Tìm hiểu về thực trạng vi phạm pháp luật trong lĩnh vực chứng khoán và hiệu quả xử lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

Khái quát chung về vi phạm pháp luật chứng khoán... Thực trạng vi phạm pháp luật trong lĩnh vực chứng khoán... Hồ Chí Minh về hành vi thao túng giá chứng khoán.. Không chỉ nhà đầu

B Nội Dung

I Khái quát chung về vi phạm pháp luật chứng khoán.

Vi phạm pháp luật chứng khoán và thị trường chứng khoán là hành vi trái pháp luật của tổ chức, cá nhân, xâm hại tới quan hệ xã hội được pháp luật chứng khoán xác lập và bảo vệ, theo đó phải chịu trách nhiệm pháp lí theo quy định của pháp luật chứng khoán Dựa vào tính chất của trách nhiệm pháp lý có thể chia chúng thành các loại sau:

Vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán được hiểu là những hành vi của cá nhân, tổ chức cố ý hoặc vô ý vi phạm các quy định quản lí nhà nước về chứng khoán và thị trường chứng khoán mà chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự và theo quy định của pháp luật phải bị xử lí hành chính

Vi phạm dân sự trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán là những hành vi trái pháp luật, có lỗi, xâm hại tới quan hệ về tài sản giữa các chủ thể tham gia thị trường Chủ thể có hành vi vi phạm dân sự sẽ phải chịu trách nhiệm pháp luật dân

sự do hành vi vi phạm của mình gây nên

Vi phạm hình sự về chứng khoán và thị trường chứng khoán là những hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong bộ luật hình sự do người có năng lực chịu trách nhiệm hình sự gây ra một cách cố ý hoặc vô ý, xâm hại đến hoạt động của thị trường chứng khoán, các quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể khác Chủ thể vi phạm hình sự sẽ gánh chịu trách nhiệm pháp lí hình sự với các hình thức trách nhiệm cụ thể căn cứ vào tính chất, mức độ của hành vi và hậu quả thiệt hại của hành vi đó gây ra

Theo Mục 2 chương IX luật chứng khoán năm 2006 sửa đổi, bổ sung năm 2010 quy định về xử lý vi phạm từ điều 118 đến điều 130 Điều 121 đến Điều 130 quy định

10 nhóm hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán, là: vi phạm quy định về hoạt động chào bán chứng khoán ra công chúng; vi phạm quy định về công ty đại chúng; vi phạm quy định về niêm yết chứng khoán; vi phạm quy định về tổ chức thị trường giao dịch chứng khoán; Ngoài ra, Luật Chứng

khoán còn quy định: tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan đến hoạt động chứng khoán và thị trường chứng khoán thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật; việc xử phạt vi phạm hành chính thực hiện theo quy định của Luật này và pháp luật về xử lý vi phạm hành chính

Việc xử lý vi phạm hành chính trên lĩnh vực này, ngoài việc áp dụng Luật Chứng khoán và các văn bản hướng dẫn thi hành, các chủ thể là người được Nhà nước trao quyền còn phải vận dụng các quy định pháp luật có liên quan, đó là Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính năm 2002, đã được sửa đổi, bổ sung năm 2007, 2008 (Pháp lệnh 2008) và các văn bản hướng dẫn

Về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính, Điều 120 Luật Chứng khoán quy định Chánh Thanh tra chứng khoán, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước có quyền xử phạt cảnh cáo, phạt tiền; ngoài ra, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán có quyền áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung và các biện pháp khắc phục hậu quả do luật định Như vậy, về thẩm quyền, quy định của Luật cũng thống nhất với Pháp lệnh 2008

Thông tư liên tịch số 46/2009/TTLT-BTC-BCA quy định 8 nhóm hành vi vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán gây hậu quả nghiêm trọng cần sự phối hợp của cơ quan điều tra và Ủy ban chứng khoán Nhà nước gồm: hành vi lập hồ sơ đăng ký giả mạo để chào bán chứng khoán; lập hồ sơ giả mạo để niêm yết chứng khoán trên thị trường; tổ chức thị trường chứng khoán trái pháp luật; lợi dụng chức trách, nhiệm vụ sử dụng tiền, chứng khoán trên tài khoản của khách hàng khi chưa được khách hàng ủy thác; lập quỹ đầu tư chứng khoán mà không đăng ký hoặc báo cáo, vi phạm về giao dịch chứng khoán; công bố thông tin sai lệch để trục lợi

Mặc dù Luật Chứng khoán năm 2006, có hiệu lực pháp luật từ ngày 01/01/2007, nhưng mãi đến năm 2009, các quy định về tội phạm trên lĩnh vực chứng khoán mới được bổ sung vào BLHS Đó là: tội cố ý công bố thông tin sai lệch hoặc che giấu sự thật trong hoạt động chứng khoán (Điều 181 a), tội sử dụng thông tin nội bộ để mua bán chứng khoán (Điều 181 b), tội thao túng giá chứng khoán (Điều 181 c) Đây là ba tội danh đưa ra nhằm xử lý các hành vi vi phạm pháp luật được quy định tại Điều 9 Luật Chứng khoán Bên cạnh đó, như đã đề cập, trong 10 điều của Luật Chứng khoán

ở Mục 2 Chương IX (từ Điều 121 đến Điều 130 Luật Chứng khoán), có 7 điều quy

định về các hành vi vi phạm pháp luật sẽ bị xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự; đó là: vi phạm quy định về hoạt động chào bán chứng khoán ra công chúng (Điều 121); vi phạm quy định về niêm yết chứng khoán (Điều 123); vi phạm quy định về tổ chức thị trường giao dịch chứng khoán (Điều 124); vi phạm quy định về hoạt động kinh doanh chứng khoán và chứng chỉ hành nghề chứng khoán (Điều 125);

vi phạm quy định về giao dịch chứng khoán (Điều 126); vi phạm quy định về đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán chứng khoán, về ngân hàng giám sát (Điều 127); có hành

vi cản trở việc thanh tra (Điều 130) Trong khi đó, Khoản 1 Điều 8 BLHS quy định:

“Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong BLHS…”; như vậy, chỉ có các hành vi nguy hiểm cho xã hội đã được quy định trong BLHS mới là tội phạm, còn các hành vi như đã nêu trên trong Luật Chứng khoán, rõ ràng là có nguy hiểm cho xã hội, xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, nhưng chưa được quy định trong BLHS, nên chưa được coi là tội phạm, và đương nhiên là không thể xử lý bằng pháp luật hình sự được Điều này đặt ra vấn đề cần nghiên cứu, bổ sung một số tội danh như đã đề cập trong BLHS, nhằm xử lý các hành vi vi phạm pháp luật đã vượt quá giới hạn phải chịu trách nhiệm hành chính

II Thực trạng vi phạm pháp luật trong lĩnh vực chứng khoán.

1, Thực trạng:

Thị trường chứng khoán việt nam đã trải qua 10 hoạt động phát triển, cùng với sự phát triển củathị trường chứng khoán, thì tình trạng vi phạm pháp luật về chứng khoán cũng phát triển mạnh, có những loại “vi phạm pháp luật trở nên phổ biến công khai “ và đã nhiều lần gây bất ổn cho thị trường chứng khoán

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, trong năm 2009 đã ra 33 quyết định xử phạt hành chính đối với các hành vi sai phạm của công ty đại chúng vi phạm quy định chào bán cổ phiếu ra công chúng, vi phạm về báo cáo thông tin và các quy định về giao dịch chứng khoán, phao tin đồn thất thiệt, thông tin nội gián, công bố thông tin sai lệch.1

Riêng quý I/2010 thanh tra đã ra 50 quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với các tổ chức và cá nhân có hành vi vi phạm pháp luật về CK và TTCK Khoảng 20% quyết định xử phạt là xử phạt các hành vi vi phạm quy định về giao dịch, vi phạm chế

1 http://www.anninhthudo.vn/Xa-hoi/Thu-doan-cua-toi-pham-trong-linh-vuc-chung-khoan/366702.antd

độ báo cáo và công bố thông tin của tổ chức niêm yết, Cty đại chúng, của cổ đông nội bộ trong các tổ chức niêm yết; hành vi vi phạm giao dịch nội bộ, thao túng thị trường2 Với sự phát triển của thị trường chứng khoán thì hành vi vi phạm pháp luật về chứng khoán ngày càng phổ biến, công khai Đến cuối năm 2010 đầu năm 2011 hành

vi Thao túng, “làm giá” trên thị trường chứng khoán là một trong những hành vi khiến TTCK Việt Nam lộn xộn, bất ổn và khiến nhà đầu tư mất niềm tin sâu sắc Đặc biệt, nhiều “vi phạm pháp luật trở nên phổ biến, công khai”, đang hoành hành trên thị trường Trong ba tháng đầu năm 2011, Ủy Ban Chứng khoán Nhà nước (SSC) đã liên tục công bố hàng loạt nhà đầu tư và công ty chứng khoán vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán Mới đây nhất, ngày 4/4, SSC đã xử phạt vi phạm hành chính

250 triệu đồng đối với ông Dương Đức Huấn (Quận 11, TP Hồ Chí Minh) về hành vi thao túng giá chứng khoán Qua kiểm tra của SSC, trong khoảng thời gian từ ngày 1/6/2010 đến 15/9/2010, ông Huấn đã sử dụng 1 tài khoản của mình và 12 tài khoản đứng tên người khác liên tục mua, bán cổ phiếu của Công ty Cổ phần Vận tải Hà Tiên (mã chứng khoán HTV) với tần suất và khối lượng giao dịch lớn, chiếm tỷ trọng cao nhằm thao túng giá cổ phiếu HTV

Không chỉ nhà đầu tư, mà nhiều công ty chứng khoán cũng công khai vi phạm các quy định trong lĩnh vực này Cụ thể, ngày 31/3/2011, SSC đã xử phạt vi phạm hành chính với số tiền 90 triệu đồng đối với Công ty cổ phần Chứng khoán Đại Nam (Hà Nội) Theo Giấy phép thành lập và hoạt động, Công ty này được phép thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh bao gồm: môi giới chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán, lưu

ký chứng khoán Tuy nhiên, kiểm tra của SSC, ngày 15/4/2010, Đại Nam đã cho một số khách hàng bán chứng khoán khi chứng khoán chưa được Trung tâm Lưu ký Chứng khoán hạch toán vào tài khoản chứng khoán giao dịch của thành viên… Đại Nam đã thực hiện nghiệp vụ tự doanh chứng khoán khi chưa được cấp giấy phép…

Mới đây nhất, ngày 5/04/2011, Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước ban hành Quyết định số 09/QĐ-TT xử phạt vi phạm hành chính đối với Công ty Cổ Phần Chứng khoán Artex (Địa chỉ: Tầng 2, tòa nhà CEO, lô HH2-1 khu đô thị Mễ Trì Hạ, Phạm Hùng, Từ Liêm, Hà Nội)

2 http://www.stockbiz.vn/News/2010/4/26/108140/xu-ly-vi-pham-trong-linh-vuc-chung-khoan-siet-chat-che-tai-tang-tinh-ran-de.aspx

Chỉ tính sơ bộ trong tháng 3/2011, SSC đã có tới 7 quyết định xử phạt hành chính đối với nhà đầu tư và công ty chứng khoán vi phạm Ngoài hành vi vi phạm ở mức độ nhẹ, trên thị trường còn diễn ra nhiều loại vi phạm pháp luật mang tính nghiêm trọng khác, như: hiện tượng gian lận báo cáo tài chính, làm đẹp báo cáo tài chính từ một số Ban quản lý doanh nghiệp nhằm các mục tiêu như để dễ dàng thuận tiện trong huy động vốn, bán cổ phần theo giá ảo cho cổ đông nội bộ, tạo thành tích giả để lên chức cao hơn hoặc để tồn tại mặc dù doanh nghiệp đang kinh doanh thua lỗ… Bên cạnh đó, là sự cấu kết của một số “đội lái” với một số nhân viên công ty chứng khoán, thậm chí với ban quản trị doanh nghiệp để làm giá chứng khoán…

Như vậy hiện nay các hành vi vi phạm pháp luật chứng khoán ngày càng phổ biến và công khai và đó là hiện tượng gian lận báo cáo tài chính, làm đẹp báo cáo tài chính từ một số Ban quản lý doanh nghiệp nhằm các mục tiêu như để dễ dàng thuận tiện trong huy động vốn, bán cổ phần theo gía ảo cho cổ đông nội bộ, tạo thành tích giả

để lên chức cao hơn hoặc để tồn tại mặc dù doanh nghiệp đang kinh doanh thua lỗ ….3

Hiện nay việc vi phạm được ẩn dưới các hành vi và thủ đoạn :

Thủ đoạn hoạt động của tội phạm trên TTCK cũng có nhiều diễn biến phức tạp với thủ đoạn tinh vi hơn Nhiều đối tượng đã sử dụng thủ thuật làm giá, lừa đảo, giao dịch nội gián trên thị trường chứng khoán Một số nhân viên của các công ty chứng khoán bị nghi ngờ lợi dụng quá trình nhập lệnh để sót lệnh, mất lệnh, sửa đổi lệnh của các nhà đầu tư nhỏ lẻ để làm lợi cho một đối tượng “trùm” đứng phía sau chi phối

Một số đối tượng là nhân viên môi giới, kế toán, quản trị tin học và nhân viên nhập lệnh câu kết với nhau sử dụng nghiệp vụ bán khống, mượn tạm chứng khoán, thậm chí là mượn tài khoản chủ đầu tư mở tại công ty mình để trục lợi Có đối tượng trực tiếp hoặc gián tiếp thực hiện các hành vi gian lận, lừa đảo, tạo dựng thông tin sai

sự thật hoặc bỏ sót thông tin cần thiết gây hiểu nhầm nghiêm trọng làm ảnh hưởng đến hoạt động chào bán chứng khoán ra công chúng, niêm yết, giao dịch, kinh doanh, đầu

tư chứng khoán, dịch vụ về chứng khoán và TTCK

Công bố thông tin sai lệch nhằm lôi kéo, xúi giục mua bán chứng khoán hoặc công bố thông tin không kịp thời, đầy đủ về các sự việc xảy ra có ảnh hưởng lớn đến giá chứng khoán trên thị trường

3 http://vccinews.vn/?page=detail&folder=69&Id=3652

Thông đồng để thực hiện việc mua bán chứng khoán nhằm tạo ra cung cầu giả tạo, giao dịch chứng khoán bằng hình thức cấu kết, lôi kéo người khác liên tục mua, bán để thao túng giá chứng khoán, kết hợp sử dụng các phương pháp giao dịch để thao túng giá chứng khoán Bên cạnh đó, các công ty chứng khoán chưa thực hiện đúng các quy định về quản lý nhân viên và quy trình quản lý nghiệp vụ còn lỏng lẻo, khiến các đối tượng xấu có thể lợi dụng để trục lợi

Dự báo trong thời gian tới, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế và

xu hướng tất yếu của cổ phần hóa, thị trường chứng khoán sẽ hoạt động quy củ hơn theo hướng chuyên nghiệp hóa, nhưng cũng là mảnh đất mà các đối tượng cũng vẫn sẽ lợi dụng hoạt động với thủ đoạn tinh vi hơn, mới hơn

2, Nguyên nhân và một số kiến nghị nhằm hạn chế vi phạm.

Nguyên nhân:

- Pháp luật còn nhiều bất cập

Mặc dù luật chứng khoán 2006 và sửa đổi 2010 và các văn bản hướng dẫn thi hành, nghị định 85/2010/NĐ-CP đã có nhiều thay đổi, bổ sung, bám sát thị trường hoạt động của chứng khoán, khắc phục được những lỗ hổng pháp luật trước đây, tuy vậy, với sự thay đổi nhanh chóng của nền kinh tế - xã hội, thì luôn luôn tiềm ẩn những hạn chế nhất định, khung pháp lý để phát hiện, xử lý tội phạm loại này còn thiếu và yếu Việc xác định giá trị thiệt hại trong các vụ án thường rất khó, thậm chí không thể xác định được chính xác ai là người bị hại lực lượng cảnh sát kinh tế chưa đủ kiến thức, kinh nghiệm trong khi vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán lại muôn hình vạn trạng Trong khi đó, việc vận dụng những tội danh hiện có để “áp” cho các vi phạm trong hoạt động chứng khoán cũng vô cùng khó khăn

- Mức xử phạt vi phạm còn thấp:

So với chế định xử phạt hành chính trước đây thì mức phạt quy định tại Nghị định 85/2010/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán đã được nâng lên đáng kể (tối đa là 500 triệu đồng), tuy vậy với thời kỳ bão giá hiện nay thì mức xử phạt này không đủ sức răn đe, phòng ngừa vi phạm nhiều cá nhân, tổ chức cố tình vi phạm và chịu xử phạt hành chính vì mức luận nhuận thu được còn lớn hơn mức nộp phạt rất nhiều Năm 2011, thị trường chứng khoán tiếp tục dao động theo hướng sụt giảm cả về giá các loại cổ phiếu cũng như giá trị giao dịch toàn thị trường Một số nhà đầu tư còn có hành vi tung tin thất thiệt tạo sốt ảo một số cổ phiếu, thao

túng giá cổ phiếu nhằm trục lợi… Trước những hành vi vi phạm pháp luật về chứng khoán ngày càng tinh vi, UBCKNN đã lập các đoàn kiểm tra, thanh tra một số Công ty chứng khoán và nhà đầu tư Kết quả đã phát hiện nhiều sai phạm, ra 55 quyết định xử phạt vi phạm hành chính với số tiền phạt 4,2 tỷ đồng Tuy nhiên, theo khảo sát của một CTCK, việc kiểm tra, xử phạt như vậy có thể nói là không xuể

- Khó phát hiện kịp thời

Trong khi, hiện nay các chế tài pháp luật xử lý các vi phạm, tội phạm trong lĩnh vực này còn những bất cập, như việc xác định giá trị thiệt hại của tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán rất khó, thậm chí nhiều hành vi không thể xác định được vì giá trị chứng khoán thay đổi qua từng phiên giao dịch Các chế tài pháp luật xử lý các vi phạm, tội phạm trong lĩnh vực này còn những bất cập Chẳng hạn, việc xác định giá trị thiệt hại của tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán rất khó, thậm chí nhiều hành vi không thể xác định được vì giá trị chứng khoán thay đổi hằng ngày trên thị trường, vì vậy, việc xác định tổn thất do một hành vi gây ra cho các nhà đầu tư trên thị trường cũng rất khó để xác định để có chế tài xử lý thích hợp

- Hạn chế về hiểu biết pháp luật

Doanh nghiệp nói chung và các cổ đông nội bộ nói riêng chưa nhận thức được nghĩa vụ và trách nhiệm của mình theo quy định của pháp luật Trong đó, có rất nhiều trường hợp vi phạm lần đầu, do thiếu hiểu biết pháp luật Đa số đều giải trình do không hiểu biết các quy định của Luật Chứng khoán và thông tư hướng dẫn; không biết làm báo cáo như thế nào và gửi tới ai (mặc dù pháp luật đã có quy định), gây khó khăn cho công tác xử lý vi phạm Tuy nhiên rất nhiều trường hợp cố tình không hiểu luật, biết mà vẫn cố tình vi phạm, khi phát hiện xử lý lại gây nhiều khó khăn cho các cơ quan chức năng

Một số kiến nghị nhằm hạn chế vi phạm

Thứ nhất, tăng mức xử phạt hành chính để đủ sức răn đê, hạn chế vi phạm.

Với mức xử phạt hành chính hiện nay thì vẫn chưa đủ sức răn đe, ngăn ngừa các hành

vi vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán, trong khi khoản lợi nhuận thu về do hành vi trái pháp luật đấy rât lớn thì so với mức xử phạt chỉ chiếm một phần không đáng kể vì vậy trong thời gian tới, nhà làm luật nên nâng mức xử phạt cao hơn nữa ngoài ra thủ tục xử phạt vi phạm hành chính phải tuân theo quy trình chặt chẽ, các đối tượng vi phạm phải thừa nhận hành vi vi phạm, trên cơ sở đó mới có thể ra quyết định xử phạt

Thứ hai, phổ biến pháp luật

Với hệ thống pháp luật trong lĩnh vực chứng khoán hiện nay số lượng văn bản được ban hành nhiều, trong quá trình áp dụng khó tránh khỏi những khó khăn nhất định, tình trạng chồng chéo không thể tránh khỏi với những quy định chuyên ngành đặc trưng như trong lĩnh vực này không phải ai cũng có thể hiểu và áp dụng đúng luật vì vậy thiếu sự am hiểu pháp luật chứng khoán gây ra tình trạng vi phạm pháp luật với số lượng không nhỏ Vì vậy cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật về chứng khoán đối với các đối tượng tham gia thị trường chứng khoán

Thứ ba, Có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng

Trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn theo quy định của pháp luật, Bộ Tài chính và Bộ Công an có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ với nhau trong công tác phòng ngừa, phát hiện, làm rõ, xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán Kịp thời cung cấp cho nhau các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan và tình hình vi phạm hành chính và tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán Khi xem xét vụ việc vi phạm pháp luật trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán, cơ quan có thẩm quyền phải xác định rõ tính chất vụ việc là dân sự, kinh tế, hành chính hay hình sự để xác định đúng thẩm quyền, áp dụng đúng quy định pháp luật, tránh gây phiền hà, thiệt hại cho tổ chức, cá nhân tham gia thị trường chứng khoán Phải đánh giá khách quan, toàn diện, đầy đủ về nguyên nhân, tính chất, mức độ và hậu quả của các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán; trường hợp cần thiết thì phải tiến hành trưng cầu giám định của cơ quan chuyên môn theo quy định của pháp luật

III Hiệu quả xử lý vi phạm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

1 Kết quả đạt được trong việc xử lý vi phạm

Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức đi vào hoạt động ngày 20/7/2000 với sự khai trương của trung tâm giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (nay là Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh) Trước đó, để chuẩn bị cho sự

ra đời của thị trường chứng khoán, Ủy ban chứng khoán nhà nước đã được thành lập theo Nghị định số 75/CP ngày 28/11/1996 của Thủ tướng Chính phủ nhằm thực hiện chức năng tổ chức và quản lý Nhà nước về chứng khoán và thị trường chứng khoán

Khác với nhiều quốc gia trên thế giới, nhà nước chỉ tham gia vào việc ban hành hành lang pháp lý cho thị trường chứng khoán hoạt động thì đối với thị trường chứng

khoán Việt Nam nhà nước tham gia thị trường với tư cách là một chủ thể quản lý Rút kinh nghiệm từ những lần sụp đổ của các thị trường chứng khoán ở các nước (như thị trường chứng khoán New York – năm 1929, thị trường chứng khoán Tokyo,…), từ sự ảnh hưởng của thị trường chứng khoán tới các ngành kinh tế và từ bản chất, đặc điểm của giao dịch có thể thấy rằng việc tổ chức quản lý một cách thống nhất và chặt chẽ đối với một thị trường còn non trẻ như Việt Nam là điều cần thiết để duy trì và phát triển thị trường này

Trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đã đạt được những thành tựu nhất định trong việc quản lý thị trường chứng khoán nói chung và trong việc xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực chứng khoán nói riêng, cụ thể:

Bộ Tài chính thường xuyên kiểm tra, giám sát việc xử phạt vi phạm pháp luật trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán thuộc phạm vi quản lý của Bộ, giải quyết kịp thời các khiếu nại, tố cáo về vấn đề xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán; xử lý nghiêm những cán bộ vi phạm pháp luật khi thực hiện nhiệm vụ xử lý vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán Bên cạnh đó, Ủy ban chứng khoán nhà nước còn tiến hành các hoạt động thanh tra, kiểm tra và giám sát các đối tượng tham gia hoạt động trên thị trường chứng khoán và xử lý các vi phạm về chứng khoán, thị trường chứng khoán Đồng thời với hoạt động của thanh tra chứng khoán (thanh tra chuyên ngành về chứng khoán và thị trường chứng khoán, chịu sự chỉ đạo nghiệp vụ của thanh tra Bộ Tài chính) đã góp phần phòng ngừa, phát hiện và xử lý các

vi phạm hành chính trong hoạt động chứng khoán một cách nhanh chóng, hiệu quả

Trên thực tế với vô vàn các hành vi vi phạm hành chính, pháp luật đã xác định

rõ ràng từng hành vi vi phạm đặc thù Tương ứng với mỗi hành vi vi phạm lại có các chế tài và trách nhiệm pháp lý mà các tổ chức, cá nhân phải gánh chịu do hành vi vi phạm của mình gây ra Căn cứ vào tính chất và mức độ vi phạm, các tình tiết tăng nặng, tình tiết giảm nhẹ để người có thẩm quyền ra quyết định xử phạt phù hợp Đồng thời có các biện pháp cưỡng chế thi hành khi không tự giác thực hiện quyết định xử phạt Chính vì vậy, trong thời gian vừa qua, hàng loạt các hành vi vi phạm bị cơ quan có thẩm quyền phát hiện và xử lý, thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật góp phần bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, thể hiện:

Trong năm 2009, Ủy ban chứng khoán nhà nước đã ban hành 170 quyết định xử phạt, trong đó đã xử phạt 4 trường hợp thao túng thị trường, 3 trường hợp giao dịch nội gián Trong 170 quyết định này có tới 20% là quyết định xử phạt các hành vi vi phạm quy định giao dịch Tổng số tiền phạt nộp vào Ngân sách Nhà nước là 4,5 tỷ đồng Ngoài ra, Ủy ban đã tiếp nhận và xử lý 18 đơn thư khiếu nại, tố cáo về các hoạt động liên quan tới việc điều hành các công ty đại chúng và giao dịch chứng khoán tại các công ty chứng khoán.4

Trong năm 2011, Uỷ ban chứng khoán nhà nước đã ban hành 164 quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với các tổ chức và cá nhân với tổng số tiền thu nộp về ngân sách gần 11 tỷ đồng, cụ thể: Ủy ban chứng khoán nhà nước đã xử lý 63 trường hợp vi phạm các quy định về chào bán chứng khoán ra công chúng, chế độ báo cáo và công bố thông tin, xử lý 9 cá nhân có hành vi giao dịch giả tạo, thao túng thị trường Ngoài ra, Ủy ban chứng khoán nhà nước cũng đã xử lý 47 trường hợp có hành vi thực hiện giao dịch chứng khoán không báo cáo của các cổ đông nội bộ công ty niêm yết,

11 trường hợp vi phạm quy định về chế độ báo cáo và công bố thông tin của công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, kiên quyết làm rõ sai phạm và xử lý nghiêm đối với các công ty niêm yết có hành vi vi phạm quy định về chế độ báo cáo và công bố thông tin (định kỳ và bất thường) trên thị trường chứng khoán Đặc biệt, là quy trách nhiệm pháp lý cụ thể tới từng cá nhân tại các công ty có vi phạm Ủy ban chứng khoán nhà nước cũng đã phối hợp chặt chẽ với hai Sở giao dịch chứng khoán và Trung tâm lưu ký chứng khoán trong việc giám sát giao dịch chứng khoán theo quy định của pháp luật, đồng thời giám sát trách nhiệm của công ty chứng khoán trong việc đảm bảo hoạt động giao dịch, hoạt động khác công khai, minh bạch, công bằng đúng pháp luật.5

2 Hạn chế của việc xử lý vi phạm

Thứ nhất, các hành vi vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán ngoài bị xử lý hành

chính còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Bộ luật hình sự lần đầu tiên quy định 3 tội danh trong lĩnh vực chứng khoán Tuy nhiên ranh giới để phân định thế nào là vi phạm chịu xử lý hành chính hay hình sự vẫn chưa

rõ ràng Trong khi đó, thị trường đang đòi hỏi sớm có hướng dẫn của cơ quan chức năng để đấu tranh có hiệu quả với các sai phạm nghiêm trọng đang diễn biến ngày một phức tạp, tinh vi

4 Theo: http://www.ssc.gov.vn/portal/page/portal/ubck/1096905?

p_page_id=1096905&pers_id=1095341&folder_id=&item_id=23696438&p_details=1

5 Theo: http://www.ssc.gov.vn/portal/page/portal/ubck/tintuc/1318451?

p_page_id=1318451&pers_id=1108323&folder_id=&item_id=30234170&p_details=1