Phân tích sự khác biệt cơ bản về hình thức chính thể của nhà nước ở anh và mĩ

Sự khác biệt cơ bản về cơ cấu tổ chức,...3 chức năng, quyền hạn của nghị viện trong hình thức chính thể nhà nước Anh và Mỹ 2.3.. Mỗi nhà nước tư sản trên thế giới được tổ chức với các đ

Mục lục

trang

A Lời mở đầu 1

B Nội dung 1

1 Khái quát chung về hình thức chính thể nhà nước Anh và Mỹ 1

2 Phân tích sự khác biệt cơ bản về hình thức chính thể nhà nước của nhà nước Anh và Mỹ 2

2.1 Sự khác biệt cơ bản về địa vị pháp lí, 2 chức năng quyền hạn của nguyên thủ quốc

giatrong hình thức chính thể nhà nước Anh và Mỹ

2.2 Sự khác biệt cơ bản về cơ cấu tổ chức, 3 chức năng, quyền hạn của nghị viện trong hình

thức chính thể nhà nước Anh và Mỹ

2.3 Đánh giá sự khác biệt cơ bản về hình thức 4 chính thể nhà nước của nhà nước Anh và Mỹ

C Kết luận 5 Danh mục tài liệu tham khảo

A Lời mở đầu

Hình thức chính thể nhà nước là cách thức tổ chức, trình tự thành lập các cơ quan nhà nước tối cao, sự xác lập mối quan hệ giữa các cơ quan nhà nước đó với nhau

và thái độ của các cơ quan này với nhân dân Mỗi nhà nước tư sản trên thế giới được

tổ chức với các đặc trưng riêng xuất phát từ hoàn cảnh lịch sử và đặc điểm riêng biệt của mỗi nước, nhưng không nằm ngoài bốn hình thức chính thể: Quân chủ lập hiến, Cộng hòa nghị viện, Cộng hòa tổng thống, Cộng hòa lưỡng tính Trong đó, Anh và

Mỹ đại diện điển hình cho hai loại hình thức chính thể là Quân chủ lập hiến và Cộng hòa tổng thống

Trong bài tập lớn lần này, em xin đi vào phân tích những điểm khác biệt cơ bản của hai hình thức chính thể nhà nước của Anh và Mỹ đồng thời chỉ ra nguyên nhân và đưa ra các đánh giá

B Nội dung

1 Khái quát chung về hình thức chính thể nhà nước Anh và Mỹ

Hình thức chính thể nhà nước là cách thức tổ chức, trình tự thành lập các cơ quan nhà nước tối cao và sự xác lập mối quan hệ giữa các cơ quan nhà nước đó với nhau Ngoài ra còn là thái độ của các cơ quan này với nhân dân Mỗi nhà nước tư sản trên thế giới được tổ chức với các đặc trưng riêng xuất phát từ hoàn cảnh lịch sử và đặc điểm riêng biệt của mỗi nước, nhưng không nằm ngoàibốn hình thức chính thể: quân chủ lập hiến, Cộng hòa nghị viện, Cộng hòa tổng thống, Cộng hòa lưỡng tính

Trong đó, chính thể nhà nước Anh là chính thể nhà nước quân chủ lập hiến tiêu biểu, tồn tại cho đến ngày nay Chính thể này là kết quả của cách mạng tư sản Anh đi kèm với hai cuộc nội chiến: thứ nhất (1642-1646) và thứ hai (1648) Chính thể nhà nước quân chủ lập hiến ở Anh được chính thức xác lập với đạo luật về quyền hành (2/1689) Đối với nhà nước tư sản Mỹ, nó được thành lập sau cách mạng tư sản Mỹ nổ

ra dưới hình thức của một cuộc chiến tranh giành độc lập dân tộc Đó là cuộc chiến tranh giành độc lập của 13 vùng thuộc địa ở Bắc Mĩ dưới sự lãnh đạo của giai cấp tư sản Chính thể nhà nước Mỹ được xác lập từ Hiến pháp đầu tiên 1787 và trở thành hình thức chính thể nhà nước Cộng hòa tổng thống kiểu mẫu và tiêu biểu nhất trên thế giới

Như vậy, về cơ bản chính thể nhà nước của nhà nước Anh và Mỹ được tổ chức dưới hai hình thức khác nhau, đó là quân chủ lập hiến và cộng hòa tổng thống Có thể định nghĩa chung về hai hình thức chính thể này như sau:

Chính thể quân chủ lập hiến là một chính thể dân chủ (trong so sánh với nhà nước quân chủ phong kiến) nhưng vẫn giữ lại vua với vai trò là nguyên thủ quốc gia Vuabị hạn chế quyền lực bởi hiến pháp, có chức năng chủ yếu là lễ tân và ngoại giao Hầu hết các quyền lực về lập pháp, hành pháp, tư pháp được trao cho các cơ quan do nhân dân bầu, hoạt động theo hiến pháp và pháp luật

Chính thể Cộng hòa tổng thống là hình thức chính thể cộng hòa, trong đó nguyên thủ quốc gia là Tổng thống do nhân dân bầu ra có vai trò rất lớn Tổng thống vừa là người đứng đầu nhà nước vừa là người đứng đầu chính phủ Tất cả các quyền lực lập pháp, hành pháp, tư pháp được trao cho các cơ quan do nhân dân bầu ra, hoạt động trên cơ sở hiến pháp và pháp luật

Cụ thể đi vào phân tích sự khác biệt cơ bản của hai hình thức chính thể nhà nước Anh và Mỹ dựa trên những tiêu chí là sự khác nhau về địa vị pháp lí, chức năng, quyền hạn của nguyên thủ quốc gia và cơ cấu tổ chức, chức năng quyền hạn của nghị viện sẽ được trình bày sau đây

2 Phân tích sự khác biệt cơ bản về hình thức chính thể nhà nước của nhà nước Anh và Mỹ

2.1 Sự khác biệt cơ bản về địa vị pháp lí, chức năng quyền hạn của nguyên thủ quốc giatrong hình thức chính thể nhà nước Anh và Mỹ

Nguyên thủ quốc gia trong hình thức chính thể của Anh là Vua, còn ở Mỹ thì đó

là Tổng thống, có thể thấy được sự khác biệt về địa vị pháp lý, chức năng, quyền hạn của hai thiết chế đó qua những điểm sau:

Thứ nhất là về con đường hình thành:

Vua được lập nên bằng con đường cha truyền con nối trong gia đình hoàng tộc Vua ở nước Anh là sự kế vị từ thời kỳ phong kiến cho đến nay Còn đối với Tổng thống, đó là một công dân Mỹ có đủ những điều kiện luật định, được lập ra bằng con đường bầu cử được quy định trong Hiến pháp và pháp luật Mặt khác, mỗi vị vua không có thời gian tại vị cố định còn Tổng thống thì được bổ nhiệm theo nhiệm kỳ

Thứ hai là địa vị pháp lý:

Vua có vai trò tượng trưng trong bộ máy nhà nước Hoạt động của vua chỉ nhằm hợp thức hóa về mặt nhà nước các hoạt động của nghị viện và chính phủ Do đó,

mọi quyết định của vua chỉ có hiệu lực khi có chữ ký kèm theo của thủ tướng hoặc một vài bộ trưởng Địa vị pháp lý của Vua được thể hiện trong 2 nguyên tắc là: chữ

ký thứ 2 như đã nói ở trên và không thay thế quan tòa – nhà vua có quyền bổ nhiệm thẩm phán nhưng việc thay đổi các quan tòa lại thuộc quyền nghị viện

Ngược lại với Vua, quyền lực của tổng thống Mỹ là rất lớn Tổng thống là người đứng đầu chính phủ, trung tâm của quyền hành pháp do đó có quyền được bổ nhiệm tất cả các thành viên trong chính phủ của mình Với quyền hành pháp của mình, Tổng thống được ban hành ra các quyết định, chỉ thị, quy chế đều có giá trị bắt buộc của tất cả cơ quan trong chính quyền liên bang không cần bất kì viện nào phê chuẩn

Không chỉ có quyền hành trong lĩnh vực hành pháp, trong lĩnh vực lập pháp, tổng thống cũng có những quyền rất lớn Tổng thống có quyền trình dự án luật và dự

án ngân sách lên nghị viện Tổng thống là người phê chuẩn và phủ quyết các đạo luật của nghị viện Đạo luật bị tổng thống phủ quyết bị trả về nghị viện phải được từng viện thông qua với đa số tuyệt đối thì mới được trình lại Tổng thống phê chuẩn Trong quá trình soạn thảo, Tổng thống là người duy nhất được triệu tập các phiên họp đặc biệt của hai viện, gửi các thông điệp tới các ủy ban của nghị viện qua đó để nghị viện biết được ý kiến của tống thống về các dự thảo luật

Với vị trí nguyên thủ quốc gia, Tổng thống là tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang, đứng đầu hội đồng an ninh quốc gia, là người được tuyên bố tình trạng khẩn cấp trong toàn liên bang hoặc trong mỗi bang là cơ sở để tiến hành gây chiến tranh Tổng thống cũng là người kí các điều ước quốc tế và cử các đại diện ngoại giao, là người duy nhất được ân xá cho công dân Mỹ

2.2 Sự khác biệt cơ bản về cơ cấu tổ chức, chức năng, quyền hạn của nghị viện trong hình thức chính thể nhà nước Anh và Mỹ

a Về quyền lực của nghị viện

Ở Anh nghị viện có những quyền hạn rất lớn, ngoài quyền lập pháp và quyết định các chính sách quan trọng như ngân sách và thuế, nghị viện anh còn là cơ quan

bổ nhiệm thủ tướng đồng thời bầu hoặc bãi nhiệm các thành viên của nội các và giám sát các hoạt động của cơ quan do mình bầu ra

Ở Mỹ, nghị viện tập trung chủ yếu vào quyền lập pháp và một số quyền như quyết định đánh thuế và thu thuế, vay mượn, quy định về thương mại giữa các tiểu bang và với nước ngoài, đúc và in tiền, thiết lập các tòa án trực thuộc Tối cao Pháp

viện, phát triển và duy trì quân lực, và tuyên chiến Quyền lực của nghị viện bị kiềm chế và đối trọng rất với các cơ quan hành pháp và tư pháp

b Về cách thức tổ chức và cơ chế quyền lực của hai viện trong nghị viện

Cơ quan lập pháp của cả hai chính thể đều là nghị viện được tổ chức thành hai viện là Hạ viện và Thượng viện ở Mỹ, Viện quý tộc và viện dân biểu ở Anh Với tên gọi và cơ chế chính thể cộng hòa có thể thấy về con đường thành lập, ngoài viện quý tộc ở Anh có thành viên là tầng lớp quý tộc còn những viện khác trong nghị viện đều

do dân bầu ra

Hai viện ở nghị viện Mỹ được thành lập và trao các quyền hạn nhằm cân bằng

và đối trọng trong cơ quan lập pháp Có thể thấy, thượng viện nghiêng về các quyền lực chính trị như: phê chuẩn danh sách chính phủ của tổng thống, phê chuẩn việc bổ nhiệm các đại sứ ngoại giao, phê chuẩn danh sách pháp viện tối cao Hạ viện thì nghiêng về phía quyền lực kinh tế tương đương như: phê chuẩn các dự án lợi tức của chính quyền liên bang do tổng thống kí Nếu thượng viện có quyền kết tội các quan chức tối cao thì hạ viện có quyền luận tội các quan chức tối cao

Hai viện ở nghị viện Anh thì có sự phân cấp quyền lực rất rõ ràng Viện quý tộc chỉ mang tính hình thức, mang tính danh nghĩa, tính chất kiềm chế cũng chỉ nhằm làm chậm lại quá trình thông qua luật của hạ viện chứ không có quyền phủ quyết

2.3 Đánh giá sự khác biệt cơ bản về hình thức chính thể nhà nước của nhà nước Anh và Mỹ

Từ những phân tích trên có thể tổng kết lại những điểm khác biệt cơ bản về hình thức chính thể nhà nước của nhà nước Anh và Mỹ bao gồm:

Thứ nhất là quyền lực to lớn của nguyên thủ quốc gia - tổng thống so với sự tồn tại danh nghĩa của nhà vua.

Thứ hai là quyền hạn rất lớn của nghị viện Anh so với quyền hạn bị kiềm chế, đối trọng trong các nhánh quyền lực của nghị viện Mỹ.

Thứ ba là quyền hạn áp đảo của viện dân biểu anh trong nghị viện với quyền hạn được cân bằng, đối trọng của hai viện trong nghị viện Mỹ.

Có sự khác biệt của hai hình thức chính thể trên là xuất phát từ hoàn cảnh lịch

sử trong quá trình hình thành, cùng với đó là các quan điểm chính trị, điều kiện kinh

tế, xã hội, địa lí và tự nhiên khác nhau của hai nước

Ở Anh, truyền thống chính trị là coi trọng những nguyên tắc bảo thù và đặc biệt

là nhằm tạo ra sự thỏa hiệp, tranh thủ được vị trí chính trị của giai cấp quý tộc trong lòng quần chúng nhân dân, mặc khác là phù hợp với tình hình hình các nước Châu Âu vào thời điểm đó Dó đó, hình thức chính thể quân chủ lập hiến ở Anh vẫn giữ lại thiết chế nguyên thủ là vua, vẫn tổ chức cho quý tộc thành một viện trong nghị viện Tuy nhiên để hạn chế tối đa quyền lực của giai cấp quý tộc, vuavà viện quý tộc chỉ nắm quyền hành danh nghĩa Toàn bộ quyền lực quản lý đất nước nằm trong tay viện dân biểu với thành phần là các nhà tư sản và các cơ quan do nó thành lập ra

Hình thức chính thể này có những ưu điểm tạo ra sự thống nhất giữa chính phủ

và nghị viện do chính phủ luôn được số đông trong nghị viện ủng hộ Tuy nhiên hạn chế của nó là dễ dẫn tới quyền lực tập trung trong tay một đảng bởi đảng đó chiếm đa

số trong hạ viện lại bầu ra chính phủ nhằm thực hiện các chính sách của mình Mặt khác, do không có sự kiềm chế trong quyền lập pháp, viện quý tộc không có khả năng phủ quyết dự thảo luật, chính phủ lại là chính phủ của nghị viện cho nên một mặt thời gian xem xét các dự luật được diễn ra nhanh hơn, trách nhiệm giải trình về các giải pháp lập pháp tập trung hơn nhưng dễ dẫn tới tình trạng lạm quyền của hạ viện

Trái lại, dành được độc lập từ cuộc đấu tranh của các nhà tư sản với tư tưởng cải cách tiến bộ, tiếp thu và đề cao các học thuyết về phân chia quyền lực Lại thành lập đất nước từ các bang với truyền thống pháp luật, chính trị, kinh tế, và dân cư đa dạng Do đó, Mỹ có đủ sự tự do cần thiết để thành lập nên một hình thức chính thể ưu việt, tập trung dân chủ Mô hình tổng thống có quyền lực đặc biệt tạo ra sự tập trung thống nhất cần thiết trong hệ thống quyền lực Mô hình hai viện cân bằng làm cho các

giải pháp lập pháp thể hiện được ý chí của nhiều nhóm cử tri khác nhau, giảm thiểu các sai sót trong quá trình lập pháp do viện này có thể kiểm soát được hoạt động của viện kia.Việc hành pháp và lập pháp đối trọng làm cho hoạt động của hành pháp khá độc lập và hiệu quả, kìm chế được quyền lực của nghị viện Tuy nhiên hạn chế của nó

là làm cho hành pháp và lập pháp khó thống nhất với nhau

C Kết luận

Trên đây, em đã phân tích những điểm khác biệt cơ bản đồng thời chỉ ra nguyên nhân và đưa ra các đánh giá về hai hình thức chính thể nhà nước là hình thức chính thể Quân chủ lập hiến ở nước Anh hình thức chính thể cộng hòa Tổng thống ở nhà nước Mỹ Hi vọng đã làm rõ được vấn đề, thể hiện được kiến thức đã học trong thời gian qua

Danh mục tài liệu tham khảo

1 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình lịch sử nhà nước và pháp luật

thế giới, Nxb CAND, Hà Nội, 2008.

2 Khoa luật - Đại học quốc gia Hà Nội, Giáo trình lịch sử nhà nước và

pháp luật thế giới, Nxb ĐHQG, Hà Nội, 1997.

3 Viện thông tin khoa học xã hội , Thuyết “Tam quyền phân lập” và tổ

chức bộ máy nhà nước tư sản hiện đại, Hà Nội, 1992

4 Thái Vĩnh Thắng, “Chế định tổng thống Hoa Kì, Hiến pháp và thực tiễn”,

Tạp chí luật học, số 5/1996.

5 Nguyễn Thị Hồi, “Hình thức chính thể nhà nước Anh”, Tạp chí luật học,

số 1/1998