“Vi phạm hành chính là hành vi do cá nhân, tổ chức thực hiện với lỗi cố ý hoặc vô ý vi phạm các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm và theo quy định của
Trang 1I) ĐẶT VẤN ĐỀ
Vi phạm hành chính là loại vi phạm pháp luật xảy ra khá phổ biến trong đời sống, xã hội “Vi phạm hành chính là hành vi do cá nhân, tổ chức thực hiện với lỗi cố ý hoặc vô ý vi phạm các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước
mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật bị xử phạt hành chính Hành vi vi phạm hành chính là hành vi nguy hiểm cho xã hội nhưng chưa đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự Hiện nay, dễ nhận thấy và phổ biến nhất
là vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ Chúng ta chỉ mới tìm hiểu sâu lý thuyết về hành vi vi phạm mà rất ít áp dụng trên thực tế Để tìm hiểu sâu, rõ hơn về lĩnh vực mà hàng ngày chúng ta thường xuyên tham gia này nhóm tôi sẽ từ ví dụ cụ thể: “Ngày 14/2/2010, trong khi thi hành nhiệm vụ, chiến sĩ cảnh sát giao thông đã phát hiện Nguyễn Văn H, 17 tuổi điều khiển xe Dream vô
ý đi vào đường cấm.” để giúp các bnj tìm hiểu rõ hơn việc xử lý hành chính H như thế nào? Ai có quyền ra quyết địn xử phạt H? Những công việc mà chiến sĩ cảnh sát giao thông sẽ thực hiện để xử lý vi phạm hành chính đó
II) GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Hãy xác định các trường hợp H không phải chịu trách nhiệm hành chính? Nêu căn cứ pháp lý?
Thông thường một hành vi có đầy đủ các dấu hiệu của vi phạm hành chính thì được coi là vi phạm và người thực hiện hành vi đóphải chịu trách nhiệm hành chính Tuy vậy, trên thực tế có trường hợp hành vi của một người về mặt hình thức có các yếu tố cấu thành vi phạm nhưng lại có những lý do nhất định mà trách nhiệm hành chính được loại trừ Vậy những trường hợp mà H không phải chịu trách nhiệm hành chính là khi hành vi của H thuộc 1 trong 4 trường hợp được quy định tai Điều 4 Nghị định 128/NĐ-CP ngày 16/12/2008 quy định chi tiết thi hành một số điều của pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính theo năm 2002
Trang 2và Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 2008
Trường hợp thứ nhất, hành vi đang thực hiện của H thuộc tình thế cấp thiết:
“ vì muốn tránh 1 nguy cơ đang thực tế đe dọa lợi ích của nhà nước gây thiệt hại nhỏ hơn thiệt hại cần ngăn ngừa” Trong tình thế H đang chở 1 người bị tai nạn giao thông đi cấp cứu vì tắc đường nên để tới bệnh viện sớm nhất H đã đi vào đường cấm để chở bệnh nhân tới cấp cứu sớm nhất có thể Khi H đứng trước cảnh một người bị tai nạn phải được đưa đi cấp cứu kịp thời thì H phải đưa người đó đi cấp cứu là một điều hoàn toàn đúng, phừ hợp với lợi ích xã hội H đã gây thiệt hại (đi vào đường cấm), hành vi này là vi phạm nhưng thiệt hại này hoàn toàn nhỏ hơn thiệt hại cần ngăn ngừa (người không đưa đi cấp cứu kịp có thể sẽ chết)
Thứ hai, khi H thực hiện hành vi phòng vệ chính đáng: “ vì bảo vệ lợi ích của Nhà nước, của các cơ quan, tổ chức xâm phạm các lợi ích nói trên” Ở đây nếu H vừa rút tiền ở ngân hàng về bị hai tên cướp giật mất túi tiền Vì đuổi theo chúng, tên ngồi sau cầm gậy sắt định phang vào đầu H thì H đỡ được làm lái xe lệch đi vào đường cấm Vì hai tên cướp xâm phạm đến quyền sở hữu, tính mạng, sức khỏe của H, H có quyền phòng vệ, bảo vệ lợi ích của mình bị xâm phạm Sự phòng vệ này là hoàn toàn cần thiết và hoàn toàn phù hợp để tránh được sự tấn công Nên trong trường hợp này H không bị truy cứu trách nhiệm hành chính Thứ ba là H thực hiện hành vi do sự kiện bất ngờ, H không thể thấy trước hoặc không buộc phải thấy trước hậu quả của hành vi đó Như: một chiếc ô tô trên vỉa hè tự dưng bị nổ lốp (xe hoàn toàn không có người điều khiển, động cơ đang hoạt động) trôi xuống lòng đường ngay trước xe H, H đã lái chệch đi để tránh ô tô và đi vào đường cấm Ở đây chiếc xe nổ lốp hoàn toàn do khách quan, không có lỗi của con người, H không buộc phải thấy và không thể lường trước
Trang 3được chiếc ô tô đó sẽ nổ lốp trôi xuống dường làm cản trở giao thông làm H vi phạm Nên H không bị truy cứa trách nhiệm hành chính
Thứ 4 là trường hợp H đang mắc bệnh tâm thần kêu hoặc một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình
2 Trong trường hợp hành vi của H cấu thành vi phạm hành chính Phân tích các dấu hiệu trong cấu thành vi phạm hành chính của H và nêu các căn cứ pháp lý để truy cứu trách nhiệm hành chính đối với H?
Để xác định một hành vi xảy ra có là vi phạm hành chính hay không cần xác định các dấu hiệu pháp lý của các yếu tố cấu thành lọai vi phạm này Những dấu hiệu này được mô tả trong các văn bán pháp luật quy định về vi phạm hành chính, giống như bất cứ loại vi phạm pháp luât nào, vi phạm hành chính được cấu thành bởi 4 yếu tố sau:
- Mặt khách quan: hành vi đi vào đường cấm được quy định tài Điều C, Khoản 3 Điều 9 NĐ146/2007/NĐ-CP ngày 14/9/2007 quy định xử phạt hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ Tuy hành vi này chưa gây thiệt hại cụ thể, chưa có mối quan hệ nhân quả giãu hành vi và thiệt hai nhưng hành vi này đã thỏa mãn dấu hiệu bắt buộc trong mặt khách quan này
- Mặt chủ quan: H ở trong trường hợp nêu trên trong trạng thái có đầy đủ năng lực nhận thức và điều khiển hành vi của mình mà đã vô tình, thiếu thận trọng mà không hề hướng tới gây thiệt hại, có lợi cho ai ( không có dấu hiệu mục đích ); không nhận thức được hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội Hành vi đi vào đường cấm là hành vi tuy thể hiện dưới hình thức vô ý nhưng đã thỏa mãn dấu hiệu bắt buộc trong mặt chủ quan là dấu hiệu lỗi của chủ thể
- Chủ thể vi phạm: chủ thể là H (cá nhân) có đầy đủ năng lực chịu trách nhiệm hành chính theo quy định của luật hành chính : H đã 17 tuổi, đủ tuổi theo pháp luật quy định, H không mắc bệnh làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng
Trang 4điều khiển hành vi hay bệnh tâm thần (theo đề bài áp dụng Điều 6- Pháp luật xử
lý vi phạm hành chính 2008 đã sửa đổi, bổ sung )
- Khách thể: vi phạm hành chính cung như mọi vi phạm pháp luật khác đều xâm hại đến các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ Khách thể chung ở trường hợp nói trên đều là xâm phạm đến trật tự quản lý hành chính nhà nước, khách thể loại là hành vi của H đã xâm phạm tới trật tự an toàn xã hội Và khách thể trực tiếp là hành vi đi vào đường cấm
Từ 4 dấu hiệu trên ta thấy H đã thỏa mãn hết dấu hiệu trong cấu thành vi phạm hành chính Vậy hành vi của H đã cấu thành vi phạm hành chính Căn cứ pháp lý truy cứu trách nhiệm hành chính đối với H:
- Có tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi
- Hành vi đi vào đường cấm được pháp luật hành chính quy định tại Nghị định
146 NĐ/CP
3 Khi chiến sĩ cảnh sát giao thông phát hiện vi phạm hành chính của H phải thực hiện những công việc sau:
- Đình chỉ ngay hành vi vi phạm ( Điều 53- Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính
2008 như: tuýt còi, ra hiệu cho H dừng ngay việc đi tiếp vào đường cấm)
- Xem xét vào mức độ gây thiệt hại, quan hệ nhân thân, những tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ xem chủ thể có đủ yếu tố cấu thành vi phạm hành chính hay không? Chiến sĩ yêu cầu H tắt máy, xuống xe, cho xe vào vị trí thuận lợi rùi kiểm tra rồi chỉ cho H lỗi vừa vi phạm, yêu cầu H xuất trình giấy tờ: bằng lái xe, đăng kí xe máy, bảo hiểm xe và chứng minh thư (lỗi của H vi phạm luật an toàn giao thông Khoản 6)
- Căn cứ vào lỗi của H ra quyết định xử phạt : nếu hành vi vi phạm của H thuộc thẩm quyền của chiến sĩ cảnh sát thì ra quyết định xử phạt tại chỗ (thủ tục đơn giản theo Điều 154 pháp lệnh) còn nếu vượt quà thẩm quyền của chiến sĩ cảnh sát thì phải gửi lên người có thẩm quyền để giải quyết
Trang 54 Xác định người có thẩm quyền ra quyết định xử phạt vi phạm vi phạm hành chính đối với H Nêu căn cứ pháp lý?
Theo nguyên tắc xử phạt vi phạm hành chính (Điều 4- NĐ 146-khoản 2) thì việc xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ phải do người có thẩm quyền được quy định tại các Điều 42, 43, 44, 45 Nghị định này được tiến hành Với H có những người được quy định tại khoản 1, 2, 3 Điều 42 được phép ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với H gồm có:
- Chủ tịch ủy ban nhân dân các cấp, trưởng công an các cấp (trong phạm vi quản
lý của địa phương mình) Mức phạt tiền và có quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế hành chính nào được quy định rõ tại Điều 43, Nghị định 146.Ví dụ: Chủ tịch ủy ban nhân dân cấp xã có quyền :
“ a) Phạt cảnh cáo;
b) Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu đã bị thay đổi do vi phạm hành chính gây ra.”
- Lực lượng Cảnh sát giao thông đường bộ
- Lực lượng Cảnh sát trật tự, Cảnh sát phản ứng nhanh, Cảnh sát cơ động, Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội
Trườn hợp H 17 tuổi lái xe vào đường câm là vi phạm 2 lỗi : không có giấy phép lái xe ( vì H 17 tuổi, theo luật giao thông đường bộ thì H phải đủ 18 tuổi mới được cấp giấy phép lái xe) và đi vào đường cấm Nên khi áp dụng thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính đối với H sẽ theo nguyên tắc áp dụng Khoản
2 Điều 46, Nghị định 146 : “Trong trường hợp xử phạt do người thụ lý đầu tiên thực hiện”
5 Trong trường hợp vi phạm của H không có tình tiết tăng nặng và tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hành chính thì người có thẩm quyền cần xử lý vi phạm hành chính đối với H như thế nào, phái áp dụng những biện pháp cưỡng chế nào đối với H, nêu căn cứ pháp lý.
Trang 6Tình tiết tăng nặng và tình tiết giảm nhẹ được quy định rất rõ tại Điều 9 và Điều 8 Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 2002, có sửa đổi, bổ sung năm
2008 H sẽ bị phạt tiền với 2 lỗi: không có giấy phép lái xe phạt từ 100.000 đồng đến 200.000 đồng ( Theo Điều 24, Khoản 3, Điều 9 Nghị định 146) Khi áp dụng mức phạt tiền sẽ tuân theo Khoản 1, Điểm 5 của Nghị định 146) Khi áp dụng mức phạt tiền sẽ tuân theo Khoản 1, Điều 5 của Nghị định 146 : “mức phạt tiền cụ thể đối với một hành vi vi phạm hành chính là mức trung bình của khung tiền phạt (khung cao nhất cộng với khung thấp nhất rồi chia đôi) quy định đối với hành vi đó)”
Với hành vi không có giấy phép lái xe, H bị phạt : (100+200): 2= 150.000 (đồng)
Với hành vi đi vào đường cấm, H bị phạt : (100+200): 2= 150.000 (đồng) Nhưng H được áp dụng hình thức xử lý theo quy định tại Điều 7 của PHáp lệnh năm 2002 có sửa đổi, bổ sung năm 2008 vì H 17 tuổi (Theo Khoản 2, nghị định 146); Khoản 1, Điều 7 Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính quy định :
“Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi vi phạm hành chính Khi phạt tiền đối với
họ thì mức tiền phạt không được quá 1 nửa mức phạt đối với người thành niên ”
H sẽ nộp phạt 300.000 đồng theo mức người thành niên, vì H chưa thành niên nên H sẽ phải nộp tối đa là : (150:2) + (150:2)= 150.000 (đồng) Tuy mức tiền phạt là 150.000 đồng nhưng mỗi hành vi vi phạm của H chỉ có 75.000 đồng vẫn thuộc thẩm quyền của Ciến sĩ cảnh sát giao thông (Điều 44, Nghị định 146)
Mà chiến sĩ cảnh sát giao thông là người đầu tiên phát hiện nên chiến sĩ cảnh sát giao thông sẽ là người ra quyết định xử phạt theo thủ tục đơn giản đối với H (Vì
số tiền H bị phạt nhỏ hơn 200.000 đồng):
Trang 7+ Thủ tục đơn giản sẽ tuân thủ theo Điều 54 Pháp lệnh xử phạt vi phạm hành chính : “ Quyết định xử phạt phải ghi rõ ngày, tháng, năm giao biên lai thu tiền phạt cho người bị xử phạt”
+ Thời hạn ra quyết định xử phạt sẽ tuân theo Điều 56 Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính
+ H có thể nộp phạt tại chỗ hoặc ra kho bạc Nhà nước ghi trong quyết định xử phạt
H sẽ bị áp dụng cưỡng chế hành chính sau:
- Một là phạt tiền: mức tiền phạt như trên
- Hai là chiến sĩ cảnh sát giao thông có thể tạm giữ xe của H tối đa là 120 ngày ( trong đó hành vi đi vào đường cấm bị tạm giữ xe tối đa là 30 ngày và không có giấy phép lái xe bị tạm giữ tối đa là 90 ngày) Mức tiền tạm giữ xe trên ngày mỗi nơi là khác nhau ( Theo Điều 51 Nghị định 146 : “tịch thu tang vật, phương tiện được sử dụng để vi phạm hành chính”)
III) KẾT THÚC VẤN ĐỀ
Qua giải quyết trường hợp trên, chúng ta phần nào hiểu rõ hơn về cách xử
lý một hành vi vi phạm hành chính Nhà nước đã buộc cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính phải gánh chịu những hậu quả pháp lý bất lợi để bao vệ trật tự quản
lý hành chính nhà nước mà mình đã thiết lập ra Bằng những luật hành chính, nghị định nghị quyết ban hành để điều chỉnh mọi lĩnh vực trong xã hội Tuy vậy khi đi giải quyết tình huống trên, nhóm đã đưa ra một số bất cập ra cùng góp ý
để thấy rằng nhà nước cần phải hoàn thiện hơn nữa trong nhiều lĩnh vực mà luật hành chính điều chỉnh góp phần cho xã hội đi vào trật tự, ổn định hơn
Trang 8DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1) Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình luật hành chính Việt Nam, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội 2007, 2008
2) Nghị định của Chính phủ số 146/2007/NĐ-CP ngày 14/9/2007 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ (đã được sửa đổi, bổ sung theo một số điều theo Nghị định số 67/2008/NĐ-CP ngày 29/5/2008)
3) Nghị định của Chính phủ số128/NĐ-CP ngày 16/12/2008
4) Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính đã sửa đổi, bổ sung năm 2002