SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓAPHÒNG GD&ĐT THÀNH PHỐ THANH HÓA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIỜ HỌC BẰNG PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY VÀO GIẢNG DẠY BÀI “ÔN TẬP TRUYỆN” T
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GD&ĐT THÀNH PHỐ THANH HÓA
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIỜ HỌC BẰNG PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY VÀO GIẢNG DẠY BÀI “ÔN TẬP TRUYỆN” TIẾT 153 - NGỮ VĂN 9 Ở
TRƯỜNG THCS TÀO XUYÊN
Người thực hiện: Trịnh Thị Ngoan
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường TH & THCS Tào Xuyên SKKN thuộc môn: Ngữ văn
Trang 2Mục Nội dung Trang
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 3
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4 2.2.1 Vài nét về tình hình chung và tình hình giáo dục của nhà trường 4 2.2.2 Thực trạng của chương trình Ngữ Văn THCS 4 2.2.3 Thực trạng đối với giáo viên 4 2.2.4 Thực trạng đối với học sinh 5 2.3 Các giải pháp thực hiện đã sử dụng để giải quyết vấn đề 6 2.3.1 Giải pháp 1: Tổng hợp, lựa chọn kiến thức trọng tâm cần ôn tập 7 2.3.2 Giải pháp 2: Xây dựng BĐTD trên phần mềm
BuzansMindMap
8
2.3.3 Giải pháp 3: Dự kiến phương pháp và kĩ thuật tổ chức dạy học
và định hướng hệ thống câu hỏi:
8
2.3.4 Áp dụng vào thiết kế bài dạy 10
2 4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 16
MỤC LỤC
DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
TT Chữ cái viết tắt Nội dung
Trang 31 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài.
Trong chương trình giáo dục ở nhà trường phổ thông hiện nay, môn Ngữ
văn là môn học có ý nghĩa rất lớn trong việc phát triển tâm lí, tình cảm cho học
sinh, hình thành ở các em tình yêu cuộc sống, yêu con người, yêu quê hương đấtnước Đồng thời môn học còn rèn giũa cho các em khả năng nói, viết, nhất làgiúp các em có những quan điểm thẩm mỹ đúng đắn, chuẩn mực, hoàn mỹ Đểđạt được mục đích đó, đòi hỏi người giáo viên dạy Ngữ văn phải luôn tìm tòinhững phương pháp dạy học tốt nhất nhằm thu hút các em trong các tiết học, tạo
sự hứng thú, say mê, yêu thích môn học ở mỗi học sinh Chính vì vậy, trong quátrình giảng dạy và tự học tập phấn đấu, tôi thấy phương pháp sử dụng sơ đồ tưduy trong các tiết học Ngữ văn đã tạo được hứng thú, say mê cho các em, giúpcác em yêu thích môn học văn hơn Cách học này còn phát triển được năng lựcriêng của từng em hệ thống hóa kiến thức chọn lọc những phần quan trọng trongbài để ghi, thể hiện dưới hình thức kết hợp hình vẽ, chữ viết, màu sắc, vận dụngkiến thức được học qua sách vở vào cuộc sống
Vì những lí do trên, tôi xin đưa ra một kinh nghiệm nhỏ để nâng cao chất lượng giờ học Ngữ văn là: Nâng cao hiệu quả giờ học bằng phương pháp sử
dụng bản đồ tư duy vào giảng dạy bài “Ôn tập truyện” Tiết 153 - Ngữ văn 9 ở trường THCS Tào Xuyên.
Nằm trong cấu trúc chung của chương trình Ngữ Văn THCS, chươngtrình Ngữ văn lớp 9 có một vị trí đặc biệt Chương trình học vừa giúp hình thànhtừng bước về trình độ học vấn phổ thông tạo tiền đề cho người học có nền tảnghọc tiếp ở bậc cao hơn Bởi vậy ngoài các tiết học cung cấp kiến thức mới chohọc sinh thì còn có các tiết ôn tập, tổng kết Riêng với phân môn Văn, có 12 tiết
ôn tập, tổng kết Trong đó Ôn tập phần văn (Học kì I): 2 tiết, Ôn tập về thơ: 1tiết, Ôn tập về truyện: 2 tiết; Tổng kết văn bản nhật dụng: 2 tiết; Tổng kết vănhọc nước ngoài: 2 tiết; Tổng kết văn học: 3 tiết Qua đó cho ta thấy các tiết ôntập, tổng kết có vai trò vô cùng quan trọng Vì đây là các bài ôn tập, tổng kết chomột mảng, hoặc một bộ phận văn học trong chương trình… cho nên các tiết họcnày vừa nhằm giúp học sinh nắm vững hơn những kiến thức đã học đồng thờivận dụng những kiến thức đó vào giải quyết một số bài tập mà sách giáo khoa đề
ra Tuy nhiên, khối lượng kiến thức cho một tiết ôn tập, tổng kết không hề nhỏsong phân bố thời lượng cho tương xứng với các phạm vi kiến thức còn ít chonên gặp rất nhiều khó khăn cho việc dạy và học của giáo viên cũng như họcsinh
Thực tế khi giảng dạy bài ôn tập, qua việc dự giờ của một số giáo viên, tôinhận thấy dạy bài ôn tập còn mang tính truyền thống, giáo viên đàm thoại vàthuyết giảng là chủ yếu Khi dạy, vì phạm vi kiến thức khá rộng nên giáo viênđang còn tập trung nhiều vào việc nhắc cho học sinh nhớ kiến thức đã học làđược, chứ chưa thật sự chú trọng đến việc phát huy tính tích cực của học sinh,chưa kể đến việc trình bày hệ thống những kiến thức nằm rải rác ở các bài họctrước, dẫn đến giờ học còn khô khan, nặng nề mà thậm chí vẫn cháy giáo án
Trang 4tập song phần lớn học sinh vẫn còn bị động trong việc lĩnh hội kiến thức dẫn đếntình trạng học vẹt đôi khi còn lười nhác, ỷ lại Từ cách dạy đó cho nên đã dẫnđến tình trạng các tiết ôn tập thường diễn ra trong không khí buồn tẻ, về mặtnhận thức cũng như kỹ năng, học sinh không lĩnh hội được gì hơn ngoài nhữngkiến thức trước đây giáo viên đã cho ghi ở các bài học trước Về phía giáo viên,sau khi thực hiện xong tiết dạy cũng không tự hài lòng được với mình Nhưngđổi mới cách dạy như thế nào đối với các bài ôn tập thì vẫn bế tắc, bởi ngay cảsách giáo viên cũng chưa hướng dẫn cụ thể chi tiết.
Điều đó đã làm tôi trăn trở mong muốn làm sao tổ chức một tiết dạy ôntập mà HS được hoạt động nhiều, chủ động trong việc ôn tập lại kiến thức để giờhọc không nặng nề mà vẫn đảm bảo thời gian theo phân phối chương trình Đặc
biệt, từ năm học 2011-2012, ngành Giáo dục đã triển khai chuyên đề “Ứng dụng công nghệ thông tin và bản đồ tư duy (BĐTD) hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học” tôi thấy việc vân dụng BĐTD trong dạy học bài ôn tập Ngữ văn là rất có
hiêu quả, giải quyết được những khó khăn trên của giáo viên Sau khi sử dụng
BĐTD trong nhiều tiết dạy bài mới, đặc biệt là các tiết ôn tập: Tiết 83,84: Ôn tập phần Tập làm văn (kết hợp với phần Văn), và tiết 127: Ôn tập về thơ - Ngữ
văn 9, tôi thấy HS hoạt động rất tích cực, giờ học sôi nổi khác hẳn so với nhữngnăm học trước Từ đó, trong phạm vi của sáng kiến này, tôi sẽ tiếp tục vận dụng
BĐTD trong việc thiết kế tiết 153: Ôn tập về truyện - Ngữ văn 9 tôi hi vọng
những ý kiến nhỏ này sẽ giúp ích cho các bạn đồng nghiệp trong việc giảng dạybài ôn tập Ngữ văn nói chung và bài này nói riêng
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Nghiên cứu đề tài này để giúp cho giáo viên dạy Ngữ văn nâng cao chất lượng trong các giờ dạy Đồng thời, giúp học sinh yêu thích học văn, có được những kiến thức Ngữ văn cơ bản và hoàn thiện nhất Xuất phát từ lí do trên, bản thân tôi thực sự trăn trở và đã quyết định thực hiện đề tài nghiên cứu đềtài: Nâng cao hiệu quả giờ học bằng phương pháp sử dụng bản đồ tư duy vào
giảng dạy bài “Ôn tập truyện” Tiết 153 - Ngữ văn 9 ở trường THCS Tào Xuyên.
Với việc thực hiện đề tài này, tôi muốn tự nâng cao nhận thức, năng lựcchuyên môn của bản thân Đồng thời mong muốn bày tỏ, trao đổi với đồngnghiệp để góp phần cùng tìm cách “ giải mã”, tìm đáp án cho bài toán “ Tạohứng thú học Văn” cho học sinh Mục đích cuối cùng vẫn là mong muốn họcsinh ngày càng yêu thích văn chương, hứng thú học Văn để không những có kếtquả cao trong học tập mà ngày càng gần với Chân – Thiện- Mĩ để người giáoviên thực sự hoàn thành được nhiệm vụ của một “ Kĩ sư tâm hồn”
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Trong phạm vi sáng kiến kinh nghiệm này, đề tài tôi sẽ nghiên cứu là
phương pháp sử dụng bản đồ tư duy vào giảng dạy tiết 153 bài “Ôn tập truyện” cho học sinh lớp 9 năm học 2016- 2017 và năm học 2017-2018 TrườngTHCS Tào Xuyên Thành Phố Thanh Hóa
Trang 51.4 Phương pháp nghiên cứu.
Qua thực tế giảng dạy, tôi đã tìm hiểu, nghiên cứu đặc thù của bộ mônNgữ văn đúc rút được một số kinh nghiệm và những tác dụng của việc sử dụng
sơ đồ tư duy trong dạy học môn Ngữ văn để tạo nên những giải pháp nhất định
- Phương pháp xây dựng cơ sở lý thuyết : Nghiên cứu tài liệu để áp dụngvào bài học
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin : Trong côngtác giảng dạy giáo viên hiểu rõ tâm lí, năng lực của từng đối tượng học sinh,thông qua bài kiểm tra để đánh giá chất lượng học sinh
- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu, xây dựng sơ đồ tư duy : Phân tích
và xử lý số liệu kết quả bài kiểm tra trước và sau khi áp dụng đề tài
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Ôn tập là giúp học sinh hệ thống hóa kiến thức đã học một cách toàn diện
cô đọng nhất Với tiết ôn tập truyện ( phần truyện hiện đại Việt Nam) là giúphọc sinh củng cố kiến thức về những tác phẩm đã học trong chương trình Ngữvăn 9 trên các phương diện về thể loại tự sự (nghệ thuật trần thuật, xây dựngnhân vật, cốt truyện, tình huống truyện) và cả năng lực cảm thụ, khái quát hóa
Trong những năm gần đây định hướng đổi mới phương pháp dạy học làtích cực hóa hoạt động học tập của học sinh Để phát huy tính tích cực của họcsinh, giáo viên cần tạo điều kiện để học sinh được suy nghĩ nhiều hơn, làm nhiềuhơn và thảo luận nhiều hơn được tham gia vào quá trình học tập để tự chiếmlĩnh kiến thức Với định hướng chung đó, từ năm học 2011-2012 ngành Giáodục đã triển khai chuyên đề “Ứng dụng công nghệ thông tin và bản đồ tư duy
(BĐTD) hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học” Đây là một trong những biện
pháp thiết thực góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy
BĐTD còn gọi là sơ đồ tư duy, là hình thức ghi chép nhằm tìm tòi, đàosâu, mở rộng một ý tưởng, tóm tắt một ý chính của một nội dung, hệ thống hóamột chủ đề bằng cách kết hợp việc sử dụng hình ảnh, đường nét, màu sắc, chữviết
Đối với bài ôn tập, kiến thức mà các em phải nhớ là rất nhiều Đặc biệtđối với phần Văn, yêu cầu các em phải nhớ thông tin, số liệu về tác giả, tácphẩm và cả khái quát giá trị chung của tác phẩm Trong khi đó, các tác phẩmtruyện lại học rải rác ở cả học kì I và học kì II, các tiết học theo thứ tự tác phẩmcũng không tuân theo tiến trình thời gian, không theo chủ đề, Với thế mạnhcủa BĐTD là kiến thức được hệ thống hóa dưới dạng sơ đồ, các đường nối là sựdiễn tả mạch logic kiến thức, cộng thêm màu sắc, đường nét sinh động sẽ giúpcác em dễ nhớ và hiểu một cách sâu sắc hơn Bên cạnh đó, với hoạt động vẽBĐTD, các em được tự do sáng tạo trong việc trình bày kiến thức của mình nên
Trang 6giờ ôn tập không còn nặng nề mà sôi nổi hơn Từ đó việc tổ chức tiết ôn tập cóhiệu quả rõ rệt so với trước đây BĐTD - giúp học sinh học tập một cách tíchcực Một số kết quả nghiên cứu cho thấy bộ não của con người sẽ hiểu sâu, nhớlâu và in đậm cái mà do chính mình tự suy nghĩ, tự viết, vẽ ra theo ngôn ngữcủa mình vì vậy việc sử dụng BĐTD giúp học sinh học tập một cách tích cực,huy động tối đa tiềm năng của bộ não.
2 2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 2.2.1 Vài nét về tình hình chung và tình hình giáo dục của nhà trường.
* Về phía giáo viên:
- Nhìn chung đa số giáo viên của trường THCS Tào Xuyên có chuyên
môn cao, nhiệt tình trong công tác giảng dạy, ham học hỏi, chăm lo quan tâmđến học sinh Đặc biệt được sự chỉ đạo sát sao, tận tình của Ban Giám hiệu nhàtrường
* Về phía học sinh:
- Học sinh của trường phần lớn là con, em gia đình muốn định hướng chohọc các môn tự nhiên nên không đầu tư cho con, em mình học môn xã hội nóichung, môn Ngữ Văn nói riêng
- Ngoài ra còn do ý thức học tập của học sinh: Một số học sinh vì lườihọc, chán học nên không chuẩn bị tốt tâm thế cho giờ học văn Có nhiều em lườihoặc không bao giờ đọc sách, kể cả văn bản trong sách giáo khoa Điều này cóảnh hưởng không ít đến chất lượng học tập bộ môn
2.2.2 Thực trạng của chương trình Ngữ văn 9 THCS.
* Thuận lợi :
- Chương trình Ngữ Văn lớp 9 theo quy định về chuẩn kiến thức kỹ năng của Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện nay là khá phù hợp với đa số đối tượng học sinh
- Cách trình bày của sách giáo khoa thuận lợi cho việc thiết kế bài học thông qua sơ đồ tư duy, theo chủ đề tích hợp
- Đa số giáo viên đã cố gắng thay đổi phương pháp giảng dạy đối với bài
ôn tập để phát huy tính tích cực của học sinh
- Trong quá trình giảng dạy, giáo viên đã kết hợp nhuần nhuyễn các đồdùng dạy học, khai thác một cách triệt để các đồ dùng và phương tiện dạy họcnhư sử dụng các bảng biểu, máy chiếu
* Khó khăn :
- Qua dự giờ thăm lớp của một số đồng nghiệp còn lúng túng trong việcđưa ra những cách dạy vừa đảm bảo gói gọn kiến thức ôn tập trong thời gian quyđịnh vừa cho học sinh có thời gian chủ động ôn tập những kiến thức trên lớp
Trang 7- Chưa sử dụng triệt để các phương tiện hiện đại vào dạy các bài ôn tậpnhư máy chiếu, băng hình
- Một số câu hỏi ôn tập đòi hỏi khả năng tổng hợp kiến thức, học sinhkhông trả lời được nhưng giáo viên lại không có hệ thống câu hỏi gợi mở nênnhiều khi phải trả lời thay cho học sinh Vấn đề này được thể hiện rất rõ tronghoạt động thảo luận nhóm Một số giáo viên chỉ biết nêu ra câu hỏi nhưng lạikhông hướng dẫn học sinh trả lời câu hỏi đó như thế nào
- Một số tiết học giáo viên chỉ nêu vài ba câu hỏi và huy động một số họcsinh khá, giỏi trả lời, chưa có câu hỏi dành cho đối tượng học sinh yếu kém Chonên đối tượng học sinh yếu kém ít được chú ý và không được tham gia hoạtđộng Điều này làm cho các em thêm tự ti về năng lực của mình và các em cảmthấy chán nản trong giờ ôn tập
2.2.4 Thực trạng đối với học sinh
* Thuận lợi :
- Đa số học sinh đã chú ý đến việc chuẩn bị bài ở nhà nên khi giáo viên tổchức ôn tập, các em đã hoàn thành được các bài tập tái hiện kiến thức hay giảiquyết được những vấn đề mang tính khái quát, suy luận
- Các em đều tích cực tham gia thảo luận nhóm và đã đưa lại hiệu quả khácao trong quá trình ôn tập
- Học sinh các lớp đại trà đã và đang cố gắng nắm bắt các kiến thức trọngtâm cơ bản thông qua các hoạt động học như thảo luận nhóm, vấn đáp, đọc sáchgiáo khoa, lập bảng hệ thống kiến thức Các em đã mạnh dạn khi trả lời các câuhỏi hay chịu khó ghi nhớ thông tin về tác giả, tóm tắt tác phẩm
- Rụt rè, thiếu tự tin, ngại phát biểu ý kiến, ít tranh luận, ngại lên bảng
- Chưa tập trung vào bài giảng thậm chí làm việc riêng hoặc ngồi lì trong giờ học
- Về nhà không làm bài tập, học bài cũ, không chuẩn bị bài mới
Từ thực trạng về các tiết ôn tập dẫn đến khả năng ghi nhớ kiến thức củacác em về các tác phẩm truyện khá hạn chế Bởi vậy, trên thực tế hàng năm khảnăng lĩnh hội cũng như kĩ năng làm bài văn ở các em đạt kết quả chưa cao nhưmong muốn của người dạy Trong các bài kiểm tra văn về phần truyện hay cácbài viết nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) trong chương trình Ngữvăn 9, xa hơn là kì thi vào Phổ thông trung hoc chất lượng bài làm chưa cao,nhiều em bài thi môn Ngữ văn còn dưới 5
Khi được phân công giảng dạy môn Ngữ văn 9 trong các năm học 2016
-2017, kết quả bài kiểm tra Văn (phần truyện) của học sinh lớp 9 còn chưa đượccao Cụ thể :
Trang 8Đề kiểm tra Văn phần truyện - Tiết 156.
Câu 1: Điền tên tác giả cho đúng với từng tác phẩm (đoạn trích) trong
Những ngôi sao xa xôi
Câu 2: Nêu tình huống truyện và ý nghĩa của tình huống truyện trong
truyện ngắn "Làng" của Kim Lân.
Câu 3: Viết bài văn ngắn nêu cảm nghĩ của em về hình ảnh thế hệ trẻ trong
thời kì kháng chiến chống Mĩ qua ba nhân vật nữ thanh niên xung phong trong
truyện "Những ngôi sao xa xôi" của Lê Minh Khuê
Cụ thể qua việc điều tra, khảo sát kết quả qua bài kiểm tra của học
sinh trường THCS Tào Xuyên (Trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm)
hiệu quả giờ học bằng phương pháp sử dụng bản đồ tư duy vào giảng dạy bài
“Ôn tập truyện” Tiết 153 - Ngữ văn 9 ở trường THCS Tào Xuyên.
2.3 Các giải pháp thực hiện đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
Trước hết chúng ta phải thấy rằng: Dù áp dụng phương pháp gì thì khi dạy
tiết 153: Ôn tập về truyện người dạy phải dạy theo đúng đặc trưng của một bài
ôn tập Có nghĩa là không phải "dạy lại" kiến thức mà chỉ dạy làm sao giúp họcsinh củng cố lại kiến thức, khái quát và hiểu kiến thức ở mức độ sâu sắc hơn;đồng thời rèn kĩ năng, kĩ xảo cho học sinh
Sau khi được tiếp thu chuyên đề “Ứng dụng công nghệ thông tin và bản đồ
tư duy hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học" tôi thấy có nhiều ý kiến cho rằng:
BĐTD về bản chất cũng chính là cách vẽ sơ đồ mà lâu nay rất nhiều giáo viên
Trang 9đã áp dụng Bản thân tôi, trong quá trình giảng dạy tôi đã luôn sử dụng phươngpháp sơ đồ hóa kiến thức trên bảng thông qua các bảng biểu Với dạng bài ôn
tập thì việc sơ đồ hóa các đơn vị kiến thức đã học là rất cần thiết Vài năm trở lại
đây, khi công nghệ thông tin được áp dụng trong dạy học thì việc vẽ sơ đồ đượctiện lợi hơn vì có sự hỗ trợ của máy tính Tuy nhiên, việc vẽ trên máy tính cònnhiều hạn chế về thẩm mĩ Và phầm mềm BĐTD đã giúp tôi giải quyết được hạnchế đó Không những thế, việc vận dụng BĐTD trong dạy học Ngữ văn đã cảithiện phần nào tình trạng chán học, ngại học môn Ngữ văn của học sinh Saumột thời gian tích cực tìm tòi để đưa BĐTD vào trong nhiều bài giảng, đặc biệttrong các bài ôn tập, tôi thấy học sinh sôi nổi phát biểu xây dựng bài, các em rấthứng thú trong giờ học, khác hẳn với không khí nặng nề như trước đây
Trong chương trình Ngữ văn 9, bài: Ôn tập về truyện (phần truyện hiện đại
Việt Nam) có nhiều đơn vị kiến thức học sinh rất khó nhớ Vì vậy, tôi đã thiết kế
bài dạy này có sử dụng nhiều BĐTD với mục đích giúp các em được hoạt độngsôi nổi và giờ ôn tập có hiệu quả cao hơn Để đạt được mục đích đó, với bài ôntập này tôi đưa ra 4 giải pháp:
2.3.1 Giải pháp 1:Tổng hợp, lựa chọn kiến thức trọng tâm cần ôn tập.
Với tiết Ôn tập về truyên, phân phối chương trình môn Ngữ văn cho phép
thời lượng 2 tiết ( tiết 153, 154) Trong hai tiết học, học sinh phải ôn tập kiếnthức về phần truyện hiện đại Việt Nam trong cả năm học lớp 9, bao gồm các bàisau:
Tiết 61, 62: Làng
Tiết 66, 67: Lặng lẽ Sa Pa
Tiết 71, 72: Chiếc lược ngà
Tiết 136: Đọc thêm: Bến quê
Tiết 141,142: Những ngôi sao xa xôi
Như vậy, HS đã được học 5 tác phẩm truyện của Việt Nam Đề tài và nộidung các tác phẩm này rất đa dạng, mở ra những bức tranh phong phú của đờisống và con người ở rất nhiều vùng, miền, đất nước, trong nhiều hoàn cảnh, vớinhững tính cách và số phận khác nhau Việc ôn tập nhằm giúp học sinh có đượccái nhìn bao quát và có tính hệ thống để dễ ghi nhớ kiến thức về các tác phẩm đãhọc Nhưng việc hệ thống hóa các kiến thức không có nghĩa chỉ rút ra nhữngđiểm chung của các tác phẩm mà bỏ qua tính độc đáo, riêng biệt của từng hiệntượng Như vậy, với số lượng các tác phẩm truyện trên, trong thời lượng 90phút nếu giáo viên không lựa chọn hình thức tổ chức các hoạt động dạy học phùhợp thì sẽ không thể hướng dẫn cho học sinh ôn tập hết được tất cả các đơn vịkiến thức cũng như việc cho học sinh ôn tập kĩ các đơn vị kiến thức đã học Đặcbiệt các tác phẩm có phạm vi đề tài khác nhau, đối tượng con người ứng vớitừng thời điểm khác nhau, học sinh dễ quên hoặc nhầm lẫn các đơn vị kiến thức
Vì vậy, giáo viên cần nghiên cứu kĩ sách giáo khoa và tài liệu để lựa chọn nhữngkiến thức cơ bản giúp các em có cái nhìn toàn diện, bao quát nhất về truyện hiệnđại Việt Nam Cụ thể trong tiết 1 - tiết 153, tôi tập trung vào những kiến thứcchính sau:
Trang 10- Tổng hợp được tên các truyện hiện đại Việt Nam (Chương trình Ngữvăn 9).
- Xác định tác giả của các tác phẩm
- Thời gian tác phẩm ra đời
- Giá trị nội dung của tác phẩm
- Các nhân vật chính, trung tâm của truyện
- Nhận xét về hình ảnh đời sống và con người Việt Nam được phản ánhtrong các truyện
2.3.2 Giải pháp 2: Xây dựng BĐTD trên phần mềm BuzansMindMap.
Để xây dựng BĐTD làm đồ dùng dạy học trên phương tiện dạy học hiệnđại, tôi đã tải và cài đặt phần mềm Buzans MindMap trên máy tính Sau đó sửdụng phần mềm này để xây dựng tất cả BĐTD trong bài thiết kế này CácBĐTD đều được xây dựng cụ thể qua các bước:
Bước 1:Kích đúp vào biểu tượng , sau đó cửa sổ chương trìnhxuất hiện, chọn OK/close Khi đó sẽ xuất hiện rất nhiều biểu tượng cho từ khóatrung tâm Tôi chọn hình ảnh trung tâm, đặt tên cho biểu tượng hình ảnh trungtâm và chọn Create
Bước 2: Từ biểu tượng trung tâm, tôi vẽ các nhánh Xong, để có một
BĐTD đảm bảo tính khoa học, chính xác và thẩm mĩ, thì tôi cần:
- Lựa chọn từ ngữ để diễn đạt nội dung kiến thức một cách ngắn gọn, dễ hiểunhưng phải đảm bảo kiến thức cơ bản, trọng tâm
- Căn cứ vào mức độ chi tiết của BĐTD, tôi vào thanh công cụ chọn cỡ chữ vàkiểu chữ cho phù hợp để khi đưa lên màn hình, HS dễ quan sát, dễ đọc
Bước 3: Sau khi xây dựng xong BĐTD, tôi vào File, chọn Save, lựa chọn
ổ hoặc thư mục cần lưu rồi nhấn vào Save Như vậy BĐTD đã được lưu lại vừalàm tư liệu vừa có thể mở ra chỉnh sửa nếu trong quá trình giảng dạy chưa hợplí
Để lấy BĐTD đã lưu chuyển thành một bức tranh để chèn vào giáo án, tôilàm bằng cách sau: mở file đã lưu BĐTD tiếp theo nhấn phím Print Screen đểchụp toàn bộ màn hình, sau đó mở phần mềm Paint và vào file, chọn pase Saukhi ảnh được chụp đã hiển thị trên Paint, dùng thanh công cụ , lựa chọn phầnmuốn cắt vào Edit, chọn Cut Cuối cùng mở file cần chèn rồi dán (paste) vào vịtrí chèn
Bước 4: Chỉnh sửa BĐTD (nếu cần): mở file chứa dữ liệu BĐTD cần sửa
và điều chỉnh về hình dạng, kích thước cũng như nội dung theo ý muốnSau đó tiếp tục nhấn vào Save để lưu lại
Như vậy sau khi hoàn chỉnh các BĐTD làm phương tiện tổ chức ôn tập,tôi sẽ dự kiến phương pháp, kĩ thuật tổ chức dạy học và định hướng hệ thốngcâu hỏi cho mỗi phần như sau:
2.3.3 Giải pháp 3: Dự kiến phương pháp và kĩ thuật tổ chức dạy học
và định hướng hệ thống câu hỏi:
Phần I: Hệ thống các tác phẩm truyện đã học trên các nội dung kiến thức:
Trang 11HS phát hiện kiến thức để BĐTD sẽ dần được hoàn thiện trên màn hình khổ lớn
với sự hỗ trợ của máy chiếu đa năng (Hình 1A,B, 2,3) Nội dung trả lời cho mỗi
câu hỏi gợi mở sẽ là một nhánh cho BĐTD Tuy nhiên để tiết học thực sự sinhđộng, hấp dẫn, tôi cho các em hoàn thiện BĐTD bằng nhiều hình thức như: phátvấn, tự hoàn thiện, tham gia thi giữa các đội,
Phần II: Nhận xét về hình ảnh đời sống và con người Việt Nam được phản ánh trong các truyện qua các thời kì lịch sử.
Khác với phần I, phần này, nội dung kiến thức không nhiều song đòi hỏi
kỹ năng vừa phân loại vừa tích hợp, đối sánh kiến thức giữa các tác phẩm tươngđối nhiều Bởi vậy, với thời gian còn lại nếu sử dụng phương pháp đàm thoại gợi
mở đơn thuần sẽ không thành công, không hết được bài, học sinh không đượclàm việc nhiều Giờ học muốn đạt hiệu quả cao, học sinh hứng thú sôi nổi phụthuộc rất nhiều vào kĩ thuật tổ chức học của giáo viên Vì vậy ở phần này tôicho rằng phương pháp thảo luận hoạt động nhóm sẽ đạt hiệu quả cao hơn Tôi
đã tập trung vào tổ chức hoạt động nhóm và sẽ chia lớp thành 3 nhóm, yêu cầu
học sinh phát triển BĐTD dựa trên BĐTD khung (Hình 4) của giáo viên cung
cấp trên máy chiếu theo từng nội dung kiến thức cụ thể:
Nhóm 1: Các tác phẩm đã phản ánh đời sống con người và đất nước gắn
với những thời kì lịch sử nào?
Nhóm 2: Cho biết mỗi tác phẩm có nhân vật tiêu biểu nào?
Nhóm 3: Những nét tính cách nổi bật của mỗi nhân vật tiêu biểu trong