bài tập học kỳ môn lịch sử nhà nước và pháp luật thế giới 9 điểm phân tích và đánh giá sự khác biệt cơ bản về hình thức chính thể nhà nước của nhà n

Đặc biệt, Hình thức chính thể của nhà nước tư sản là cách thức và trình tự thành lập các cơ quan quyền lực tối cao và xác lập mối quan hệ giữa chúng.. Sự khác biệt cơ bản giữa hình thức

LỜI MỞ ĐẦU

Nhà nước tư sản ra đời là hệ quả tất yếu của quá trình phát triển

phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, là thành quả trực tiếp của cách mạng

tư sản đánh dấu một bước quan trọng trong tiến trình phát triển của hình thức chính thể nhà nước Các hình thức chính thể trong mỗi nhà nước tư sản lại không giống nhau do nhiều nguyên nhân quy định Sự khác nhau ấy được thể hiện rõ nhất ở hai hình thức chính thể của nhà nước Anh và Mỹ Ở nước Anh giai cấp tư sản đã liên minh với tầng lớp quí tộc phong kiến tiến hành cuộc cách mạng tư sản lật đổ nền chuyên chế phong kiến nhưng do những hạn chế của giai cấp lãnh đạo và cuộc cách mạng chưa mang tính triệt để Nó vẩn duy trì những đặc quyền phong kiến và thiết lập một hình thức Nhà nước quân chủ nghị viện Ở nước Mỹ cuộc đấu tranh kiên cường của nhân dân Mỹ do giai cấp tư sản lãnh đạo đã đi đến thắng lợi và hình thành nên nhà nước Cộng hòa tổng thống

Vì vậy, dựa vào kiến thức lịch sử nhà nước và pháp luật thế giới đã được

học, em xin chọn đề tài “Phân tích và đánh giá sự khác biệt cơ bản về hình thức chính thể nhà nước của nhà nước Anh và Mĩ ” làm bài tập học kì của

mình

Dù đã cố gắng song bài viết vẫn không thể tránh được những thiếu sót và khiếm khuyết Em rất mong nhận được sự chỉ giáo của các thầy cô giúp cho bài viết được hoàn chỉnh hơn với sự cảm ơn chân thành nhất.!

NỘI DUNG

I Những nét khái quát về hình thức chính thể:

Hình thức chính thể là cách thức tổ chức và trình tự để lập ra các cơ quan quyền lực tối cao của nhà nước và xác lập những mối quan hệ cơ bản giữa các cơ quan đó với nhau Đặc biệt, Hình thức chính thể của nhà nước tư sản là cách thức và trình tự thành lập các cơ quan quyền lực tối cao và xác lập mối quan hệ giữa chúng

Có hai hình thức chính thể nhà nước tư sản là : chính thể quân chủ hạn chế (quân chủ nhị hợp và quân chủ đại nghị) và chính thể cộng hoà( cộng hoà tổng thống, cộng hoà đại nghị, cộng hoà hỗn hợp) Chính thể quân chủ là hình thức trong đó quyền lực tối cao của nhà nước tập trung toàn bộ (hay một phần) trong tay người đứng đầu nhà nước theo nguyên tắc thừa kế Chính thể cộng hoà là hình thức trong đó quyền lực tối cao của nhà nước thuộc về cơ quan được bầu ra trong một thời gian nhất định

II Sự khác biệt cơ bản giữa hình thức chính thể nhà nước tư sản Anh với hình thức chính thể nhà nuớc tư sản Mỹ:

Sự khác biệt cơ bản giữa hai nhà nước này là: nhà nước tư sản Anh theo hình thức chính thể quân chủ đại nghị ( nghị viện), nhà nước tư sản Mỹ lại theo hình thức chính thể cộng hoà tổng thống Tuy nhiên thì quyền hạn và chức năng của các bộ phận nhà nước ở hai nước Anh và Mĩ có những điểm khác biệt nhất định.vậy thì sự khác biệt giữa chúng là như thế nào ?

1) Cách thức thành lập nguyên thủ quốc gia:

Ở Anh, hình thức chính thể quân chủ đại nghị có ưu điểm là vừa phát huy được dân chủ, vừa giữ gìn được sự ổn định cho tầng lớp quý tộc phong kiến

cũ mặc dù tầng lớp này đã trở nên lỗi thời, hết vai trò chính trị Nguyên thủ quốc gia được thành lập thông qua thế tập truyền ngôi

Khác với Anh, ở Mỹ để tránh sự độc tài chuyên chế, nước Mỹ thành lập một chế độ chính trị mà sau này gọi là chính thể tổng thống.Hình thức chính thể cộng hoà tổng thống có đặc trưng là tổng thống vừa là nguyên thủ quốc gia vừa là người đứng đầu bộ máy hành pháp do nhân dân gián tiếp bầu ra theo quy định của Hiến pháp Mỹ.Công dân Mỹ bầu ra các đại cử tri ở các bang và các đại cử tri sẽ bầu ra tổng thống

2 Vai trò, quyền hạn của các cơ quan trong bộ máy nhà nước:

a Tổng Thống (Mĩ) hay Hoàng đế (Anh ):

* Ở nghị viện Anh:

Hoàng đế là một chức danh rất quan trọng nhưng hoạt động lại rất hình thức, Hoàng đế có chức năng tập trung cho sự thống nhất và vững bền của dân tộc, tượng trưng cho quốc gia, đại diện cho xứ sở Hoàng đế là nguyên thủ quốc gia người thay mặt quốc gia và các đảng phái, là người lãnh đạo nhà thờ Anh, là trung điểm của lòng ái quốc Khi có chiến tranh xảy ra thì Hoàng

đế sẽ là người đứng lên để kêu gọi quần chúng đứng lên để bảo vệ dân tộc Trên thực tế thì Hoàng chỉ nặng về vai trò tượng trưng mà không hề có quyền hạn gì Ở Anh còn tồn tại nguyên tắc chữ kí thứ hai: các văn bản mà

HĐ ban hành nếu chỉ có chữ kí của HĐ thì không có hiệu lực được thi hành

mà phải có chữ kí kèm theo của thủ tướng hay bộ trưởng Văn kiện(1701,1711) của nghị viện Anh nghi nhận quyền vô trách nhiệm của nhà vua và ghi nhận nguyên tắc "chữ kí thứ hai" Đảng chiếm đa số tại hạ nghị viện có quyền ấn định chính sách và lập trường của nhà vua.Vì vậy các bộ trưởng phải có trách nhiệm về những văn kiện do nhà vua kí Tóm lại có thể kết luận Hoàng Đế tồn tại chỉ trên danh nghĩa “nhà vua trị vì, nhưng không cai trị

* Ở Mỹ: Nguyên thủ quốc gia có thực quyền chứ không phải là hình thức như

ở Anh Theo Điều 2 khoản 1 Hiến pháp Mỹ Tổng thống là người đứng đầu

hành pháp - chính phủ, được quyền bổ nhiệm, bãi nhiệm các bộ trưởng để thành lập chính phủ liên bang, tổng chỉ huy các lực lượng vũ trang, trình dự

án luật và ngân sách lên nghị viện, kí các điều ước quốc tế và cử đại diện ngoại giao, bổ nhiệm thẩm phán của pháp viện tối cao, ban bố hoặc phủ quyết các đạo luật của nghị viện.Tổng thống do dân bầu ra nên phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước nhân dân.Tổng thống có quyền điều hành mọi hoạt động của chính phủ

b.Nghị viện:

“Nghị viện Anh có quyền làm tất cả, chỉ trừ việc biến đàn ông thành đàn bà".Nghị viện có quyền cơ bản về lập pháp, quyền quyết định ngân sách thuế,quyền giám sát hoạt động của nội các,bầu hoặc bãi miễn các thành viên trong nội các.Nghị viện Anh được giao cho nhiệm vụ quan trọng là thành lập chính phủ Hạ nghị viện có quyền quyết định mọi vấn đề thuộc thẩm quyền của nghị viện.Thượng nghị viện còn tồn tại đến ngày nay là do truyền thống của người Anh bao giờ cũng muốn giữ những định chế cổ truyền.Từ sau năm

1911, Hạ nghị viện được trao cho các quyền rất lớn là: thông qua các dự luật

về tài chính- ngân sách sau đó gửi cho thượng viện; trừ luật tư ra còn tất cả các dự luật đều được hạ nghị viện thông qua, mặc dù thượng viện có bác bỏ nhưng nó vẫn trở thành luật và được ban hành;có quyền quyết định các chính sách để trình lên quốc hội;phối hợp điều hành hoạt động của các bộ; trình bày các dự luật cho quốc hội thảo luận

Ở Mỹ, Điều 1 khoản 1 Hiến pháp năm 1787 quy định : mọi thẩm quyền lập pháp thuộc về nghị viện của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ bao gồm hai viện thượng viện và hạ viện Hiến pháp trao cho thượng viện những thẩm quyền riêng độc lập là: kết tội quan chức chính quyền liên bang kể cả tổng thống và nguyên tắc là phải được 2/3 thượng nghị sĩ đồng ý; nghị viện có quyền phê chuẩn toàn bộ chính phủ liên bang do tổng thống bổ nhiệm; có quyền phê

hoà ước quốc tế.Hạ nghị viện là cơ quan dân biểu,do dân chúng các tiểu bang bầu lên.Hạ nghị viện có quyền luận tội các quan chức cao cấp chính phủ với

số phiếu 50%+1, có quyền phê chuẩn các dự án lợi tức của chính quyền liên bang.Đây là thẩm quyền lớn nhất của hạ viện Mỹ Thẩm quyền của nghị viện Mỹ là được thông qua toàn bộ các dự án luật theo nguyên tắc quá bán, ở Anh là do hạ viện thông qua.; có quyền được phê chuẩn các dự án ngân sách toàn liên bang; xây dựng chính sách thuế, định mức thuế, định mức và giám sát chính quyền liên bang

c Chính Phủ.

Ở Anh, chính phủ là cơ quan có quyền hành pháp Hạ nghị viện cử ra thủ tướng, vì vậy nên thủ tướng phải chịu trách nhiệm trước hạ nghị viện Sau

đó thủ tướng mới thành lập ra chính phủ Đó là chính phủ của đảng chiếm đa

số trong hạ viện Ở Anh lập pháp và hành pháp đều nằm trong tay một đảng,

hạ viện chỉ có thể bị giải tán nếu chính phủ thấy đảng của mình có đa số mỏng manh trong hạ viện, thì yêu cầu giải tán nghị viện để bầu ra hạ viện mới, nhằm kéo dài thời gian cầm quyền của mình Chính phủ thực sự có quyền kiểm tra điều hành cả nghị viện và HĐ, có thực quyền trong cả hai lĩnh vực lập pháp và hành pháp Chính phủ khởi thảo ra các chính sách đối nội và đối ngoại của nhà nước, bổ nhiệm các quan chức cấp cao dân sự và quân sự, ban hành các văn bản quy phạm dưới luật Ngoài ra chính phủ còn có quyền trình dự án luật, dự án ngân sách nhà nước Chính phủ và thủ tướng có quyền đàm phán, kí kết và tham gia tích cực vào quá trình phê chuẩn các hiệp ước quốc tế

Ở Mĩ thì tổng thống chọn ra những người trong đảng chiếm đa số để lập

ra chính phủ, vì thế nên chính phủ phải chịu trách nhiệm trước tổng thống Tổng thống có quyền bổ nhiệm, bãi miễn các thành viên của chính phủ

d Hệ thống tòa án (Toà án tối cao hay Toà án Liên bang):

Ở Anh quyền tư pháp thuộc về hệ thống toà án và chỉ làm công tác xét xử

vì chức năng công tố và thi hành án tuộc về chính phủ Ở Anh không thành lập bộ tư pháp, hệ thống Toà án dặt dưới sự lãnh đạo của chủ tịch thượng viện, hệ thống toà án có tính độc lập tương đối cao trong hoạt động vì Anh là đất nước của tiền lệ pháp và nguyên tắc công bằng Toà án Mỹ có quyền độc lập riêng Nhiệm kỳ thẩm phán là suốt đời và có thể tập trung vào vấn đề công

lý mà không bị các hoạt độngchính trị của hành pháp,lập pháp chi phối, có quyền tuyên bố các đạo luật được nghị viện thông qua là vi hiến

3 Mối quan hệ giữa các cơ quan về quyền lực và mức độ áp dụng nguyên tắc phân chia quyền lực vào bộ máy nhà nước:

Ở Anh, Hoàng đế chỉ bổ nhiệm những vị thủ tướng là thủ lĩnh của đảng chiếm đa số ghế trong nghị viện đây là cơ chế kiềm chế đối trọng không triệt để.Nếu là thành viên của chính phủ thì đồng thời là hạ nghị sĩ.Thượng nghị viện không theo con đường bầu cử còn hạ nghị viện do dân bầu nên nó có quyền hành rất lớn và phải chịu trách nhiệm trước cử tri còn nghị viện không chịu trách nhiệm trước cử tri.Chính phủ được thành lập dựa trên cơ sở của hạ nghị viện và chỉ chịu trách nhiệm trước hạ viện.Việc chính phủ phải chịu trách nhiệm là đặc điểm quan trọng của hình thức này là biểu hiện của sự hạn chế quyền lực nhà nước.Nghị viện có quyền lập pháp ưu thế hơn hẳn với chính thể khác Chính phủ chỉ được hoạt động khi vẫn còn sự tín nhiệm của nghị viện.Còn với nghị viện trong trường hợp cơ quan này không thành lập được chính phủ thì có thể bị giải tán tức là quyền hạn của nghị viện cũng không phải không bị hạn chế

Khác với nhà nước Anh thì chính phủ ở Mỹ không chịu trách nhiệm trước nghị viện và cử tri.Nghị viện giám sát hoạt động của cơ quan hành pháp thông qua các uỷ ban còn các dự luật muốn được thông qua khi có phê chuẩn của

chịu trách nhiệm trước nghị viện, tổng thống không có quyền giải tán nghị viện.Thượng nghị viện có quyền phê chuẩn danh sách thành viên chính phủ

để thực hiện cơ chế kiềm chế đối trọng Nếu đã là thành viên của nghị viện thì không thể là thành viên chính phủ.Tổng thống có các quyền cả về lập pháp và

tư pháp như phân tích ở trên.Hiến pháp quy định các nhánh quyền hành pháp,

tư pháp, lập pháp có nguồn gốc hình thành không giống nhau ,có nhiệm kì khác nhau nên kiềm chế được sự lấn quyền, tiến quyền

III- Đánh giá chung.

Tóm lại ở hai hình thức chính thể quân chủ nghị viện Anh và cộng hoà tổng thống Mĩ, ngay từ tên gọi đã thể hiện ở Anh quyền lực tập trung trong tay nghị viện còn ở Mĩ thì quyền lực tối cao nằm trong tay tổng thống Mặt khác ,Ở Anh nguyên thủ quốc gia chỉ mang nghĩa tượng trưng không có thực quyền Về việc phân quyền ở ba nhánh lập pháp, hành pháp, tư pháp thì ở hai nước này cũng khác nhau, đối với Anh thì quyền lập pháp và hành pháp nằm trong tay của nghị viện, thủ tướng, toà án tối cao nắm quyền tư pháp Đặc biệt Hạ nghị viện là nơi tập trung quyền lực tối cao là cơ quan đại diện cho nhân dân còn ở Mĩ thì ba nhánh quyền này độc lập với nhau theo nguyên tắc

“kìm chế” và “đối trọng”

KẾT LUẬN

Qua việc phân tích sự khác biệt giữa hai hình thức chính thể quân chủ đại nghị của Anh và cộng hoà tổng thống ở Mỹ ta có thể thấy ứng với mỗi nhà nước là một chính thể đại diện.Nó thể hiện sự áp dụng có triệt để hay không của tư tưởng phân chia quyền lực- tư tưởng cơ bản của nhà nước tư sản sự ra đời của Hiến pháp năm 1787 đánh dấu cái mốc hoàn thành việc xây dựng nhà nước lien bang Mỹ qui định quyền lực cho từng bộ phận Ngược lại thì Anh lại sử dụng Hiến pháp không thành văn nên không nói rõ ràng Từ đó có thấy điểm khác biệt cơ bản của hai hình thức chính thể này là cách phân quyền và chức năng, quyền hạn của các cơ quan đứng đầu nhà nước

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Trường đại học Luật Hà Nội, Giáo trình lịch sử nhà nước và pháp luật thế giới, nxb CAND, Hà Nội năm 2006.

2 Thái Vĩnh Thắng, Nhà nước và pháp luật tư sản đương đại- lí luận

và thực tiễn, nxb Tư pháp, Hà Nội năm 2008.

3 Nguyễn Thị Hồi, "Hình thức chính thể nhà nước Anh", Tạp chí luật

học số1/1998

4 Nguyễn Đăng Dung, Hình thức của nhà nước đương đại, , nxb Thế

giới, Hà Nội năm 2004

5 TS.Nguyễn Thị Hồi ,Tư tưởng phân chia quyền lực nhà nước với việc tổ chức bộ máy nhà nước ở một số nước, TS.Nguyễn Thị Hồi,

nxb tư pháp, Hà Nội năm 2005