Một số giải pháp dạy văn bản cô bé bán diêm ngữ văn 8 theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THTHCS quang trung

MỤC LỤCSỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH HÓAPHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỈM SƠN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GIẢI PHÁP DẠY VĂN BẢN “CÔ BÉ BÁN DIÊM” AN-ĐÉC-XEN - NGỮ VĂN 8 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂN

MỤC LỤC

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH HÓAPHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỈM SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

GIẢI PHÁP DẠY VĂN BẢN “CÔ BÉ BÁN DIÊM”

(AN-ĐÉC-XEN) - NGỮ VĂN 8 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TH&THCS

QUANG TRUNG - THỊ XÃ BỈM SƠN

Người thực hiện: Nguyễn Thị Thanh Vân

Chức vụ: Phó Hiệu trưởng

Đơn vị công tác: Trường TH&THCS Quang Trung SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Ngữ văn

BỈM SƠN NĂM 2018

Các đề mục Trang

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3

2.3.2 Thực hiện dạy học tích hợp, liên môn 52.3.3 Xây dựng hệ thống câu hỏi phát triển năng lực người học

2.3.4 Hệ thống bài tập phát huy năng lực học sinh 72.3.5 Thực hiện dạy học tăng cường sử dụng công nghệ thông tin 102.3.6 Bồi dưỡng năng lực tự học tích cực đối với học sinh 10

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực là một xu hướng dạy họchiện đại được nhiều nước trên thế giới đã và đang áp dụng Văn kiện đại hội XII

của Đảng ghi rõ “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của

giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học” Giáo dục nước ta những năm gần đây đã đổi mới dạy học theo

chuẩn kiến thức kĩ năng nhưng vẫn còn quá chú trọng truyền thụ hệ thống trithức khoa học mà chưa chú trọng đến chủ thể người học cũng như khả năng ứngdụng tri thức đã học vào những tình huống thực tiễn Trước bối cảnh đó và đểchuẩn bị cho quá trình đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thôngsau năm 2018, việc đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triểnnăng lực người học thực sự là điều cần thiết

Ngữ văn từ lâu được coi là môn học công cụ có vai trò rất quan trọng đốivới việc định hướng phát triển năng lực học sinh Tuy nhiên thực tiễn dạy họcNgữ văn của Việt Nam trong thời gian gần đây và thực trạng hiện nay cho thấycách dạy học Ngữ văn theo lối bình giảng và cung cấp cho học sinh các kiếnthức lí thuyết một cách tách biệt không đáp ứng được nhu cầu học tập của giớitrẻ và không còn phù hợp với xu thế của giáo dục hiện đại Bản thân chủ thể họcsinh chưa được đặt vào đúng vị trí vốn có và cần có trong quá trình phân tích tácphẩm mà chỉ được coi là đối tượng tiếp thu của giáo viên Điều đó dẫn tới hậuquả học sinh chán học văn, học mang tính chất đối phó, lúng túng khi giải quyếtcác tình huống trong thực tiễn

Trong chương trình sách giáo khoa hiện hành, các văn bản truyện nướcngoài lớp 8 chiếm một vị trí quan trọng Những tác phẩm được lựa chọn đểgiảng dạy là sự kết tinh tinh hoa của văn học thế giới, đủ sức vượt qua sự thửthách khắc nghiệt của không gian và của thời gian Thế nhưng, nó dường nhưvẫn chưa được quan tâm đúng mức, vẫn còn là một mảnh đất thiêng với cả giáoviên và học sinh Làm thế nào để học sinh cảm nhận được hết cái hay, cái đẹpcủa tác phẩm, phát huy hết năng lực của các em là điều mà đội ngũ giáo viênchúng tôi luôn trăn trở Thực tế giảng dạy cho thấy rằng: hứng thú của học sinhthường gắn liền với cái mới lạ, gây tò mò và kích thích tư duy Hiện trạng dạyhọc tác phẩm truyện nhìn từ phía người học hiện nay là một bức tranh hết sức

ảm đạm đang cần gam màu tươi mới lạc quan tô điểm thêm Cho nên dạy họctheo định hướng phát triển năng lực người học vừa là khơi gợi tính tích cực, chủđộng của học sinh, lại còn phá vỡ đi mô hình giảng dạy khuôn mẫu – kinhnghiệm đã tồn tại trong nhà trường phổ thông lâu nay Và đó còn là điểm mấuchốt để quá trình dạy học bộ môn Ngữ văn thành công trên tinh thần đổi mớichương trình sách giáo khoa sau năm 2018

Vì những lí do đó, tôi mạnh dạn đề xuất một số giải pháp Dạy học văn

bản Cô bé bán diêm - một văn bản truyện nước ngoài trong chương trình Ngữ

văn 8 theo định hướng phát triển năng lực học sinh

1.2 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng một số giải pháp nhằm phát triển năng lực người học trong dạy

học văn bản Cô bé bán diêm - Ngữ văn 8

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của sáng kiến là năng lực cần phát triển cho học

sinh khi học văn bản Cô bé bán diêm - Ngữ văn 8, HS trường THCS Quang

Trung, Thị xã Bỉm Sơn

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Xuất phát từ mục đích, đối tượng nghiên cứu, sáng kiến được tiến hànhvới các phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau:

- Phương pháp khảo sát thực tiễn

- Phương pháp phân tích, so sánh, quy nạp

- Phương pháp so sánh đối chiếu

- Phương pháp phân tích – tổng hợp

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lý luận

Nghị quyết 29 của ban chấp hành trung ương Đảng lần thứ 8( Khóa XI)

đã nêu rõ yêu cầu “Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam Trong

đó việc đổi mới giáo dục phổ thông được xem là khâu đột phá Nội dung trọng

tâm của việc đổi mới căn bản toàn diện giáo dục phổ thông là sự phát triển năng lực người học, từ đó nâng cao chất lượng của nguồn nhân lực trong chiến lược phát triển đất nước”.

Thứ trưởng Bộ giáo dục đào tạo Nguyễn Vinh Hiển cũng đã khẳng định

“Dạy học phát triển năng lực là đổi mới căn bản cốt lõi nhất của đổi mới giáo dục hiện nay”

Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Dung (Học viện quản lý giáo dục) thì cho rằng:

“Đổi mới giáo dục là chúng ta không quá chú trọng vào mục tiêu kiến thức, phải đặc biệt chú trọng mục tiêu hình thành năng lực cho người học”

PGS, TS Hà Thế Truyền khẳng định:“việc xác định năng lực người học

là khâu tiên quyết là chìa khóa đổi mới giáo dục hiện nay”

Như vậy có thể thấy dạy học theo định hướng phát triển năng lực là vôcùng cần thiết

Có nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm năng lực nhưng hiểu theo cáchkhái quát nhất: Năng lực là sự kết hợp một cách linh hoạt và có tổ chức kiếnthức, kĩ năng với thái độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân nhằm đáp ứng hiệuquả một yêu cầu phức hợp của hoạt động trong bối cảnh nhất định

Năng lực Ngữ văn được xác định là khả năng của mỗi học sinh thể hiệntrong việc thực hiện những mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ mà các em đã cósẵn hoặc tiếp thu được để vận dụng trong quá trình học tập, từ đó hình thành vàphát triển các năng lực

Vậy đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn theo định hướng phát triểnnăng lực là thế nào? Làm thế nào để giúp học sinh phát triển được năng lựcthông qua dạy học văn bản truyện? Người thầy phải đổi mới ra sao để đáp ứngđược xu hướng đổi mới đó? PGS.TS Đỗ Ngọc Thống cho rằng đây là một bàitoán khó của nền giáo dục Việt Nam tiếp cận năng lực học sinh cần vừa phù hợpvới thực tiễn đất nước vừa hội nhập với xu thế trên thế giới

Đứng trước nhiệm vụ đó của ngành, bản thân là giáo viên được phân cônggiảng dạy bộ môn ngữ văn 8 nhiều năm tôi nhận thấy với học sinh lớp 8, việcdạy học các văn bản truyện Ngữ văn 8 theo hướng tiếp cận năng lực cho họcsinh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Qua thực tế giảng dạy, đặc biệt khi dạy cácvăn bản truyện ở những lớp định hướng học sinh phát triển tốt các năng lực,song ở những lớp thường học sinh còn rụt rè chưa tự tin phát triển năng lực củamình, kĩ năng giao tiếp còn kém, năng lực phản biện còn hạn chế Tôi đãnghiên cứu vấn đề này và đưa ra một số giải pháp để phát triển năng lực cho họcsinh nâng cao chất lượng học tập bộ môn và bước đầu thu được kết quả khả

quan Xin được trình bày kinh nghiệm về Giải pháp dạy học văn bản Cô bé bán diêm - Ngữ văn 8 theo định hướng phát triển năng lực học sinh đã được đúc

kết trong quá trình dạy học để bạn bè đồng nghiệp cùng trao đổi nhằm nâng caochất lượng dạy học môn Ngữ văn phù hợp với xu thế đổi mới hiện nay

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

* Về chương trình sách giáo khoa

- Các câu hỏi trong SGK và sách bài tập Ngữ văn 8 hiện hành, những câu hỏithiên về khai thác nội dung chiếm tỷ lệ cao

- Những câu hỏi phát huy tính tích cực, tính sáng tạo của HS không nhiều

- Các câu hỏi khái quát thường là quá khó đối với HS

* Về phía giáo viên:

- Giáo án của GV chủ yếu là các hoạt động để giải quyết các nội dungkiến thức trong bài học, ít có phần thiết kế cho các hoạt động phát triển năng lựchay lồng ghép bài tập phát triển năng lực vào trong kế hoạch giảng dạy

- Trong giờ dạy, đa số GV chỉ chú ý và cố gắng giảng hết những phần nộidung đã được trình bày trong SGK, rất ít, thậm chí không đưa thêm những câuhỏi hay bài tập nhằm mở rộng có tác dụng phát triển năng lực học sinh

- Việc rèn luyện năng lực chưa thực sự hấp dẫn, chưa gây hứng thú chongười học Giáo viên còn truyền thụ kiến thức một chiều, không dám để HS tự

do tranh luận vì sợ làm mất thời gian, không hoàn thành được bài dạy Các hoạtđộng trao đổi, thảo luận được tiến hành rất nhanh, rất gấp gáp, dường như choxong việc Cách làm này thực sự cản trở sự phát triển năng lực trong học tập của

HS Giáo viên vô tình ''thả nổi'' HS, để HS ''bơi'' trên những đơn vị kiến thức màcác em chưa được chuẩn bị để tiếp nhận

Tất cả những cách thực hiện như nêu trên của GV trong giờ dạy dẫn đến

hệ quả là không phát huy được năng lực của HS đối với môn Ngữ văn nói chungcũng như phân môn đọc hiểu văn bản truyện nói riêng

* Về phía học sinh:

Đối với bộ môn Ngữ văn, bên cạnh một số em học sinh ham học và yêuthích văn chương, rất nhiều em thờ ơ với việc học Ngữ văn ở các trường phổthông Học sinh học văn chỉ để đối phó với các kì thi quan trọng Chính vì vậyhọc sinh thường sợ học văn, ngồi học thụ động, không cảm xúc, không sáng tạo,mất dần chính mình, phụ thuộc nhiều vào các bài văn mẫu

Đặc biệt là năng lực đọc hiểu văn bản truyện của các em còn nhiều hạnchế Chủ yếu vẫn là thụ động tiếp nhận theo bài giảng của thầy cô và các tài liệutham khảo Không có khả năng tự đọc, tự khám phá văn bản, chưa biết và chưa

có thói quen tìm ra nhiều ý tưởng hay cho một bài tập hay một câu hỏi gợi mởvấn đề

Đầu năm tôi tiến hành khảo sát chất lượng về các năng lực được phát huytrong giờ học ngữ văn ở lớp 8

Lớp học sinh Tổng số

Phát huy tốt các năng lực

Phát huy các năng lực nhưng còn hạn chế

Chưa phát huy hết năng lực

Thực trạng trên cho thấy việc phát triển năng lực người học chưa đượcquan tâm đúng mức, đòi hỏi cần thay đổi và khắc phục

2.3 Một số giải pháp dạy học văn bản truyện Cô bé bán diêm - Ngữ văn 8

theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh.

Để phát triển năng lực người học, có rất nhiều nhóm giải pháp khác nhau

về những năng lực chung và năng lực chuyên biệt Trong khuôn khổ của sáng

kiến, người viết chỉ trình bày một số giải pháp cơ bản gắn liền với một tiết dạy

cụ thể:

2.3.1 Cải tiến các phương pháp dạy học

a Cải tiến phương pháp dạy học truyền thống:

Đổi mới phương pháp dạy học không có nghĩa là loại bỏ các phươngpháp dạy học truyền thống quen thuộc mà cần bắt đầu từ việc cải tiến nâng caohiệu quả và khắc phục những nhược điểm của chúng Để làm được điều này,người giáo viên cần nắm vững những yêu cầu và sử dụng thành thạo các kỹthuật của chúng trong việc chuẩn bị cũng như tiến hành bài lên lớp: kỹ thuật mởbài, kĩ thuật trình bày giải thích trong thuyết trình, kĩ thuật đặt các câu hỏi và xử

lý các câu trả lời:

Ví dụ 1: Khi vào bài Cô bé bán diêm – Ngữ Văn 8 Giáo viên mở bài bằng

cách cho học sinh quan sát bản Đồ Tự nhiên Đan Mạch và đặc trưng về thiênnhiên, khí hậu Học sinh lên bảng xác định theo yêu cầu của giáo viên

Cách vào bài này vừa rèn cho học sinh năng lực quan sát, năng lực sửdụng công nghệ thông tin tạo hứng thú và trải nghiệm thực tế cho học sinhtiếp cận bài mới một cách tự nhiên nhất

Ví Dụ: Minh họa giáo án 1.1 - Phụ lục

Hoặc cũng có thể vào bài bằng việc cho HS nghe lời một giai điệu bài hát

Dấu chấm hỏi của nhạc sĩ Thế Hiển để tạo cảm xúc cho HS, sau đó dẫn vào bài

b Kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học:

Mỗi phương pháp hình thức có một ưu nhược điểm riêng vì vậy việc phốihợp các phương pháp và hình thức dạy học là phương hướng quan trọng để pháthuy tính tích cực và phát triển năng lực cho học sinh Dạy toàn lớp, dạy theonhóm, nhóm đôi và dạy học cá thể là những hình thúc cần kết hợp với nhau.Chẳng hạn, có thể tổ chức các góc: Viết bài luận, sáng tác thơ nhạc, vẽ tranh,xem băng hình, thảo luận về nội dung liên quan đến bài học

Ví Dụ: Minh họa giáo án 1.2 - Phụ lục

2.3.2 Thực hiện dạy học tích hợp, liên môn:

Theo ThS Đỗ Thu Hà dạy học tích hợp là tổ chức nội dung dạy học saocho học sinh có thể huy động nội dung, kiến thức, kĩ năng cần thiết thuộc nhiềulĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, thông qua đó hìnhthành kiến thức kĩ năng, các năng lực cần thiết cho học sinh Phương pháp dạynày có tính thực tiễn nên sinh động, hấp dẫn đối với học sinh, có ưu thế trongviệc tạo ra động cơ, hứng thú học tập Học sinh được tăng cường vận dụng kiếnthức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thứcmột cách máy móc thông qua đó phát triển được những năng lực cần thiết, nhất

là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và trong thực tiễn cuộc sống

Ví dụ 1 : Dạy văn bản: Cô bé bán diêm có thể vận dụng một số biện pháp

tích hợp như sau:

- Tích hợp theo đặc trưng thể loại :

+ Tích hợp môn Mĩ thuật: chiếu chân dung xen, truyện

An-đéc-xen, tranh minh họa trong sách giáo khoa Ngữ văn 8 được vẽ lại hoặc chiếu lênmàn hình máy chiếu; vẽ sơ đồ hệ thống sự việc, sơ đồ tư duy

+ Tích hợp môn Âm nhạc: Chiếu chân dung tác giả trên nền nhạc bài Dấu chấm hỏi của nhạc sĩ Thế Hiển.

- Tích hợp liên môn qua hệ thống câu hỏi

? Bẳng hiểu biết từ môn Địa lí, em hãy cho biết khí hậu Bắc Âu có đặc

điểm gì ? (Tích hợp môn Địa lí 7).

? Đời sống của người dân tại thành phố lớn của Đan Mạch thế kỉ XIX như

thế nào? (Tích hợp lịch sử)

? Em bé bán diêm chết vì đói, rét, cô đơn trong đêm giao thừa, khi nhànhà rực sáng ánh đèn với mùi ngỗng quay sực nức cho em hiểu điều gì về thái

độ của con người?

? Em sẽ hành động thế nào nếu gặp người có hoàn cảnh như cô bé bán

diêm? (Tích hợp môn Giáo dục công dân)

2.3.3 Xây dựng hệ thống câu hỏi phát triển năng lực người học theo trình

độ học sinh.

Câu hỏi: Đọc- hiểu văn bản Cô bé bán diêm

Nhận biết Thông hiểu Vận dụng thấp Vận dụng cao

?Những câuchuyện như thế

đã giúp em hiểu

gì về tài năng,con người của tác

giả truyện Cô bé bán diêm?

- Theo em, vì saolúc đó cô bé lạinhớ đến hình ảnhngôi nhà xưa mộtcách rõ nét nhưthế?

-Vì sao em béquẹt diêm?

- Mục đích ấy cótoại nguyệnkhông? Vì sao?

- Lời kể: giá quẹtmột que diêm mà

- Ấn tượng, cảmxúc của em vềnhững cảnhtượng kì diệuhiện lên trongđoạn truyện?

- Từ những cảnhtượng hiện lênmỗi lần cô béquẹt diêm, emtưởng tượng xem

cô bé đang muốnnhững điều gì?

- Đây là đoạntruyện mang đậmmàu sắc cổ tích

Em thấy trongphần truyện này

có chỗ nào giống

và khác vớinhững truyện cốtích mà em đãbiết?

- Theo em, vì saonhà văn đã dànhphần lớn câu

- Theo em, vì sao nhà

văn đã không để một

bà tiên xuất hiện trongphần truyện này?

Em có đồng ý với ýkiến khi cho rằng :chính vì không cónhững nhân vật mangphép là xuất hiện,cảnh tượng những lầnquẹt diêm mới trở nên

kì diệu, gây xúc độnglòng người đến thế?

- Tạo ra phép màu từ

que diêm khiến emnghĩ tới việc làm nàocủa chúng ta? Bày tỏsuy nghĩ về nhữngviệc làm đó?

- Phần kết thúc là mộtđoạn truyện gợi nhiều

ám ảnh, suy nghĩ chongười đọc Nhận xét

về kết truyện, có một

số ý kiến cho rằng:

Đó là cảnh tượng thậtthương tâm Đó là

- Khái quát nghệthuật, nội dungcủa đoạn trích?

chuyện để kể vềnhững mộngtưởng đẹp của côbé?

- Nếu như truyệnchỉ dừng lại miêu

tả cảnh ngộ của

cô bé thì em cóhiểu được nhữngđiều cô bé mơước không? Thửtìm những thôngđiệp mà nhà vănmuốn nói với bạnđọc từ những ước

mơ của cô bé bándiêm?

một cáo trạng lên ánthói vô cảm của conngười

Một số ý kiến lại chorằng: Đó là cảnh mộtcái chết hạnh phúc.Một kết thúc mangmàu sắc cổ tích

Nêu cảm nhận riêngcủa em?

- Nếu được tưởngtượng một kết thúckhác cho truyện, em

sẽ định kể như thếnào?

- Viết 1 bài thơ 4 chữ,

5 chữ, hoặc thơ lụcdiễn tả cảm xúc vềnhân vật, câu chuyện?

2.3.4 Hệ thống bài tập phát huy năng lực người học

Trong nhà trường, học sinh là những người bạn đọc Mỗi cá nhân có mộttầm đón riêng của mình, cho nên, giáo viên phải tôn trọng tầm đón nhận của các

em và phải biết phân loại tầm đón của học sinh để có chiến lược dạy học cụ thể

và hợp lý Tầm đón đợi gắn liền với hứng thú, nên nó là động lực để hình thànhnăng lực Trong việc rèn luyện cần có các bài tập thể hiện đúng tầm đón nhậnmột cách đa dạng (dựa vào vùng phát triển gần nhất- Vyzgotxki) không quá khó,nhưng cũng không quá dễ đối với HS Người dạy phải sử dụng hệ thống bài tậpđọc hiểu nhằm san bằng khoảng cách này ở một cự ly dễ dàng chấp nhận nhất đểhọc sinh chủ động khám phá và lấp đầy khoảng trắng ý nghĩa văn bản Thực tếhiện nay, các bài tập chủ yếu là các bài luyện tập và bài thi, kiểm tra Bài tập khihọc, lĩnh hội tri thức mới ít được quan tâm Vì vậy, để phát triển năng lực ngườihọc cần có sự đa dạng các loại bài tập:

* Bài tập đóng: Là các bài tập thường câu trả lời chỉ đơn nhất, nhiều

trường hợp người học không cần tự trình bày mà chỉ suy nghĩa để lựa chọn từnhững câu trả lời cho trước Như vậy trong loại bài tập này, giáo viên đã biết câutrả lời, học sinh được cho trước các phương án có thể lựa chọn

Ví dụ:

? Trong truyện ngắn Cô bé bán diêm, nhân vật cô bé đã quẹt diêm mấy

lần? Điểm giống sau mỗi lần quẹt diêm và khi diêm tắt là gì? (5 lần quẹt diêm

,mỗi lần diêm cháy thì ảo ảnh hiện ra và khi diêm tắt, ảo ảnh biến mất)

?Tác phẩm được ra đời trong hoàn cảnh nào? Hoàn cảnh ấy có ý nghĩa

ra sao? Đây có phải là tác phẩm tiêu biểu cho sự nghiệp sáng tác văn chương của tác giả không?

* Bài tập mở: Là những bài tập mà không có lời giải cố định đối với cả

giáo viên và học sinh; có nghĩa là kết quả bài tập là “mở”

Chẳng hạn GV đưa ra một chủ đề, một vấn đề hoặc một tài liệu, HS cần

tự bình luận, thảo luận về đề tài đó Tính độc lập và sáng tạo của học sinh đượcchú trọng trong việc làm dạng bài tập này

Ví dụ:

- Câu hỏi gợi mở những hướng xem xét mới

? So sánh với những tác phẩm cùng chủ đề? Tác phẩm có ảnh hưởng như thế nào trong thời đại tác giả đang sống và đối với các thời đại sau này? Tại sao tác phẩm được mọi người yêu thích?

- Câu hỏi phát huy năng lực tưởng tượng

? Viết thêm phần kết cho truyện ngắn…

?Ước mơ về một thế giới trong tương lai…

* Bài tập nhóm

Khi được hỏi “Học truyện nước ngoài, em thích loại bài tập nào nhất?”,

có đến 65,4% các em lựa chọn phương án “bài tập nhóm” Điều này chứng tỏ sựthích thú của các em khi giải quyết bài tập theo hình thức nhóm học gồm nhiều

HS bởi các em có thể tích cực phát huy được nhiều năng lực khác nhau, có thể lànăng lực độc lập tự chủ, năng lực giải quyết và chọn lọc vấn đề, năng lực sángtạo…

Nhóm 1 : Hình ảnh cô bé bán diêm hiện lên trong đoạn truyện mở đầu gợi cho

em liên tưởng đến những cảnh ngộ nào đã gặp trong cuộc sống? Em nhớ đã từngnhìn thấy, đọc truyện, xem phim có những cảnh tượng, nhân vật nào như thế?

Nhóm 2 : Theo em, vì sao nhà văn đã không để một bà tiên xuất hiện trong phần

truyện này? (Chẳng hạn, trước lúc em bé quẹt diêm có bà tiên lấy cây đũa thầnchạm vào một bao diêm của em) Em có đồng ý với ý kiến khi cho rằng: chính

vì không có những nhân vật mang phép màu xuất hiện, cảnh tượng những lầnquẹt diêm mới trở nên kì diệu, gây xúc động lòng người đến thế?

Nhóm 3: Vì sao nhà văn đã dành phần lớn câu chuyện để kể về những mộng

tưởng đẹp của cô bé? Nếu truyện chỉ dừng lại miêu tả cảnh ngộ của cô bé thì em

có hiểu được những điều cô bé mơ ước không? Thử tìm thông điệp mà nhà vănmuốn nói với bạn đọc, từ những ước mơ của cô bé?

Nhóm 4: Nhận xét về kết truyện, có một số ý kiến cho rằng đó là một cảnh

tượng thương tâm, là một cáo trạng lên án thói vô cảm của con người; ý kiếnkhác lại cho rằng đó là một cái chết hạnh phúc, mang màu sắc cổ tích Emnghiêng về ý kiến nào? Có thể nêu cảm nhận, suy nghĩ của riêng em?

- Câu hỏi tìm hiểu giá trị nội dung:

? Liệt kê những lần quẹt diêm? Khi diêm sáng, ảo ảnh hiện lên như thế nào? Khi diêm tắt trả em về với thực tại ra sao?

- Câu hỏi tìm hiểu giá trị nghệ thuật:

? Sức hấp dẫn về nghệ thuật của tác phẩm do nghệ thuật tiêu biểu nào tạo nên? Có nét gì sáng tạo riêng và độc đáo? Có ý ngĩa như thế nào trong thể hiện và khắc sâu chủ đề tác phẩm?

Các tác giả như B.P Exipov, M.A Danilov đều khẳng định bài tập là mộtmắt xích quan trọng trong tiến trình dạy học, và đặc biệt quan trọng trong quátrình tái thực hành độc lập ở người học Nó cung cấp cho HS cả kiến thức, conđường giành lấy kiến thức, và cả niềm vui sướng của sự phát hiện - tìm ra đáp số

- một trạng thái hưng phấn - hứng thú nhận thức - một yếu tố tâm lý góp phầnquan trọng trong việc nâng cao hiệu phát triển năng lực học sinh.

b Hoạt động vận dụng

- Dạng bài tập phát triển năng lực: Tập làm người đọc thông minh, nhà

phê bình văn học, nhà thơ, nhà văn ( Tích hợp Tập làm văn, rèn kĩ năng tạo lập đoạn văn; năng lực sáng tạo, sử dụng ngôn ngữ ); tập làm họa sĩ vẽ tranh minh họa cho một sự việc trong truyện (Tích hợp môn Mĩ thuật)

Dạng 1: Tập là người đọc thông minh

- Đọc kĩ lại tác phẩm và tiếp tục tự đặt ra những câu hỏi về ý nghĩa của truyện,cách tìm hiểu truyện; về những chi tiết, hình ảnh mà em thấy ấn tượng, thấychưa hiểu để hỏi thầy cô và các bạn:

?Vì sao nhân vật chính của truyện lại là một cô bé bán diêm mang lửa ấm, ánh sáng cho mọi người? Liệu nhà văn có ngụ ý gì khi chọn nhân vật như vậy?

?Tại sao trong hoàn cảnh cùng cực như vậy, câu chuyện vẫn không có chi tiết nào kể rằng cô bé oán trách người cha?

Dạng 2: Tập làm nhà nghiên cứu, phê bình văn học

- Tìm đọc các tác phẩm, bài viết về cuộc đời, sự nghiệp của nhà văn An- xen Ghi chép tóm tắt lại những tư liệu hay Viết những đoạn cảm tưởng, nhậnxét sau khi đọc vào Sổ ghi chép văn học:

đéc Trong một bài viết về Anđéc đécđéc xen, nhà văn Nga Pautopxki đã khẳng định:

"An-đéc-xen đã dạy tôi tin tưởng vào thắng lợi của ánh sáng trước bóng tối và

của trái tim người trước cái ác" Theo em, truyện Cô bé bán diêm đã thể hiện

được thắng lợi đó như thế nào? Viết lại ý kiến của em thành một bài thuyết trình ngắn để trình bày trong buổi sinh hoạt Câu lạc bộ Văn học của trường sắp tới.

c Hoạt động tìm tòi mở rộng

Dạng 1: Tập làm nhà báo

- Thực hiện 1 phóng sự ảnh, đoạn phim ngắn, hoặc 1 bài viết, phỏng vấn 1 emnhỏ bán báo, đánh giầy… em thường gặp trên đường đi học

- Tìm kiếm các tư liệu, tin tức … để viết một bài báo về thực trạng trẻ em nghèo

ở Việt Nam hiện nay

Dạng 2: Tập làm nhà phê bình hội hoạ

- Trình bày những nhận xét của em về tranh minh họa trong sách giáo khoa, một

số bức tranh khác của các hoạ sĩ hoặc các bạn trong lớp vẽ về hình tượng cô bébán diêm

? Tranh minh hoạ trong sách giáo khoa vẽ cảnh gì? Đã thể hiện được hình ảnh của nhân vật miêu tả trong đoạn truyện này chưa? Nét mặt của cô bé lúc que diêm cháy sáng đáng lẽ ra phải được thể hiện thế nào?

Dạng 3: Tập làm hoạ sĩ nhí

- Vẽ một bức tranh về truyện Cô bé bán diêm theo ý tưởng của em.

Học sinh biết vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết tình huống thực tiễn: rèn được năng lực huy động kiến thức, năng lực giao tiếp tự tin, sử dụng ngôn ngữ, màu sắc Các em có thể vẽ, làm thơ, viết văn xuôi để hoàn thành bài tập của mình.

Ví Dụ: Minh họa giáo án 1.3 - Phụ lục

2.3.5: Thực hiện dạy học tăng cường sử dụng công nghệ thông tin

a Giáo viên

TS Đỗ Ngọc Thống cho rằng “Đã đến lúc nếu không nói là đã quá muộn, cần nghiên cứu và triển khai việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học ở

bộ môn ngữ văn một cách rộng rãi, đúng hướng và có hiệu quả”

Ví dụ: Khai thác các đoạn phim về nhà văn An-đéc-xen, bài hát, khúc ngâm dẫn

vào nội dung bài dạy; tranh ảnh về tác giả, các tập truyện, hình ảnh con ngườiĐan Mạch …

b Hướng dẫn học sinh ứng dụng công nghệ thông tin phục vụ học tập

Đặc điểm nổi bật ở lứa tuổi THCS là hiện nay là tính năng động, sáng tạo

và yêu thích cái mới Do vậy việc hướng dẫn học sinh ứng dụng công nghệthông tin phục vụ cho phương pháp học tập là điều nên làm và cũng là xu hướngchung trong giáo dục thời đại hiện nay

- Giáo viên có thể cung cấp cho học sinh địa chỉ một số trang web và yêucầu các em tìm kiếm thông tin ở mạng internet để phục vụ công việc học tậptheo từng chủ đề, từng giai đoạn văn học hay một tác phẩm cụ thể

Ví dụ: Có thể hướng dẫn các em lên mạng sưu tầm tài liệu về tác giả

An-đéc-xen, các bài viết hoặc sưu tầm các đề kiểm tra, ôn tập …Từ tài liệu mà các

em sưu tầm được, giáo viên hướng dẫn học sinh tập thuyết trình về một tác giavăn học, một tác phẩm văn học … kết hợp trình chiếu bằng Powerpiont hayViolet (có thể kết hợp trong phần tìm hiểu tác giả, phần kiểm tra bài cũ hoặc ởtiết ngoại khóa)

Điều này sẽ góp phần cải tiến phương pháp dạy học theo định hướng pháttriển năng lực học sinh một cách tối ưu nhất

2.3.6 Bồi dưỡng năng lực tự học tích cực đối với học sinh.

Nắm được phương pháp học tập tích cực, học sinh không những tiếp thukiến thức môn học dễ dàng mà còn biết cách trình bày bài làm của mình mộtcách khoa học và hiệu quả

a Học sinh cần có thái độ, động cơ học tập rõ ràng:

Đây là yếu tố quan trọng nhất tác động đến quá trình học tập nhằm pháthuy năng lực người học Học sinh sẽ không thể nào có được kết quả tốt nhất nếunhư không có được một thái độ học tập đúng đắn Đa số các nhà tâm lý giáo dụchọc cho rằng: thái độ học tập, trong đó động cơ là yếu tố quyết định Người họcnên tự xác định cho mình động cơ đúng đắn bằng cách tự trả lời các câu hỏi:

“Học để làm gì? Học cho ai? Học như thế nào?”

b Học sinh cần xác định phương pháp học tập hiệu quả:

Trong mỗi bài học, ta luôn bắt gặp những những tình huống mâu thuẫn,

có vấn đề Với những tình huống này, đòi hỏi người học phải vận dụng kỹ năng

tư duy kích thích khả năng huy động vốn kiến thức, khắc sâu kiến thức và hiểubài lâu hơn Có thể thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Trình bày kiến thức dưới dạng dàn bài.

Bước 2: Đọc nhẩm (ghi nhớ thầm)

Bước 3: Ghi tóm tắt ra giấy.

Bước 4: Củng cố bài học bằng nhiều cách như tự đặt ra những câu hỏi

trên cơ sở nội dung bài học để tự trả lời

Hoặc đơn giản hóa khối kiến thức bài học bằng sơ đồ tư duy

Ví Dụ: Minh họa giáo án 1.4 - Phụ lục.

* MINH HỌA GIÁO ÁN

TiÕt 22: V¨n b¶n: C« bÐ b¸n diªm (Tiếp theo)

- Tóm tắt được tác phẩm và cách đọc truyện cổ tích An- đéc- xen

- Nêu cảm nghĩ về một đoạn truyện, viết đoạn văn tự sự đan xen yếu tố miêu tả

và biểu cảm

- Làm việc nhóm, tham gia các hoạt động trong bài đặc biệt là thực hành, ứngdụng, bổ sung để phát huy những năng lực bản thân (năng lực giải quyết vấn đề,năng lực cảm thụ thẩm mĩ, năng lực sáng tạo, năng lực hợp tác )

3 Tình cảm

- Thắp lên ngọn lửa yêu thương, chia sẻ vợi mọi người đặc biệt là những ngườinghèo khổ, bất hạnh

- Giáo dục kĩ năng sống tích hợp với lối sống văn minh, thanh lịch cho học sinh

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

1 Chuẩn bị của giáo viên

- Soạn bài, phiếu bài tập, tranh ảnh minh họa (truyện cổ tích An- đec-xen, truyệntranh, phim, bài hát về tác phẩm)

- Hướng dẫn học sinh việc góc, nhóm để vẽ tranh về cô bé bán diêm và sưu tầmhình ảnh về những mảnh đời bất hạnh

2 Chuẩn bị của học sinh

- Soạn bài “Cô bé bán diêm” Đọc truyện cổ tích An- đéc- xen

- Vẽ tranh trình bày, sưu tầm hình ảnh để trình bày ấn tượng sâu sắc của em vềtác phẩm

- Sưu tầm những hình ảnh về những mảnh đời bất hạnh trong thực tế

III TIẾN TRÌNH BÀI HỌC

* Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số

* Vào bài

Hoạt động của

giáo viên

Hoạt động của giáo

Hình thành

và phát triển năng lực