Vai trò của pháp luật thuế ở nước ta hiện nay các giải pháp chủ yếu để phát huy vai trò đó trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường và hội nhập

Hiện nay, Việt Nam đã và đang từng bước thực hiện một cách có hiệu quả tiến trình cải cách và hoàn thiện chính sách pháp luật thuế theo hướng: đảm bảo yêu cầu hòa nhập nhưng không hòa ta

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

I MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT THUẾ 2

1 Khái niệm pháp luật thuế 2

2 Quan hệ pháp luật thuế 2

3 Căn cứ xây dựng pháp luật thuế 3

4 Cơ cấu của đạo luật thuế Việt Nam 3

II Vai trò của pháp luật thuế ở nước ta hiện nay 4

1 Thuế là công cụ chủ yếu của Nhà nước nhằm huy động tập trung một phần của cải vật chất trong xã hội vào ngân sách Nhà nước 5

2 Thuế là công cụ điều tiết vĩ mô của Nhà nước đối với nền kinh tế và đời sống xã hội 5

3 Pháp luật thuế là công cụ góp phần đảm bảo sự bình đẳng giữa các thành phần kinh tế và công bằng xã hội 6

III THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT THUẾ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY- GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ PHÁP LUẬT THUẾ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ 7

1 Thực trạng áp dụng pháp luật thuế ở nước ta hiện nay 7

2 Giải pháp nhằm phát huy vai trò pháp luật thuế trong nền kinh tế thị trường 13

KẾT LUẬN 15

LỜI MỞ ĐẦU

Nghiên cứu về vai trò của thuế, các chuyên gia về luật thuế nhận định rằng: Pháp luật thuế đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc điều tiết nền kinh tế đất nước, bảo

hộ và khuyến khích sản xuất phát triển và là nguồn thu chính cho ngân sách Trong giai đoạn hiện nay, khi mà hội nhập kinh tế quốc tế đang là một xu hướng tất yếu, cuốn hút toàn bộ nhân loại vào dòng chảy nó thì chính sách thuế chính là đòn bẩy quan trọng để tăng trưởng nền kinh tế Quá trình hội nhập quốc tế đã và đang tạo ra những thời cơ và thách thức không nhỏ cho các quóc gia đang phát triển trong đó có Việt Nam Một trong những thách thức ấy chính là việc xóa bỏ các rào cản tự do hóa thương mại toàn cầu trong đó quan trọng nhất là việc cắt giảm thuế quan và hàng rào phi thuế quan Đây là vấn đề có ảnh hưởng sâu sắc đến hệ thống chính sách, pháp luật của nhà nước trên mọi lĩnh vực, trong đó là pháp luật thuế Hiện nay, Việt Nam đã và đang từng bước thực hiện một cách có hiệu quả tiến trình cải cách và hoàn thiện chính sách pháp luật thuế theo hướng: đảm bảo yêu cầu hòa nhập nhưng không hòa tan; vừa bảo vệ nền sản xuất trong nước còn non trẻ lại vừa phù hợp với pháp luật và thông lệ quốc tế; vừa phải thay đổi cơ cấu hệ thống pháp luật thuế sao cho phù hợp với đòi hỏi của nền kinh tế thị trường nhưng vẫn phải đảm bảo cho nguồn thu cho ngân sách không bị biến động…Tuy nhiên, thực tiễn cũng chứng minh rằng hệ thống pháp luật thuế hiện hành vẫn còn tỏ ra nhiều bất cập, hạn chế so với thông lệ quốc tế.Vì vậy hoàn thiện chính sách thuế thực sự rất cần thiết cho việc phát triển kinh tế thị trường và công cuộc hiện đại hóa đất nước Với mong muốn góp phần hiểu rõ hơn vai trò và thực trạng của pháp luật thuế để từ đó đưa ra những giải pháp nhằm xây

dựng hoàn thiện pháp luật thuế, em xin chọn vấn đề “ Vai trò của pháp luật thuế ở

nước ta hiện nay- các giải pháp chủ yếu để phát huy vai trò đó trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế” làm đề tài nghiên cứu cho bài tập

lớn của mình

NỘI DUNG

1 Khái niệm pháp luật thuế

Thuế là khoản thu nộp mang tính bắt buộc mà các tổ chức hoặc cá nhân phải nộp cho nhà nước khi có đủ những điều kiện nhất định Quan hệ giữa thu, nộp thuế giữa nhà nước và dân cư phải được thực hiện dựa trên những căn cứ pháp lý nhất định, đó chính là pháp luật thuế Vậy pháp luật thuế là gì?

Pháp luật thuế là tổng hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình thu, nộp thuế giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền và người nộp thuế nhằm hình thành nguồn thu ngân sách nhà nước để thực hiện các mục tiêu pháp lý nhất định

Việc đưa ra khái niệm pháp luật thuế nhằm phân định ranh giới giữa các nhóm quan hệ, qua đó lựa chọn áp dụng các quy phạm pháp luật phù hợp, đạt được hiệu quả điều chỉnh cao

Nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển của luật thuế ở Việt Nam cho thấy pháp luật thuế ra đời rất sớm Nhà nước với tư cách là chủ thể quyền lực, sử dụng công cụ riêng là pháp luật để tập trung bộ phận của cái xã hội mà không phụ thuộc vào ý chí của đối tượng nắm giữ của cải đó Điều này cũng giúp cho việc phân biệt giữa luật thuế với luật ngân sách Nhà nước mặc dù giữa luật thuế và luật ngân sách Nhà nước có mối liên hệ nội tại

Hệ thống pháp luật thuế ở nước ta hiện nay bao gồm:

- Luật quản lý thuế 2006;

- Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 2005

- Luật thuế giá trị gia tăng năm 2008;

- Luật thuế tiêu thụ đặc biệt năm 2008;

- Luật thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2008;

- Luật thuế thu nhập cá nhân năm 2008;

- Luật thuế tài nguyên năm 2009;

- Luật thuế sư dụng đất phi nông nghiệp năm 2010 (chưa có hiệu lực)

- Các nghị định hướng dẫn thi hành những văn bản pháp luật nêu trên và các nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế

Quan hệ thu, nộp thuế thực hiện trên cơ sở các quy phạm pháp luật đã trở thành quan hệ pháp luật thuế Quan hệ pháp luật thuế mang một số đặc điểm sau:

Thứ nhất, quan hệ pháp luật thuế mang nặng tính quyền uy Hệ quả của quan hệ

pháp luật thuế là sự chuyển giao một khối lượng tài sản ( có thể dưới hình thức giá trị hoặc dưới hình thức hiện vật, tùy thuộc vào từng thời kỳ) từ người nộp thuế cho nhà nước, vì vậy việc nộp thuế không phải là sự lựa chọn của đối tượng nộp thuế mà do yêu cầu của nhà nước Quyền và nghĩa vụ pháp lý trong quan hệ pháp luật thuế được bảo đảm thực hiện thông qua các biện pháp cưỡng chế nhà nước

Thứ hai, quan hệ pháp luật thuế thường quy định cụ thể những quyền và nghĩa vụ pháp lý của các bên tham gia quan hệ Tuy vậy, cho dù cụ thể đến đâu, các quy định

này vẫn chỉ là quy tắc xử sự mà không thể quy định tất cả hoặc dự liệu được tất cả điều kiện mà quan hệ pháp luật thuế sẽ diễn ra Vì vậy, các xử sự thực tế sẽ làm rõ ràng hơn, chi tiết hơn các quy định pháp luật nhưng không được làm trái pháp luật thuế cụ thể

Thứ ba, một bên tham gia quan hệ pháp luật thuế bao giờ cũng là cơ quan thuế

Pháp luật thuế phải được xây dựng dựa vào những tiêu chuẩn nhất định và điều chỉnh tổng thể các loại thuế khác nhau nhưng có mối liên hệ với nhau Việc lựa chọn

một hệ thống pháp luật thuế, một đạo luật thuế phải được xem xét trên cơ sở đáp ứng những tiêu chí nhất định Cụ thể như sau:

Thứ nhất, căn cứ khi xây dựng hệ thống pháp luật thuế: Đảm bảo nguồn vật chất chi tiêu của nhà nước; Điều kiện về kinh tế, chính trị, xã hội Việc đánh thuế không được khánh kiệt của dân chúng; Yêu cầu phải bao quát hết nguồn thu; Yêu cầu của các quan hệ kinh tế đối ngoại, quan hệ quốc tế trong từng giai đoạn cụ thể

Thứ hai, căn cứ ban hành về một sắc thuế cụ thể: Việc ban hành một văn bản thuế, ngoài việc tuân thủ những căn cứ của hệ thống pháp luật thuế, cần phải dựa trên những điều kiện cụ thể: Phải đảm bảo tính thống nhất của đạo luật thuế cụ thể trong

cơ cấu hệ thống pháp luật thuế; Phải đảm bảo tính ổn định nội tại trong quá trình áp dụng từng luật thuế và ổn định trong tổng thể hệ thống pháp luật thuế; Đảm bảo tính công bằng trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế

4 Cơ cấu của đạo luật thuế Việt Nam

Pháp luật thuế Việt Nam được ban hành trên cơ sở yêu cầu thực tiễn và học hỏi, tiếp thu tinh hoa hệ thống luật thuế đã và đang áp dụng ở các quốc gia điển hình Theo đó, một văn bản thuế pháp luật quy định một loại thuế bao gồm các nội dung chủ yếu: tên của văn bản pháp luật thuế, đối tượng nộp thuế, miễn giảm thuế, đối tượng thu thuế và xử lý vi phạm Cụ thể như sau:

- Tên của luật thuế: Tên của đạo luật thuế thường gắn liền với loại thuế mà luật

đó điều chỉnh Nó khái quát và thể hiện được đặc trưng của loại thuế đó, giúp cho các đối tượng có liên quan có thể phân biệt được dễ dàng đạo luật thuế này với đạo luật thuế khác

- Đối tượng nộp thuế: là các tổ chức hoặc cá nhân trực tiếp có nghĩa vụ nộp thuế

theo quy định của luật thuế Mỗi loại thuế có thể có đối tượng nộp thuế khác nhau, tùy vào đối tượng tính thuế

- Đối tượng gánh chịu thuế: là các tổ chức, cá nhân thực tế gánh chịu số tiền thuế.

Họ có thể chính là đối tượng nộp thuế hoặc không phải là đối tượng nộp thuế,

- Đối tượng không thuộc diện gánh chịu thuế: thường được pháp luật quy định rất

cụ thể, rõ ràng từng trường hợp Đối tượng không thuộc diện nộp thuế nhất định là các tổ chức, cá nhân có đủ dấu hiệu của đối tượng nộp loại thuế đó đồng thời có các điều kiện khác đi kèm

- Đối tượng có nghĩa vụ khấu trừ thuế thay hoặc nộp thuế thay: là những tổ chức

có đủ điỉu kiện, có nghĩa vụ khấu trừ khoản tiền thuế phải nộp của đối tượng nộp thuế

và nộp thay cho họ

-Căn cứ tính thuế: là những số liệu cơ bản để xác định số thuế phải nộp Căn cứ

tính thuế thường được xác định dựa trên đối tượng chịu thuế và mức thuế suất áp dụng cho từng đối tượng chịu thuế

- Kê khai, nộp thuế: Quy định về kê khai, nộp thuế bao gồm những nội dung trình

tự đã được tổng kết và có tính phản ánh quy luật của đối tượng nộp thuế từ khâu

trước khi tiến hành hoạt động làm phát sinh nghĩa vụ thuế đến khâu phải nộp một khoản tiền thuế kho bạc nhà nước theo thời hạn định trước

-Quy định về miễn thuế, giảm thuế: là những quy định thể hiện sự khuyến khích

hoặc giúp đỡ gián tiếp đối với người nộp thuế hoặc đối tượng chịu thuế

-Xử lý vi phạm pháp luật thuế: bao gồm các nội dung mà dựa vào đó, các chủ thể

có liên quan có thể hoặc bị áp dụng một hình thức xử lý nhất định: hành chính, hình

sự Thông thường, những hành vi có thể bị xử lý vi phạm thường được liệt kê trong văn bản pháp luật

Các nhà kinh tế học thường đề cập vai trò của thuế đối với ngân sách Nhà nước

và đời sống xã hội Bởi vì trên thực tế, thông qua hoạt động thu thuế, Nhà nước tập trung được một bộ phận của cải của xã hội từ đó hình thành nên quỹ ngân sách Nhà nước và thực hiện các chính sách kinh tế - xã hội

Về phương diện Luật học, thuế là một thực thể do Nhà nước đặt ra thông qua việc ban hành các văn bản pháp luật Các văn bản quy phạm pháp luật không chỉ quy định nội dung các loại thuế mà còn xác lập các quyền, nghĩa vụ của các chủ thể, các biện pháp đảm bảo thực hiện thu, nộp thuế Pháp luật thuế là sự thể chế hoá các chính sách kinh tế - xã hội của Nhà nước Chính vì vậy pháp luật thuế là nhân tố quyết định ý nghĩa kinh tế - xã hội của thuế và có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế và đời sống xã hội

Vai trò của thuế là sự biểu hiện cụ thể các chức năng của thuế trong những điều kiện kinh tế, xã hội nhất định Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, với sự thay đổi phương thức can thiệp của Nhà nước vào hoạt động kinh tế, thuế đóng vai trò hết sức quan trọng đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội Vai trò của thuế được thể hiện trên các khía cạnh sau đây:

1 Thuế là công cụ chủ yếu của Nhà nước nhằm huy động tập trung một phần của cải vật chất trong xã hội vào ngân sách Nhà nước

Nhà nước ban hành pháp luật thuế và ấn định các loại thuế áp dụng đối với các pháp nhân và thể nhân trong xã hội.Việc các chủ thể nộp thuế - thực hiện nghĩa vụ nộp thuế theo quy định của pháp luật thuế đã tạo ra nguồn tài chính quan trọng, chiếm

tỷ trọng lớn trong cơ cấu nguồn thu ngân sách Nhà nước

Cũng như pháp luật nói chung, pháp luật thuế có chức năng điều chỉnh các quan hệ

xã hội Mục đích chủ yếu và quan trọng nhất cuả sự điều chỉnh quan hệ pháp luật thu -nộp thuế là nhằm tạo lập quỹ ngân sách Nhà nước Hầu hết ở các quốc gia, thuế là hình thức chủ yếu mà pháp luật quy định để thu ngân sách Nhà nước

Một nền tài chính quốc gia lành mạnh phải dựa chủ yếu vào nguồn thu nội bộ của nền kinh tế quốc dân Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, xuất phát từ phạm vi hoạt động mà đòi hỏi Nhà nước phải ban hành và tổ chức thực hiện pháp luật thuế để tập trung nguồn tài chính vào ngân sách Nhà nước từ đó mới đáp ứng được nhu cầu

chi ngày càng tăng

Thuế là công cụ quan trọng nhất để phân phối lại tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân theo đường lối xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta Hiện nay nguồn thu từ nước ngoài đã giảm nhiều, kinh tế đối ngoại chuyển thành có vay có trả Trước tiên, thuế là một công cụ quan trọng để góp phần ổn định trật tự xã hội, chuẩn bị điều kiện và tiền đề cho việc phát triển lâu dài

Với cơ cấu kinh tế nhiều thành phần, hệ thống pháp luật thuế mới được áp dụng thống nhất giữa các thành phần kinh tế Thuế đã điều chỉnh được hầu hết các hoạt động sản xuất, kinh doanh, các nguồn thu nhập, mọi tiêu dùng xã hội Ðây là nguồn thu chính của ngân sách Nhà nước

2 Thuế là công cụ điều tiết vĩ mô của Nhà nước đối với nền kinh tế và đời sống xã hội

Ngoài việc huy động nguồn thu cho ngân sách Nhà nước, pháp luật thuế còn có vai trò quan trọng trong việc điều tiết vĩ mô đối với nền kinh tế Ðiều 26 Hiến pháp

1992 ghi nhận: Nhà nước thống nhất quản lý nền kinh tế quốc dân bằng pháp luật, kế hoạch, chính sách Là một bộ phận của hệ thống pháp luật Việt Nam, pháp luật thuế đóng vai trò là công cụ điều tiết vĩ mô của Nhà nước Thông qua việc ban hành và thực hiện pháp luật thuế, Nhà nước thể chế hoá và thực hiện chính sách điều tiết đối với nền kinh tế, điều tiết thu nhập và tiêu dùng xã hội

Ðiều tiết đối với nền kinh tế là yêu cầu khách quan, thường xuyên của Nhà nước trong điều kiện nền kinh tế thị trường Thông qua các quy định của pháp luật thuế về

cơ cấu các loại thuế, phạm vi đối tượng nộp thuế, thuế suất, miễn giảm thuế Nhà nước chủ động phát huy vai trò điều tiết đối với nền kinh tế Vai trò này của pháp luật thuế được thể hiện ở chỗ pháp luật thuế là công cụ tác động đến tư duy đầu tư, hành

vi đầu tư của các chủ thể kinh doanh, hành vi tiêu dùng của các thành viên trong xã hội Dựa vào công cụ thuế, Nhà nước có thể thúc đẩy hoặc hạn chế việc đầu tư, tiêu dùng

Thông qua các quy định của pháp luật thuế, Nhà nước chủ động can thiệp đến cung - cầu của nền kinh tế Sự tác động của Nhà nước để điều chỉnh cung - cầu của nền kinh tế một cách hợp lý sẽ có tác động lớn đến sự ổn định và tăng trưởng kinh tế Bằng các quy định của pháp luật thuế, Nhà nước tác động tích cực đến cung - cầu của nền kinh tế trong tất cả các giai đoạn từ sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng

Ðiều tiết tiêu dùng là hoạt động quan trọng của Nhà nước đối với nền kinh tế thị trường Thông qua các quy định của pháp luật thuế, Nhà nước tác động đến các quan

hệ tiêu dùng của xã hội Nhằm hạn chế việc tiêu dùng đối với một số hàng hóa, dịch

vụ, Nhà nước tăng thuế suất thuế giá trị gia tăng, thuế xuất nhập khẩu đối với việc sản xuất kinh doanh, tiêu dùng các loại hàng hóa đó

Ðể thực hiện chính sách bảo hộ, khuyến khích sản xuất trong nước và khuyến khích xuất khẩu, pháp luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu có các quy định khuyến

khích hoặc hạn chế việc xuất, nhập khẩu đối với một số hàng hóa Sự khuyến khích hoặc hạn chế này thể hiện tập trung ở biểu thuế áp dụng có tính chất phân biệt đối với các loại hàng hóa xuất nhập khẩu

Trong điều kiện cạnh tranh của nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường tất yếu dẫn đến tình trạng suy thoái về tài chính ở một số doanh nghiệp Ðối với những ngành nghề, lĩnh vực sản xuất, kinh doanh cần khuyến khích, ngoài các quy định chung, pháp luật thuế còn có các quy định ưu đãi, miễn, giảm thuế nhằm khắc phục

sự suy thoái về tài chính, tạo sự ổn định và phát triển của các doanh nghiệp

Thuế góp phần khuyến khích khai thác nguyên liệu, vật tư trong nước để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và xuất khẩu.Thông qua pháp luật thuế, Nhà nước có tác động tích cực trong việc thúc đẩy sản xuất phát triển trên cơ sở tận dụng, sử dụng hợp lý và có hiệu quả các nguồn lực của đất nước trong việc điều chỉnh cung - cầu và cơ cấu kinh

tế

3 Pháp luật thuế là công cụ góp phần đảm bảo sự bình đẳng giữa các thành phần kinh tế và công bằng xã hội

Hệ thống pháp luật thuế mới được áp dụng thống nhất chung cho các ngành nghề, các thành phần kinh tế, các tầng lớp dân cư nhằm đảm bảo sự bình đẳng và công bằng

xã hội về quyền lợi và nghĩa vụ đối với mọi thể nhân và pháp nhân

Sự bình đẳng và công bằng được thể hiện thông qua chính sách động viên giống nhau giữa các đơn vị, cá nhân thuộc mọi thành phần kinh tế có những điều kiện hoạt động giống nhau, đảm bảo sự bình đẳng và công bằng

Vai trò điều tiết thu nhập của pháp luật thuế thể hiện ở sự tác động của pháp luật thuế đối với các quan hệ phân phối và sử dụng thu nhập trong xã hội

Sự vận động của nền kinh tế theo cơ chế thị trường đòi hỏi Nhà nước phải sử dụng đồng bộ nhiều công cụ khác nhau để khắc phục sự mất cân đối về mặt xã hội trong đó có mất cân đối về thu nhập Nhà nước sử dụng pháp luật thuế làm công cụ

để điều hòa vĩ mô thu nhập trong xã hội Sự điều tiết này thể hiện ở chỗ thông qua các quy định của pháp luật thuế, Nhà nước thực hiện việc điều tiết thu nhập của các đối tượng nộp thuế và các thành viên trong xã hội Sự thay đổi của pháp luật thuế về

cơ cấu các loại thuế trong hệ thống thuế, về thuế suất đều có tác động đến thu nhập

và sử dụng thu nhập trong xã hội

Hiện nay, xu hướng chung của các quốc gia là xây dựng các quy phạm pháp luật thuế theo hướng hội nhập quốc tế, đơn giản hóa cơ cấu hệ thống thuế và thuế suất Tuy vậy, việc thực hiện xu hướng chung đó không làm triệt tiêu vai trò của pháp luật thuế là công

cụ điều tiết vĩ mô của Nhà nước trong điều kiện nền kinh tế thị trường

III THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT THUẾ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY- GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ PHÁP LUẬT THUẾ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ

1 Thực trạng áp dụng pháp luật thuế ở nước ta hiện nay

Ở nước ta, trong thời gian qua, hệ thống pháp luật thuế đã từng bước được đổi mới, hoàn thiện và bước đầu đã đạt được những kết quả rất quan trọng như đảm bảo nguồn thu ổn định và chủ yếu cho ngân sách Nhà nước; đáp ứng được yêu cầu điều tiết vĩ mô nền kinh tế; khuyến khích mở rộng phát triển sản xuất kinh doanh; tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư trong và ngoài nước, … và quan trọng nhất là đã hình thành một hệ thống chính sách thuế tương đối, đầy đủ, hợp lý áp dụng thống nhất và bình đẳng với mọi thành phần kinh tế, mọi loại hình doanh nghiệp, không phân biệt nguồn vốn chủ sở hữu Cụ thể: kết quả thu ngân sách Nhà nước năm 2010 do ngành thuế quản lý ước đạt 400,8 nghìn tỷ đồng, vượt 11% so dự toán pháp lệnh, tăng 21,4% so với năm 2009 Kết quả thu như trên đã góp phần đưa tỷ lệ huy động vào ngân sách nhà nước đạt 27,9% GDP, trong đó tỷ lệ huy động từ thuế phí đạt 25,2% GDP, cao hơn so với mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ 10 đã đề ra là 21-22% GDP Đây là kết quả rất đáng khích lệ trong bối cảnh nền kinh tế nói chung và cộng đồng doanh nghiệp nói riêng còn gặp nhiều khó khăn, thách thức Tuy nhiên,thực tế cũng chỉ ra rằng: việc áp dụng thuế ở nước ta hiện nay cũng còn gặp rất nhiều hạn chế

và bất cập Hiện nay, chúng ta chỉ mới chủ yếu tập trung vào việc cải cách, hoàn thiện về mặt chủ trương chính sách thuế mà chưa thực sự quan tâm đúng mức đến việc cải tiến, hoàn thiện các điều kiện cần thiết để đảm bảo tính khả thi của chính sách thuế, đặc biệt là về công tác quản lý thu thuế; công tác tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ ngành thuế; công tác thanh tra, kiểm tra xử lý vi phạm pháp luật thuế; ý thức pháp luật trong cộng đồng dân cư; … nên trong thực tế, chính sách thuế hiện hành của chúng ta mặc dù đã tương đối hoàn chỉnh, đầy đủ, nhưng khi triển khai áp dụng trong thực tiễn chưa đạt được những kết quả như mong muốn, có nhiều trường hợp việc áp dụng một số chính sách thuế gặp rất nhiều khó khăn như thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao…Những hạn chế này được thể hiện cụ thể như sau:

a.Năng lực thuế thấp:

Nguồn thu thuế ở nước ta chiếm tỷ trọng còn hạn chế trong tổng thu Ngân sách Nhà nước với khoảng 60% trong khi đó các nước phát triển trên 90% trong đó:

- Thuế nhập khẩu đóng góp tới 1/3 tổng thu ngân sách Nhà nước Thế nhưng, khoản thu này đang giảm đi do các hiệp định tự do hóa thương mại mà Việt Nam đang tham gia

- Thu từ thuế gián thu chiểm tỷ trong lớn trong đóng góp ngân sách Nhà nước, 45% trong giai đoạn 2001 – 2005 Các loại thuế gián thu ở Việt Nam bao gồm thuế xuất khẩu – thuế nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt, phí xăng, dầu

Kể từ khi gia nhập WTO, thu thuế về xuất nhập khẩu, tiêu thụ đặc biệt và VAT hàng nhập khẩu bị giảm sút do cam kết hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực Việc cắt giảm thuế quan theo các hiệp định đã ký kết dẫn đến tổng thu nhập nhập khẩu giảm theo

- Kinh tế thế giới khủng hoảng và kinh tế Việt Nam cũng chịu tác động mạnh, theo dự kiến thì tăng trưởng kinh tế 2009 chỉ dạt 5-6%, chỉ số giá tiêu dùng tăng dưới 9% sẽ làm cho Ngành thuế quản lý 2009 giảm thu khoảng 5 – 7% so với dự toán được giao

- Ngoài ra chính sách giãn thuế và giảm thuế cũng đã làm cho giảm thu thuế 5 – 6% so với được giao thêm nữa là giá cả của dầu thô dao động trong khoản 70 USD cũng làm giảm thu ngân sách

Theo báo cáo của Tổng cục thống kê, việc thực hiện các giải pháp về thuế làm giảm số thu ngành thuế năm 2009 khoảng 16 – 20% so với dự toàn được giao

b.Thất thu thuế lớn

Mặc dù ngành thuế đang ngày càng có nhiều nỗ lực, nhưng các biện pháp chống thất thu thuế chưa thực sự hữu hiệu, dường như người ta mới tận thu được với các đơn vị và công dân gương mẫu trong nghĩa vụ thuế, còn những người cố tình trốn thuế thì không bị chế tài Tình trạng này không chỉ thể hiện trong thuế thu nhập cá nhân mà thể hiện rất dễ thấy trong thuế giá trị gia tăng Nhiều doanh nghiệp, khách sạn, cửa hàng… không làm hóa đơn cho khách hàng, còn khách hàng thì rất nhiều người cũng không có nhu cầu lấy hóa đơn Ví dụ như tháng 8-2009, qua phản ánh của báo chí, Cục Thuế TP Hồ Chí Minh đã thành lập đoàn kiểm tra thực hiện rà soát trên

2000 các doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm Kết quả, Cục Thuế đã xử lý trên 600 doanh nghiệp, truy thu về cho nhà nước trên 22 tỷ đồng Trong đó, có không ít các doanh nghiệp “đại gia” có danh tiếng trong nước như công ty TMDV Phong Vũ, Công ty CP Thương mại Nguyễn Kim Có những doanh nghiệp cũng giao “hóa đơn” cho khách hàng nhưng thực chất chỉ là “giấy chứng nhận giao nhận”, còn hóa đơn thuế VAT thì không thấy đâu Ông Bùi Xuân Luyện, đại diện ủy ban MTTQ phường

4, quận 5 cho biết: Qua phản ánh của người tiêu dùng và người dân trên địa bàn thì hiện nay số doanh nghiệp vi phạm kiểu như thế này là không đếm xuể Theo ông,

“Việc chỉ xử phạt 4,5 triệu đồng đối với doanh nghiệp vi phạm là quá nhẹ” Mặt khác, việc các doanh nghiệp vi phạm được là do người tiêu dùng chẳng quan tâm lấy hóa đơn làm gì vì luật vẫn chưa bổ sung quyền lợi cho họ Do đó nên chăng Bộ Tài chính giao quyền cho doanh nghiệp tự in hóa đơn GTGT, khi đó doanh nghiệp sẽ có trách nhiệm hơn với việc giao hóa đơn cho khách hàng, thay vì lòng vòng qua nhiều khâu,

dễ nảy sinh tiêu cực”.1Như vậy, phần lớn khoản doanh thu không nhỏ đó Nhà nước không thu được thuế, cả thuế giá trị gia tăng lẫn thuế thu nhập doanh nghiệp Tình trạng này không những gây tổn hại cho lợi ích của đất nước mà còn tạo ra sự bất bình đẳng về nghĩa vụ thuế của công dân, vô hình chung tạo thêm sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp

Thanh tra Chính phủ đã có một cuộc điều tra về tổng lượng thất thu của ngành thuế trong thời gian qua Thanh tra chính phủ cho biết, sau khi hoàn tất việc thanh tra

1 http://daidoanket.vn/PrintPreview.aspx?ID=8017

tại Tổng Cục thuế, Cục thuế Hà Nội và Cục thuế Tp Hồ Chí Minh đã phát hiện nhiều sai phạm với số tiền hơn 11.000 tỷ đồng

Thanh tra Chính phủ cho rằng, việc Bộ Tài Chính, Tổng cục thuế và một số Cục thuế địa phương ban hành văn bản không đúng quy định của pháp luật về thuế đã dẫn đến thất thu thuế và trực tiếp ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đầu tư, kinh doanh

Tổng số tiền thuế thất thoát do một số văn bản không đúng quy định của pháp luật được ban hành là hơn 373 tỷ đồng Trong đó, việc hướng dẫ miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế giá trị gia tăng đầu vào đối với hoạt động dịch vụ cung cấp suất ăn công nghiệp cho doanh nghiệp chế xuất không đúng quy định đã làm thất thu 233,4 tỷ đồng

c Xác định sai số tiền thuế:

Trong nhiều trường hợp, cơ quan quản lý thuế là chủ thể trực tiếp xác định số tiền thuế hoặc kiểm tra việc tự xác định số thuế của chủ thể nộp thuế nhưng đã xác định sai số thuế Việc xác định sai số thuế thường dẫn đến tranh chấp, khiếu nại do cơ quan thuế đã xác định số tiền thuế phải nộp nhiều hơn thực tế.2

d.Thụ động trong việc ra quyết định, còn trông chờ hướng dẫn của cấp trên:

Một trong những đặc trưng của áp dụng pháp luật chính là đưa những quy định áp dụng chung vào từng trường hợp cụ thể Tuy những hướng dẫn của cơ quan Nhà nước

có thẩm quyền như Bộ Tài chính và Tổng cục thuế đã tương đối đầy đủ, nhưng việc vận dụng tại các cơ quan quản lý thuế tại địa phương còn nhiều lúng túng Nếu chỉ nhìn vào số lượng những thắc mắc của Cục thuế địa phương gửi lên Tổng cụ thuế, sẽ rất dễ dẫn đến quan niệm rằng pháp luật thuế còn rất nhiều bất cập cần khắc phục hoặc nhiều trường hợp còn chưa có quy định Tuy nhiên, nếu đọc công văn trả lời của Tổng cục thuế thì sẽ thấy ngay rằng đại đa số các trường hợp thắc mắc đều đã được giải thích hết sức rõ ràng qua Thông tư hướng dẫn thi hành Điều đó chứng tỏ, việc nắm vững và vận dụng pháp luật thuế của các Cục thuế địa phương còn rất nhiều hạn chế.3

e.Chậm trễ trong việc thực hiện các ưu đãi thuế:

Ưu đãi thuế là những quy định nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho chủ thể nộp thuế trong hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc chia sẻ gánh nặng thuế khi chủ thể nộp thuế gặp những sự cố khách quan bất lợi (thiên tai, địch họa, tai nạn bất ngờ…) Chính sách ưu đãi thuế chỉ thực sự có hiệu quả khi việc triển khai thực hiện được nhanh chóng và đúng đối tượng

Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp, những hồ sơ đề nghị miễn thuế, giảm thuế hoặc hoàn thuế bị cơ quan thuế xử lý một cách chậm trễ Đôi khi, công chức quản lý thuế còn đòi hỏi những điều kiện về giấy tờ, hồ sơ, sổ sách vượt ra ngoài những yêu

2

3 2,3,4,5 Trường đại học Luật Hà Nội, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường, “ áp dụng pháp luật thuế ở Việt Nam hiện nay”, Hà Nội-2009 ( trang 237-249)