Vận dụng kĩ thuật KWL vào việc dạy học đọc – hiểu các bài bản thơ việt nam hiện đại ở lớp 9

Đổi mới phương pháp dạy họcNgữ văn nói chung, dạy đọc - hiểu nói riêng theo hướng vận dụng các kĩ thuậtdạy học tích cực nhằm tạo cơ hội cho học sinh chủ động, tích cực, sáng tạo trongquá

1 PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài

Ngữ văn là một trong những môn học quan trọng bậc nhất ở nhà trườngphổ thông Ngoài việc cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản như cácmôn học khác, môn Ngữ văn còn tác động sâu sắc đến tâm hồn, tư tưởng, tìnhcảm của HS; đem lại niềm vui, sự hứng thú và góp phần trực tiếp vào việc giáodục đạo đức, nhân cách cho người học Tuy nhiên, trong thực tế dạy học văn ởnhà trường phổ thông hiện nay, môn Ngữ văn vẫn chưa phát huy hết tiềm năng,thế mạnh đó Nhiều học sinh không có hứng thú học văn, hoặc học đối phó Làm thế nào để khắc phục được tình trạng này? Đổi mới phương pháp dạy họcNgữ văn nói chung, dạy đọc - hiểu nói riêng theo hướng vận dụng các kĩ thuậtdạy học tích cực nhằm tạo cơ hội cho học sinh chủ động, tích cực, sáng tạo trongquá trình học tập, vì vậy, là một giải pháp cần thiết và cấp bách

Trong những năm gần đây, dạy học áp dụng các kĩ thuật tích cực được sửdụn rộng rãi Mỗi phương pháp, kĩ thuật dạy học có những ưu điểm, hạn chếriêng; mỗi môn học cũng có những đặc trưng, đặc thù cụ thể Vì vậy, nghiên cứuvận dụng một cách phù hợp và hiệu quả các kĩ thuật dạy học này vào từng mônhọc, từng phần kiến thức cụ thể là một yêu cầu tất yếu

Bên cạnh các kĩ thuật dạy học tích cực như “hợp tác”, “động não”, “mảnhghép”, “khăn phủ bàn” thì “KWL” là một trong những kĩ thuật dạy học có nhiều

ưu thế trong việc khuyến khích học sinh chủ động bày tỏ cảm xúc, ý kiến, nhucầu nhận thức, nhu cầu khám phá của mình về tác phẩm; đồng thời cho phép GVthu nhận được những thông tin phản hồi kịp thời để điều chỉnh và thiết kế nộidung bài học một cách hiệu quả Hơn nữa, kĩ thuật KWL hiện đã có nhiều phiênbản cho phép giáo viên kiểm soát đa dạng hơn các kĩ năng đọc - hiểu của họcsinh

Trong chương trình Ngữ văn lớp 9, phần thơ Việt Nam hiện đại chiếmmột vị trí và thời lượng khá quan trọng Hướng dẫn HS phát hiện và cảm nhậnmạch cảm xúc trữ tình là mở ra cho HS con đường đi vào và giải mã thế giớinghệ thuật trong bài thơ Tuy nhiên, trong thực tế dạy học tác phẩm thơ trữ tình

ở nhà trường phổ thông hiện nay, giáo viên thường cảm thụ tác phẩm và truyềnlại kết quả cảm thụ đó cho học sinh chứ ít quan tâm đến cảm nhận của học sinh.Làm thế nào để qua văn học khơi dậy được những cảm xúc tốt đẹp trong tâmhồn các em về tình yêu quê hương, đất nước; tình cảm gia đình, bạn bè; tình yêuthiên nhiên và trách nhiệm của mỗi người trước cuộc đời? Làm thế nào để nângcao hứng thú, năng lực thưởng thức và đánh giá tác phẩm văn chương cho họcsinh?

Chọn đề tài “Vận dụng kĩ thuật KWL vào việc dạy học đọc - hiểu các văn bản thơ Việt Nam hiện đại ở lớp 9”, tôi mong muốn được góp một phần

nhỏ vào việc giải đáp những câu hỏi kể trên mà cũng là những băn khoăn,trăn trở của giáo viên đang trực tiếp dạy Văn ở nhà trường phổ thông hiệnnay Rất mong nhận được sự góp ý chân thành của quý đồng nghiệp để đề tài

này được sâu sắc hơn về giá trị khoa học và tính hiệu dụng của nó

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài “Vận dụng kĩ thuật KWL vào việc dạy học đọc - hiểu

các văn bản thơ Việt Nam hiện đại ở lớp 9” nhằm góp phần nâng cao hiệu quả

dạy học Ngữ văn và phát triển năng lực cảm thụ thơ hiện đại Việt Nam cho họcsinh lớp 9

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Thực hiện đề tài “Vận dụng kĩ thuật KWL vào việc dạy học đọc - hiểu

các văn bản thơ Việt Nam hiện đại ở lớp 9” tôi xác định đối tượng nghiên cứu

là các tác phẩm thơ hiện đại trong chương trình Ngữ văn 9

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu đề tài sáng kiến kinh nghiệm chúng tôi kết hợp vận dụngtổng hợp các phương pháp nghiên cứu như: Phân tích, phân loại tài liệu; điều trakhảo sát thực tế; thống kê xử lí số liệu…

2 PHẦN NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận

Dạy học theo hướng tích cực là một trong những yêu cầu cần thiết của

các nền giáo dục phát triển trên thế giới Kharlamop trong cuốn “Phát huy tính tích cực của học sinh như thế nào” (tập 1, NXB GD, Hà Nội 1978) đã

nêu rõ: “Việc nghiên cứu khoa học giáo dục làm sáng tỏ những vấn đề có liênquan tới việc cải tiến hoạt động nhận thức và nâng cao tính tích cực, trí tuệcủa học sinh là trung tâm chú ý của các nhà nghiên cứu giáo dục và giáoviên” Bên cạnh đó, hàng loạt những công trình nghiên cứu về vấn đề pháthuy tính tích cực của học sinh cũng nêu cao vai trò chủ động, sáng tạo của

học sinh, như: “Những cơ sở của dạy học hiệu nghiệm ở nhà trường Xô Viết” của L.V Sacôp (1959); “Những cơ sở của việc dạy học nêu vấn đề” (V.Ô

kôn, NXB GD, Hà Nội 1976)…

Kĩ thuật dạy học KWL do Donna Ogle giới thiệu năm 1986, vốn là mộthình thức tổ chức dạy học hoạt động đọc - hiểu KWL là kĩ thuật dạy học nhằmtạo điều kiện cho người học phát huy cao độ tính chủ động, sáng tạo bằng cáchnêu những điều đã biết liên quan đến chủ đề, những điều muốn biết về chủ

đề trước khi học và những điều đã học được sau khi học Dựa trên sơ đồ KWL,người học tự đánh giá được sự tiến bộ của mình trong việc học, đồng thời GVbiết được kết quả học tập của người học, từ đó điều chỉnh việc dạy học cho phùhợp Học sinh bắt đầu bằng việc động não tất cả những gì các em đã biết về chủ

Các công trình nghiên cứu trên đã cung cấp cho tác giả luận văn một hệthống lí thuyết cơ bản về kĩ thuật KWL, để từ đó nghiên cứu, vận dụng vào việcdạy học Văn nói chung, dạy học thơ Việt Nam hiện đại ở lớp 9 nói riêng

2.2 Thực trạng vấn đề

- Về phía giáo viên: Trong những năm vừa qua, đội ngũ giáo viên Ngữ

văn nói chung được trang bị nhiều phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực đãthực sự mang lại hiệu quả tốt Mặc dù vậy, vẫn còn nhiều hạn chế trong cáchvận dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học Bản thân những người dạy văn về cơbản đã tận tâm tận lực với nghề, tích cực nghiên cứu tìm hiểu các kiến thức Tuynhiên, với sự đa dạng và tính phức tạp của môn Ngữ văn và lao động dạy Văn

cũng như hứng thú học Văn của học sinh hiện nay thì hiệu quả dạy phần thơ trữtình vẫn không tránh khỏi những hạn chế Hình ảnh, từ ngữ, cấu trúc của thơ làmột câu hỏi hàm ngôn, đa nghĩa Vì vậy, để cảm, hiểu thơ, đòi hỏi phải có cảmxúc, tư duy khoa học, sáng tạo đối với cả đội ngũ giáo viên và học sinh.

KWL là một kĩ thuật dạy học tích cực, mới được áp dụng trong thời giangần đây Việc sử dụng kĩ thuật này còn nhiều bàn cãi Vẫn chưa có sự thốngnhất đồng bộ trong việc ứng dụng về thời gian sử dụng, bài học có thể áp dụng.Bên cạnh đó, thời gian tự học, tự nghiên cứu để nâng cao trình độ của giáo viêndạy văn ở trường THCS diễn ra không đồng đều, chỉ diễn ra ở một số giáo viêndạy lớp cuối cấp, lớp chất lượng cao Do nhiều tác động chủ quan, khách quan,giờ giảng văn trong cuộc sống hiện đại đang dần thiếu đi tâm huyết, niềm say

mê nghề nghiệp Bên cạnh đó, sự tiếp nhận dè dặt và chậm trễ các phương pháp

và kĩ thuật dạy học mới của giáo viên cũng ảnh hưởng đến chất lượng dạy họcvăn hiện nay

Dù đã có nhiều cố gắng nhưng trong thực tế giảng dạy, hoạt động củagiáo viên vẫn là chủ yếu Giáo viên nói cái hay, cái đẹp của văn bản mà giáoviên cảm nhận được cho học sinh Đôi lúc nghiêng về khai thác nội dung

tư tưởng Có khi học sinh không cần đọc văn bản, giáo viên vẫn tổ chức cho họcsinh thực hiện theo các bước đã định sẵn Thậm chí, giáo viên chỉ gọi các emđọc lướt qua vài phút rồi lập tức đi vào tìm hiểu, phân tích để kịp thời lượng trênlớp Vì vậy, sẽ không có thời gian để học sinh suy nghĩ, tìm tòi, nêu ý kiến bảnthân theo yêu cầu của các cột trong các phiên bản của KWL

Như vậy, việc đổi mới phương pháp, kĩ thuật trong dạy học và kiểm trađánh giá Ngữ văn nói chung, thơ hiện đại ở lớp 9 nói riêng vẫn chưa thực sựchuyển biến, nhiều khi còn dừng ở hình thức, chưa có chiều sâu Phương phápdạy đọc - hiểu chưa có hiệu quả, giáo viên chưa chú ý đến việc hình thành cho

HS phương pháp đọc văn Việc kiểm tra đánh giá vẫn chủ yếu là kiểm tra kiếnthức nhớ, tái hiện, làm theo, chép lại, học tác phẩm nào thi đúng tác phẩm đó,chưa đánh giá đúng được sự vận dụng kiến thức, chưa chú trọng việc đánh giáthường xuyên trên lớp học và sử dụng kết quả đánh giá để điều chỉnh nội dung,phương pháp dạy và học Việc sử dụng các kĩ thuật dạy học tích cực trong đó cóKWL còn rất hạn chế

- Về phía học sinh: Thể loại, thi pháp thơ hiện đại có nhiều điểm gần gũi

với học sinh, tuy nhiên vẫn có những mã khóa nghệ thuật mà học sinh khó cóthể cảm nhận hết Vốn sống, kinh nghiệm thực tế học sinh còn ít, học sinh khókhăn khi tái hiện hoàn cảnh ra đời bài thơ, hiểu các hình ảnh, những ẩn dụ, vívon được sử dụng trong bài thơ Học sinh học văn theo kiểu học theo, làm theo

kết quả phân tích của thầy chứ chưa chủ động, sáng tạo Việc học này làm mấtkhả năng tự học và sự tìm tòi khám phá của các em, bởi người thầy dù tài năngđến mấy thì kết quả phân tích tác phẩm vẫn mang tính cá nhân, chủ quan

KWL là một kĩ thuật dạy học mới, khi triển khai thường phải kết hợp vớicác phương pháp và kĩ thuật dạy học khác một cách linh hoạt Để học sinh vậndụng sơ đồ KWL hiệu quả đặt ra yêu cầu người giáo viên phải hướng dẫn, giảithích, giúp học sinh hiểu bản chất của kĩ thuật này Thế nhưng, hiện nay, một sốgiáo viên lại vận dụng một cách máy móc, áp đặt, thời gian sử dụng không phùhợp, làm cho học sinh khó tiếp cận, không phát huy được tính tích cực, chủđộng, sáng tạo ở các em

Bên cạnh đó, một vài tác phẩm còn nặng ý nghĩa triết luận, khó đối vớikhả năng tiếp thu của các em, nhất là học sinh nông thôn, miền núi và nhữnghọc sinh ở những vùng kinh tế - xã hội khó khăn Chính điều này làm cho các

em không hiểu được vấn đề đặt ra trong tác phẩm Vì vậy, các em không thể tìm

ra các nội dung trong cột K, W, L trong bảng KWL Ngoài ra, thời lượng dànhcho một số bài chưa hợp lý Một số tác phẩm dạy trong sách giáo khoa tuy có vịtrí trong lịch sử văn học nhưng đã ra đời quá lâu, nhiều tác phẩm không phù hợpvới tâm lý của học sinh hiện nay, do đó ít khơi gợi được hứng thú học tập củacác em Chẳng hạn, như bài“Đồng chí ” (Chính Hữu), ra đời từ thời kháng chiến

chống Pháp Bài thơ ca ngợi vẻ đẹp tình đồng chí đồng đội về một thời kì lịch sửhào hùng của dân tộc Thế nhưng, với học sinh lớp 9, các em được sinh ra trongthời bình, làm thế nào để khơi gợi cho các em cảm nhận được vẻ đẹp ấy trongvòng 45 phút là cả một vấn đề đặt ra Ngoài ra, các em còn phải thấy được sựhòa quện giữa vẻ đẹp hiện thực và chất lãng mạn luôn có sẵn trong tâm hồn mỗichiến sĩ Đó là động lực, là sức mạnh chiến đấu để các anh vượt qua muôn vànkhó khăn, thử thách Đó còn là sự hồn nhiên, bay bổng, pha chút ngang tàng của

người lính trong kháng chiến chống Mỹ sau này, thể hiện qua “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” (Phạm Tiến Duật).

Mặt khác, trong quá trình phát triển đi lên của đất nước, chúng ta cónhững thành tựu quan trọng về lĩnh vực kinh tế Tuy nhiên, với cơ chế nền kinh

tế thị trường đã tạo ra những phức tạp và những ảnh hưởng không lành mạnh đốivới đời sống con người, nhất là thế hệ trẻ, đặc biệt là đối tượng học sinh, trong

đó có học sinh bậc THCS Một bộ phận lớn học sinh chịu ảnh hưởng các yếu tốtiêu cực của xã hội chi phối nên ý thức học tập không cao, thiếu tự giác Trongkhi đó, phần thơ trữ tình hiện đại không chỉ cần lý trí để hiểu mà cần cảm xúc đểcảm nhận cái hay, cái đẹp của tác phẩm Vì thế, hiệu quả giáo dục đạo đức chohọc sinh qua những giờ học thơ có lúc, có chỗ giảm sút

Ngoài ra, sự quan tâm, cách nhìn nhận của phụ huynh học sinh là chútrọng học các môn Khoa học tự nhiên cũng có những ảnh hưởng không tích cựcđến việc nỗ lực phấn đấu của HS đối với môn Ngữ văn Trình độ học sinh khôngđều, quan niệm lệch lạc coi trọng các môn tự nhiên và ngoại ngữ nhiều hơn cácmôn xã hội, ngay cả phụ huynh cũng không đầu tư nhiều cho con học môn này;mạng internet đã có rất nhiều trò chơi rất hấp dẫn, tất cả đã ảnh hưởng đến hứngthú học nói chung, học thơ trữ tình nói riêng ở THCS Các em thiếu sự tìm tòi,khám phá những phương pháp và kĩ thuật dạy học mới để cùng với giáo viênxây dựng bài học, cảm thụ, cảm nhận những cung bậc cảm xúc của nhà thơ quatác phẩm văn chương

Tất cả những khó khăn, bất cập trên đòi hỏi phải có những giải pháp tíchcực để vận dụng hiệu quả hơn kĩ thuật KWL trong dạy học thơ Việt Nam hiệnđại nói riêng, dạy học Văn nói chung, nhằm nâng cao chất lượng học Ngữ văncủa học sinh

2.3 Các khái niệm

2.3.1 Khái niệm kĩ thuật

Kĩ thuật chỉ tổng thể nói chung những phương pháp, phương thức sử dụngtrong một lĩnh vực hoạt động nào đó của con người Theo cách sử dụng ngônngữ thông thường, từ “kĩ thuật” thường đi kèm với các từ mang nghĩa máy móccông nghệ, chỉ sự phát triển hiện đại

2.3.2 Khái niệm kĩ thuật dạy học và phương pháp dạy học

Khái niệm phương pháp dạy học có khi được sử dụng để chỉ những cáchthức, con đường hoạt động; có khi được dùng như một kĩ thuật cụ thể, các môhình hành động cụ thể Phương pháp dạy học cũng bao gồm những phương phápchung cho nhiều môn và các phương pháp đặc thù bộ môn Bên cạnh cácphương pháp truyền thống quen thuộc như thuyết trình, đàm thoại, trực quan,làm mẫu, có thể kể đến một số phương pháp khác như: phương pháp giải quyếtvấn đề, phương pháp học tập theo tra cứu, phương pháp dạy học dự án…

Kĩ thuật dạy học theo các nhà giáo dục học là những động tác, cách thức,hành động của giáo viên và học sinh trong các tình huống hành động cụ thểnhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học Các kỹ thuật dạy học chưa phải

là các phương pháp độc lập Bên cạnh các kỹ thuật dạy học truyền thống, có thể

kể đến một số kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực, sáng tạo của người họcnhư: kỹ thuật động não, kỹ thuật thông tin phản hồi, kỹ thuật bể cá, kỹ thuật tiachớp, kĩ thuật KWL…

2.3.3 Khái niệm kĩ thuật KWL

Kĩ thuật KWL là một khái niệm trong phương pháp dạy học hiện đại vốnphát triển ở nhiều nước trên thế giới KWL do Donna Ogle giới thiệu năm 1986,vốn là một hình thức tổ chức dạy học đọc - hiểu KWL là cụm từ viết tắt chỉ quátrình tiếp thu chủ động của học sinh, bao gồm:

K (Know: Điều đã biết)

W (Want to know: Điều muốn biết)

L (Learned: Điều đã học được)

Bi u ểu đồ của Ogle gồm có 3 cột sau: đồ của Ogle gồm có 3 cột sau: ủa Ogle gồm có 3 cột sau: c a Ogle g m có 3 c t sau:ồ của Ogle gồm có 3 cột sau: ột sau:

2.4 Các giải pháp và tổ chức thực hiện

2.4.1 Quy trình thực hiện

Bước 1: Hướng dẫn học sinh tạo bảng KWL theo mục tiêu cần đạt

Bước 2: Cho học sinh động não, liệt kê những điều đã biết về tác giả, bàithơ/chủ đề vào cột K

Bước 3: Cho học sinh động não và nêu câu hỏi, những điều muốn biết vềnhà thơ, bài thơ vào cột W

Bước 4: Cho học sinh đọc, giải thích, phân tích giá trị nội dung, nghệthuật của văn bản và hệ thống hóa kiến thức cơ bản vào cột L

2.4.2 Hướng dẫn học sinh trình bày những điều đã biết (K) về văn bản

2.4.2.1 Mục tiêu

Thơ ca là cuộc sống được đúc kết trong một hình thức ngôn ngữ hàm súc,giàu hình ảnh và nhịp điệu Thơ ca là kho tàng cảm xúc của con người Vì vậy,

để hiểu thơ phải có vốn sống, để cảm thơ phải có sự nhạy cảm, phải “lấy hồn tôi

để hiểu hồn người” (Hoài Thanh) Hơn nữa, học sinh lớp 9 đã có một vốn sống,

vốn kiến thức về thơ ca, về văn chương nghệ thuật tương đối Vấn đề là cần phảiquan tâm và có cách khơi gợi, đánh thức những hiểu biết đó phục vụ cho việcđọc - hiểu các văn bản thơ hiện đại Vì vậy, tiếp xúc với một văn bản thơ, yêucầu đầu tiên đối với học sinh là phải huy động những kiến thức tối thiểu về bàithơ đó như: Hiểu biết nhất định về tác giả, chủ đề liên quan, hoàn cảnh sáng tác,cũng có thể là điều mà các em đã trải qua Nội dung yêu cầu ở cột K (điều đãbiết) nhằm giúp học sinh huy động vốn sống, vốn hiểu biết về bối cảnh xã hội,

tác giả, tác phẩm và những vấn đề liên quan đến tác giả, tác phẩm làm tri thứcnền cho việc hiểu và cắt nghĩa văn bản sau này.

Ngoài việc huy động tri thức nền, việc hướng dẫn học sinh điền nội dungvào cột K cũng giúp giáo viên nắm bắt được hứng thú, nhu cầu, vốn kiến thức

có sẵn của học sinh để có thể thiết kế nội dung dạy học và sử dụng các phươngpháp, kĩ thuật dạy học phù hợp, sát đối tượng

2.4.2.2 Nội dung, phạm vi kiến thức cần huy động

Tùy theo định hướng, gợi ý của giáo viên, đối với từng văn bản, giờ văn

cụ thể mà học sinh biết mình cần huy động những vốn kiến thức nào khi điềnnội dung vào cột K Với mỗi bài học tác phẩm thơ hiện đại Việt Nam ở Ngữ văn

9, điều đã biết, thông thường là nội dung kiến thức liên quan đến chủ đề / vănbản Đó là những hiểu biết về tác giả, hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm; nhữngcảm xúc, kỉ niệm, trải nghiệm, hiểu biết của học sinh về các vấn đề đặt ra trongtác phẩm Điều này học sinh có thể tự tìm hiểu ở phần tiểu dẫn hoặc các tài liệutham khảo khác Ngoài ra, đó có thể là những sự hồi tưởng, kỉ niệm, những trithức đã có từ trước đó liên quan đến nội dung, đề tài văn bản

Tất nhiên, không phải bất cứ học sinh nào cũng trình bày được nhữngđiều đã biết theo yêu cầu Muốn vậy, khâu yêu cầu học sin chuẩn bị bài từ tiếthọc trước là rất quan trọng Giáo viên có thể đưa ra những câu hỏi gợi ý để các

em biết mình cần làm những gì Ví dụ, khi dạy học đọc - hiểu bài “Đồng chí”

của Chính Hữu, giáo viên có thể gợi ý học sinh chuẩn bị bài theo các nội dungsau:

- Đọc thuộc lòng bài thơ

- Tìm hiểu về tác giả Chính Hữu

- Tìm các bài thơ cùng chủ đề

- Tìm thêm các bài thơ khác của nhà thơ Chính Hữu

- Cảm nhận ban đầu về nội dung và nghệ thuật của bài thơ

- Một số hình ảnh ánh trăng trong thơ ca? So sánh với 3 câu thơcuối của bài thơ để thấy các hay, cái đặc sắc của bài thơ này?

Rõ ràng, với những nội dung gợi ý trên, học sinh sẽ biết mình cần chuẩn

bị những gì cho bài học Những học sinh ham mê tìm tòi tài liệu cũng địnhhướng được kiến thức cần tham khảo, không bị lan man, thiếu trọng tâm

2.4.2.3 Cách thức thực hiện

Tạo bảng KWL theo mục tiêu cần đạt Giáo viên cần giải thích rõ mụctiêu, yêu cầu cho học sinh Học sinh có thể tự kẻ bảng vào vở hoặc giấy nháp,hoặc giáo viên phát phiếu học tập Tuy nhiên, không nhất thiết giờ học nào, bài

học nào, hoạt động nào cũng yêu cầu học sinh điền đầy đủ cả các cột Sau mộtthời gian ngắn nhất định, giáo viên yêu cầu học sinh điền kết qủa vào cột K.

Học sinh làm việc độc lập hoặc theo nhóm, chia sẻ trong nhóm, sau đógiáo viên có thể chuẩn bị trước một hệ thống câu hỏi gợi mở, định hướng dẫndắt học sinh khởi động theo yêu cầu của bài đọc - hiểu Nói cách khác, giáo viênhướng dẫn học sinh huy động kiến thức, hiểu biết bằng cách trả lời các câu hỏi,chẳng hạn:

- Tôi đã biết gì về nhà thơ?

- Tôi đã học, đã đọc tác phẩm nào khác của nhà thơ này?

- Bài thơ này được viết trong hoàn cảnh nào?

- Nội dung gì trong bài thơ gần gũi, thân thiết với tôi?

- Tôi có kỉ niệm nào liên quan đến nội dung bài thơ?

- Cảm xúc của tôi lần đầu đọc bài thơ?

Giáo viên khuyến khích học sinh giải thích, vì những điều học sinh nêu ra

có thể mơ hồ, xa lạ, khó hiểu hoặc ít liên quan đến văn bản

Ví dụ: Khi dạy “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”, giáo viên giúp học

sinh huy động kiến thức, hiểu biết bằng cách tự đặt ra và trả lời các câu hỏi:

- Tôi đã biết gì về Phạm Tiến Duật?

- Tôi đã học, đã đọc tác phẩm nào khác của Phạm Tiến Duật?

- “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” được viết trong hoàn cảnh

nào?

- Bài thơ có điều gì gần gũi, thân thiết với tôi?

- Tôi có kỉ niệm nào liên quan đến các chú bộ đội lái xe?

- Cảm nhận của tôi khi gặp những chiếc xe ô tô không có kính nhưthế nào?

- Cảm xúc của tôi lần đầu đọc bài thơ?

Học sinh có thể điền vào cột K bằng cách trả lời các câu hỏi trên Thếnhưng, để kích thích khả năng tìm tòi và tư duy sáng tạo của các em, giáo viên

có thể cho học sinh tự do trình bày thêm các nội dung liên quan khác mà mình

đã biết trong quá trình soạn bài, đọc tài liệu tham khảo Đây sẽ là sự khởi độngthú vị tạo nên một không khí trao đổi thân thiện, cởi mở để tạo hứng thú cho họcsinh đi vào phân tích tác phẩm

Cuối cùng, để tự kiểm soát hiệu quả làm việc với cột K của học sinh, giáoviên có thể tổng hợp theo bảng sau:

Tự đặt câu hỏi của Học

sinh và câu hỏi gợi ý của

giáo viên

Động não của HS(Giả định)

Thông tin phản hồi màgiáo viên thu nhận

được

- Tôi đã biết gì về Phạm - Phạm Tiến Duật (1941 HS đã có những kiến

Tiến Duật?

- Tôi đã học, đã đọc tác

phẩm nào khác của nhà

thơ này?

- “Bài thơ về tiểu đội xe

không kính” được viết

trong hoàn cảnh nào?

- Nội dung gì trong bài

thơ gần gũi, thân thiết với

tôi?

- Tôi có kỉ niệm gì liên

quan đến nội dung bài

- Tác phẩm: Vầng trăng quầng lửa, Ở hai đầu núi.

- “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” in trong tập

“Vầng trăng quầng lửa”

(1970)

- Hình ảnh người chiến sĩlái xe Trường Sơn trong kháng chiến chống Mĩ

- Nghe ông kể chuyện thời kháng chiến chống Mĩ

- Chất giọng trẻ trung, rấtlính được toát lên từ bài thơ

…

thức cơ bản:

- Những nét chính về nhà thơ Phạm Tiến Duật

- Các tác phẩm tiêu biểu

- Hoàn cảnh sáng tác bài thơ

- Xác định được nhân vật trữ tình trong bài thơ

- Có những kỉ niệm nhất định về nhà thơ

- Có tình cảm, sự xúc động chân thực khi đọc bài thơ

…

Với bảng trên, giáo viên có được những thông tin phản hồi xác đáng.Theo kết quả giả định, học sinh đã biết những thông tin cơ bản về tác giả, tácphẩm Trong giờ học, giáo viên không cần thiết phải lặp lại hoạt động đọc tiểudẫn, tóm tắt, mà chỉ cần nhấn mạnh một số ý Những thông tin ở cột K là cơ sởcho việc định hướng, lựa chọn nội dung phân tích, tìm hiểu chi tiết tác phẩm mộtcách phù hợp, tránh lãng phí thời gian, đồng thời kích thích được tính tích cựchọc tập của học sinh

2.4.3 Hướng dẫn học sinh xác định những điều muốn biết (W) về văn bản

2.4.3.1 Mục tiêu

Trong biểu đồ KWL, cột W (điều muốn biết) là một trong những nội dungquan trọng nhằm định hướng tìm hiểu những giá trị nội dung, nghệ thuật của vănbản mà học sinh phải thông hiểu sâu sắc những vấn đề liên quan đến văn bản.Bằng cách điền vào cột W, học sinh sẽ xác định được mục tiêu, nhu cầu hiểubiết về văn bản, đồng thời xác định được nhiệm vụ học tập, nhu cầu, mongmuốn được trang bị hiểu biết, kiến thức, kĩ năng và bộc lộ những tư tưởng, tìnhcảm thông qua văn bản

2.4.3.2 Nội dung, phạm vi kiến thức cần huy động

Tác phẩm là con đẻ tinh thần của nhà văn, nhà thơ Giữa tác phẩm với tácgiả được nối bằng sợi dây đồng cảm kì diệu Văn chương nói chung, thơ trữ tìnhhiện đại nói riêng luôn mang đến sự rung cảm mãnh liệt, sâu xa, giúp cho đờisống tinh thần con người phong phú, đẹp đẽ hơn Do đó, đọc một câu thơ hay,bao giờ chúng ta cũng nghiền ngẫm, suy nghĩ và cảm nhận, lắng lại lòng mìnhvới những dư âm sâu sắc Người học Văn là học ở nội dung ý nghĩa đằng saucâu chữ ấy Chính vì vậy, điều muốn biết (W) khi học một tác phẩm thơ, đó cóthể là những câu hỏi, những băn khoăn thắc mắc; những hoài nghi về nhữngđiểm hàm ngôn, đa nghĩa, khó nắm bắt, không được nhà thơ nói trực tiếp trongvăn bản; là những vấn đề tư tưởng, đạo đức, lịch sử, văn hóa, xã hội; là giá trị, ýnghĩa sâu sắc mà nhà thơ gửi gắm thông qua văn bản Để nắm bắt được nội dung

đó, yêu cầu học sinh phải đọc kĩ bài thơ, tham khảo tài liệu, tìm hiểu về cuộc đờitác giả, hoàn cảnh sáng tác, đặc biệt là cảm nhận được những rung cảm tinh tếcủa nhà thơ, từ đó biết tự xác định mục tiêu, nhiệm vụ đọc - hiểu chi tiết bài thơ

Chẳng hạn, khi học bài thơ “Con cò” (Chế Lan Viên), để nêu được những

điều muốn biết về tác phẩm, yêu cầu HS phải huy động vốn kiến thức về nhà thơChế Lan Viên, đọc kĩ văn bản, tìm những điểm băn khoăn, khó hiểu và tự đặt ramột loạt các câu hỏi, hoặc GV gợi ý:

- Tại sao hình ảnh con cò xuất hiện xuyên suốt bài thơ?

- Hình ảnh con cò và lời ru có ý nghĩa như thế nào trong đời sốngcủa mỗi chúng ta

- Bài thơ muốn nhắn gửi điều gì đến mỗi người?

- Thể thơ tự do và âm hưởng bài thơ có ý nghĩa như thế nào?

Với các câu hỏi trên, chắc chắn khi chuẩn bị bài học sinh đã có sự địnhhướng trả lời theo cảm nhận của riêng mình Nội dung, phạm vi kiến thức nằm ởsách giáo khoa, tài liệu tham khảo, cảm xúc của bản thân Và các em sẽ nhận ra,hình ảnh bao trùm, xuyên suốt bài thơ là biểu tượng con cò bay ra từ trong cadao truyền thống và những miền cổ tích Những cánh cò trắng muốt đã đi vàothơ của Chế Lan Viên gợi về hình tượng những miền quê yên ả, thanh bình,những xóm làng trù phú Đồng thời, cánh cò cũng gợi hình tượng những conngười lao động, người vợ, người mẹ, người nông dân, người phụ nữ vất vả, nhọcnhằn với những đức tính cao đẹp Biểu tượng con cò được nâng lên thành triết lísuy ngẫm về tình mẹ và ý nghĩa của lời ru Đó là tình mẫu tử thiêng liêng, sâunặng Tình cảm ấy trở thành sức mạnh, nguồn động viên cổ vũ lớn lao không thểthiếu được trong hành trang của mỗi con người trên bước đường cuộc sống ChếLan Viên đã sáng tạo hình ảnh con cò thân thuộc trong ca dao truyền thống trở