Một số biện pháp nâng cao hiệu quả nội dung dạy học lịch sử lớp 5 ở trường tiểu học theo định hướng phát triển năng lực

Ngay sau khicông văn của Bộ GD-ĐT được ban hành, các nhà trường đã tăng cường tậphuấn, hướng dẫn giáo viên về hình thức, phương pháp, kỹ thuật dạy học tíchcực; xây dựng kế hoạch bài h

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GD&ĐT CẨM THỦY

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ

NỘI DUNG DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 5

Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC CẨM VÂN THEO ĐỊNH HƯỚNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

Người thực hiện: Nguyễn Thị Lan Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Cẩm Vân SKKN thuộc môn: Lịch sử

MỤC LỤC TRANG

2 Mục đích nghiên cứu: 2

3 Đối tượng nghiên cứu: 2

4 Phương pháp nghiên cứu.: 2

1 Khái niệm năng lực và dạy học theo định hướng phát triển năng lực:

II THỰC TRẠNG CỦA VIỆC DẠY- HỌC LỊCH SỬ ……… 5

1 GV phải nắm vững nội dung và mục tiêu dạy học ……… 5

2 Trong dạy học Lịch sử tập trung những giá trị cốt lõi, ……… 7

3 Xác định năng lực cần rèn cho học sinh qua từng bài học cụ thể:… 7

4 Quan tâm các vấn đề thực tiễn, phát triển năng lực hoc sinh:…… 15

5 Sử dụng các hình thức, phương pháp dạy học nhằm tích cực ………… 15

6 Tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động trải nghiệm:……… 16

7 Tăng cường sử dụng các kỹ thuật dạy học theo định hướng phát triển

từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạtđộng xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học” Ở các trường phổ thông nóichung và bậc tiểu học nói riêng đang có bước chuyển từ chương trình giáo dụctiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của học sinh, nghĩa là từ chỗ quan tâmtới việc học sinh học được gì đến chỗ quan tâm tới việc học sinh vận dụng đượccái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, giáo viên phải thực hiện chuyển

từ phương pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cáchvận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất chohọc sinh Để làm được điều đó, giáo viên cần tổ chức dạy học linh hoạt để họcsinh vừa được trang bị đủ kiến thức kỹ năng cơ bản, đồng thời vừa hình thành vàphát triển năng lực hợp tác, năng lực tự học giải quyết vấn đề Cách làm này cóthể được coi là dạy học theo hướng phát triển năng lực cho học sinh

Xuất phát từ tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày 3/10/2017, BộGiáo dục và Đào tạo đã ban hành công văn số 4612/BGDĐT-GDTrH về “Hướngdẫn thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theo định hướng pháttriển năng lực và phẩm chất học sinh từ năm học 2017-2018” Ngay sau khicông văn của Bộ GD-ĐT được ban hành, các nhà trường đã tăng cường tậphuấn, hướng dẫn giáo viên về hình thức, phương pháp, kỹ thuật dạy học tíchcực; xây dựng kế hoạch bài học theo hướng tăng cường, phát huy tính chủ động,tích cực, tự học của học sinh thông qua việc thiết kế tiến trình dạy học thành cáchoạt động học để thực hiện cả ở trên lớp và ngoài lớp học

Theo đó, để thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theođịnh hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh đúng như tinh thần chỉđạo của Bộ, nhiều giáo viên trong các nhà trường tiểu học hiện nay đã và đanglựa chọn các chủ đề, rà soát nội dung các bài học trong sách giáo khoa tươngứng với chủ đề đó để sắp xếp lại thành một số bài học tích hợp của từng mônhọc; từ đó, xây dựng kế hoạch giáo dục cho từng môn học, hoạt động giáo dụctheo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất học sinh phù hợp với điều kiệnthực tế của nhà trường Tuy nhiên việc làm này đang còn gặp rất nhiều khó khăn

vì nó phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như năng lực giáo viên, điều kiện cơ sở vậtchất của nhà trường Và phần đông giáo viên tiểu học chỉ mới quan tâm đến cácmôn học như Toán, Tiếng Việt (được coi là môn học chính), các môn còn lại

chưa thực sự quan tâm Trong đó, môn Lịch sử được xem là môn học khó, khôkhan Chính vì vậy mà trong quá trình dạy học Lịch sử ở tiểu học nhiều giáoviên còn coi nhẹ việc hình thành năng lực tái hiện các sự kiện, hiện tượng, nhânvật lịch sử cho học sinh.

Là một giáo viên dạy lớp 5 và là Tổ trưởng tổ chuyên môn, tôi luôn bănkhoăn, trăn trở: Làm thế nào để phát huy năng lực cho học sinh trong dạy - họclịch sử ? Từ thực tiễn quá trình dạy học tôi đã quan tâm đến việc “từng bướccấu trúc nội dung, kế hoạch dạy học các môn học, hoạt động giáo dục; phươngpháp, hình thức tổ chức dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập, rèn luyệncủa học sinh theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất học sinh”[6] theoyêu cầu và hướng dẫn của Bộ GD&ĐT Từ đó khái quát những việc làm củamình thành “Một số biện pháp nâng cao hiệu quả nội dung dạy học lịch sử lớp

5 theo định hướng phát triển năng lực học sinh” để giúp học sinh nắm vữngnhững tri thức lịch sử, hình thành kĩ năng, kĩ xảo và bồi dưỡng phẩm chất đạođức hình thành nhân cách cho các em, góp phần vào việc đổi mới phương phápdạy học theo chủ đề định hướng phát triển năng lực cho học sinh

3 Đối tượng nghiên cứu

Trong phạm vi đề tài này, như tên gọi của nó, tôi tập trung nghiên cứu cácvấn đề lí luận về nội dung dạy học theo định hướng phát triển năng lực để vậndụng vào việc dạy – học lịch sử

4 Phương pháp nghiên cứu

1 Phương pháp điều tra:

- Mục đích để tìm hiểu các nội dung dạy học của giáo viên; tìm hiểu tínhtích cực nhận thức của học sinh

2 Phương pháp thực nghiệm:

- Dạy thực nghiệm tại lớp 5A, 5B để đối chiếu kiểm nghiệm, đánh giáhiệu quả nghiên cứu

3 Phương pháp trực quan:

- Tìm hiểu nội dung sách giáo khoa, sách giáo viên, vở bài tập…

- Trao đổi với giáo viên – học sinh để tìm hiểu thực trạng dạy – học mônLịch sử lớp 5

B PHẦN NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÍ LUẬN

1.Khái niệm năng lực và dạy học theo định hướng phát triển năng lực 1.1 Khái niệm năng lực

Theo từ điển Tiếng Việt: Năng lực là khả năng, điều kiện chủ quan hoặc

tự nhiên sẵn có để thực hiện một hoạt động nào đó Hoặc: Năng lực là khả nănghuy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng để thực hiện thành công một loạicông việc trong một bối cảnh nhất định Năng lực gồm có năng lực chung vànăng lực đặc thù Năng lực chung là năng lực cơ bản cần thiết mà bất cứ ngườinào cũng cần phải có để sống và học tập, làm việc Năng lực đặc thù thể hiệntrên từng lĩnh vực khác nhau như năng lực đặc thù môn học là năng lực đượchình thành và phát triển do đặc điểm của môn học đó tạo nên

1.2 Dạy học theo định hướng phát triển năng lực

Các nhà lí luận và phương pháp học cho rằng:

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực là phương pháp tích tụ dầndần các yếu tố của phẩm chất và năng lực người học để chuyển hóa và góp phầncho việc hình thành, phát triển nhân cách

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học được xem nhưmột nội dung giáo dục, một phương pháp giáo dục như phương pháp dạy họcnêu vấn đề, phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh Điểm

khác nhau giữa các phương pháp là ở chỗ dạy học phát triển năng lực người học

có yêu cầu cao hơn, mức độ khó hơn, nhấn mạnh vai trò của người học với tư

Về phương pháp: Giáo viên chủ yếu là người tổ chức hỗ trợ HS tự lực vàtích cực lĩnh hội tri thức Chú trọng khả năng giải quyết vấn đề, khả năng giaotiếp Chú trọng sử dụng các quan điểm phương pháp dạy học tích cực, cácphương pháp dạy học thực nghiệm thực hành…

Về hình thức dạy học: Tổ chức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xãhội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học, trải nghiệm sáng tạo, đẩy mạnh ứng dụngcông nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học [9]

Kết quả học sinh với vai trò chủ thể đạt được là các chuẩn kiến thức, kĩnăng của chương trình đã được Bộ giáo dục quy định, trong đó chú trọng đếnkhả năng vận dụng kiến thức để giải quyết các tình huống thực tiễn và kết quảnày có tính đến sự tiến bộ, thái độ trong quá trình học tập Nói một cách khác

kết quả học tập của học sinh đạt được là “bốn H”: Học để biết- Học để làm- Họcđể cùng chung sống và học để tự khẳng định.

Dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ý tích cực hoá

HS về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắnvới những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn hoạt động trítuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổimới quan hệ GV- HS theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triểnnăng lực xã hội Bên cạnh việc học tập những tri thức và kỹ năng riêng lẻ củacác môn học chuyên môn cần bổ sung các chủ đề học tập phức hợp nhằm pháttriển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp

2 Phân loại năng lực

2.1 Năng lực chung

Năng lực chung là những năng lực cơ bản, thiết yếu hoặc cốt lõi, làm nềntảng cho mọi hoạt động của con người trong cuộc sống và lao động nghề nghiệpnhư: năng lực nhận thức, năng lực trí tuệ, năng lực về ngôn ngữ và tính toán;năng lực giao tiếp, năng lực vận động… Các năng lực này được hình thành vàphát triển dựa trên bản năng di truyền của con người, quá trình giáo dục và trảinghiệm trong cuộc sống; đáp ứng yêu cầu của nhiều loại hình hoạt động khácnhau

2.2.Năng lực chuyên biệt

Năng lực chuyên biệt là những năng lực được hình thành và phát triển trên

cơ sở các năng lực chung theo định hướng chuyên sâu, riêng biệt

Năng lực chuyên biệt của môn Lịch sử được hình thành trên cơ sở nhữngnăng lực chung, kết hợp với đặc thù môn Lịch sử và chương trình giáo dục phổthông

Năng lực chuyên biệt cần hình thành và phát triển cho học sinh trong mônLịch sử ở cấp Tiểu học là:Năng lực tái hiện sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịchsử; năng lực nhận thức xã hội;năng lực thực hành và vận dụng (Năng lựcphương pháp học tập bộ môn); năng lực nhận xét, đánh giá rút ra bài học lịch sử

từ những sự kiện, hiện tượng, vấn đề, nhân vật lịch sử; năng lực vận dụng, liên

hệ kiến thức lịch sử đã học vào giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra

Dạy học theo định hướng hình thành và phát triển năng lực người họckhông chỉ chú trọng phát triển các năng lực chung, cốt lõi mà còn chú trọng pháttriển cả năng lực chuyên biệt (môn học) Do đó trong dạy học lịch sử theo địnhhướng phát triển năng lực cũng vậy , điều quan trọng nhất là giúp học sinh hìnhthành và phát triển các năng lực chung và năng lực chuyên biệt của bộ môn Lịch

sử Để làm được điều đó đòi hỏi người giáo viên trong quá trình dạy học cần tăngcường gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, ứng dụng trong thực tiễn.Tăng cường việc học tập theo nhóm, cộng tác, chia sẻ nhằm phát triển nhómnăng lực xã hội

II THỰC TRẠNG CỦA VIỆC DẠY- HỌC LỊCH SỬ HIỆN NAY

Việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trườngtiểu học nói chung và Trường Tiểu học Cẩm Vân nói riêng hiện nay hết sứcđược quan tâm từ việc chỉ đạo của nhà trường đến đổi mới phương pháp dạy họccủa giáo viên.Tuy nhiên qua tìm hiểu , dự giờ và trao đổi với đồng nghiệp, tôinhận thấy số giáo viên thường xuyên chủ động, sáng tạo trong việc phối hợp cácphương pháp dạy- học cũng như sử dụng các phương pháp dạy- học phát huynăng lực học sinh chưa nhiều Dạy học vẫn nặng về truyền thụ kiến thức líthuyết Chưa tập trung cải tiến nội dung, phương pháp giảng dạy Tình trạng

"dạy chay", bắt học thuộc lòng một cách máy móc vẫn là tình trạng phổ biến

Việc rèn luyện kỹ năng sống, kỹ năng giải quyết các tình huống thực tiễnchưa thực sự được quan tâm Nhiều giáo viên còn gặp khó khăn trong việc dạyhọc theo định hướng phát triển năng lực học sinh Ngoài ra, bên cạnh đó vẫn cònmột số giáo viên chưa thực sự hiểu sâu về phương pháp dạy học và kiến thứccòn lệ thuộc vào sách giáo khoa, tức là chưa làm chủ được kiến thức dẫn đếngiờ học khô khan nhàm chán và nặng nề Tình trạng này đã làm mất đi tính hấpdẫn của môn lịch sử Hơn nữa, do tư tưởng coi môn lịch sử là “môn phụ”, nênnhiều học sinh không thích học lịch sử, chưa thực sự chú ý, quan tâm nhiều đếnmôn này Nhiều em còn “mơ hồ” về lịch sử dân tộc Những sự kiện quan trọngtrong lịch sử dân tộc nhiều học sinh không biết và không hiểu Các em còn thiếucác kỹ năng cơ bản của bộ môn và năng lực vận dụng liên hệ kiến thức lịch sử

đã học để giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra là rất hạn chế

Từ thực trạng việc dạy học sử nói trên thì việc tổ chức cho học sinh họctập theo định hướng phát triển năng lực là vô cùng cần thiết.Qua đó phát huyđược sự chủ động, sáng tạo của học sinh trong học tập, hình thành và phát triểncác năng lực cho học sinh: tái hiện, thực hành bộ môn, nhận xét, vận dụng liên

hệ kiến thức Như vậy, các em không chỉ biết, hiểu sâu sắc kiến thức mà cònvận dụng tốt những điều đã học để giải quyết các vấn đề trong thực tiễn

III MỘT SỐ BIỆN PHÁP CỤ THỂ

1 Giáo viên phải nắm vững nội dung và mục tiêu dạy học của phân môn lịch sử lớp 5 để thiết kế các hoạt động dạy học phù hợp với năng lực chung của cả lớp và năng lực của từng học sinh.

Cũng như các môn học khác, khi dạy học phân môn lịch sử giáo viên phảinắm vững nội dung và mục tiêu môn học Vì khi đã nắm vững nội dung và mụctiêu môn học, giáo viên sẽ dễ dàng thiết kế các hoạt động dạy học phù hợp giúphọc sinh nắm kiến thức một cách vững chắc qua đó phát triển năng lực cho họcsinh Do đó, để dạy tốt phân môn lịch sử theo định hướng phát triển năng lựchọc việc đầu tiên tôi làm đó là nắm vững nội dung và mục tiêu môn lịch sử:

* Về nội dung bao gồm các chủ đề: một số sự kiện, hiện tượng , nhân vậtlịch sử Việt Nam từ khi thực dân Pháp xâm lược nước ta năm 1858 đến nay:

- Hơn tám mươi năm chống thực dân Pháp xâm lược và đô hộ (1858 –1945) gồm 11 bài (gồm cả bài ôn tập): Bình Tây Đại nguyên soái; Trương Định;Nguyễn Trường Tộ mong muốn canh tân đất nước; Cuộc phản công ở kinhthành Huế; Xã hội Việt Nam cuối thế kỉ XIX; Phan Bội Châu và phong tràoĐông du; Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước; Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời;

Xô viết Nghệ - Tĩnh; Cách mạng mùa thu; Bác Hồ đọc tuyên ngôn độc lập vàbài ôn tập

- Bảo vệ chính quyền non trẻ, trường kì kháng chiến chống thực dân Pháp(1945 – 1954) gồm 7 bài : Vượt qua tình thế hiểm nghèo; “Thà hy sinh tất cảchứ nhất định không chịu mất nước”; Thu – đông 1947; Việt Bắc “ mồ chôngiặc Pháp”; Chiến thắng Biên giới thu - đông 1950; Hậu phương những nămsau chiến dich Biên giới; Chiến tháng lịch sử Điện Biên Phủ; Ôn tập

- Xây dựng CNXH ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất đất nước (1954 –1975) gồm 8 bài : Nước nhà bị chia cắt; Bến Tre đồng khởi; Nhà máy hiện đạiđầu tiên của nước ta; Đường Trường Sơn; Sấm sét đêm giao thừa; Chiến thắng “Điện Biên Phủ trên không”; Lễ kí Hiệp định Pa-ri; Tiến vào Dinh Độc Lập

- Giai đoạn xây dựng chủ nghĩa xã hội trong cả nước (Từ năm 1975 đếnnay) gồm 3 bài: Hoàn thành thống nhất đất nước; dựng nhà máy Thủy điện HòaBình; Ôn tập

*Về mục tiêu của phân môn lịch sử:

- Cung cấp kiến thức về các sự kiện, nhân vật, lịch sử tiêu biểu, tương đối

có hệ thống theo dòng thời gian lịch sử Việt Nam từ buổi đầu dựng nước cho tới nay

- Hình thành kỷ năng quan sát sự vật, hiện tượng; thu nhập, tìm kiếm tư liệu lịch sử từ các nguồn thông tin khác nhau

- Nêu thắc mắc, điết đặt câu hỏi trong quá trính học tập và chọn thông tin để giải đáp

- Nhận biết đúng các sự vật , sự kiện, hiện tượng lịch sử

- Trình bày lại kết quả học tập bằng lời nói, bài viết, sơ đồ, bảng thống kê,phiều học tập ,…

- Vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn đời sống

- Góp phần cho học sinh thói quen ham học hỏi, tìm hiểu để biết về lịch sửcủa dân tộc

- Biết yêu thiên, con người, quê hương, đất nước

- Tôn trọng, bảo vệ cảnh quan thiên nhiên và các di tích lịch sử văn hoá.[8].Với việc nắm vững nội dung và mục tiêu dạy học của phân môn lịch sử lớp 5 sẽ giúp giáo viên có phương pháp , hình thức tổ chức dạy học phù hợp với

năng lực chung của cả lớp và năng lực của từng học sinh đảm bảo học sinh có thể phát triển ở mức tối đa.

2 Trong dạy học Lịch sử tập trung những giá trị cốt lõi, tăng cường cho học sinh vận dụng kiến thức vững vàng vào giải quyết vấn đề

Dạy và học theo định hướng phát triển năng lực học sinh đòi hỏi ngườigiáo viên, trong quá trình dạy học phải phát huy tốt vai trò của người tổ chức,phân công và hướng dẫn, điều khiển quá trình nhận thức, biết cách khuyếnkhích, cổ vũ học sinh tham gia vào hoạt động nhận thức tích cực trong dạy học,

Chú trọng hoạt động trải nghiệm sáng tạo nghiên cứu khoa học của học sinh,tăng cường cho học sinh vận dụng kiến thức đã học một cách vững vàng để từ

đó các em biết vận dụng vào giải quyết vấn đề các vấn đề thực tiễn.

Ví dụ: Khi học Bài 14 Thu –Đông 1947, Việt Bắc “Mồ chôn giặc Pháp”;Bài 15: “Chiến thắng Biên giới Thu – Đông 1950”; Bài 17.”Chiến thắng lịch sửĐiện Biên Phủ”, tùy điều kiện cụ thể của nhà trường và địa phương, cần tổ chứccác hoạt động phát triển năng lực cho học sinh Chẳng hạn, giáo viên có thể tổchức để học sinh thi tìm hiểu, thu thập thông tin từ nhiều nguồn tư liệu khácnhau (tư liệu viết, phim, ảnh, nhân chứng lịch sử hoặc tại bảo tàng, thực địa ) vềchiến dịch Việt Bắc, Biên giới, Điện Biên Phủ Qua đó rèn cho học sinh kĩ nănglàm việc với tư liệu lịch sử, thu thập thông tin, hình thành kiến thức từ nhiềunguồn sử liệu một cách chủ động sáng tạo…

Học sinh cực tham gia thi tìm hiểu nhằm phát triển năng lực bản thân

3 Xác định năng lực cần rèn cho học sinh qua từng bài học cụ thể

Có rất nhiều năng lực chung và năng lực chuyên biệt của môn Lịch sử, ởsáng kiến này tôi chỉ đi sâu tìm hiểu một số năng lực chuyên biệt cần được hìnhthành và phát triển cho học sinh:

3.1 Năng lực tái hiện sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử: Là khả năng

của học sinh tái hiện lại các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử có ảnh hưởng

đến lịch sử thế giới và dân tộc

Năng lực tái hiện sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử của học sinh đượcthể hiện dưới hình thức ngôn ngữ nói và viết Để hình thành được năng lực nàycho học sinh, giáo viên cần hướng dẫn học sinh nắm vững các sự kiện, hiệntượng hay nhân vật lịch sử; khi trình bày ngôn ngữ phải trong sáng, gãy gọn,dùng từ chính xác và bằng ngôn ngữ của mình; có thể kết hợp với sử dụng đồdùng trực quan, tài liệu tham khảo

Qua thực tế giảng dạy tôi nhận thấy, việc giúp học sinh hình thành nănglực tái hiện sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử không phải là dễ vì nội dunglịch sử quá nhiều, trước khối lượng kiến thức quá lớn từ năm, tháng, địa danh,nhân vật, diễn biến, kết quả, ý nghĩa…, học sinh khó có thể nhớ nổi và họcthuộc các kiến thức đó, nhiều học sinh rất lúng túng trong việc trình bày các sựkiện, hiện tượng lịch sử Do đó giáo viên phải hướng dẫn cụ thể cho các em ghinhớ thời gian xảy ra sự kiện lịch sử: Mỗi bài, mỗi chương, mỗi quá trình đều cónhững sự kiện gắn liền với thời gian nhất định; cần dạy cho các em kỹ năng ghinhớ lôgic biết tìm ra điểm tựa để nhớ, lập dàn ý, lập bảng hệ thống hóa Ghi nhớnhân vật lịch sử: Thông thường mỗi sự kiện đều gắn liền với những nhân vậtnhất định Giáo viên cần cân nhắc trong các sự kiện lịch sử, có những nhân vậtlịch sử quan trọng nào, cần làm nổi bật những nhân vật nào? Nhằm đạt yêu cầugiáo dục nào? Và luôn động viên các em tự tin, bình tĩnh trình bày vấn đề mộtcách rõ ràng, mạch lạc.Với cách làm như vậy dần sẽ hình hình thành cho các emnăng lực tái hiện sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử một cách tốt nhất

Ví dụ: Bài 9: Cách mạng mùa thu (Lịch sử lớp 5 trang 19)

Để hình thành năng lực tái hiện

lịch sử cho học sinh, giáo viên treo

tranh và hướng dẫn học sinh quan sát,

kết hợp với phần kênh chữ ở sách giáo

khoa để tìm hiểu về Cách mạng tháng

8 năm 1945 (ở Hà Nội, Huế, Sài Gòn)

*Hướng dẫn học sinh khai thác

kiến thức qua ảnh: “Cách mạng tháng

8 năm 1945 (ở Hà Nội, Huế, Sài Gòn)

+ Kiến thức học sinh cần khai

thác qua ảnh:

Giúp HS thấy được khí thế cách

mạng của quần chúng khi nổi dậy cướp chính quyền; lòng yêu nước, sức mạnh

to lớn của quần chúng nhân dân

Mặt khác là những minh chứng về thắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩaqua việc cướp chính quyền tại ba trung tâm chính trị - kinh tế - xã hội lớn nhấtđất nước, đặc biệt là thủ đô Hà Nội.

+ Có thể khai thác các bức ảnh để minh họa cho lời giảng của giáo viên

khi dạy về diễn biến và ý nghĩa của Cách mạng mùa thu.

- Trước hết cần giới thiệu cho học sinh biết những địa danh trong các bứcảnh, giáo viên nhấn mạnh tính tiêu biểu, điển hình của các địa danh đó (Ví dụ:Phủ Khâm sai là trụ sơ bộ máy chính quyền địch ) Giáo viên sử dụng hệ thống

câu hỏi để dẫn dắt học sinh để khai thác tư liệu như: Hãy nhận xét về khí thế cách mạng của quần chúng nhân dân được thể hiện qua các bức ảnh [7]

Sau khi học sinh trình bày xong, HS khác nhận xét sau đó giáo viên sẽnhận xét Với những học sinh trình bày chưa tốt, giáo viên động viên rút kinhnghiệm cho các em về cách dùng từ Với cách làm như vậy, giáo viên sẽ hìnhthành năng lực tái hiện lịch sử cho học sinh, giúp các em tự tin để trình bày tốtvấn đề lịch sử

3.2 Năng lực thực hành môn lịch sử: Năng lực này được thể hiện ở chỗ

học sinh biết quan sát, đọc, khai thác nội dung lịch sử thông qua bản đồ, lược

đồ, tranh ảnh Các em còn biết lập niên biểu các cuộc kháng chiến chống ngoạixâm, các chiến dịch, các phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc, thành tựu vềkinh tế, văn hóa Để giúp học sinh phát triển tốt năng lực thực hành môn lịch

sử, trong quá trình giảng dạy tôi tập trung hình thành cho các em các năng lực

cơ bản sau đây:

* Hình thành cho học sinh năng lực quan sát, đọc và trình bày diễn biến trên bản đồ, lược đồ và biết khai thác nội dung cần thiết thông qua bản đồ, lược đồ:

Có thể khăng định rằng bản đồ, lược đồ và tranh ảnh là một kênh thông tincần thiết, trực quan để cung cấp kiến thức cho học sinh, là nguồn tư liệu lịch sửquan trọng, một bộ phận cấu thành của bài học lịch sử giúp các em dễ nhận biết

và nhớ lâu kiến thức lịch sử Do đó, trong quá trình dạy học người giáo viên cầnquan tâm đến kỹ năng chỉ bản đồ, lược đồ và trình bày diễn biến trên lược đồcủa học sinh Để giúp học sinh thực hiện tốt kỹ năng này người giáo viên cầnphải:

-Hướng dẫn cho học sinh biết tên của bản đồ, lược đồ

-Hướng dẫn học sinh đọc bảng chú giải để hiểu rõ nội dung các kí hiệu thểhiện trên bản đồ, lược đồ

-Hướng dẫn học sinh khai thác nội dung các sự kiện lịch sử, kiến thức lịch

sử được diễn đạt bằng ngôn ngữ bản đồ, từ đó rút ra những kết luận cần thiết

Giáo viên cần lưu ý học sinh khi lên trình bày cần đứng ở bên phải bản

đồ, lược đồ, tay phải dùng que chỉ các địa điểm cho thật chính xác Đối với việc

trình bày diễn biến một trận đánh trên bản đồ hay lược đồ, giáo viên cần hướngdẫn học sinh kết hợp với phần kênh chữ trong sách giáo khoa để tường thuậtđược đầy đủ

Ví dụ: Bài 17 “Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ” ( Lịch sử lớp 5 trang 37)

Khi cho học sinh tường thuật về chiến dịch Điện Biên Phủ, tôi đã tiếnhành như sau:

-Treo lược đồ cho HS quan sát và yêu cầu học sinh:

+Đọc tên lược đồ

+ Đọc bảng chú giải để hiểu rõ nội dung các kí hiệu thể hiện trên lược đồ.+Lên chỉ vị trí, địa hình của Điện Biên Phủ trên lược đồ

-Cho HS khác nhận xét, giáo viên nhận xét Sau đó:

-GV giới thiệu về đặc điểm vị trí,

địa hình của Điện Biên Phủ

-Giới thiệu về cấu trúc của tập

đoàn cứ điểm này (3 phân khu

phong thủ)

-Y/C học sinh quan sát lược đồ

thảo luận theo nhóm và tường

thuật những nét sơ lược về diễn

biến chính của chiến dịch (ta tấn

công và tiêu diệt tập đoàn cứ điểm

trong 3 đợt)

Từ việc quan sát, xác định vị trí địa hình của Điện Biên Phủ tường thuậtnhững nét sơ lược về diễn biến chính của chiến dịch đã phần nào đó giúp họcsinh nắm được những kiến thức cơ bản về chiến dịch Điện Biên Phủ

* Hình thành năng lực lập bảng niên biểu cho học sinh:

Bảng niên biểu là hệ thống hóa các sự kiện quan trọng theo thứ tự thờigian, đồng thời nêu mối liên hệ giữa các sự kiện cơ bản của một nước hay nhiềunước trong một thời kì Để hình thành thành năng lực lập bảng niên biểu cho họcsinh giáo viên cần hướng dẫn các em:

- Căn cứ vào nội dung bài học, tìm những vấn đề, nội dung có thể hệthống hóa bằng cách lập bảng Đó là các sự kiện theo trình tự thời gian, các lĩnhvực Nhưng chú ý chỉ nên chọn những vấn đề tiêu dễ nắm kiến thức nhất

-Lựa chọn hình thức lập bảng với các tiêu chí phù hợp

-Lựa chọn kiến thức, đảm bảo các yêu cầu cơ bản, chính xác, ngắn gọn