề

nghiên cứu, thu thập thông tin về kĩ năng giao tiếp, ứng xử của học sinh thôngqua bạn bè, gia đình, thầy cô giáo và các tổ chức Đoàn, Đội

1.4.4 Phương pháp thực nghiệm: Kiểm nghiệm hiệu quả và tính khả thi

các giải pháp đưa ra trong đề tài đối với lớp học

1.4.5 Phương pháp thống kê toán học: Nhằm xử lí số liệu và kết quả thu

được Ngoài ra, còn sử dụng một số phương pháp: đàm thoại, phương pháp tổngkết kinh nghiệm

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:

2.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN:

Để thực hiện mục tiêu Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa đất nước, hội nhậpvới các nước trên thế giới thì nguồn nhân lực phải là yếu tố hàng đầu Phát triểngiáo dục là nền tảng tạo nên nguồn nhân lực, là động lực thúc đẩy đất nước, làyếu tố cơ bản để phát triển xã hội Điều 35 Hiến pháp Nước Cộng hoà xã hội chủ

nghĩa Việt Nam có ghi: “Giáo dục và Đào tạo là quốc sách hàng đầu” Và Nghị quyết TW2 – Khoá VIII đã khẳng định: “Muốn tiến hành Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa thắng lợi phải phát triển mạnh Giáo dục và Đào tạo, phát huy nguồn lực con người, yếu tố cơ bản của sự phát triển nhanh và bền vững” Để

đáp ứng những nhu cầu đòi hỏi ngày càng cao của xã hội hiện đại thì người học

phải xác định được mục tiêu học đó là “ Học để biết, học để làm, học để cùng chung sống, học để khẳng định mình” Nhưng học để nâng cao kiến thức thôi thì

chưa đủ mà vấn đề đặt ra cho chúng ta hiện nay là làm thế nào để những chủnhân tương lai của đất nước có đủ trí, đủ tài, đủ đức, năng động, sáng tạo, tự tin

và bản lĩnh… Để đạt được những điều đó thì cần phải có một nền tảng thật vữngchắc Giáo dục Tiểu học là bậc học nền tảng trong hệ thống giáo dục phổ thông.Mục tiêu của bậc Tiểu học là “ Nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở banđầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ

và các kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học lên các bậc học tiếp theo” [2] Bởi

vậy ngay từ bậc Tiểu học, để đạt được những điều đó, ngoài việc đảm bảo yêucầu của Chuẩn kiến thức kĩ năng các môn học, năng lực và phẩm chất, giáo viêncần phải giúp cho học sinh có được những kĩ năng sống cơ bản để tạo tiền đềvững chắc cho học sinh trong những bậc học tiếp theo; giúp các em bước đầuxây dựng và phát triển năng lực cá nhân, tính năng động, tự tin sáng tạo và hìnhthành nhân cách con người Việt Nam một cách toàn diện trong một xã hội khôngngừng phát triển như hiện nay Nhiệm vụ nâng cao chất lượng giáo dục kĩ năng

sống, nhất là kĩ năng giao tiếp ứng xử cho học sinh trong tất cả các trường họchiện nay luôn được ngành Giáo dục và xã hội đặc biệt quan tâm, chú trọng

Kĩ năng giao tiếp là một trong những kĩ năng quan trọng của kĩ năng sống

mà các em cần phải có Vậy trước tiên ta cần hiểu: Giao tiếp là gì? “Giao tiếp là

quá trình hoạt động trao đổi thông tin giữa người nói và người nghe nhằm đạtđược mục đích nào đó Giao tiếp là sự truyền đạt điều muốn nói từ người nàysang người khác để đối tượng có thể hiểu những thông điệp truyền đi, Giao tiếp

là phương tiện để hiểu người khác và tác động đến người khác,…” [3] Vậy,

muốn giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có hiệu quả, trước tiên cần rèn cho các

em có kĩ năng giao tiếp tốt Nếu có kĩ năng giao tiếp tốt sẽ giúp các em học sinh

tự tin phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập cũng nhưtrong mọi hoạt động Để làm tốt được điều đó, giáo viên cần phải thường xuyêntăng cường rèn luyện cho học sinh kĩ năng giao tiếp Vì giao tiếp là nhu cầukhông thể thiếu của mỗi người chúng ta Nhờ có giao tiếp mà tất cả chúng ta cóthể chung sống hòa đồng trong một xã hội không ngừng phát triển như hiện nay.Đối với học sinh Tiểu học, giao tiếp giúp các em mạnh dạn trao đổi thông tintrong học tập, rèn luyện; chia sẻ niềm vui, nỗi buồn, động viên, an ủi lẫn nhau.Nhờ có giao tiếp các em trở nên gần gũi nhau hơn, tự tin bày tỏ thái độ và quanđiểm của bản thân với gia đình, bạn bè, thầy cô giáo và mọi người Để hoạt độnggiao tiếp của các em có hiệu quả hơn, song song với việc dạy giao tiếp cần dạy

cho học sinh biết ứng xử một cách thân thiện, cởi mở khi giao tiếp Vậy ứng xử

trong giao tiếp là gì? “Là làm thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi, lời nói

thích hợp trong quan hệ giao tiếp giữa người với người, giữa người với thiênnhiên Như vậy, ứng xử trong giao tiếp được hiểu là sự phản ứng của con ngườiđối với sự tác động của cá nhân, xã hội đến mình trong một tình huống cụ thể,

nhất định” [3] Giao tiếp ứng xử tốt sẽ giúp các em thỏa mãn nhu cầu bộc lộ thái

độ thân thiện, tự tin, cởi mở với bạn bè và mọi người xung quanh Để đạt đượcnhững điều đó, người giáo viên cần phải tổ chức các hoạt động giáo dục mộtcách linh hoạt, sáng tạo, tạo điều kiện tốt cho các em được làm việc hợp tác,quan sát, thảo luận trao đổi, thực hành giao tiếp ứng xử … Thông qua đó, rènluyện kĩ năng biết lắng nghe, chắt lọc ý, câu, từ để trình bày trôi chảy, mạch lạcvấn đề mà học sinh cần trao đổi giúp các em tránh khỏi những cảm giác tự ti, sợsệt, nhụt chí khi gặp một số vấn đề khó khăn trong cuộc sống hoặc mỗi khi các

em trả lời sai, làm chưa đúng một việc gì đó

2.2 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU:

Cũng như tất cả các trường học trong địa bàn huyện Thạch Thành, Ban giámhiệu trường Tiểu học Ngọc Trạo cũng đã và đang rất chú trọng đến việc chỉ đạorèn nề nếp và giáo dục kĩ năng sống cho học sinh ở các khối lớp, nhất là rèn cáchgiao tiếp ứng xử thân thiện, đúng mực cho học sinh trong toàn trường; giao tiếpứng xử giữa học sinh với học sinh, giữa học sinh với thầy cô giáo, giữa học sinhvới mọi người xung quanh,… Phong trào thi đua "Xây dựng trường học thânthiện, học sinh tích cực" được nhà trường đặc biệt quan tâm, bước đầu đem lạinhững hiệu quả tốt

Với đặc điểm là một xã miền núi, dân cư chủ yếu là dân tộc Mường, xãNgọc Trạo (huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa) cũng chịu ảnh hưởng không

nhỏ của hình thái giao tiếp trong thời kì mới Ngôn ngữ sử dụng giao tiếp bằnglời nói chủ yếu là tiếng mẹ đẻ (tiếng Mường) nên việc tiếp thu, chọn lọc, sử dụng

và sử dụng có hiệu quả từ ngữ, tiếng toàn dân trong giao tiếp chung hàng ngàycũng là một trong những khó khăn của người dân nơi đây

Đóng trên địa bàn xã, Trường Tiểu học Ngọc Trạo cũng như các trườngkhác trong huyện Thạch Thành, được sự quan tâm của chính quyền địa phương

và ngành Giáo dục, rất chú trọng đến việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ,giáo viên , nhân viên và học sinh trong toàn trường Năm học 2017-2018, nhàtrường có 17 cán bộ nhân viên, giáo viên (nay còn 15 đồng chí) và 3 giáo viênđặc thù dạy liên trường Trong đó, cán bộ quản lí và nhân viên: 3 đồng chí (naycòn 2); 100% giáo viên đạt trình độ chuẩn trở lên Đa số các đồng chí cán bộgiáo viên ở xa trường, như: Bỉm Sơn, TP Thanh Hóa,… Giáo viên trong trườngsống đoàn kết, thương yêu, giúp đỡ lẫn nhau cùng hoàn thành tốt nhiệm vụ đượcgiao 100% cán bộ giáo viên có phẩm chất đạo đức tốt, nghiêm túc thực hiện cácnội quy quy chế, bộ quy tắc ứng xử của đơn vị và ngành đề ra Phần lớn giáoviên có trách nhiệm trong công việc, tự tin trong giao tiếp Bên cạnh đó có một

số ít giáo viên vì hạn chế về ngôn ngữ và chưa biết cách truyền đạt cho ngườikhác hiểu vấn đề cần trao đổi nên thiếu tự tin khi trình bày ý kiến trước tập thểdẫn đến ngại phát biểu ý kiến xây dựng trong các cuộc họp

Trong quá trình giáo dục, đa số các thầy cô giáo đều thương yêu học sinhnhưng chưa biết thể hiện thái độ gần gũi, thân mật, điềm đạm với các em mộtcách thường xuyên Trong các giờ học, chưa thường xuyên đổi mới phương phápdạy học tạo cơ hội học tập hợp tác cho học sinh Trong quá trình dạy học, cũng

có những trường hợp đôi khi nóng nảy, không kìm chế được cảm xúc, đã buôngnhững lời nói kèm theo thái độ phản ứng thiếu tế nhị, điềm đạm với học sinh làmcác em có tâm lí lo sợ, thiếu tự tin dẫn đến sự tương tác giữa thầy-trò trong quátrình giáo dục bị hạn chế

VD: Mỗi khi có học sinh chưa nghiêm túc thực hiện nhiệm vụ học tập rèn

luyện, giáo viên đã xưng hô với học sinh là “tôi”, “anh, chị”, đôi lúc không kìmchế được đã buột miệng gọi “thằng tê, con tê”, hoặc cau có, quát mắng

Đối với học sinh trong toàn trường, đa số các em ngoan nhưng thiếu tự tintrong giao tiếp, chưa biết cách thể hiện thái độ giao tiếp tự nhiên, thân mật vớithầy cô, bạn bè và nhất là khi có khách đến, các em thiếu tự nhiên, khép nép; biếtchào khách nhưng nói nhỏ Khi nói chuyện với bạn bè, các em nói bằng tiếngMường pha tiếng chung, đôi khi xưng hô thiếu tế nhị như “thằng, con, hắn, ”

Đa số các em chưa biết hợp tác trong công việc được giao; chưa biết kìm chếcảm xúc; khi giao tiếp với thầy cô giáo và khách, thường nói thiếu chủ ngữ hoặc

vị ngữ,…

Đối với lớp chủ nhiệm, năm học 2017-2018, tôi được phân công chủ nhiệmlớp 5A với tổng số 19 em Trong đó, nam: 12 em, nữ: 7 em, dân tộc thiểu số: 13

em Học sinh có hoàn cảnh khó khăn: 2 em Các em cư trú rải rác ở 5 thôn trong

xã Một số thôn ở xa trường, đường xá đi lại khó khăn, các em thường phải nghỉhọc mỗi khi trời mưa to, ngập lụt vì không có ai đưa đón 100% học sinh thuộccon em gia đình thuần nông Cha mẹ các em không có nghề nghiệp ổn định.Trong lớp có đến một nửa số học sinh ở với ông bà, chú bác vì bố mẹ đi làm ăn

xa và có 2 trường hợp bố mẹ sống li thân Vì vậy nên phụ huynh không có điềukiện quan tâm chăm sóc các con Ở với ông bà, chú bác, vì thương con, thươngcháu nên thường nuông chiều các em, đôi khi ngại nói mỗi khi con cháu mắckhuyết điểm Ngược lại đối với những học sinh phải sống xa bố mẹ từ nhỏthường sống khép mình, ngại giao tiếp, ngại bày tỏ ý kiến của bản thân Đối vớinhững em được ông bà nuông chiều thái quá, đa số các em có cá tính mạnh mẽ,hiếu thắng, chưa biết nhường nhịn bạn bè, thiếu sự hợp tác với nhau, thường chorằng mình phải là nhất Một số em nói năng thiếu chủ ngữ, vị ngữ, trả lời chắpcâu, Dùng từ ngữ xưng hô chưa đúng ngôi thứ và chưa đúng với các đối tượngđược giao tiếp Trong giờ học, các em ngại phát biểu ý kiến hoặc trình bày ýkiến chưa mạch lạc, rõ ràng; trả lời câu hỏi thiếu trôi chảy; nói trống không vớithầy giáo, cô giáo; xưng hô với bạn bè thiếu tế nhị, đôi khi còn nói bậy Trongtiếp xúc hàng ngày với nhau, một bộ phận không nhỏ học sinh cư xử với nhauchưa đúng; chỉ cần một bất hòa nho nhỏ, cũng có thể dẫn đến giận dỗi nhau; Đa

số các em chưa biết lắng nghe bạn nói một cách nghiêm túc Nhìn chung, dù ởvới bố mẹ hay ông bà, chú bác thì các em cũng chủ yếu được quan tâm về chế độ

ăn uống, học các môn văn hóa, ít được để ý chỉ bảo đến kĩ năng sống, kĩ nănggiao tiếp, nếu có chăng cũng chỉ dặn dò sơ sơ, hời hợt chứ chưa được rèn luyệnthường xuyên mỗi ngày

Từ những thực trạng trên, Để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, ngay từđầu năm học, sau khi ổn định tổ chức lớp học, tôi đã tiến hành khảo sát thựctrạng về chất lượng giao tiếp ứng xử đối với 19 học sinh trong lớp 5A để tìm ranguyên nhân và giải pháp giúp cho quá trình giáo dục đạt hiệu quả tốt hơn

Nội dung khảo sát: Kết hợp giữa việc theo dõi thường xuyên qua các tiết

học về cách trả lời câu hỏi, giao tiếp, phẩm chất đạo đức, hành vi ứng xử, cácmối quan hệ với bạn bè, thầy cô giáo và với mọi người xung quanh của học sinhkết hợp với việc tham khảo ý kiến của phụ huynh học sinh, thầy Tổng phụ tháchđội Thiếu niên của trường, các thầy cô giáo bộ môn và tập thể học sinh các khốilớp; sổ theo dõi của đội cờ đỏ về các biểu hiện, thái độ ứng xử của học sinh lớp5A Sau khi điều tra kĩ năng giao tiếp, ứng xử của 19 em học sinh lớp 5A, tôi đãthu được kết quả như sau:

Ứng xử thânthiện; biết biểu

lộ được cảm xúc

và hợp tác vớibạn bè, thầy cô

Ứng xử thiếu tếnhị với bạn.Chưa biết thểhiện thái độ hợptác với thầy côgiáo và các bạn

nâng cao chất lượng kĩ năng giao tiếp ứng xử cho học sinh lớp 5A nói riêng vàhọc sinh lớp 5 trường tiểu học Ngọc Trạo nói chung.

2.2.1 Nguyên nhân dẫn đến thực trạng:

2.2.1.1: Nguyên nhân khách quan: Địa bàn rộng, địa hình phức tạp, đời

sống, trình độ nhận thức của phần lớn nhân dân chưa cao và không đồng đềugiữa các thôn nên đa số phụ huynh chưa thực sự hiểu tầm quan trọng của giaotiếp ứng xử dẫn đến chưa có sự quan tâm đến việc giáo dục kĩ năng giao tiếp ứng

xử cho con em mình trong cuộc sống hàng ngày; chưa làm tốt công tác kết hợp

nhà trường, gia đình và xã hội trong việc giáo dục học sinh Việc học tập, rèn

luyện của học sinh được phó thác cho thầy cô “ trăm sự nhờ thầy, cô”

Thói quen giao tiếp tự nhiên bằng tiếng mẹ đẻ (tiếng Mường) ở nhà củanhững người thân trong gia đình học sinh với nhau chưa đúng cũng ảnh hưởngrất lớn đến kĩ năng giao tiếp của các em

2.2.1.2: Nguyên nhân chủ quan:

- Thứ nhất: các em chưa thực sự được thầy cô giáo thường xuyên gần gũi,

động viên, an ủi thân mật khi mắc khuyết điểm làm cho các em luôn có cảm giác

tự ti, sợ sệt dẫn đến việc các em thiếu tự tin trong giao tiếp

- Thứ hai: Giáo viên chủ nhiệm chưa thực sự chú trọng sắp xếp thời gian,

kế hoạch rèn luyện kĩ năng giao tiếp, dạy cách ứng xử cho các em thông qua cáctiết học một cách khoa học và chưa biết cách kích thích hứng thú giao tiếp tựnhiên, đúng mực cho các em

- Thứ ba: Trong các giờ dạy hàng ngày trên lớp, giáo viên chưa thường

xuyên đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực tạo điều kiện cho các

em học tập hợp tác Đa số giáo viên chỉ nặng về truyền tải kiến thức của bài họccho học sinh theo yêu cầu của Chuẩn kiến thức-kĩ năng, ít chú trọng đến rèn

cách trả lời trôi chảy, mạch lạc, thành câu, rõ ý và dạy cách chú ý lắng nghe, cách trình bày ý kiến, chia sẻ, nhận xét cho các em.

- Thứ tư: Phần lớn, các em giao tiếp ứng xử theo thói quen cảm tính bột

phát chưa biết bày tỏ thái độ, chưa biết tự kìm chế cảm xúc của bản thân với bạn

bè đúng mực; chưa biết quan tâm chú trọng đến thái độ, cảm xúc của bạn (hoặcngười được giao tiếp) Khi ứng xử với bạn, các em chưa biết đặt mình vào vị trícủa bạn để thể hiện thái độ ứng xử phù hợp, đúng mực

- Thứ năm: Một số phụ huynh chưa thấy rõ được tầm quan trọng thực sự

của việc rèn luyện kĩ năng giao tiếp ứng xử cho con em mình nên chưa quan tâmđúng mức đến việc rèn luyện, uốn nắn cách giao tiếp, hành vi ứng xử cho các emmột cách thường xuyên, khoa học Đó cũng là một nguyên nhân gây cản trở đếnviệc giáo dục các em ở trường, ở lớp

2.3 CÁC BIỆN PHÁP SỬ DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

Từ những nguyên nhân trên, để rèn kĩ năng giao tiếp ứng xử cho học sinh

có hiệu quả hơn, Trong mỗi tiết học, ngoài việc đảm bảo mục tiêu của bài dạytheo Chuẩn kiến thức kĩ năng môn học, vận dụng tính tích hợp trong các mônhọc có hiệu quả hơn, trong các giờ học, tôi luôn lồng ghép giữa dạy kiến thứcvới việc rèn kĩ năng giao tiếp ứng xử cho học sinh một cách linh hoạt, tự nhiên,hài hòa, không gò bó, gượng ép thông qua các hoạt động học tập và rèn luyện

trong và ngoài giờ lên lớp…Để thuận lợi cho quá trình nghiên cứu, áp dụng củamình, tôi đã phân thành các giải pháp sau:

2.3.1 Giải pháp 1: Rèn cho học sinh tự tin trong giao tiếp:

- Thông qua các tiết học trên lớp: Trong quá trình học tập và rèn luyện,

tôi phân đều khả năng giao tiếp ứng xử của các em vào các nhóm với những khảnăng và lợi thế riêng của mỗi em như trong mỗi nhóm có cả những em học tốt,

có khả năng trình bày trôi chảy, mạnh dạn, tự tin, hoạt ngôn và có cả những emnhút nhát, học chậm, hạn chế về khả năng giao tiếp ứng xử để các em giúp đỡnhau cùng hoàn thành nhiệm vụ được giao Đây là cơ hội để các em chủ độngđưa ra ý kiến, sự thuyết phục của bản thân với bạn bè trong nhóm và tạo điềukiện cho các em trao đổi, kèm cặp, học hỏi, giúp nhau cùng tiến bộ, Thườngxuyên, liên tục trong các giờ học, các em được đưa ra các lí lẽ để thuyết phụcbạn bè trước nhóm sẽ giúp các em tự tin hơn, hiệu quả học tập tốt hơn “Họcthày không tày học bạn” Trong cùng một nhóm, học sinh nhút nhát học đượctính mạnh dạn, tự tin và cách ứng xử đúng đắn, cởi mở, tế nhị của những bạn nổitrội trong nhóm và ngược lại, những em mạnh mẽ, tự tin sẽ giúp các bạn nhútnhát trở nên mạnh mẽ hơn qua các hoạt động của nhóm mình

Để giúp các em tự tin, mạnh dạn phát biểu ý kiến trước lớp, trong các câuhỏi tìm hiểu bài, những em học chậm, thiếu tự tin, tôi ưu tiên trả lời những câuhỏi ở mức 1(Mức nhận biết, nhắc lại kiến thức, kĩ năng đã học) Những em họctốt hơn nhưng ngại phát biểu trước lớp, tùy theo khả năng của mỗi em, tôi khích

lệ các em trả lời các câu hỏi ở các mức hai, ba hoặc bốn Nếu trường hợp các emvẫn không trả lời được thì có những gợi ý gợi mở để các em dễ dàng nhận biết

và trả lời được câu hỏi, sau đó cả lớp cùng khen ngợi

VD: Trong giờ học phân môn Tập đọc-tuần 21-bài Trí dũng song toàn:

Câu hỏi dành khích lệ học sinh chậm, thiếu tự tin: (Em hãy nhắc lại nội dung

cuộc đối đáp giữa ông Giang Văn Minh với đại thần nhà Minh.); câu hỏi cho học sinh còn lại như: Em hãy cho biết Sứ thần Giang Văn Minh làm cách nào để vua nhà Minh bãi bỏ lệ góp giỗ Liễu Thăng?; Vì sao vua nhà Minh sai người ám hại ông Giang Văn Minh?; Vì sao có thể nói ông Giang Văn Minh là người trí dũng song toàn?; Em hãy nêu ý nghĩa của bài đọc?

Trong hoạt động nhóm, tôi động viên các em trong nhóm lần lượt thay nhaulàm nhóm trưởng đại diện trình bày kết quả thảo luận của nhóm mình

VD: Giờ học này, em A làm tổ trưởng của nhóm, giờ học khác em B thay

em A làm tổ trưởng

Trong các giờ học, tôi luôn khích lệ các em mạnh dạn giơ tay phát biểu ýkiến xây dựng bài Nếu các em trả lời đúng, được khen ngợi, khích lệ các emphát huy nhưng nếu các em trình bày sai, tuyệt đối không được thể hiện phảnứng khó chịu mà luôn giữ thái độ nhẹ nhàng động viên học sinh để các em khỏi

bị mất bình tĩnh, dẫn đến tự ti, sợ sệt không dám phát biểu ý kiến trong nhữnglần sau đó

- Thông qua các hoạt động ngoại khóa:

Để các em có được kĩ năng giao tiếp tốt, Việc làm đầu tiên là phải giúp các

em có được phẩm chất tự tin trước thầy cô giáo, tập thể lớp và trước đám đông.Bởi vậy nên tôi thường kết hợp với nhà trường, Đoàn, Đội tổ chức cho các em

tham gia các buổi hoạt động ngoại khóa như tham quan dã ngoại, giao lưu Câulạc bộ Thể thao, Câu lạc bộ Năng khiếu,…Qua các hoạt động này không nhữnggiúp học sinh rèn luyện về thể chất, nhanh nhẹn, năng động, tự tin mà còn tạocho các em cơ hội phát huy năng lực của bản thân Các em biết đoàn kết, yêuthương, tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau

Giúp học sinh mạnh mẽ, tự tin trước đám đông, tạo cơ hội để những emnhút nhát, tự ti đưa ra ý kiến của mình với bạn bè Tôi luôn hướng các em dùngnhững từ ngữ thể hiện sự thân thiện, cởi mở để thuyết phục bạn bè Đối với hoạtđộng này, tôi chỉ gợi ý, hướng dẫn để các em nói một cách tự nhiên trong giaotiếp ứng xử bình thường, không mang tính gò bó, áp đặt theo một khuôn mẫunào

VD: Tổ chức cho học sinh đến thăm gia đình bạn cùng lớp có hoàn cảnh

khó khăn; thăm và trao quà cho học sinh trong lớp có sự tiến bộ trong học tập.Khi đến nhà bạn, các em biết nói lời thăm hỏi một cách tự nhiên và không ngạikhi trao quà cho bạn như: “Đây là món quà nhỏ cả lớp tặng bạn Bạn hãy cốgắng lên, cả lớp chúng mình luôn bên bạn!…”

Tham gia lễ kỉ niệm Ngày thành lập Chiến khu Ngọc Trạo, buổi hoạt độngngoại khóa Thắp sáng ước mơ do Xã đoàn tổ chức, cùng với học sinh các trường

giúp các em mạnh dạn trước đám đông,… (có hình ảnh kèm theo phần phụ lục).

- Thông qua các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp:

Ngoài việc động viên các em tham gia các hoạt động ngoại khóa, tôi cũngkết hợp với Đội TNTPHCM tổ chức cho các em tham gia các hoạt động giáo dụcngoài giờ lên lớp vào các dịp lễ trong năm học như hoạt động Giao lưu văn nghệ,thi Kể chuyện (20-11); dọn vệ sinh khu Nghĩa trang liệt sĩ, thăm viếng khu Ditích Lịch sử Chiến khu Ngọc Trạo (19-9), nghe kể chuyện về anh bộ đội Cụ Hồ,

Thắp sáng ước mơ, ” (có hình ảnh kèm theo phần phụ lục) Thông qua hoạt

động này, phát triển sự hiểu biết của học sinh, làm phong phú thêm vốn tri thứccủa các em, hình thành phát triển ở các em những kĩ năng cơ bản ban đầu, phùhợp với lứa tuổi như kĩ năng giao tiếp, kĩ năng tham gia các hoạt động tập thể, kĩnăng nhận thức, củng cố lòng tự hào về truyền thống quê hương

VD: Tổ chức cho học sinh tham gia tập văn nghệ giao lưu chào mừng Ngày

nhà giáo Việt Nam, kỉ niệm Ngày thành lập Chiến khu Ngọc Trạo giúp các emmạnh dạn thể hiện khả năng ca hát của mình trước đám đông,…

- Thông qua sinh hoạt 15 phút đầu giờ và giờ ra chơi:

Để giúp học sinh tự tin trong giao tiếp, tôi tranh thủ mọi thời gian trống củabản thân để thường xuyên gần gũi, quan tâm đến tâm tư, nguyện vọng của các

em Trong những giờ ra chơi, nếu không có việc gì cần thiết, tôi ít xuống vănphòng, thường nán lại trên lớp để cùng trò chuyện, hỏi thăm, tìm hiểu điều kiện,hoàn cảnh của mỗi em; tôi thường kể cho các em nghe những câu chuyện về tìnhbạn, về cách ứng xử văn hóa của các bạn trong truyện, các em tự nhận biết vềtính cách và cách ứng xử đúng, sai của mỗi nhân vật trong câu chuyện Từ đócác em kể về những ước mơ, nguyện vọng hay những tâm sự đời thường củamình một cách tự nhiên cho cô và các bạn cùng nghe Việc làm này giúp họcsinh cảm thấy tự tin, thoải mái hơn khi tiếp xúc với thầy giáo, cô giáo và bạn bè

VD: những câu hỏi tìm hiểu tâm tư nguyện vọng của các em như: Trong gia

đình em có mấy người? Bố mẹ em làm nghề gì? Em sẽ làm gì để bố mẹ vui?Lớn lên em thích làm nghề gì, vì sao?…

Khi trò chuyện, tâm sự cởi mở với học sinh như vậy, các em sẽ cảm thấy tựtin và mạnh dạn hơn, xóa bỏ được cảm giác ngại giao tiếp với cô giáo Dần dần,các em tự nhiên trao đổi những vấn đề chưa hiểu của mình với thầy, cô giáo vàbạn bè trong học tập và rèn luyện hàng ngày

Việc làm này được lặp đi, lặp lại một cách thường xuyên liên tục trong quátrình giảng dạy đã giúp các em cảm thấy tự tin và chủ động hơn trong giao tiếp.Các em chủ động tương tác với thầy cô và hợp tác với bạn bè một cách tích cực,hiệu quả hơn trong quá trình học tập và rèn luyện

VD: Trong giờ học Toán, tuần 27-bài Thời gian Sau khi hướng dẫn học

sinh rút ra công thức tính thời gian: t = s : v, có học sinh không hiểu khi làm bàitập đã mạnh dạn giơ tay xin hỏi “Thưa cô, em chưa hiểu bài tập 3 ạ !” Khi đó

em ngồi cùng bàn đã giúp bạn hiểu cách tính và đã tự tìm được thời gian máybay bay là: 2150 : 860 = 2,5 (giờ); Đổi 2,5 giờ = 2 giờ 30 phút; Thời gian máybay đến nơi là: lấy thời gian máy bay khởi hành + thời gian máy bay bay (8 giờ

40 phút + 2 giờ 30 phút = 10 giờ 70 phút Đổi 10 giờ 70 phút = 11 giờ 10 phút.( Những trường hợp này trước đây không hiểu bài chỉ ngồi im lặng, không dámhỏi cô hoặc hỏi bạn vì tự ti)

2.3.2 Giải pháp 2: Rèn cho học sinh trả lời mạch lạc, trôi chảy:

- Thông qua các tiết học trên lớp: Trong các giờ học, rèn cho học sinh nói

to, rõ ràng khi trả lời các câu hỏi của cô giáo, thầy giáo; rèn cho các em nói, viếtthành câu, đủ và rõ ý, biết dùng các từ ngữ phù hợp khi nói, viết, không nói chắpcâu hỏi của cô… ; hướng dẫn học sinh vận dụng vốn từ ngữ đã học để trình bày

ý kiến một cách trôi chảy, rõ ràng, mạch lạc, dễ hiểu; nói ngắn gọn, không nênlặp từ nhiều lần khi nói cũng như khi phát biểu ý kiến trong nhóm hoặc trước lớp

và duy trì một cách liên tục trong các giờ học sẽ giúp các em dần dần cải thiệnđược kĩ năng giao tiếp của bản thân một cách hiệu quả hơn Thông qua các tròchơi sắm vai, Hướng dẫn viên du lịch, tôi luôn hướng dẫn các em thuyết trình,thuyết minh và sắm vai nhân vật một cách tự nhiên Trong quá trình học tập, tôiluôn khích lệ học sinh thi đua trình bày miệng một cách lưu loát, tự tin, nói to, rõràng, trình bày trôi chảy Nếu các em trình bày ấp úng, tôi hướng dẫn các emtrình bày ý kiến có logich, ngắn gọn, xúc tích; trả lời đúng trọng tâm câu hỏi,không lặp từ ngữ nhiều lần và chú ý thể hiện được thái độ biểu cảm cũng nhưngữ điệu khi nói

VD: Trước khi trả lời câu hỏi, em cần suy nghĩ lựa chọn ý, câu, từ ngữ phù

hợp rồi sắp xếp ý nào nói trước, ý nào nói sau

Sau mỗi lần học sinh phát biểu ý kiến, cho các em khác nhận xét Để các

em trả lời đúng trọng tâm, trôi chảy, mạch lạc, tôi thường định hướng cho các

em sắp xếp trả lời các ý như: bạn đã trả lời đúng trọng tâm câu hỏi chưa? Bạn đãnói to, trình bày rõ ràng chưa? Bạn đã trả lời thành câu, rõ ý chưa? Bạn có cònnói chắp câu hỏi của cô không? Bạn có dùng từ ngữ lặp lại nhiều lần trong khiphát biểu ý kiến không?