Phân tích cơ sở khi quy định các điều kiện chi NSNN thực trạng áp dụng các điều kiện chi NSNN trong 6 tháng đầu năm 2013 và ý kiến của cá nhân em để k

Luật ngân sách nhà nước 2002 đã đưa ra khái niệm chi ngân sách nhà nước, tại Khoản 2 Điều 2 “ Chi ngân sách nhà nước bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU ……… 2

NỘI DUNG I.Một số vấn đề khái quát chung……… 3

1.Khái niệm chi NSNN……… 3

2.Đặc điểm chi ngân sách nhà nước ……… 3

3.Phân loại chi NSNN……… 3

3.1 Phân loại theo tính chất pháp lý của các khoản chi NSNN…….……… 3

3.2 Phân loại theo tiêu chí mục đích kinh tế - xã hội của các khoản chi NSNN… 4

II Phân tích cơ sở khi quy định các điều kiện chi NSNN ……… 4

III Thực trạng áp dụng các điều kiện chi NSNN trên thực tế ……… 7

IV Ý kiến trong việc khắc phục những khó khăn trong quá trình áp dụng các điều kiện chi NSNN……… 10

KẾT LUẬN……… 12 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

Ngân sách Nhà nước được coi là “đạo luật ngân sách thường niên” của quốc gia Ngân sách nhà nước là một công cụ quan trọng được nhà nước sử dụng để khắc phục những khuyết tật của nền kinh tế thị trường , huy động nguồn tài chính ,điều tiết vĩ mô nền kinh tế , cũng như điều tiết thu nhập nhằm đảm bảo công bằng xã hội.Những việc đó được thực hiện thông qua hoạt động thu, chi ngân sách nhà nước Thu để định hướng đầu

tư , kích thích hoặc hạn chế sản xuất,kinh doanh chi để nâng cao chất lượng y tế,giáo dục, nâng cao đời sống nhân dân Nền kinh tế nước ta hiện nay đang có những chuyển biến mạnh mẽ, từ nền kinh tế kế hoạch hóa tâp trung sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN có sự quản lý của nhà nước, đòi hỏi phải có sự đổi mới trong lĩnh vực tài chính Trong đó, đổi mới chi ngân sách nhà nước(NSNN) có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng Trong thời gian qua, bên cạnh công tác quản lý chi NSNN đã có những chuyển biến tích cực, đặc biệt là từ khi Nhà nước ban hành Luật NSNN Trong thời gian qua, bên cạnh công tác quản lý chi NSNN đã có những chuyển biến tích cực, đặc biệt là từ khi Nhà nước ban hành Luật NSNN Tuy nhiên, từ khi triển khai thực hiện Luật NSNN 2002 công tác kiểm soát chi NSNN cũng đã bộc lộ nhiều hạn chế và tồn tại như: Việc cấp phát, chi trả NSNN nhiều khi mới chỉ là xuất quỹ theo kế hoạch vốn và kinh phí đã được phân bố, chưa thanh trực tiếp đến người chủ nợ thực sự của quốc gia; nhiều cơ quan, đơn vị tìm mọi cách để sử dụng hết kinh phí được cấp, không quan tâm đến việc chấp hành đúng mục đích, đối tượng và chi toán được duyệt; trách nhiệm, quyền hạn của các Bộ, ngành,

cơ quan, đơn vị vẫn chưa được phân định một cách rõ ràng, cụ thể Xuất phát từ tình hình

thực tế đó, em xin chọn đề tài: “ Phân tích cơ sở khi quy định các điều kiện chi NSNN; thực trạng áp dụng các điều kiện chi NSNNtrong 6 tháng đầu năm 2013 và ý kiến của cá nhân em để khắc phục những khó khăn trong quá trình áp dụng.”

NỘI DUNG

I.Một số vấn đề khái quát chung

1.Khái niệm chi NSNN.

Chi NSNN chính là hoạt động sử dụng quỹ NSNN, là quá trình phân phối lại nguồn tiền tệ nằm trong quỹ NSNN để sử dụng những mục đích khác nhau của nhà nước, theo một chương trình, kế hoạch đã được cơ quan nhà nước có thẫm quyền cao nhất quyết định Luật ngân sách nhà nước 2002 đã đưa ra khái niệm chi ngân sách nhà nước, tại

Khoản 2 Điều 2 “ Chi ngân sách nhà nước bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước; chi trả nợ của Nhà nước; chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật.”

2.Đặc điểm chi ngân sách nhà nước

Chi ngân sách nhà nước là hoạt động phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhà nước, hoạt động này chỉ có thể thực hiện trên cơ sở quy định pháp luật và dự toán ngân sách do

cơ quan quyền lực nhà nước quyết định Đây là một nội dung quan trọng quyết định đến hiệu quả quản lý Nhà nước của bộ máy nhà nước vì thế, nó phải được thông qua theo nguyên tắc tập thể bằngqua một quy trình luật định nghiêm ngặt Mọi hoạt động chi ngân sách phải được thực hiện trên cơ sở dự toán do Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp quyết định

Chi ngân sách nhà nước là hoạt động được tiến hành bởi các chủ thể quyền lực gồm hai nhóm:

+ Nhóm chủ thể đại diện cho Nhà nước thực hiện việc quản lý, cấp phát, thanh toán các khoản chi ngân sách nhà nước, gồm Bộ tài chính, Sở tài chính tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, Phòng tài chính quận, huyện, thị xã thuộc tỉnh, thành phố, Sở kế hoạch

và đầu tư và Kho bạc nhà nước

+ Nhóm chủ thể sử dụng ngân sách nhà nước Nhóm chủ thể này rất đa dạng, có thể phân thành ba loại chủ yếu gồm: Các cơ quan nhà nước, kể cả các cơ quan hành chính thực hiện khoán biên chế và kinh phí quản lý hành chính Các đơn vị, kể cả đơn vị sự nghiệp có thu Các chủ dự án sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước

Mục tiêu cơ bản của chi ngân sách nhà nước là đáp ứng nhu cầu về tài chính cho sự hoạt động của bộ máy nhà nước, bảo đảm cho nhà nước thực hiện được chức năng và nhiệm vụ của mình Ngoài ra, thông qua việc thể chế hóa bằng pháp luật đối với hoạt động chi ngân sách, Nhà nước còn hướng đến những mục tiêu khác, trong đó bao gồm mục tiêu quản lý hiệu quả việc sử dụng công quỹ và tăng cường kỷ luật ngân sách, tạo cơ

sở pháp lý cho việc xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về ngân sách, góp phần hạn chế tình trạng tham hang, lãng phí tài sản nhà nước

3.Phân loại chi NSNN.

3.1 Phân loại theo tính chất pháp lý của các khoản chi NSNN.

Cách phân loại này có ảnh hưởng sâu sắc đến việc xây dựng pháp luật về chi NSNN nói chung và pháp luật về kiểm soát chi NSNN nói riêng, theo đó, các khoản chi NSNN được phân thành 3 loại:

+ Các khoản chi theo luật định là những khoản chi đã được quy định trong một đạo luật nào đó mà nhà nước có trách nhiệm phải đảm bảo Do vậy, trong quá trình lập và thảo luận để thông qua ngân sách về khoản chi này, Bộ tài chính không có quyền can thiệp vào những khoản chi này Bộ chủ quản có trách nhiệm để dự toán ngân sách Đối với những khoản chi theo luật định thường chiếm ít thời thảo luận ở cấp bộ, cấp chính phủ cũng như tại Quốc Hội

+ Các khoản chi đã được cam kết là những khoản chi đã được một bên là cơ quan có thẫm quyền đại diện hợp pháp cho nhà nước ký với bên thứ 3 ( người cung ứng hàng hóa, dịch vụ) nhằm đảm bảo việc thanh toán các hóa đơn theo hợp đồng đã được ký kết từ những năm trước chuyển sang Các khoản chi này thường là các khoản chi đầu tư xây dựng các công trình kéo dài trong nhiều năm, chi cho những hợp đồng mua sắm những lô hàng có giá trị lớn Các khoản chi này tuy tính pháp lý có thấp hơn các khoản chi theo luật định ở trên song cũng đã được người đại diện hợp pháp của nhà nước cam kết với bên thứ 3 Do vậy, trong điều kiện nền kinh tế phát triển bình thường, trình độ kế hoạch hóa cao và hiệu quả, các khoản chi không bị thay đổi so với dự kiến thì việc lập dự toán các khoản chi này cũng không tốn nhiều thời gian để thảo luận tại cấp bộ, cấp chính phủ cũng như ở Quốc Hội

+ Các khoản chi có thể điều chỉnh không bị luật rằng buộc và cũng chưa được cam kết Các khoản chi này thường gắn với một số nhu cầu cụ thể như: Chi chống xuống cấp các di tích văn hóa lịch sử, chi quản lý hành chính…Do tính pháp lý của các khoản chi này thấp nên trong quá trình thảo luận ngân sách thường được nghiên cứu mổ xẻ và thảo luận kỉ ở cấp bộ, cấp chính phủ cũng như ở Quốc Hội, đặc biệt là những khoản chi mới phát sinh so với năm trước

3.2 Phân loại theo tiêu chí mục đích kinh tế - xã hội của các khoản chi NSNN.

+ Chi đầu tư phát triển là các khoản chi của nhà nước có tác dụng làm cho nền kinh

tế tăng trưởng và phát triển như: Chi để đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội, phát triển sản xuất như: Xây dựng mới, tu sữa công sở, đường xá, kiến thiết đô thị, mua sắm các thiết bị máy móc, thành lập doanh ngiệp…

+ Chi thường xuyên là những khoản chi để thực hiện những nghĩa vụ thường xuyên

về quản lý kinh tế - xã hội của nhà nước Xét về mặt tính chất kinh tế, chi thường xuyên của NSNN bao gồm: Các khoản chi lương, chi phụ cấp, chi hàng hóa ,dịch vụ phát sinh thường xuyên của nhà nước Các khoản chi này chủ yếu nhằm trang trải các nhu cầu về quản lý hành chính của nhà nước, về quốc phòng an ninh, các hoạt động sự nghiệp và các hoạt động xã hội khác do nhà nước tổ chức

Tác dụng của sự phân loại theo mục đích kinh tế xã hội của các khoản chi sẽ giúp cho chính phủ thiết lập các chương trình chi tiêu và kết hợp hài hòa giữa các nhóm chi đầu tư và chi thường xuyên nhằm nâng cao hiệu quả từ chi tiêu NSNN Ngoài ra, do tính chất của chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên có những khác biệt cơ bản nên các nguyên tắc quản lý, quy trình quản lý và tổ chức thực hiện kiểm soát các loại chi này cũng phải khác nhau

II Phân tích cơ sở khi quy định các điều kiện chi NSNN.

Luật NSNN 2002 đã quy định các điều kiện chi NSNN làm căn cứ để xác định hợp pháp của các khoản chi NSNN và là cơ sở để kiểm soát chi Các điều kiện chi NSNN đã

xác lập điều kiện cần và đủ cho các khoản chi NSNN đảm bảo đúng nguyên tắc quản lý chi NSNN, cụ thể là:

Thứ nhất, đã có trong dự toán ngân sách được giao

Các khoản chi NSNN được chia chủ yếu thành hai loại là chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, nhưng trong mỗi loại chi đó, các nội dung chi cụ thể là hết sức đa dạng Khoản kinh phí đã được ghi trong dự toán chi ngân sách thể hiện cam kết thanh toán của Nhà nước đối với các đơn vị sử dụng ngân sách Dựa trên cam kết này, các đơn vị sử dụng ngân sách có quyền đòi hỏi Nhà nước phải cấp đủ cho mình số kinh phí mà Nhà nước đã cam kết với điều kiện đơn vị sử dụng ngân sách chứng minh được rằng họ có đầy đủ những điều kiện được cấp phát theo quy định của pháp luật Đây là điều kiện thứ nhất mà khoản chi phải thỏa mãn để có thể được thanh toán Quy định này đưa ra để đảm bảo các khoản dự định chi sẽ phù hợp với tổng thể các khoản chi khác, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội mà Nhà nước đề ra trong năm ngân sách

Thứ hai, đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cấp có thẩm quyền quyết định

Điều kiện này được đặt ra vì mỗi lĩnh vực chi mang một điểm đặc thù lĩnh vực khác nhau vì vậy không thể có một tỷ lệ chi dự toán chi chung cho tất cả các lĩnh vực Mỗi lĩnh vực được quy định một chế độ, định mức, tiêu chuẩn chi khác nhau Các định mức, tiêu chuẩn, chế độ này do Chính phủ, Thủ tướng chính phủ, Bộ trưởng Bộ tài chính, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định Các định mức, tiêu chuẩn, chế độ này do Chính phủ, Thủ tướng chính phủ, Bộ trưởng Bộ tài chính, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định Cụ thể như sau: Chính phủ quy định chế độ chi quan trọng, phạm vi ảnh hưởng rộng như chế độ tiền lương, trợ cấp xã hội, chế độ đối với người có công với cách mạng… Thủ tướng chính phủ quy định chế độ, định mức thực hiện thống nhất trong phạm vi cả nước Bộ trưởng bộ tài chính quy định chế độ, định mức áp dụng đối với các ngành, lĩnh vực Ủy ban nhân dân tỉnh quy định một số khoản chi mang tính đặc thù ở địa phương Quy định này đặt ra một giới hạn cho các khoản chi dự định thực hiện, phải nằm trong định mức đã được quy định trong dự toán Tuy vậy việc quy định định mức cho các khoản chi ngân sách có thể làm giảm tính chủ động của các đơn vị sử dụng ngân sách, hơn nữa có thể làm xuất hiện tình trạng các đơn vị sử dụng ngân sách cố chi cho hết số ngân sách đã được phân bổ, không quan tâm đến hiệu quả của khoản chi đó Hơn nữa, việc dự toán ngân sách cần bám sát điều kiện kinh tế - xã hội tại từng thời điểm để đưa ra những tiêu chuẩn, định mức, chế độ phù hợp

Thứ ba, đã được Thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách hoặc người được ủy quyền quyết định chi.

Đây là điều kiện đủ để một khoản chi có thể được thực hiện Một khoản chi đã nằm trong dự toán ngân sách nhà nước, đã đúng với chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cấp có thẩm quyền quyết định nhưng nếu không được Thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách hoặc người được ủy quyền quyết định chi thì khoản chi đó cũng không thể được thực hiện Quy định này đảm bảo quyền quản lý của những người đứng đầu đơn vị sử dụng ngân sách trong việc chi ngân sách, đồng thời đảm bảo chi đúng,chi đủ Bởi Thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách hoặc người được ủy quyền là những người trực tiếp quản lý, điều hành đơn vị đó Vì vậy, họ sẽ nắm rõ nhu cầu chi của đơn vị mình quản lý, từ đó ra quyết định có chi hay không một khoản nào đó.Với những khoản chi do cơ quan tài chính cấp phát trực tiếp thì quyết định chi là “lệnh chi tiền” của cơ quan tài chính Lệnh chi tiền

là quyết định chi do cơ quan tài chính phát hành, gửi Kho bạc nhà nước, yêu cầu kho bạc chi trả, thanh toán một số tiền cho đơn vị sử dụng ngân sách theo đúng nội dung của lệnh

chi Cơ quan tài chính chịu trách nhiệm kiểm tra, kiểm soát nội dung, tính chất của từng khoản chi, bảo đảm các điều kiện chi đúng theo quy định của pháp luật Kho bạc nhà nước thực hiện chi trả, thanh toán cho đơn vị sử dụng ngân sách theo nội dung ghi trong lệnh chi tiền của cơ quan tài chính Các khoản chi cơ quan tài chính không cấp phát trực tiếp thì khi có nhu cầu chi, đơn vị sử dụng ngân sách lập và gửi Kho bạc nhà nước giấy rút dự toán ngân sách nhà nước cùng với quyết định chi do thủ trưởng đơn vị ký Luật đã quy định rất rõ vài trò, cũng như trách nhiệm của thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách,

đó là phải ra quyết định chi đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức và trong phạm vi dự toán được cấp có thẩm quyền giao; có trách nhiệm trong việc quản lý, sử dụng ngân sách và tài sản nhà nước theo đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức, đúng mục đích, tiết kiệm và có hiệu quả

Sở dĩ Luật NSNN 2002 quy định 3 điều kiện về chi NSNN như trên là không phải một cách ngẫu nhiên mà tất cả các điều kiện chi NSNN đó đều dựa trên những cơ sở nhất định Cụ thể là: Các khoản chi NSNN nói chung và các khoản chi thường xuyên NSNN nói riêng phải được tiến hành trên cơ sở pháp luật và kế hoạch chi đã được cơ quan nhà nước có thẫm quyền phê duyệt Điều này xuất phát từ chế độ phân phối đặc thù của các nguồn lực tài chính mà nhà nước đóng vai trò là chủ sở hữu, nhà nước thực hiện cấp phát không hoàn lại nguồn tài chính đó cho các đơn vị sử dụng ngân sách theo nguyên tắc các khoản chi phải được cân đối, sắp xếp hợp lý, khoa học đảm bảo hiệu quả, tiết kiệm; Mặt khác, chi NSNN nhằm mục tiêu thỏa mãn nhu cầu tài chính cho sự vận hành bộ máy nhà nước và thực hiện các chức năng của nhà nước, nhằm thõa mãn các lợi ích cộng; hơn nữa

do yêu cầu của công tác quản lý chi NSNN trong điều kiện thực thi chính sách tài chính công, đòi hỏi mọi khoản chi của ngân sách phải đảm bảo đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả Trong điều kiện hiện nay khi NSNN còn hạn hẹp, nhu cầu chi phát triển kinh tế

- xã hội ngày một tăng thì việc đưa ra các điều kiện về chi NSNN là một đòi hỏi tất yếu Thực hiện tốt công tác này có ý nghĩa quan trọng trong việc tiết kiệm, chống lãng phí nhằm tập chung mọi nguồn lực tài chính để phát triển kinh tế - xã hội, góp phần kiềm chế lạm phát, ổn định tiền tệ và lành mạnh hóa nền tài chính quốc gia, đồng thời cũng góp phần nâng cao trách nhiệm cũng như phát huy được vai trò của các ngành, các cấp, các

cơ quan, đơn vị có liên quan đến công tác quản lý và điều hành chi NSNN Do hạn chế của bản than cơ chế quản lý chi NSNN là chỉ quy định được những vấn đề chung nhất mang tính nguyên tắc dẫn tới không thể bao quát tất cả các hiện tượng phát sinh trong quá trình thực hiện quản lý Trong khi đó, cùng với sự phát triển không ngừng của các hoạt động kinh tế xã hội, các nhiệm vụ chi NSNN cũng ngày càng phức tạp hơn Do vậy, quy định của pháp luật về các điều kiện chi NSNN là cần thiết Vì nếu không sẽ tạo khe

hở trong cơ chế quản lý chi NSNN, Một số đơn vị, cá nhân tìm cách lợi dụng, khai thác những khe hở của cơ chế quản lý để tham ô, trục lợi gây lãng phí tài sản và công quỹ của nhà nước Từ thực tế trên, đòi hỏi phải có các quy định về điều kiện chi NSNN nhằm ngăn chặn các hiện tượng tiêu cực, phát hiện những điểm chưa phù hợp trong cơ chế chi NSNN; cuối cùng là do tính chất đặc thù của các khoản chi Nhà nước nói chung và các khoản chi thường xuyên NSNN nói riêng là mang tính chất không hoàn trả trực tiếp ( Tức các đơn vị được NSNN nhà nước cấp phát kinh phí sẽ không phải hoàn trả lại trực tiếp cho nhà nước về một số kinh phí đã sử dụng; cái mà họ phải hoàn trả cho nhà nước đó chính là kết quả công việc đã được nhà nước giao Do vậy , cần phải quy định chặt chẽ cac điều kiện chi NSNN

III Thực trạng áp dụng các điều kiện chi NSNN trong 6 tháng đầu năm 2013

Tổng chi ngân sách Nhà nước từ đầu năm đến ngày 15/6/2013 ước tính đạt 409,1 nghìn tỉ đồng , bằng 41,8% dự toán năm, trong đó chi đầu tư phát triển 74,2 nghìn tỉ đồng, bằng 42,4%( riêng chi cho đầu tư xây dựng cơ bản 72 nghìn tỉ đồng, bằng 42,3%); chi phát triển sự nghiệp kinh tế- xã hội, quốc phòng, an ninh, quản lý nhà nước, Đảng, đoàn thể (bao gồm chi cải cách tiền lương) ước tính đạt 287,1 nghìn tỉ đồng, bằng 42,6%; chi trả nợ và viện trợ 47,8 nghìn tỉ đồng, bằng 45,5% Với công tác quản lý chi NSNN, các hoạt động được tăng cường, bảo đảm tiết kiệm, chặt chẽ và hiệu quả Nhờ tích cực, chủ động trong điều hành chi NSNN năm 2013 đã bảo đảm vừa phù hợp với khả năng thu NSNN trong điều kiện khó khăn, vừa đáp ứng các nhiệm vụ chi ngân sách theo dự toán

và tiến độ triển khai nhiệm vụ của đơn vị sử dụng ngân sách, đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, hoạt động của bộ máy Nhà nước và xử lý kịp thời các nhu cầu bảo đảm an sinh xã hội.Các khoản chi NSNN được quản lý chặt chẽ trong phạm vi

dự toán đã được phê duyệt, theo đúng chế độ quy định, bảo đảm triệt để tiết kiệm chi thường xuyên, tập trung vốn cho trả nợ khối lượng xây dựng cơ bản hoàn thành và thực hiện các công trình có khả năng hoàn thành trong năm 2013 để bảo đảm hiệu quả đầu tư Tại các địa phương, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư NSNN năm nay đã bảo đảm tốt tiến

độ, bám sát số chi trong dự toán Giám đốc KBNN Vĩnh Phúc Phí Văn Tăng cho biết, đến giữa tháng 10, Vĩnh Phúc đã giải ngân được gần 7.500 tỷ đồng, đạt 78,55% dự toán Tại KBNN TP Hải Phòng, một trong những đơn vị đạt tỷ lệ giải ngân cao trong toàn hệ thống, Phó Giám đốc Lê Thanh Phương cho biết, số vốn đầu tư XDCB mà KBNN Hải Phòng đã giải ngân là hơn 2.300 tỷ đồng, đạt 75% kế hoạch và tăng 130% so cùng kỳ Cùng với Vĩnh Phúc, Hải Phòng, nhiều địa phương cũng có tỷ lệ giải ngân bám sát dự toán, hoàn thành với tỷ lệ cao như: Nam Ðịnh, Hải Dương, Nghệ An, Thanh Hóa Vụ trưởng Vũ Ðức Hiệp cho biết, rút kinh nghiệm từ các năm trước, việc giao kế hoạch vốn được thực hiện sớm hơn đã giúp các đơn vị thụ hưởng có cơ sở triển khai, phân bổ kế hoạch vốn sớm Do phần lớn kế hoạch vốn đều ưu tiên bố trí cho các dự án đã hoàn thành

và chuyển tiếp nên các đơn vị thụ hưởng đã chủ động, tích cực trong triển khai thực hiện, đôn đốc tiến độ thi công, nghiệm thu khối lượng và phối hợp KBNN thực hiện thanh toán khối lượng hoàn thành, Do phần lớn kế hoạch vốn đều ưu tiên bố trí cho các dự án đã hoàn thành và chuyển tiếp nên các đơn vị thụ hưởng đã chủ động, tích cực trong triển khai thực hiện, đôn đốc tiến độ thi công, nghiệm thu khối lượng và phối hợp KBNN thực hiện thanh toán khối lượng hoàn thành, nhất là trong thực hiện các thủ tục đầu tư theo Chỉ thị số 1792/CT-TTg ngày 15-10-2011 của Thủ tướng Chính phủ Chính vì chủ động được trong phối hợp công tác của cả kho bạc lẫn chủ đầu tư và cấp ủy, chính quyền các cấp nên trong quá trình điều hành chi NSNN năm nay, vướng mắc, tồn tại rất ít Giám đốc KBNN Quảng Ninh Trần Xuân Tuấn phân tích: "Ðồng vốn ngày càng ngặt nghèo, lại đứng trước khả năng hụt thu NSNN cao, KBNN càng phải thực hiện nghiêm túc việc kiểm soát chặt chẽ các khoản chi NSNN, sao cho vừa hoàn thành công tác ngành giao, vừa bảo đảm nhiệm vụ chính trị của địa phương Ðây là bài toán khó cho KBNN Quảng Ninh Tuy nhiên, chặt chẽ nhưng vẫn phải bảo đảm hiệu quả của đồng vốn cũng như tiến

độ công trình" Về phía các chủ đầu tư, Giám đốc Ban quản lý dự án Cải thiện điều kiện

vệ sinh môi trường Hải Phòng Trần Huy Vĩnh nhận xét: "Do dự án của chúng tôi được thực hiện từ nguồn tài trợ của đối tác quốc tế nên yêu cầu kiểm soát vốn lại càng gắt gao hơn, nhưng nhờ sự chủ động từ phía kho bạc và các cấp, các ngành nên cho đến nay, việc

sử dụng nguồn vốn đầu tư của chúng tôi là an toàn và hiệu quả" Cũng chung nhận định

này, Giám đốc Ban quản lý các dự án công trình giao thông tỉnh Quảng Ninh Phạm Văn Bảy cho biết, với nhiệm vụ quản lý, điều hành các dự án hạ tầng với số vốn đầu tư gần

600 tỷ đồng, Ban quản lý dự án rất ý thức trong công tác thanh quyết toán và ứng vốn theo quy định mới Các quy định theo Chỉ thị 1792 không chỉ tạo điều kiện quản lý chặt chẽ hơn nguồn vốn đầu tư từ NSNN mà còn giúp các đơn vị thụ hưởng bỏ được nhiều thủ tục rườm rà, thực hiện tốt hơn các quy trình thanh quyết toán.Thực tế hoạt động điều hành kiểm soát chi NSNN cho thấy, hiện tại, so với dự toán, trên cả hai lĩnh vực chi thường xuyên và chi ÐTPT, công tác kiểm soát chi của hệ thống KBNN đang được vận hành trôi chảy Tuy nhiên, với việc tăng tỷ lệ bội chi NSNN so với kế hoạch và huy động NSNN khó khăn, công tác kiểm soát chi NSNN đang đứng trước những thử thách mới

Về tổ chức thực hiện các quy định luật đấu thầu đối với các nội dung chi thường xuyên, hiện nay theo quy định của Luật đấu thầu, các dự án sử dụng vốn của nhà nước để mua sắm tài sản nhằm duy trì hoạt động thường xuyên của các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị xã hội, tổ chức xã hội,tổ chức xã hội nghề nghiệp, đơn vị vũ trang nhân dân phải thực hiện đấu thầu theo quy định của luật đấu thầu và các văn bản hướng dẫn thi hành Các thủ tục đấu thầu theo hướng dẫn tại các văn bản pháp luật đã có

sự thy đổi, quy định chặt chẽ, tạo điều kiện thuận lợi hơn ( VD: Như quy định về hạn mức chi chỉ định thầu theo khoản 6 Điều 14 Thông tư số 68/2012/TT-BTC ngày 26/4/2012 của Bộ Tài chính quy định Gói thầu dịch vụ tư vấn có giá gói thầu không quá 500.000.000 đồng” còn trước đây theo điểm a khoản 1điêu 40 Nghị định số 85/2009/NĐ – CP của thủ tướng chính phủ hướng dẫn thi hành luật đấu thầu và lựa chọn nhà thầu theo luật xây dựng là “ gói thầu dịch vụ tư vấn có giá gói thầu không quá 3 tỷ đồng”, nếu áp dụng quy định này cho các gói thầu tư vấn mua sắm tài sản thường xuyên phục vụ hoạt động của cơ quan nhà nước sẽ quá lớn và không phù hợp) Việc áp dụng thông tư 68/2012/TT- BTC đã tạo điều kiện rất nhiều cho cấc đơn vị sử dụng nguồn vốn NSNN trong việc mua sắm tài sản thường xuyên phục vụ hoạt động của các cơ quan nhà nước trong 6 tháng đầu năm nay

Ngày 02/10/2012, Bộ Tài chính ra Thông tư số 161/2012/TT-BTC quy định chế độ kiểm soát, thanh toán các khoản chi ngân sách nhà nước qua kho bạc nhà nước Thông tư

có một số điểm mới, mang tính cải cách hành chính cao; đồng thời, bước đầu thực hiện cải cách công tác kiểm soát chi NSNN qua KBNN

Về điều kiện các khoản chi phải được thực hiện theo dự toán Quy đinh kiểm soát, thanh toán theo dự toán đã góp phần nâng cao chất lượng công tác xây dựng và phân bổ

dự toán NSNN; đồng thời nâng cao tính chủ động và trách nhiệm của các đơn vị sử dụng NSNN, góp phần tăng cường kỷ luật và kỷ cương trong lĩnh vực chi tiêu NSNN Tuy nhiên, quy định về chi theo dự toán tại thông tư số 79/2003/TT – BTC không có sự thay đổi, bổ sung kịp thời đã gây nhiều khó khăn cho đơn vị sử dụng NSNN trong việc chủ động sử dụng kinh phí và cơ quan Kho bạc nhà nước(KBNN) trong việc nhập và theo dõi

dự toán của các đơn vị Quy định thanh toán, chi trả thanh toán theo dự toán, tuy nhiên,

do thiếu thông tin quản lý, hệ thống tiêu chuẩn, chế độ, định mức chi NSNN còn lạc hậu nên chất lượng xây dựng và phân bổ dự toán chưa đảm bảo, cụ thể như: “ Một số địa phương, phân bổ, bố chí giảm chi giáo dục, dạy nghề, khoa học công nghệ, dự phòng ngân sách so với dự toán Quốc Hội quyết định…ở trung ương nhiều Bộ thực hiện phân

bổ dự toán chậm,” Tình trạng các đơn vị sử dụng NSNN phải thường xuyên điều chỉnh

dự toán chi NSNN đã gây khó khăn cho KBNN các cấp trong việc kiểm soát chi

Tuy nhiên còn một số han chế đó là , về hệ thống định mức, tiêu chuẩn chi, mặc dù

là cơ sở để xây dựng và lập dự toán chi cũng như là căn cứ kiểm soát chi Tuy nhiên, hệ thống, chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi hiện nay còn thiếu đồng bộ và lạc hậu Kết quả kiểm tra thực hiện Thông tư 79/2003/TT – BTC của Bộ tài chính năm 2013 đánh giá: Hệ thống tiêu chuẩn, định mức chi NSNN đã được ban hành, sữa đổi nhưng chưa đồng bộ, nhiều định mức, tiêu chuẩn đã được ban hành từ lâu đã không còn phù hợp với thực tế và giá cả thị trường thường xuyên biến động, tiền lương tối thiểu nhiều lần điều chỉnh nên đơn vị không thực hiện chi tiêu theo tiêu chuẩn, định mức đã quy định dẫn đến việc lập

và dự toán không có căn cứ chắc chắn gây khó khăn cho việc kiểm soát của KBNN, cũng như các công tác chi tiêu của đơn vị sử dụng NSNN

Nguyên tắc lập dự toán từ dưới lên không được đảm bảo Để có một bản dự toán trình lên Quốc hội, quá trình lập dự toán phải đi từ dưới lên, từ đơn vị lập dự toán nhỏ nhất Dự toán chi ngân sách trên địa bàn phải do chính các đơn vị lập và nộp cho Sở tài chính theo quy định nhưng trên thực tế, công việc này lại chỉ do chính Sở làm Điều này dẫn đến tình trạng dự toán lập ra không chính xác, không sát với nhu cầu thực tiễn chi trên địa bàn Đặc biệt, đối với những tỉnh có nguồn thu thấp, không đảm bảo được nhiệm

vụ chi trên địa bàn thì công tác lập dự toán không được quan tâm thỏa đáng Việc lập dự toán ở một số đơn vị sử dụng NSNN đôi khi còn mang tính hình thức, làm ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động chi ngân sách

Việc phê chuẩn của các cơ quan có thẩm quyền thường mang tính hình thức và thiếu chi tiết Giai đoạn cuối của quá trình lập ngân sách là Quốc hội xem xét, thảo luận, và thông qua đề nghị dự toán ngân sách của Chính phủ Vì vậy, các đại biểu Quốc hội phải

có những chương trình, kế hoạch mà Chính phủ dự định thực hiện, đồng thời cũng cần xem xét để đưa ra ý kiến Nhưng trên thực tế, thời gian để các đại biểu Quốc hội xem xét, thảo luận vấn đề này rất ít vì thế thông tường, Quốc hội phê chuẩn toàn bộ dự toán NSNN

Về việc dự toán ngân sách được duyệt: Thực tế cho thấy việc lập, duyệt và phân bổ

dự toán cho các đơn vị sử dụng kinh phí còn khá nhiều bất cập:

+Trong quá trình dự toán, các đơn vị thường không có đủ căn cứ khoa học cần thiết,

do các định mức, tiêu chuẩn, chế độ chi chưa đủ và luôn bị lạc hậu Đồng thời các đơn vị

dự toán cũng không quan tâm đúng mức tới thực tiễn nhiệm vụ được giao và luôn tìm mọi cách nâng cao dự toán chi để có thể sử dụng kinh phí một cách thoải mái

+Việc chấp hành các quy định về quy trình lập dự toán chưa tốt Tại nhiều địa phương khảo sát cho thấy nguyên tắc lập dự toán từ dưới lên không được tôn trọng một cách triệt để Nhiều dự toán chi ngân sách trên địa bàn là do sở tài chính lập, thay vì đáng

lẽ ra chính các đơn vị phải tự lập dự toán và gửi cho sở tài chính theo quy định Đặc biệt, đối với những tỉnh có nguồn thu thấp không đáp ứng được nhiệm vụ chi trên địa bàn thì công tác lập dự toán càng không được quan tâm thỏa đáng Có thể nói, việc lập dự toán tại một số đơn vị thụ hưởng NSNN còn mang tính hình thức, vì thế mà vai trò của của dự toán còn hạn chế rất nhiều, mất hẳn ý nghĩa kiểm tra, kiểm soát trong quá trình lập, duyệt

dự toán của các cơ quan chức năng

+Việc phê chuẩn của các cấp có thẩm quyền còn mang tính hình thức và thiếu chi tiết

Về tiêu chuẩn định mức chi: Hệ thống định mức, tiêu chuẩn chi còn thiếu, lạc hậu

và không thống nhất nên gây khó khăn cho việc tuân thủ các điều kiện chi cho NSNN đã được quy định Theo khoản 2 Điều 21 Luật NSNN 2002 thì Bộ tài chính có trách nhiệm

chủ trì phối hợp với các Bộ, các cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc chính phủ, cơ quan khác ở trung ương, Ủỷ ban nhân dân cấp tỉnh trong việc xây dựng các định mức phân bổ

và các chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi NSNN,song đến nay ngành tài chính vẫn còn lung túng về vấn đề này Chính vì vậy, bản than các đơn vị thiếu căn cứ để lập dự toán chi, còn các cơ quan quản lý nhà nước thì thiếu căn cứ để duyệt dự toán, KBNN thiếu căn

cứ để kiểm soát chi; các cơ quan thanh tra, kiểm toán không có căn cứ để kiểm tra xác nhận tính chính xác hợp lệ, hợp pháp của các khoản chi cũng như quyết toán chi tiêu của các đơn vị

Mặt khác,do hệ thống định mức, tiêu chuẩn, chế độ chi chưa đầy đủ, đồng bộ nên nhiều khoản chi được quyết định ở mỗi nơi một khác, kể cả những khoản chi đã được trung ương thống nhất trên toàn quốc Qua thực tế, nhiều địa phương đã đặt các khoản chi ngoài kế hoạch, thậm chí sai nguyên tắc quản lý tài chính với lý do để phù hợp với tình hình thực tế tại địa phương Vì vậy, hiện tượng chi vượt chế độ đã diễn ra Ngoài ra còn

có rất nhiều khoản chi lãng phí mà bản thân KBNN cũng chưa thể kiểm soát được( do thiếu các chế độ, tiêu chuẩn, định mức để kiểm soát) như các khoản chi về điện, nước, xăng…

IV Ý kiến trong việc khắc phục những khó khăn trong quá trình áp dụng các điều kiện chi NSNN.

Thứ nhất, hoàn thiện pháp luật về quy trình lập, chấp hành, quyết toán ngân sách nhà nước Luật NSNN đã có những quy định khá rõ ràng về thời hạn, yêu cầu, nội dung

và các trình tự, thủ tục lập dự toán NSNN, tuy nhiên việc áp dụng các qui định của pháp luật trên thực tế vẫn bộc lộ nhiều bất cập đòi hỏi việc phải hoàn thiện pháp luật Điều này

sẽ đảm bảo yêu cầu có một bản dự toán ngân sách với những khoản chi hợp lý, phù hợp với điều kiện, định hướng phát triển kinh tế - xã hội

Thứ hai, hoàn thiện phương thức cấp phát NSNN theo dự toán từ KBNN theo Luật NSNN Việc thực hiện phương thức cấp phát này dựa trên trên cơ sở coi dự toán chi NSNN sau khi đã được Quốc Hội phê chuẩn là bắt buộc chính phủ, các Bộ, ngành, địa phương phải có trách nhiệm tranh thủ ngiêm ngặc, đảm bảo mọi khoản chi phải có trong

dự toán và theo định mức, tiêu chuẩn, chế độ đã được cấp có thẫm quyền phê duyệt Dự toán chi ngân sách là giới hạn tối đa mà các đơn vị được chi kể cả tổng mức và cơ cấu chi Nguyên tắc này cũng đòi hỏi sự thống nhất về chỉ tiêu, định mức chi thường xuyên trong cả chu trình ngân sách từ khâu lập, chấp hành và kế toán quyết toán ngân sách Việc kiểm soát chi theo dự toán đòi hỏi KBNN phải kiểm tra, kiểm soát một cách chặt chẽ các khoản chi của đơn vị và kiên quyết và từ chối thanh toán những khoản chi không có trong dự toán được duyệt hoặc không đúng định mức, tiêu chuẩn, chế độ đã được quy định Các đơn vị phải xây dựng dự toán một cách chi tiết, khoa học phù hợp với tình hình thực tế và đảm bảo sự thống nhất giữa các cơ quan quản lý ngân sách với các đơn vị dự toán Dự toán ngân sách đã được phê duyệt là căn cứ pháp lý quan trọng để KBNN tiến hành kiểm tra, kiểm soát quá trình chấp hành và quyết toán ngân sách của các đơn vị thụ hưởng Có như vậy, mới hạn chế được những tiêu cực hay sử dụng công quỹ lãng phí ngay từ khi bắt đầu chu trình ngân sách và nâng cao chất lượng kiểm soát chi của KBNN Thứ ba,cơ cấu lại các khoản chi ngân sách nhà nước sao cho phù hợp, theo kịp với tình hình kinh tế - xã hội, có tỷ trọng hợp lý giữa chi đầu tư phát triển với chi thường xuyên, chi trả nợ, chi dự phòng…Một thực tế là trong những năm gần đây, chi đầu tư có

xu hướng tăng Tuy nhiên chi đầu tư phát triển kinh tế lại chỉ trông chờ vào ngân sách