Với vị thế là cơ quan quản lý chuyên ngành về chứng khoán và TTCK, UBCKNN có vai trò rất quan trọng trong việc chuẩn bị các điều kiện cho sự ra đời của TTCK, đồng thời tổ chức và quản lý
Trang 1A.LỜI MỞ ĐẦU
Thị trường chứng khoán Việt Nam đang chập chững bước những bước đi đầu tiên Với vai trò, tầm quan trọng vốn có của nó đối với nền kinh tế đất nước, thị trường chứng khoán sẽ góp phần đưa nền kinh tế Việt Nam tiến đến một tầm cao mới Cho dù hiện nay thị trường chứng khoán Việt Nam còn nhiều điểm hạn chế, song chúng ta vẫn hy vọng vào sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước sẽ giúp thị trường chứng khoán Việt Nam phát triển hiệu quả Với vị thế là cơ quan quản lý chuyên ngành về chứng khoán và TTCK, Ủy ban chứng khoán nhà nước có vai trò rất quan trọng trong việc tổ chức và đảm bảo hoạt động của TTCK phát triển lành mạnh.
Phân tích “Vai trò của UBCKNN trong việc tổ chức và đảm bảo hoạt động của TTCK phát triển lành mạnh” sau đây sẽ giúp chúng ta có một cái nhìn toàn diện hơn
về UBCKNN, những tác động tích cực của nó tới TTCK Việt Nam.
B.NỘI DUNG
I Khái quát chung về Thị trường chứng khoán và Uỷ ban chứng khoán nhà nước
1 Thị trường chứng khoán (TTCK)
Thị trường chứng khoán là một bộ phận quan trọng của Thị trường vốn, hoạt động
của nó nhằm huy động những nguồn vốn tiết kiệm nhỏ trong xã hội tập trung thành nguồn vốn lớn tài trợ cho doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế và Chính phủ để phát triển sản xuất, tăng trưởng kinh tế hay cho các dự án đầu tư Thị trường chứng khoán là nơi
diễn ra các hoạt động giao dịch mua bán các loại chứng khoán Việc mua bán được
tiến hành ở hai thị trường sơ cấp và thứ cấp, do vậy thị trường chứng khoán là nơi chứng khoán được phát hành và trao đổi
Như vậy, có thể nhận biết đặc điểm nổi bật của TTCK như sau:
- TTCK được đặc trưng bởi hình thức tài chính trực tiếp, người cần vốn và người cung cấp vốn đều trực tiếp tham gia thị trường, giữa họ không có trung gian tài chính;
- Là thị trường gần với Thị trường cạnh tranh hoàn hảo Mọi người đều tự do tham gia vào thị trường Không có sự áp đặt giá cả trên thị trường chứng khoán, mà giá cả ở đây được hình thành dựa trên quan hệ cung – cầu;
- Về cơ bản là một thị trường liên tục, sau khi các chứng khoán được phát hành trên thị trường sơ cấp, nó có thể được mua đi bán lại nhiều lần trên thị trường thứ cấp Thị trường chứng khoán đảm bảo cho các nhà đầu tư có thể chuyển chứng khoán của họ thành tiền mặt bất cứ lúc nào họ muốn
2. Ủy ban chứng khoán nhà nước (UBCKNN)
2.1 Sự ra đời Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước
Trang 2Một trong những bước đi đầu tiên có ý nghĩa khởi đầu cho việc xây dựng TTCK ở Việt Nam là việc thành lập Ban Nghiên cứu xây dựng và phát triển thị trường vốn thuộc Ngân hàng Nhà nước1 Với nhiệm vụ nghiên cứu, xây dựng đề án và chuẩn bị các điều kiện để thành lập TTCK theo bước đi thích hợp Tháng 9/1994, Chính phủ quyết định thành lập Ban soạn thảo Pháp lệnh về chứng khoán và TTCK Trên cơ sở
Đề án của Ban soạn thảo kết hợp với đề án của NHNN và ý kiến của các Bộ, ngành liên quan ngày 29/6/1995, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 361/QĐ-TTg thành lập Ban Chuẩn bị tổ chức TTCK giúp Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho việc xây dựng TTCK ở Việt Nam Đây là bước đi có ý nghĩa rất quan trọng nhằm thúc đẩy quá trình hình thành TTCK, làm tiền đề cho sự ra đời cơ quan quản lý nhà nước với chức năng hoàn chỉnh và đầy đủ hơn
Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) được thành lập ngày 28/11/1996 theo Nghị định số 75/CP của Chính phủ, là cơ quan thuộc Chính phủ thực hiện chức năng
tổ chức và quản lý Nhà nước về chứng khoán và thị trường chứng khoán Việc thành lập cơ quan quản lý thị trường chứng khoán (TTCK) trước khi thị trường ra đời là bước đi phù hợp với chủ trương xây dựng và phát triển TTCK ở Việt Nam, có ý nghĩa quyết định cho sự ra đời của TTCK sau đó hơn 3 năm Với vị thế là cơ quan quản lý chuyên ngành về chứng khoán và TTCK, UBCKNN có vai trò rất quan trọng trong việc chuẩn bị các điều kiện cho sự ra đời của TTCK, đồng thời tổ chức và quản lý nhà nước về chứng khoán và TTCK với mục tiêu chính là tạo môi trường thuận lợi cho việc huy động vốn cho đầu tư phát triển, đảm bảo cho TTCK hoạt động có tổ chức, an toàn, công khai, công bằng và hiệu quả, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các nhà đầu tư Sau một thời gian hoạt động, UBCKNN đã thực thi chức năng, nhiệm vụ đạt được nhiều kết quả, thể hiện vai trò là người tổ chức và vận hành Thị trường chứng khoán Việt Nam Tuy nhiên, để triển khai có hiệu quả hơn nhiệm vụ điều phối hoạt động của các Bộ ngành chức năng trong việc thúc đẩy thị trường chứng khoán phát triển, ngày 19 tháng 02 năm 2004 Chính phủ đã ban hành Nghị định số
66/2004/NĐ-CP chuyển Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước vào Bộ Tài chính
Căn cứ Nghị định số 66/2004/NĐ-CP ngày 19/02/2004, theo đề nghị của Bộ trưởng
Bộ Tài chính và Bộ trưởng Bộ Nội vụ, ngày 07/9/2004 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 161/2004/QĐ-TTg quy định chức năng nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước Thay thế Quyết định 161/2004 là Quyết định 112/2009/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 11 tháng 09 năm 2009 Quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước trực thuộc Bộ Tài chính
2.2 Vị trí, chức năng của UBCKNN
Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước là cơ quan trực thuộc Bộ Tài chính, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Tài chính quản lý nhà nước về chứng khoán và thị
1 Quyết định số 207/QĐ-TCCB ngày 6/11/1993 của Thống đốc Ngân hàng nhà nước
Trang 3trường chứng khoán; trực tiếp quản lý, giám sát hoạt động chứng khoán và thị trường chứng khoán; quản lý các hoạt động dịch vụ thuộc lĩnh vực chứng khoán, thị trường chứng khoán theo quy định của pháp luật
Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước có tư cách pháp nhân, con dấu có hình Quốc huy, tài khoản riêng tại Kho bạc Nhà nước và trụ sở tại thành phố Hà Nội
2.3 Cơ cấu tổ chức của UBCKNN
Lãnh đạo: Lãnh đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (do Thủ tướng Chính phủ
bổ nhiệm, miễn nhiệm và cách chức) gồm có: một Chủ tịch, ba Phó Chủ tịch, và các
Ủy viên kiêm nhiệm cấp Thứ trưởng của các Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp, Bộ Kế hoạch
và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam do Thủ tướng Chính phủ quyết định Các
Ủy viên kiêm nhiệm làm việc theo Quy chế hoạt động của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước
Các tổ sau tổ chức hành chính giúp Chủ tịch Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước: Vụ Pháp chế; Vụ Phát triển thị trường chứng
khoán; Vụ Quản lý phát hành chứng khoán; Vụ Quản lý kinh doanh chứng khoán; Vụ Quản lý các công ty quản lý quỹ và Quỹ đầu tư chứng khoán; Vụ Giám sát thị trường chứng khoán; Vụ Hợp tác quốc tế; Vụ Tổ chức cán bộ; Vụ Tài vụ - Quản trị; Văn phòng; Cơ quan Đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tại thành phố Hồ Chí Minh; Thanh tra; Cục Công nghệ thông tin;
Các tổ chức sau là đơn vị sự nghiệp: Trung tâm Nghiên cứu khoa học và Đào tạo
chứng khoán; Tạp chí Chứng khoán
Doanh nghiệp trực thuộc: Là công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên hoạt động theo Luật Chứng khoán và Luật Doanh nghiệp của Việt Nam, bao gồm: Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội; Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh;
Trung tâm lưu ký Chứng khoán Việt Nam
II UBCKNN có vai trò quan trọng trong việc tổ chức và đảm bảo TTCK phát triển lành mạnh
1 UBCKNN có tác động rất lớn trong việc tổ chức TTCK phát triển lành mạnh
Ủy ban Chứng khoán Nhà nước là cơ quan trực thuộc Bộ Tài chính Việt Nam, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Tài chính quản lý nhà nước về chứng khoán và thị trường chứng khoán; trực tiếp quản lý, giám sát hoạt động chứng khoán
và thị trường chứng khoán; quản lý các hoạt động dịch vụ thuộc lĩnh vực chứng khoán
và thị trường chứng khoán theo quy định của pháp luật2 Có thể thấy, UBCKNN với chức năng quản lý, giám sát việc tuân thủ pháp luật về TTCK đối với các thị trường tham gia hoạt động trên TTCK Với việc tham gia ngay từ khâu thành lập và tổ chức thực hiện hoạt động của các công ty chứng khoán, công ty cung cấp dịch vụ chứng
2 http://vi.wikipedia.org/wiki/Ủy_ban_Chứng_khoán_Nhà_nước.
Trang 4khoán hay Trung tâm lưu kí chứng khoán… UBCKNN đã thực sự có tác động rất lớn trong việc đảm bảo cho TTCK phát triển lành mạnh
1.1 Đối với công tác xây dựng văn bản pháp luật chứng khoán và TTCK
Căn cứ vào Luật Chứng khoán, trên cơ sở sự phân công của Bộ Tài chính, UBCKNN đã tập hợp, rà soát và hệ thống hóa các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến Luật Chứng khoán: bao gồm Nghị định quy định chi tiết thi hành Luật Chứng khoán, Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán, Quyết định của Thủ tướng Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của UBCKNN, trực thuộc Bộ Tài chính và các thông tư, quy chế liên quan đến từng hoạt động cụ thể Nội dung của các văn bản này bám sát các vấn đề mà Luật giao Chính phủ hướng dẫn
Trong quá trình soạn thảo các văn bản, Bộ Tài chính, UBCKNN đã tổ chức các cuộc hội thảo, tổ chức lấy ý kiến của các Bộ, ngành, các chuyên gia trong và ngoài nước, thành viên thị trường và các tổ chức, cá nhân có liên quan Trên cơ sở các ý kiến đóng góp, Tổ soạn thảo văn bản hướng dẫn đã nghiên cứu, tiếp thu một cách nghiêm túc và hoàn thiện các văn bản Bên cạnh việc soạn thảo các Nghị định trên, UBCKNN
đã và đang hoàn thiện các Thông tư, Quy chế thuộc thẩm quyền ban hành của Bộ Tài chính hướng dẫn các nội dung mà Luật và Nghị định giao Bộ Tài chính quy định Song song với công tác soạn thảo, UBCKNN cũng đã tổ chức các cuộc hội thảo, gửi lấy ý kiến của các đơn vị, tổ chức, cá nhân có liên quan, các thành viên thị trường nhằm tiếp thu hoàn chỉnh các văn bản đảm bảo tính thực thi và sát hợp với tình hình thực tiễn UBCKNN đã đưa các dự thảo lên website UBCKNN để lấy ý kiến các tổ chức, cá nhân có liên quan Hiện tại, một số văn bản đã được UBCKNN hoàn chỉnh và trình Bộ Tài chính ký ban hành, các văn bản khác đang được tiếp tục hoàn thiện để trình Bộ ban hành trong thời gian sớm nhất
Để pháp luật về chứng khoán và TTCK đi vào cuộc sống, thực thi có hiệu quả thì đòi hỏi không chỉ hoàn thiện về các vấn đề pháp lý đơn thuần Ngoài việc hoàn thiện khuôn khổ pháp luật thì việc nâng cao nhận thức, tâm lý, cơ chế cũng là một trong những yếu tố hết sức quan trọng để nâng cao tính hiệu quả của hệ thống pháp luật Vì vậy, trong thời gian vừa qua UBCKNN đã tổ chức các buổi tuyên truyền giới thiệu về Luật Chứng khoán, phối hợp với chuyên mục phổ biến giáo dục pháp luật của Bộ Tư pháp để đăng tải các nội dung của Luật Chứng khoán Trong thời gian tới, để đẩy mạnh công tác phổ biến, tuyên truyền giáo dục pháp luật về chứng khoán và TTCK,
UBCKNN sẽ phối hợp với các Sở, ban, ngành tổ chức các khóa học phổ cập kiến thức
về chứng khoán và TTCK; đào tạo phổ cập kiến thức cho công chúng dưới các hình thức khác nhau, làm cho công chúng đầu tư, các doanh nghiệp hiểu được các nội dung của TTCK, các nghiệp vụ liên quan, thậm chí cần trang bị các kiến thức về đầu tư, về rủi ro và biện pháp phòng ngừa cũng như khả năng phân tích dự báo tình hình biến động của TTCK Như vậy, với mọi nỗ lực trong các khâu đặc biệt là việc xây dựng
Trang 5luật cũng như triển khai luật chứng khoán và TTCK vào cuộc sống của UBCKNN sẽ
là một hành động thiết thực đảm bảo cho TTCK được phát triển một cách lành mạnh
1.2.Đối với công tác quản lý thị trường chứng khoán
1.2.1 Việc tổ chức và hoạt động của CTCK: CTCK là tổ chức kinh doanh trong lĩnh
vực chứng khoán, có vị trí và vai trò quan trọng trong TTCK Việc thành lập và hoạt động của CTCK được sự đồng ý của UBCKNN là cần thiết, thể hiện được vai trò quản
lí quan trọng của UBCKNN Cụ thể: ngay từ bước đầu tiên khi thành lập hoặc trong quá trình hoạt động của CTCK, nếu có một số thay đổi như thay đổi tên công ty, địa điểm trụ sở chính, chi nhánh… thì đều phải được sự chấp thuận bằng văn bản của UBCKNN (khoản 1 Điều 68 Luật Chứng khoán 2006) Ngoài ra, đối với việc công bố thông tin, các thông tin khi công bố thì phải báo cáo UBCKNN… Đây cũng là hoạt động quản lý quan trọng, bởi thông qua việc quản lý hoạt động của các CTCK như hiện nay, UBCKNN có thể nắm bắt và có sự điều chỉnh phù hợp, chặt chẽ hơn trong hoạt động kinh doanh chứng khoán – những hoạt động có tác động lớn đến TTCK của các CTCK Để giúp các CTCK tránh tình trạng đổ vỡ, UBCKNN đã kịp thời có những giải pháp, như rà soát, phân loại từng CTCK để có ứng xử phù hợp, nhắc nhở và đưa vào diện kiểm soát, báo cáo thường xuyên những công ty thua lỗ lớn; cùng các công ty xây dựng phương án chấn chỉnh hoàn thiện Đồng thời, Uỷ ban cũng xây dựng phương
án xử lý khi CTCK phá sản; Yêu cầu các CTCK nâng cao năng lực tài chính, tái cấu trúc hoặc rút bớt nghiệp vụ để lành mạnh hóa tình trạng tài chính; Nâng cao tiêu chí thành lập CTCK, đồng thời ngừng tiếp nhận hồ sơ cấp phép CTCK
Có thể nói, việc đảm bảo trong tổ chức và hoạt động của UBCKNN đối với CTCK
đã thể hiện được vai trò cũng như cách thức quản lí của UBCKNN đối với TTCK, đảm bảo cho TTCK được phát triển và ổn định
1.2.2 Với quỹ đầu tư chứng khoán và công ty đầu tư chứng khoán: Hoạt động đầu tư
của quỹ đầu tư và công ty đầu tư chứng khoán có tác dụng định hướng đầu tư trên thị trường chứng khoán Với vai trò quan trọng trong TTCK, hoạt động đầu tư tập thể này
đã được pháp luật chính thức thừa nhận từ ngày 26/7/1998, kể từ nghị định của Chính phủ số 48/1998/NĐ-CP về chứng khoán và thị trường chứng khoán, tuy nhiên nghị định mới chỉ cho phép một phương tiện đầu tư tập thể duy nhất được thành lập và hoạt động là quỹ đầu tư chứng khoán Đến nghị định 144/2003/NĐ-CP ngày 28/11/2003 đã ngụ ý quy định hai loại quỹ đầu tư là quỹ thành viên và quỹ đại chúng Chỉ đến Luật Chứng khoán 2006 thực sự là một bước đột phá khi thừa nhận công ty chứng khoán và quỹ đầu tư chứng khoán là hai phương tiện đầu tư tập thể, đồng thời thể hiện được vị trí của UBCKNN trong việc thành lập và hoạt động của hai phương tiện đầu tư tập thể này, qua đó thể hiện rõ nét vai trò của UBCKNN đối với việc tổ chức TTCK thông qua quỹ đầu tư chứng khoán và công ty đầu tư chứng khoán Cụ thể: đối với việc thành lập quỹ đại chúng, công ty quản lí quỹ cần đăng kí với UBCKNN…Như vậy có thể thấy, với vai trò quản lý ngay từ bước thành lập của UBCKNN đối với quỹ đầu tư
Trang 6chứng khoán và công ty đầu tư chứng khoán đã thể hiện được vai trò của UBCKNN một cách giản tiếp có tác động tới hoạt động của TTCK, đảm bảo việc tổ chức TTCK
và đảm bảo quyền lợi cho các nhà đầu tư đặc biệt là nhà đầu tư riêng lẻ, giúp họ có sự định hướng đúng đắn khi đầu tư vào thị trường chứng khoán, tránh sự tranh đua không lành mạnh, gây bất ổn định trong TTCK
1.2.3 Với công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán: Công ty quản lý quỹ đầu tư chứng
khoán là doanh nghiệp theo mô hình công ty cổ phần hoặc công ty TNHH, được thành lập để hoạt động quản lí quỹ đầu tư chứng khoán và một số hoạt động kinh doanh khác
có liên quan Khi thành lập và hoạt động, công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán đều phải được sự cho phép của UBCKNN Việc cấp giấy phép thành lập là nhằm mục đích thẩm tra về năng lực dự kiến của công ty trước khi nó được thành lập nhằm đảm bảo khi đi vào hoạt động, công ty có thể thực hiện tốt vai trò của mình, tránh gây tổn hại cho các nhà đầu tư cũng như TTCK Bên cạnh đó, việc thành lập hoặc đóng cửa chi nhánh phải được sự chấp thuận của UBCKNN theo trình tự thủ tục pháp luật quy định;
sự thay đổi khác về cơ cấu bộ máy cũng phải được sự chấp thuận tương tự của UBCKNN (điều 69 Luật chứng khoán 2006)…
Như vậy hoạt động quản lý quỹ đầu tư chứng khoán thực sự góp phần bình ổn TTCK, đảm bảo cho TTCK phát triển ổn định UBCKNN mặc dù không trực tiếp tác động đến hoạt động quản lý quỹ đầu tư chứng khoán nhưng lại là chủ thể quản lý chính các công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán và ngân hàng giám sát quỹ đầu tư chứng khoán ngay từ khi thành lập các tổ chức này Theo đó UBCKNN đã thực sự góp phần trong hoạt động quản lý hoạt động đầu tư chứng khoán trong TTCK
1.2.4 Việc tổ chức thị trường lưu ký chứng khoán (TTLKCK): TTLKCK là đơn vị sự
nghiệp có thu, có tư cách pháp nhân, trực thuộc UBCKNN TTLKCK được thành lập khi có sự chấp thuận của UBCKNN, chịu sự quản lý và giám sát của UBCKNN
(khoản 5 Điều 42 Luật Chứng khoán 2006) Theo đó có thể thấy với vai trò gián tiếp là
quản lý TTLKCK, UBCKNN đã có tác động lớn đến hoạt động lưu kí chứng khoán, đảm bảo hoạt động này được tiến hành một cách liên tục, tạo sự an toàn cho TTCK
Sự tác động của UBCKNN thể hiện được rõ nét vai trò của UBCKNN đối với TTLKCK và hoạt động lưu kí chứng khoán Ngoài ra UBCKNN còn là cơ quan xử lí các vi phạm theo chế độ quy định khi các thành viên lưu kí, nhân viên nghiệp vụ của thành viên lưu kí trong quá trình thực hiện quy định nghiệp vụ đăng kí, lưu kí, bù trừ, thanh toán chứng khoán, phát hiện và kiến nghị với UBCKNN Bên cạnh đó, UBCKNN cũng có trách nhiệm hướng dẫn việc thực hiện chế độ báo cáo, thống kê, kế toán, kiểm toán, quản lí, sử dụng viên chức thuộc TTLKCK Như vậy có thể thấy, UBCKNN là cơ quan có vai trò quan trọng trong việc tổ chức thực hiện hoạt động lưu
kí chứng khoán Mặc dù với vai trò gián tiếp quản lí TTLKCK để có sự điều chỉnh TTCK một cách kịp thời đối với TTCK, đã giúp cho TTCK có một nền tảng vững chắc khi phát triển Điều này còn được thể hiện rõ nét qua tầm quan trọng của hoạt
Trang 7động lưu kí chứng khoán, sự điều chỉnh tốt của TTLKCK và đặc biệt là sự kiểm soát của UBCKNN đối với hoạt động này, khi mà TTCK ở Việt Nam mới đang chập chững những bước phát triển đầu tiên còn non trẻ
Như vậy, UBCKNN đã khẳng định vị trí và vai trò trong bộ máy hành chính Nhà nước; cho dù UBCKNN là cơ quan thuộc Chính phủ hay là tổ chức trực thuộc Bộ Tài chính, UBCKNN là cơ quan có chức năng quản lý Nhà nước về chứng khoán và TTCK; xây dựng chiến lược, chính sách, văn bản quy phạm pháp luật về chứng khoán
và TTCK, đồng thời UBCKNN thực hiện quản lý, giám sát thị trường đảm bảo hoạt động và phát triển TTCK nhằm huy động vốn cho đầu tư phát triển, đẩy nhanh tiến trình cổ phần hoá DNNN, góp phần cải cách hệ thống thị trường tài chính, tiến tới hội nhập với các nước trong khu vực UBCKNN tiếp tục củng cố hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy nhằm thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước đã đặt ra
“Hoàn thiện và mở rộng nhanh hoạt động của TTCK để sớm trở thành một kênh huy động vốn có hiệu quả cho đầu tư phát triển
2 Vai trò của UBCKNN trong việc đảm bảo TTCK phát triển lành mạnh
II.1 UBCKNN quản lý hoạt động của TTCK
Cũng như một số quốc gia trên thế giới như: Bungari hay Thái lan, UBCKNN thực hiện chức năng nhiệm vụ và quyền hạn của mình để tổ chức và đảm bảo cho sự phát triển của thị trường chứng khoán lành mạnh nhất, hạn chế tối đa sự lạm phát và kiềm chế những hành vi “chơi xấu” trên TTCK Nhằm bảo đảm cho TTCK phát triển lành mạnh, thông qua những cơ quan trong cơ cấu tổ chức của mình, UBCKNN thực hiện quản lý TTCK trên mọi phương diện hoạt động:
- UBCKNN cấp, thu hồi giấy phép chứng nhận có liên quan đến hoạt động chứng khoán và thị trường chứng khoán, chấp thuận những thay đổi liên quan đến hoạt động chứng khoán và thị trường chứng khoán Khoản 1 Điều 13 Luật chứng khoán năm
2006 ghi nhận: “Tổ chức phát hành thực hiện chào bán chứng khoán ra công chúng
phải đăng ký với Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước” Đối với hoạt động chào bán chứng
khoán lần đầu trên thị trường sơ cấp, thì bên cạnh việc thực hiện các điều kiện chào bán rất chặt chẽ nhằm đảm bảo chứng khoán giao dịch tại thị trường phải là những hàng hóa có chất lượng, tạo niềm tin cho công chúng đầu tư thì các tổ chức cá nhân đủ điều kiện này phải đăng kí với UBCKNN và phải nhận được sự đồng ý bằng văn bản của UBCKNN mới được chào bán chứng khoán ra công chúng Các tổ chức phải chịu trách nhiệm về hồ sơ nộp cho UBCKNN, vì khi phát hiện có thông tin sai sót thì UBCKNN có quyền đình chỉ việc chào bán chứng khoán ra công chúng của tổ chức phát hành hoặc tổ chức bảo lãnh phát hành Theo qui định tại Điều 25 Luật Chứng khoán 2006 thì đối với công ti cổ phần, nếu không chào bán chứng khoán ra công chúng, không niêm yết chứng khoán tại thị trường giao dịch tập trung vẫn phải thành lập hồ sơ công ty đại chúng tại UBCKNN, tuân thủ chế độ báo cáo thông tin nếu các công ty có cổ phiếu được ít nhất một trăm nhà đầu tư sở hữu không kể nhà đầu tư
Trang 8chứng khoán chuyên nghiệp và có vốn điều lệ đã góp từ mười tỉ đồng Việt Nam trở lên Trong suốt quá trình hoạt động, UBCKNN luôn quan sát các chủ thể, kết thúc đợt chào bán, các tổ chức phát hành, tổ chức bảo lãnh phát hành phải báo cáo tình hình cho UBCKNN về kết quả đợt chào bán kèm theo xác nhận của ngân hàng nơi tổ chức phát hành mở tài khoản phong tỏa về số tiền thu được từ chào bán chứng khoán Như vậy, ngay từ khâu đầu tiên, UBCKNN thể hiện vai trò của mình là quản lí các chủ thể
có đủ điều kiện chào bán chứng khoán và cho phép họ chào bán chứng khoán ra công chúng
- Bên cạnh đó, nhằm đảm bảo cho sự phát triển lành mạnh của thị trường chứng khoán, UBCKNN cho phép những chủ thể đủ điều kiện chào bán chứng khoán và
“tuýt còi” những hành vi chào bán chứng khoán “chui” tức là khi chưa đủ điều kiện chào bán chứng khoán đã chào bán chứng khoán bằng những thủ đoạn tinh vi Khi phát hiện những hành vi này, UBCKNN có những biện pháp “tuýt còi” xử phạt nghiêm minh Mới đây, UBCKNN đã xử lí một số doanh nghiệp có hành vi chào bán chứng khoán “chui” gây tổn hại nghiêm trọng tới TTCK
- UBCKNN quản lí, giám sát hoạt động của sở giao dịch chứng khoán, trung tâm giao dịch chứng khoán, TTLKCK và các tổ chức phụ trợ, tạm đình chỉ các đơn vị này trong trường hợp có dấu hiệu ảnh hưởng đến các quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư Đối với hầu hết các hoạt động của SGDCK,TTGDCK,TTLKCK… thì UBCKNN tham gia vào hầu hết các hoạt động, từ: có ý kiến đối với điều lệ khi tổ chức này được thành lập, trước khi Bộ Tài Chính phê duyệt hay việc chấp thuận các qui chế về niêm yết, giao dịch, công bố thông tin và thành viên do sở giao dịch chứng khoán trình việc cho ý kiến hay quản lí giám sát các hoạt động của các tổ chức này của UBCKNN nhằm đảm bảo sự tuân thủ pháp luật về chứng khoán của các tổ chức, tạo ra một môi trường, trong đó có những thành viên đủ tư cách tham gia, tránh những hành
vi vì lợi ích của mình mà làm trái các qui định của pháp luật, gây lũng đoạn thị trường chứng khoán
- Thực hiện thống kê, dự báo về hoạt động chứng khoán và thị trường chứng khoán, hiện đại hóa công nghệ thông tin trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán Việc phân tích, thống kê và dự báo hoạt động chứng khoán và thị trường chứng khoán đúng hướng của UBCKNN đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển sự lành mạnh của thị trường chứng khoán Mọi hoạt động của thị trường chứng khoán, UBCKNN là người nắm rõ ràng nhất và là chủ thể có cái nhìn nhanh, khái quát nhất
về tình hình của TTCK Mọi sự dự báo của UBCKNN có tác động rất lớn tới sự phát triển của TTCK và các nhà đầu tư Trong thực tiễn, vai trò này của UBCKNN còn yếu kém ở một số khâu: chẳng hạn khi thị trường Mỹ, Trung Quốc giảm giá cổ phiếu đồng loạt trong khi đó UBCKNN không có những định hướng về xu hướng ảnh hưởng tới thị trường chứng khoán Việt Nam sớm nhất để chuẩn bị tinh thần cho dư luận quần chúng, đã gây tâm lí hoang mang, hoảng loạn cho các nhà đầu tư
Trang 9Qua đây để thấy rằng, đôi khi sự nhanh nhạy về thông tin và sự phân tích, dự báo thị trường của UBCKNN đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với việc phát triển TTCK lành mạnh Bởi chính việc nắm bắt thông tin kịp thời của UBCKNN là việc cung cấp thông tin chuẩn xác cho nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư nhỏ, lẻ với sự hạn chế thông tin về TTCK sẽ góp phần định hướng cho chính các nhà đầu tư, hạn chế sự xáo trộn về TTCK, đảm bảo sự phát triển ổn định và lành mạnh của TTCK
II.2 UBCKNN thực hiện giám sát, thanh tra mọi hoạt động và những hành vi vi phạm pháp luật trên TTCK
Không chỉ đảm bảo TTCK phát triển lành mạnh bằng việc quản lý mọi hoạt động trên TTCK, UBCKNN còn bảo đảm cho TTCK phát triển lành mạnh bằng việc giám sát và thanh tra xử lý kịp thời những hành vi vi phạm pháp luật trên TTCK Trong cơ cấu tổ chức của UBCKNN theo Điều 3 Quyết định số 112/2009/QĐ-TTg ngày 11/09/2009 về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của UBCKNN trực thuộc Bộ Tài chính do Thủ tướng Chính phủ ban hành, Vụ giám sát thị trường chứng khoán và Thanh tra UBCKNN là những tổ chức trực tiếp và thường xuyên thực hiện nhiệm vụ giám sát, thanh tra những hành vi vi phạm pháp luật trên TTCK
Quyết định số 389 của Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành ngày 23/02/2010 quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của các tổ chức trong UBCKNN, trong đó có Vụ giám sát thị trường chứng khoán và Thanh tra UBCKNN Theo đó, về mặt lý luận, vai trò bảo đảm TTCK phát triển lành mạnh của UBCKNN bằng việc giám sát, thanh tra các
vi phạm pháp luật trên TTCK được thể hiện trước tiên thông qua những quy định của pháp luật về nhiệm vụ của Vụ giám sát thị trường chứng khoán và Thanh tra UBCKNN Cụ thể:
Vụ giám sát thị trường chứng khoán “(1) Giám sát, kiểm tra việc tuân thủ các quy
định của pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán của Sở Giao dịch Chứng khoán và Trung tâm Lưu ký Chứng khoán; (2) Phối hợp với Sở Giao dịch chứng khoán, Trung tâm Lưu ký Chứng khoán giám sát diễn biến giao dịch chứng khoán; phân tích, đánh giá các giao dịch có biểu hiện bất thường; phát hiện, tổng hợp, báo cáo Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước để có biện pháp xử lý kịp thời; (3) Phối hợp với các đơn vị liên quan giám sát, kiểm tra các công ty đại chúng, công
ty niêm yết, công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, công ty đầu tư chứng khoán, các thành viên lưu ký, các tổ chức, cá nhân có khả năng hoặc đã liên quan đến các hoạt động thao túng, lũng đoạn thị trường, giao dịch nội gián” (3)
Cơ quan Thanh tra UBCKNN (sau đây gọi tắt là Thanh tra chứng khoán) “(1)
Thanh tra việc thực hiện chính sách pháp luật và nhiệm vụ đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân theo kế hoạch đã được phê duyệt; thực hiện thanh tra, kiểm tra đột xuất theo yêu cầu của Chủ tịch Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước hoặc của cấp có thẩm
3
() http://www.ssc.gov.vn/portal/page/portal/ubck/gthieu/cctc/bgstt
Trang 10quyền; (2) Xử lý theo thẩm quyền hoặc trình cấp có thẩm quyền quyết định việc xử lý
vi phạm hành chính về chứng khoán và thị trường chứng khoán; đình chỉ việc thi hành hoặc đề nghị huỷ bỏ những quy định trái pháp luật được phát hiện qua hoạt động thanh tra; (3) Giúp Chủ tịch Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước tổ chức tiếp công dân; giải quyết khiếu nại, tố cáo; (4) Theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện các kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý về chứng khoán và thị trường chứng khoán” (4)
Với nhiệm vụ và quyền hạn được quy định như vậy, trên thực tiễn, Vụ giám sát TTCK và Thanh tra chứng khoán thuộc UBCKNN đã có những hoạt động cụ thể và thường xuyên nhằm đảm bảo TTCK luôn phát triển một cách lành mạnh
Có thể thấy, cùng với sự phát triển của TTCK, những hành vi vi phạm pháp luật
về chứng khoán trên TTCK ngày càng nhiều và đa dạng các loại hình vi phạm Năm
2008, cả 2 sàn Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội có 124 trường hợp vi phạm về chứng khoán bị xử phạt hành chính với tổng số tiền nộp ngân sách là 3.765 tỷ đồng (5) Trong số đó phần lớn là vi phạm ở sàn Thành phố Hồ Chí Minh Theo Thanh tra UBCKNN, trong tổng số trường hợp vi phạm quy định, có đến 75,8% (94 trường hợp)
là về phát hành và công bố thông tin; 15,3% (19 trường hợp) là những vi phạm về giao dịch chứng khoán như giao dịch giả tạo, thao túng thị trường; thực hiện giao dịch chứng khoán mà không có sự báo cáo của các cổ đông nội bộ công ty niêm yết; 8,9% (11 trường hợp) là những vi phạm về hoạt động kinh doanh chứng khoán của các công
ty chứng khoán; vi phạm quy định về chế độ báo và công bố thông tin của công ty chứng khoán Ngoài ra, Thanh tra
Chứng khoán còn phát hiện nhiều trường hợp vi phạm trong chào bán chứng khoán để huy động vốn của các công ty đại chúng Cụ thể, có khoảng 20 doanh nghiệp có vốn điều lệ dưới 10 tỷ đồng nhưng vẫn tiến hành chào bán chứng khoán để huy động vốn
ra công chúng, trái với các quy định của pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán
Hoạt động thanh tra, giám sát và xử lý vi phạm trên TTCK là công việc thường xuyên, trọng tâm của UBCKNN Đặc biệt, trong thời gian gần đây, hoạt động này đã được tăng cường khi diễn biến thị trường sôi động trở lại Tính đến thời điểm này đã
có 154 quyết định xử phạt được cơ quan này ban hành trong năm 2009, trong đó đã xử phạt 7 vụ thao túng thị trường và giao dịch nội gián (hành vi thao túng 4 mã chứng khoán và 3 trường hợp giao dịch nội gián)(6) Trong đó, có thể kể đến: Vụ thao túng thị trường đối với các cổ phiếu của CTCP Kỹ nghệ khoáng sản Quảng Nam (MIC), CTCP Vincom (VIC), CTCP Du lịch Vinpearlland (VPL); Vụ thao túng thị trường đối với cổ phiếu của CTCP Xi măng Cần Thơ (CCM); Vụ giao dịch nội gián đối với cổ phiếu
4() http://www.ssc.gov.vn/portal/page/portal/ubck/gthieu/cctc/tt
5 () http://www.vietnamplus.vn/Home/Xu-phat-3765-ty-dong-vi-pham-ve-chung-khoan/20091/457.vnplus
6 () : Theo “Giám sát, thanh tra TTCK là công tác trọng tâm của UBCK” http://www.thongtinbaochi.com.vn/gim-st-thanh-tra-ttck-l-cng-tc-trong-tm-cua-ubck/