nguyên tắc đảm bảo sự vô tư của người tiến hành tố tụng, người than gia tố tụng

ĐẶT VẤN ĐỀ Là nguyên tắc hàng đầu trong số các nguyên tắc thể hiện trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng dân sự - “đảm bảo sự vô tư của người tiến hành tố tụn

MỤC LỤC

Trang

MỤC LỤC………1

I ĐẶT VẤN ĐỀ……… 2

1 cơ sở nguyên tắc……… 2

1.1 cơ sở lý luận……….2

1.2 cơ sở thực tiễn……… …3

1.3 cơ sở pháp lý……… 3

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ……… 3

1 Một số khái niệm pháp lý liên quan & nội dung nguyên tắc………….3

1.1 khái niệm liên quan……… 3

1.1.1 tố tụng dân sự……… 3

1.1.2 người tiến hành tố tụng……….3

1.1.3 người tham gia tố tụng……….4

1.2 nội dung nguyên tắc……… 4

2 Cách hiểu “sự vô tư của người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng”……… 4

3 Ý nghĩa của nguyên tắc ………5

3.1Đối với người tiến hành tố tụng……… ……… 5

3.2 Đối với người tham gia tố tụng………6

4 Đảm bảo thực hiện nguyên tắc theo luât định & những hạn chế còn tồn tại……….……….…… 7

4.1 Đảm bảo thực hiện nguyên tắc theo luật định……… 7

4.2 Những hạn chế còn tồn tại……… 7

5 Hướng hoàn thiện 8

III KẾT LUẬN……… 10

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Là nguyên tắc hàng đầu trong số các nguyên tắc thể hiện trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng dân sự - “đảm bảo sự

vô tư của người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng” cả trên bình diện

lý luận lẫn thực tiễn đã cho thấy sự tồn tại của nguyên tắc này là hết sức quan trọng đối với lĩnh vực pháp lý tố tụng nói chung, mảng dân sự tố tụng nói riêng

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

Bất kì quan hệ xã hội nào (bao gồm cả những quan hệ pháp luật) ra đời cũng đều cần có sự điều chỉnh thích ứng Sự điều chỉnh đó chính là đảm bảo cho nó được thực hiện và mỗi chủ thể trong quan hệ đó đương nhiên không được vượt quá giới hạn cho phép về quyền, lợi ích của mình Riêng đối với vấn đề sự vô tư của người tiến hành và người tham gia trong quan hệ pháp luật tố tụng dân sự thì nguyên tắc đảm bảo sự vô tư của người tham gia tố tụng và người tiến hành tố tụng chính là sự điều chỉnh cần thiết được đề ra

1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN

Người tham gia tố tụng cũng như người tiến hành tố tụng đều có những quyền và nghĩa vụ nhất định Mục đích mà toàn bộ quá trình tố tụng hướng tới không gì khác ngoài đảm bảo cho những lợi quyền chính đáng hợp pháp của các chủ thể Để đạt được mục đích cuối cùng đó thì yêu cầu người tham gia tố tụng, người tiến hành tố tụng phải thực hiện theo những nguyên tắc nhất định Những nguyên tắc đó ra đời là một tất yếu nhằm tạo khung pháp

lý cho hoạt động tố tụng trong lĩnh vực dân sự được thực thi hiệu quả

1.3 CƠ SỞ PHÁP LÝ

Tố tụng dân sự là một mảng quan trọng trong lĩnh vực tư pháp nước ta.

Bộ luật tố tụng dân sự ra đời cũng đánh dấu sự xuất hiện của các nguyên tắc chung trong công tác tố tụng dân sự bao gồm cả nguyên tắc “đảm bảo sự vô

tư của người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng” Nguyên tắc này được ghi nhận trong các văn bản pháp luật tố tụng mà Nhà nước ta đã ban hành (Thông tư số 96/NCPL ngày 8/2/1997 của Tòa án nhân dân tối cao, Điều 17 Pháp lệnh Tố tụng giải quyết các vụ án dân sự, Điều 18 Pháp lệnh

Tố tụng giải quyết các vụ án kinh tế, Điều 17 Pháp lệnh Tố tụng giải quyết các vụ án lao động, Điều 16 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2004,…) Với ý nghĩa nhằm đảm bảo cho những quy định của Bộ luật tố tụng dân sự được đi vào thực tế một cách chuẩn xác, hợp lý nhất Sâu xa hơn đó là mục đích bảo

vệ quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp cho đương sự trong vụ việc tố tụng dân sự trên thực tế

II GIẢI QUYẾT VẦN ĐỀ

1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM PHÁP LÝ LIÊN QUAN & NỘI DUNG NGUYÊN TẮC

1.1 Khái niệm liên quan

1.1.1 Tố tụng dân sự

Là trình tự thủ tục giải quyết vụ việc dân sự, quyền và nghãi vụ cho các chủ thể trong các vụ việc dân sự (các tranh chấp dân sự theo nghĩa rộng)

1.1.2 Người tiến hành tố tụng

Là những cá nhân đại diện cho cơ quan có thẩm quyền đứng ra điều tra, xem xét, giải quyết vụ việc tranh chấp dân sự, nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho các bên cũng như đảm bảo cho nghĩa vụ dân sự được thực hiện trong một vụ việc cụ thể

1.1.3 Người tham gia tố tụng

Là những cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan trong vụ việc tranh chấp dân sự Họ có thể tham gia tố tụng với tư cách là người có yêu cầu (nguyên đơn dân sự) hoặc người bị yêu cầu (bị đơn dân sự) hoặc người tuy không khởi kiện cũng không bị khởi kiện nhưng việc giải quyết vụ án dân sự có liên quan tới quyền lợi, nghĩa vụ của họ (người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan)

1.2 Nội dung nguyên tắc:

Nguyên tắc bảo đảm sự vô tư của người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng có nội dung chủ yếu được xác định là phải tiến hành những biện pháp cần thiết để đảm bảo sự vô tư trong việc tiến hành tố tụng hoặc tham gia tố tụng của những người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng; Trường hợp có căn cứ cho thấy họ có thể không vô tư trong khi làm nhiệm

vụ thì phải thay đổi

2 CÁCH HIỂU “SỰ VÔ TƯ CỦA NGƯỜI TIỀN HÀNH TỐ TỤNG, NGƯỜI THAM GIA TỐ TỤNG”

Trước hết chúng ta cần định nghĩa “vô tư” theo nghĩa chung là gì, sau

đó mới có thể có cách hiểu xác đáng nhất về cụm từ “sự vô tư của người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng” trong công tác tố tụng dân sự đang được đề cập

“Vô tư” bản thân nó là một từ Hán – Việt, được cấu thành từ hai từ có nghĩa độc lập: “vô” có nghĩa là không; “tư” có nghĩa là riêng Theo từ điển

mở tại wiktionary.org.vn thì “vô tư” có ý nghĩa như sau: 1 không hoặc ít lo nghĩ; 2 không nghĩ đến lợi ích riêng tư; 3 không thiên vị ai cả Ta thấy, “Vô tư” dù đứng đơn lẻ hay đặt vào mọi ngữ cảnh được hiểu là không có sự cá nhân, riêng tư nào trong đó cả Xét trong vấn đề mà chúng ta đang tìm hiểu thì “vô tư” hiểu một cách sâu sắc hơn là hoàn toàn không để cái tôi, cái cá nhân chủ nghĩa hay bất cứ yếu tố tư lợi, tư tình nào làm ảnh hưởng đến suy

nghĩ, hành vi, lời nói, chi phối đến quyết định của mình Về bản chất, xem xét nó từ giác độ tâm lý học, sự vô tư hay không vô tư do chủ quan cá nhân (ý chí bản thân chủ thể) quyết định, cụ thể trong trường hợp này là người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng

Như vậy “sự vô tư của người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng” chính là tiến hành tố tụng, tham gia tố tụng với thái độ công tâm, thành thực, các cá nhân trong đó đều phải xem xét, đánh giá sự việc theo một cách khách quan nhất, hướng tới cách giải quyết vụ việc đúng đắn, chính xác theo như những quy định của pháp luật Tố tụng dân sự

3 Ý NGHĨA CỦA NGUYÊN TẮC

Một nguyên tắc cho dù được đặt ra trong bất kỳ lĩnh vực nào chắc chắn cũng sẽ có ảnh hưởng tới rất nhiều đối tượng liên quan Nguyên tắc này cũng không là ngoại lệ Ngay trong tên gọi cũng đã cho ta biết về những chủ thể mà nguyên tắc hướng đến đó là: người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng

3.1 Đối với người tiến hành tố tụng:

Là những người đại diện thực thi pháp luật, nhân danh Nhà nước CHXHCN Việt Nam trong công tác xem xét và giải quyết các vụ án dân sự vậy nên người tiến hành tố tụng (bao gồm: Chánh án Tòa án, Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Thư ký Tòa án; Viện trưởng Viện kiểm sát, Kiểm sát viên) không chỉ thực hiện nhiệm vụ trên uy tín cá nhân mà cao hơn đó còn là

uy tín chung của hệ thống tư pháp một quốc gia Theo đó, sự vô tư là một trong những phẩm cách cần có ở những người đảm nhiệm các chức danh kể trên Sự vô tư trong tất cả các giai đoạn tiến hành tố tụng một vụ án có ảnh hưởng rất lớn đến vấn đề quyền, lợi ích hợp pháp cũng như nghĩa vụ của người tham gia tố tụng có được giải quyết thấu đáo, chuẩn xác hay không

Với tư cách là những người “cầm cân nẩy mực” thì sự vô tư giúp cá nhân có thẩm quyền đó có được nhìn nhận vụ việc một cách toàn diện, mà trong lĩnh vực tư pháp, điều này cũng chính là đạo đức nghề nghiệp Kết quả của quá trình tố tụng một vụ án dân sự đấy là quyết định cuối cùng của Tòa

án đưa ra, nó không những phản ánh trình độ chuyên môn của bản thân những người trực tiếp tiến hành tố tụng mà còn cho thấy mức độ công tâm của họ

Giả thiết, có sự không vô tư trong quá trình tiến hành tố tụng thì đương nhiên bản án được ra nhất định sẽ thể hiện sự thiên vị cho một đối tượng nào đó Mà như thế thì liệu quyền lợi chính đáng của những đối tượng khác có được đảm bảo? Rõ ràng sự thiếu vô tư của người tiến hành tố tụng

vô hình chung sẽ xâm phạm tới quyền, lợi ích hợp pháp của họ Vậy, gạt bỏ

sự vô tư để xử thiên vị hay tư lợi là hoàn toàn trái với những gì pháp luật tố tụng quy định, là đi ngược lại lương tâm nghề nghiệp Và việc đặt ra nguyên tắc cụ thể này có tác dụng như “một tấm biển cảnh báo” với những ai có tư tưởng thiếu vô tư trong điều tra xét xử vụ án dân sự

3.2 Đối với người tham gia tố tụng:

Theo như quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2004 tại Khoản 1 Điều 56 về Đương sự trong vụ án dân sự, thì người tham gia tố tụng bao gồm: nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan Không thể phủ nhận sự cần thiết của nguyên tắc đối với bản thân những người tham gia tố tụng bởi lẽ nhờ đó mà các quyền lợi hợp pháp và chính đáng của họ được bảo đảm, nghĩa vụ dân sự giữa các bên cũng được phân tách rõ ràng Nguyên tắc là căn cứ pháp luật xác lập quyền và nghĩa vụ song hành về sự vô tư trong quá trình tố tụng của cả người tiến hành cũng như người tham gia Nó còn là cơ sở pháp lý hướng dẫn cho người tham gia

tố tụng hiểu về các biện pháp mà mình có thể yêu cầu để vụ án dân sự được giải quyết theo một cách công tâm nhất, vô tư nhất

4 VIỆC ĐẢM BẢO THỰC HIỆN NGUYÊN TẮC THEO LUẬT ĐỊNH

& HẠN CHẾ CÒN TỒN TẠI

4.1 Việc đảm bảo thực hiện nguyên tắc theo luật định

Về nguyên tắc bảo đảm sự vô tư của người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng được pháp luật tố tụng hiện hành ghi nhận tại Điều 16 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2004, nguyên văn điều luật như sau: “Chánh án Tòa án, Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Thư ký Tòa án, Viện trưởng Viện kiểm sát, Kiểm sát viên, người phiên dịch, người giám định không được tiến hành hoặc tham gia tố tụng, nếu có lý do xác đáng để cho rằng họ có thể không vô tư trong khi thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình”

Cụm từ “những lý do xác đáng” trong hoàn cảnh này được hiểu là căn

cứ cụ thể có được mà từ đó cho rằng người tiến hành hoặc tham gia tố tụng

có thể sẽ không đảm bảo được sự vô tư của bản thân mình trong quá trình tố tụng Liên quan đến vấn đề này có thể dẫn ra đây Điều 46 Bộ luật này, về những trường hợp phải từ chối hoặc thay đổi người tiến hành tố tụng, trong

đó quy định rằng người tiến hành tố tụng phải từ chối tiến hành tố tụng hoặc

bị thay đổi đối với các trường hợp: họ đồng thời là đương sự, người đại diện, người thân thích của đương sự; họ đã tham gia với tư cách người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, người làm chứng, người giám định, người phiên dịch trong cùng vụ án đó; có căn cứ rõ ràng cho rằng họ có thể không vô tư trong khi làm nhiệm vụ

Theo đó, ta thấy ở đây xảy ra hai trường hợp: một là, biện pháp mang

tính chất tự nguyện ý chí của người tiến hành hoặc tham gia tố tụng (từ chối); hai là, biện pháp mang tính khách quan tác động – thay đổi người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng Pháp luật đặt ra nguyên tắc và

đương nhiên có cách thức đảm bảo cho nguyên tắc đó trở nên khả thi Về việc từ chối tiến hành hoặc tham gia tố tụng chúng ta không bàn đến bởi đây

là điều hoàn toàn phụ thuộc ý chí của chủ thể (người tham gia tố tụng, người tiến hành tố tụng) Riêng biện pháp thay đổi người tiến hành hoặc tham gia

tố tụng, Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2004 cũng đã có quy định cụ thể tại các điều luật: Điều 47, 48, 49,51 đối với người tiến hành tố tụng, Điều 59, 68,

70, 72 đối với người tham gia tố tụng

4.2 Những hạn chế còn tồn tại

Thời gian gần đây việc vi phạm nguyên tắc “bảo đảm sự vô tư của người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng” có chiều hướng gia tăng, gây những bất bình dư luận Xin được viện dẫn ra đây một ví dụ thực tế về

vi phạm nguyên tắc quan trọng này Đó là vụ mới đây, TAND TP.HCM xử một vụ tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất Tại phiên tòa, HĐXX “bắt bài” bà N, nhân chứng trong vụ án, do bà đã khai báo gian dối vì nguyên đơn hứa nếu thắng kiện sẽ “trả ơn” bà N bằng chiếc điện thoại

di động xịn nhất hiện nay (theo nguồn tin từ Tạp chí Pháp luật số ra ngày 31/10/2011)

Về việc xử lý các trường hợp vi phạm nguyên tắc “sự vô tư của người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng” trong án dân sự thì chưa hề có hướng dẫn nào cụ thể nên khi áp dụng, các cơ quan tố tụng còn bị động và lúng túng Đây là một kẽ hở của pháp luật, cần phải có hướng dẫn để khắc phục ngay Những người trực tiếp xử sai, khai sai rồi đây có bị truy cứu trách nhiệm theo đúng bản chất sự việc hay lại bị chìm xuồng với một mức

kỷ luật, nhắc nhở vô thưởng vô phạt?

5 HƯỚNG HOÀN THIỆN

Để nâng cao hiệu quả áp dụng cho nguyên tắc “đảm bảo sự vô tư của người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng” cần có những biện pháp

thiết thực hơn nữa nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật về nguyên tắc và hoàn thiện về việc thực thi nguyên tắc trên thực tế

* Nên làm rõ hơn về khái niệm “vô tư” trong pháp quy tố tụng dân sự

nhằm cụ thể hơn nữa vấn đề này, đồng thời đặt ra một thước chuẩn, một

thang đánh giá cho sự vô tư của người tiến hành cũng như người tham gia trong quá trình tố tụng dân sự Quy định chặt chẽ hơn, giúp cho nguyên tắc

trở nên tường minh, có nghĩa những chủ thể có liên quan, cần tìm hiểu hay nghiên cứu sẽ dễ dàng có được một cách hiểu chính thống và rõ ràng nhất Theo đó, việc áp dụng nguyên tắc trên thực tế sẽ phát huy hiệu quả cao hơn

* Cần có chế tài xử phạt thật nghiêm minh những cá nhân là người

tiến hành, người tham gia vi phạm nguyên tắc vô tư trong quá trình tố tụng nhằm đảm bảo sự công bằng khi giải quyết quyền lợi, nghĩa vụ cho những chủ thể liên quan Sự vi phạm nguyên tắc của chủ thể này chính là xâm phạm vào quyền được hưởng toàn vẹn nguyên tắc tố tụng của chủ thể khác Một khi trong quá trình tố tụng một vụ án dân sự xuất hiện yếu tố không vô

tư của bất cứ người tiến hành tố tụng hay người tham gia tố tụng nào mà không kịp thời phát hiện thì đương nhiên nó sẽ khiến cho kết quả cuối cùng

bị sai lệch – điều này sẽ làm phương hại đến uy tín của bản thân người tiến hành tố tụng, quyền lợi và nghĩa vụ của người tham gia tố tụng, và hơn cả,

nó làm giảm sút lòng tin vào công lý của Nhà nước pháp quyền Thiết nghĩ

luật cần đưa ra những biện pháp chế tài cụ thể và thủ tục tiến hành ra sao

để có thể áp dụng xử lý Biện pháp chế tài cần phải mạnh để đủ sức răn đe

ví dụ như buộc họ bồi thường số tiền tương đương với thiệt hại có thể xảy ra với đương sự không vô tư của họ (người tham gia tố tụng khác, người tiến hành tố tụng) gây ra

* Trên thực tế vẫn còn có những vụ án dân sự bị xét xử chưa thực

công tâm Chính bởi vậy, pháp luật cần quy định thêm về vấn đề kiểm điểm,

tự kiểm điểm cũng như tổ chức những chương trình giáo dục thường niên mục đích nâng cao đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ những người tiến hành

tố tụng Sự vô tư của người tham gia cũng là yếu tố rất quan trọng vì thế cần

đề ra một số biện pháp răn đe những cá nhân, tổ chức là người tham gia tố tụng để bảo đảm cho quá trình tố tụng được thuận lợi

* Bản thân người tiến hành tố tụng cũng như người tham gia tố tụng

cần nhận thức một cách thật sâu sắc về tầm ảnh hưởng của sự vô tư của cá nhân mình đối với kết quả của cả quá trình tố tụng Hậu quả của việc thiếu

vô tư, nếu nhẹ thì sẽ làm phí phạm, làm kéo dài thời gian giải quyết vụ án; nặng thì sẽ dẫn đến quyền và lợi ích chính đáng của chủ thể liên quan bị xâm hại thậm chí bị phủ nhận, làm cản trở việc xét xử án đảm bảo tính công bằng

và khách quan Một khi việc vi phạm nguyên tắc trên xảy ra thì dĩ nhiên là mọi thủ tục phải được xét lại từ mốc sự thiếu vô tư đó diễn ra Điều đáng nói

đó là để tổ chức lại quá trình điều tra, mở lại một phiên tòa không phải là điều quá dễ dàng, gây hao tổn quỹ thời gian, tiền bạc và công sức của nhiều người

III KẾT LUẬN

Sự vô tư không chỉ quan trọng đối với lĩnh vực tố tụng dân sự mà nó quan trọng với tất cả mọi công việc trong đời sống Sự vô tư mang đến cái nhìn khách quan và cách giải quyết đúng đắn, không thiên lệch cho mọi vấn

đề Chính bởi lẽ đó mà nguyên tắc “đảm bảo sự vô tư của người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng” là nguyên tắc không thể thiếu trong lĩnh vực

tư tố tụng dân sự nói riêng và trong hoạt động tư pháp suy rộng ra Hoàn thiện hơn những quy định pháp luật về việc thực thi nguyên tắc trong thực tiễn sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hơn nữa, làm minh bạch hơn nữa quá tình tố tụng các vụ án dân sự