Vì vậy mà trong tiết học tập đọc nhạc nào tôi cũng thường bắt gặp thấy tìnhtrạng đại đa số các em thường ngại đọc và dẫn tới các em chép sẵn tên nốt nhạcdưới bài tập đọc nhạc, khi các em
Trang 13 Đối tượng nghiên cứu
4 Phương pháp nghiên cứu
11111
II PHẦN NỘI DUNG
1.4 Đặc điểm tâm lý học sinh lớp 6
2 Thực trạng của vấn đề:
44
3 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề
3.1 Chú trọng đến những tiết học đầu tiên Tiết 3, 4, 6 trong phần
Nhạc lí Âm nhạc 6
3.1.1 Ở tiết Âm nhạc lớp 6 cần đạt được những mục tiêu sau
55
5
3.1.2 Đối với tiết 4 Âm nhạc lớp 6: Cần đạt được mục tiêu sau 83.2 Xây dựng các bước dạy Tập đọc nhạc 9III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1 Kết quả nghiên cứu
2 Những kiến nghị, đề xuất
191920
Trang 2I PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài:
Âm nhạc là phương tiện hiệu quả nhất trong giáo dục thẩm mỹ trong nhàtrường phổ thông, đặc biệt là ở bậc Trung học cơ sở, thông qua môn học này đãhình thành cho các em những kiến thức về nhạc lí, tập đọc nhạc, học hát, âmnhạc thường thức Từ đó giúp các em phát triển toàn diện hơn về Đức- Trí –Thể- Mĩ
Qua thực tế giảng dạy từ những năm trước đây Tôi nhận thấy rằng trướcmột bài tập đọc nhạc, để các em hiểu, thực hành được lại là cả một vấn đề nangiải Vì vậy mà trong tiết học tập đọc nhạc nào tôi cũng thường bắt gặp thấy tìnhtrạng đại đa số các em thường ngại đọc và dẫn tới các em chép sẵn tên nốt nhạcdưới bài tập đọc nhạc, khi các em nghe cô giáo đọc mẫu thì vội vàng chép sẵnluôn tên nốt nhạc dưới bài Tập đọc nhạc trong sách giáo khoa, học thuộc vẹt màkhông nhớ vị trí của nốt nhạc Vậy làm sao để các em có thể tự vận động, tự nhớ
và đọc được tên nốt nhạc mà không còn chép sẵn bài tập đọc nhạc đó là mộtđiều tôi vô cùng trăn trở trong những năm giảng dạy tại trường Xuất phát từnhững trăn trở đó tôi đã luôn tìm tòi và tìm các khắc phục lỗi này cho các em Vì
vậy tôi đã chọn đề tài “Một số phương pháp nhằm khắc phục thói quen ghi tên nốt nhạc dưới bài tập đọc nhạc ở lớp 6” để nghiên cứu và thực nghiệm
giảng dạy cho học sinh trongthời gian năm gần đây
2 Mục đích nghiên cứu:
Giúp học sinh khắc phục thói quen ghi nốt nhạc dưới bài tập đọc nhạc lớp 6 bậctrung học cơ sở nói chung lớp 6 trường THCS Trần Phú nói riêng
3 Đối tượng nghiên cứu:
- Học sinh khối 6 trường THCS Trần Phú
4 Phương pháp nghiên cứu
* Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
- Nghiên cứu qua nội dung sách giáo khoa , SGV 6
- Nghiên cứu qua nội dung tài liệu bồi dưỡng giáo viên THCS môn Âm nhạc
* Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tế:
Trang 3- Nghiên cứu qua việc giảng dạy thực tế ở trường THCS Trần Phú
- Qua việc đánh giá kết quả học tập của học sinh
* Phương pháp nghiên cứu hỗ trợ
- Dạy thể nghiệm có đồng nghiệp dự giờ rút kinh nghiệm
Trang 4II PHẦN NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận:
1.1 Khái niệm nốt nhạc:
Theo tài liệu tiếng Việt: Trong âm nhạc, nốt nhạc có 2 ý nghĩa chính: Nó
là một lý hiệu dùng kí hiệu nhạc để biểu thị thời gian tương đối về độ cao (âmnhạc) của âm thanh; Một âm thanh cao độ của chính nó
Để ghi lại một bản nhạc một cách chính xác, người ta sử dụng các kí hiệu
âm nhạc như khuông nhạc, khóa nhạc… và nốt nhạc Nốt nhạc giúp nhận biếtđược cao độ và trường độ của âm thanh
Nốt nhạc là thành phần cơ bản của âm nhạc phương Tây; phân tích âmnhạc của hiện tượng âm nhạc để tiện trình bày, hiểu rõ, và phân tích âm nhạc
1.2 Cách đọc nốt nhạc:
Các học giống như học anh văn lấy 1 tờ giấy rồi gạch 5 dòng (vì khuôngnhạc có 5 dòng và 4 khe) rồi chấm lên 1 chấm và đọc tên nốt Ví dụ: chấm 1chấm ở dòng thứ 3 ta đọc là Si vv… Đừng để ý các đuôi, móc hoặc các ký tự,yêu cầu đọc đúng tên nốt nằm trên các khe và dòng nhạc Bước đầu học nốtbằng cách này có ưu điểm là không bị rối mắt bởi các dấu móc hoặc các ký tựliên quan, học từ từ đến khi nào thuộc hết vị trí các nốt trên khuông nhạc
1.3 Ý nghĩa của việc đọc nhạc đối với học sinh:
Các nhà khoa học đã khám phá rằng , đọc nhạc hay chơi một nhạc cụ giúpphát triển kỹ năng tư duy cao hơn Những đứa trẻ có kỹ năng âm nhạc tốt sẽxuất sắc hơn trong cách giải quyết vấn đề, đánh giá và phân tích Việc đọc nhạc
sử dụng phần não giống nhau như khi thực hiện các tư duy toán học Đó là lý do
vì sao nhiều nhạc sĩ lão thành cũng rất giỏi ở bộ môn Toán
Đối với những đứa trẻ không nổi trội trong việc học tập, thì âm nhạc giúpdựng lòng tự trọng Nhiều em xem âm nhạc là cơ hội để được tỏa sáng, để khẳngđịnh bản thân Đó cũng là lý do vì sao mà các chương trình âm nhạc là rất đượcquan tâm và coi trọng
Các nghiên cứu cũng cho thấy những đứa trẻ đam mê âm nhạc ít có khảnăng bị lôi cuốn vào các thói quen không tốt như uống rượu, bia hay sử dụng ma
Trang 5túy Một đứa trẻ mà dành hết thời gian sau giờ học của mình với ban nhạc đểchia sẻ với những người có cùng sở thích sẽ hiếm khi bị vướng vào những thóiquen tiêu cực.
1.4 Đặc điểm tâm lý học sinh lớp 6:
Học sinh lớp 6, là lứa tuổi mới bước vào THCS nên các em còn bỡ ngỡkhi mà chương trình cấp tiểu học mới chỉ mang tính chất làm quen với môn học
Dó đó các em thường chưa chú ý đến việc học tập đọc nhạc Nên khi vào lớpTHCS thì các em thường đối phó bằng cách ghi sẵn hoặc chép thật nhanh cácnốt nhạc vào sách giáo khoa
2 Thực trạng của vấn đề:
Hiện nay, việc học tập của học sinh theo các môn học ít nhiều mang tínhthực dụng, do đó môn âm nhạc chỉ được đánh giá là một môn học phụ và ít đượcphụ huynh và học sinh coi trọng Đó là một khó khăn lớn cho việc thực hiện cáccông tác chuyên môn Xuất phát từ đó mà hiện nay tình trạng học sinh đọc nốtnhạc và chăm chỉ học nhạc cũng rất hạn chế…
Trang bị kiến thức nhạc lý là một quá trình cần phải rèn luyện lâu dài, bềnvững, mang tính căn bản và hệ thống Học sinh của nhà trường là học sinh miềnnúi do ít được tiếp xúc với loại hình này nên còn thể hiện nhiều nhược điểm khihọc tập
Hiện nay việc đầu tư trang thiết bị cho môn học còn hạn chế: Như chưa cóphòng học bộ môn, hệ thống tranh ảnh có các tiết học nhạc… Do đó việc truyềnđạt và giúp các em tiếp thu kiến thức Âm nhạc là hết sức khó khăn, thâm chínhững kiến thức đó đến với các em hết sức trừu tượng Việc truyền thụ các kiếnthức âm nhạc chỉ qua phương pháp truyền khẩu thuần thuần túy, ít phát triển khảnăng tu duy của các em Do đó không tạo được sự thu hút, ít gây hứng thú họctập cho các em
Trên cơ sở thực tiễn qua quá trình tiến hành quan sát và theo dõi, tôi đãtìm hiểu khả năng học nhạc của học sinh khối 6 trong hai năm Bằng việc trựctiếp dạy các giờ học tôi nhận thấy việc tiếp thu các kiến thức Âm nhạc và sự yêu
Trang 6thích học tập bộ môn chỉ rơi vào một số em có năng khiếu Còn lại hầu như các
ít có sự sáng tạo trong vận dụng kiến thức
Thông qua bảng kiểm tra thực tế đã phân loại ra từng đối tượng học sinh,tình trạng các em không thuộc tên nốt nhạc, không biết vị trí nốt nhạc còn nhiều,còn lại một số em không biết ghi nốt nhạc, không có hứng thú học môn âm nhạc
và các em biết ghi, đọc nhạc còn rất hạn chế Vì nhiều lý do khác nhau nhưngchủ yếu là không có hứng thú học, không nhớ kiến thức nhạc lý và xem môn họcchỉ mang tính chất đối phó
3 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề
Để có một tiết học nhạc hiệu quả, gây hứng thú cho học sinh trước tiênngười giáo viên phải xây dựng nề nếp học tập ngay từ bài học đầu tiên Cụ thểnhư xác định thái độ, ý thức học tập đối với môn Âm nhạc Trong quá trìnhnghiên cứu tôi nhận thấy việc xây dựng các bước dạy học và sử dụng các tròchơi trong tiết học là hiệu quả nhất Để nắm bắt được hiệu quả học tập của cáclớp như thế nào từ bảng phân loại chất lượng phân môn Tập đọc nhạc và kết quảkhảo sát môn học trên tôi sẽ tiến hành dạy thực nghiệm đối chứng giữa hai lớp
6, giữa lớp được dạy và không được dạy Tôi chọn lớp 6A để dạy thực nghiệm.Các phương pháp tiến hành như sau:
3.1 Chú trọng đến những tiết học đầu tiên Tiết 3, 4, 6 trong phần Nhạc lí Âm nhạc 6.
Ở chương trình Âm nhạc bậc tiểu học các em đã được học, làm quen vớitên nốt, hình nốt nhạc Chính vì vậy, khi lên lớp 6 ngay từ những tiết học đầu tôi
đã chú trọng rèn luyện cho học sinh nắm vững lại những kiến thức đã học, bổxung một số phương pháp học mới để các em làm quen dần với nội dungchương trình Âm nhạc THCS Cụ thể là:
3.1.1 Ở tiết Âm nhạc lớp 6 cần đạt được những mục tiêu sau:
Học sinh nắm vững 7 nốt ghi cao độ từ thấp lên cao (Đồ, rê, mi, pha, son,
la, si) Quan trọng nhất là vị trí các nốt nhạc này trên khuông nó quyết định choviệc đọc nhạc của học sinh ở các lớp trên, vì vậy để cho dễ nhớ tôi đã cho họcsinh chơi một số trò chơi như sau:
Trang 7* Trò chơi 1: Trò chơi” Khuông nhạc bàn tay”
- Mục tiêu: Giúp học sinh ghi nhớ vị trí các nốt nhạc trên “khuông nhạc
bàn tay”
- Cách chơi: Giơ bàn tay trái ra phía trước, các ngón tay hơi xòe ra, lòng
bàn tay hướng vào
Si La Son Pha Mi Rê Đô
- Dùng ngón trỏ của bàn tay phải đặt song song phía dưới ngón út tay trái
(tượng trưng cho dòng kẻ phụ) chỉ vị trí nốt Đô
- Dùng ngón trỏ tay phải chỉ hơi chếch phía dưới sát ngón út tay trái là vị
trí nốt Rê
- Ngón trỏ tay phải chỉ vào ngón út tay trái (tượng trưng chó dòng kẻ thứ
nhất của khuông nhạc từ dưới lên trên) là vị trí nốt Mi
- Ngón trỏ tay phải chỉ vào khoảng trống giữa ngón út ngón đeo nhẫn (áp
út) tay trái (tượng trưng cho khe thứ nhất của khuông nhạc), là vị trí của nốt Pha
- Ngón trỏ tay phải chỉ vào ngón đeo nhẫn tay trái (tượng trưng cho dòng
kẻ thứu hai của khuông nhạc) là vị trí nốt Son
- Ngón trỏ tay phải chỉ vào khoảng trống giữa ngón đeo nhẫn và ngón
giữa tay trái (tượng trưng cho khe thứ hai của khuông nhạc) là vị trí nốt La
- Ngón trỏ tay phải chỉ vào ngón giữa tay trái (tượng trưng cho dòng thứ
ba của khuông nhạc) là vị trí nốt Si
* Trò chơi 2: Trò chơi “Ghép tranh”
- Mục tiêu: Giúp học sinh rèn luyện kỹ năng nhận biết vị trí các nốt nhạc
trên khuông nhạc
Trang 8- Cách chơi: Giáo viên chia lớp thành hai đội, mỗi đội chọn ra 5 em Mỗi
đội có một bức tranh được chia thành 5 miếng ghép (có năm châm ở mặt sau)
Mỗi em mang một miếng ghép, sau khi có hiệu lệnh của giáo viên, lầnlượt từng em sẽ gắn miếng ghép của mình lên bảng sao cho 5 miếng ghép tạothành một bức tranh gồm: khuông nhạc, khóa Son, 7 nốt nhạc (7 bông hoa) theothứ tự trên khuông nhạc (Đô, Rê, Mi, Pha, Sơn, La, Si) Đội nào hoàn thànhtrước, đội đó thắng cuộc
* Trò chơi 3: Trò chơi “Cắm sao”
- Mục tiêu: Giúp học sinh rèn luyện kĩ năng nhận biết vị trí các nốt nhạctrên khuông nhạc
- Cách chơi: - Giáo viên chia lớp thành hai đội nam, nữ, mỗi đội chọn ra 7em
- Mỗi đội có 7 ngôi sao mang tên 7 nốt nhạc và một bứctranh, trên bức tranh có 5 dòng kẻ và một dòng kẻ phụ dưới
Tranh minh họa
- Mỗi em mang một ngôi sao (có nam châm ở mặt sau), sau khi có hiệulệnh của giáo viên, lần lượt từng em sẽ cắm (gắn) ngôi sao của mình vào đúng vịtrí (tên nốt nhạc) trên bức tranh
Trang 9- Đội nào hoàn thành trước, đội đó thắng cuộc.
- Các cổ động viên của hai đội ở dưới lớp vừa vỗ tay vừa hát bài “Lớpchúng ta đoàn kết”
3.1.2 Đối với tiết 4 Âm nhạc lớp 6: Cần đạt được mục tiêu sau:
- Các hình nốt và độ ngân dài ngắn Phần này tôi chia tổ cho học sinh làmbài tập sau đó cho từng tổ lên trình bày và nhận xét lẫn nhau:
VD: Một nốt tròn bằng …… nốt trắng…… nốt đen
Một nốt trắng bằng…… nốt đen………nốt đơn Một nốt đơn bằng …….nốt kép
Có thể cho học sinh làm thêm một số bài tập tăng các nốt lên để bắt buộccác em phải tư duy và nhớ được độ ngân dài của các hình nốt đó
Hình ảnh học sinh làm bài
- Cách viết các hình nốt trên khuông: Cho tập viết vị trí từng nốt trênkhuông với các hình nốt theo thứ tự Tròn, trắng, đen…
- Dấu lặng: Biết được ý nghĩa và tập viết dấu lặng
Sau khi nắm được kiến thức nhạc lí, nhớ rõ vị trí các nốt nhạc trên khuôngthì việc đọc nhạc sẽ trở nên dễ dàng hơn
3.2 Xây dựng các bước dạy Tập đọc nhạc:
Trang 10Biên pháp khắc phục tối ưu nhất là cấm tất cả các học sinh không đượcghi tên nốt bằng kí hiệu riêng, ở bất kì bài TĐN nào hay ở sách, vở, giấy… vàcần giải thích cho các em rằng nhận biết nốt nhạc cũng như nhận biết một người,các em nhìn nhiều lần sẽ quen.
Việc giúp học sinh tập đọc 1 bài tập đọc nhạc muốn thu được kết quảcũng phải được thực hiện theo đúng các bước theo trình tự nhất định Khác biệtđặc trưng giữa dạy hát và dạy Tập đọc nhạc là khi dạy hát, giáo viên phải cungcấp giai điệu cho học sinh thông qua tiếng đàn và hát mẫu để các em hát đúnggiai điệu, lời ca Còn khi dạy Tập đọc nhạc, học sinh cần tự giải mã và khám pháđược gia điệu của bản nhạc Giáo viên chỉ nên hướng dẫn học sinh luyện tập cao
độ, luyện tập tiết tấu và phần nào đó là dùng nhạc cụ giúp các em đọc đúng giaiđiệu Giáo viên không nên đọc mẫu, vì đó là dạy truyền khẩu, giảm tính tích cựccủa học sinh và cũng không nên sử dụng đàn quá nhiều, làm giảm đi sự khámphá của các em Để tiết học tập đọc nhạc đạt hiệu quả tôi hướng dẫn học sinhthực hiện theo các bước như sau:
a Giới thiệu Tập đọc nhạc
- Giáo viên treo bài Tập đọc nhạc lên bảng
- Giáo viên giới thiệu ngắn gọn về tên, tác giả bài Tập đọc nhạc
Dạy bài hát thì có thể mở rộng thông tin về tác giả nhưng dạy bài Tập đọcnhạc thì không nên, học sinh chỉ cần biết bài Tập đọc nhạc do ai sáng tác, tríchbản nhạc nào, không cần những thông tin mở rộng về tác giả, vì không có nhiềuthời gian để làn việc đó
b Tìm hiểu về bài Tập đọc nhạc
Khi tìm hiểu về bài Tập đọc nhạc, học sinh cần trả lời một vài câu hỏinhư: Bản nhạc viết ở nhịp nào? Bản nhạc có những kí hiệu âm nhạc nào? Cónhững hình nốt nào? Bản nhạc có thể chia thành mấy câu? Cho học sinh tậpnói tên nốt nhạc trong từng câu nếu giáo viên nhận thấy các em chưa thật sựnắm vững tên nốt nhạc
c Luyện tập cao độ
Trang 11- Giáo viên hỏi học sinh về cao độ các nốt trong bài Tập đọc nhạc từ thấplên cao, giáo viên viết lên bảng thành thang âm.
- Giáo viên dịch giọng cho phù hợp với giọng của học sinh
- Giáo viên đàn để học sinh đọc cao độ các nốt từ thấp lên cao rồi theochiều ngược lại
Luyện tập cao độ và tiết tấu là hai hoạt động rất cần thiết khi dạy Tập đọcnhạc Tâm lí học sinh là muốn khám phá tên nốt nhạc trong bài Tập đọc nhạc, vìvậy giáo viên nên hướng dẫn học sinh đọc cao độ vì hoạt động này vừa giúp các
em nắm vững tên nốt, vừa đọc cao độ của bài
d Luyện tập tiết tấu
- Giáo viên viết tiết tấu của bài Tập đọc nhạc lên bảng (thông thường làtiết tấu câu đầu tiên) Nếu không viết lên bảng, giáo viên cần chỉ vào bài Tậpđọc nhạc để học sinh nhận ra âm hình tiết tấu đó
- Giáo viên gõ tiết tấu làm mẫu
- Giáo viên hướng dẫn học sinh luyện tập tiết tấu
Nhưng lưu ý khi luyện tập tiết tấu:
+ Có nhiều cách luyện tập, trong đó có 4 cách khá phổ biến mà gióa viên thường
áp dụng, đó là: đọc tiết tấu, gõ tiết tấu, đọc kết hợp gó tiết tấu, đọc tiết tấu kếthợp gõ phách Tuy nhiên, trong mỗi bài tập đọc nhạc, chỉ nên chọn 1-2 cáchluyện tập thích hợp Ví dụ với tiết tấu:
Cách thứ nhất, giáo viên đọc: đen đơn đơn đen đen đen đơn trắng Cáchthứ hai, chỉ gõ tiết tấu mà không đọc Cách thứ ba, giáo viên vừa đọc vừa gõ tiếttấu, cách thứ tư, đọc tiết tấu kết hợp gõ phách
+ Thời gian luyện tập tiết tấu không nên kéo dài, chỉ thực hiện trongkhoảng 2-3 phút Bởi nếu kèo dài sẽ ảnh hưởng tới thời gian của các bước khác
+ Chỉ nên hướng dẫn học sinh luyện tập tiết tấu câu mở đầu trong bài tậpđọc nhạc, tuy nhiên khi tập đọc từng câu, nếu xuất hiện những tiết tấu khó, giáoviên có thể hướng dẫn các em luyện tập thêm
Trang 12+ Viết đọc hoặc gõ tiết tấu khó thể hiện đúng với nốt nhạc ngân dài, vìvậy giáo viên cần qui ước với học sinh bằng động tác mở rộng hai bàn tay (nếu
là nốt ngân dài) hoặc úp hai bàn tay (nếu là dấu lặng)
+ Nếu bài tập đọc nhạc có tiết tấu khó, giáo viên nên sử dụng cách luyệntập tiết tấu đơn giản (đọc tiết tấu hoặc gõ tiết tấu) ngược lại bài có tiết tấu dễ, cóthể áp dụng cách luyện tập phức tạp (đọc kết hợp gõ tiết tấu hoặc đọc tiết tấu kếthợp gõ phách)
+ Cách cho học sinh sử dụng tiết tấu đã luyện tập khi tập đọc từng câu
e Tập đọc từng câu.
Nếu chỉ qua bước luyện tập cao độ và luyện tập viết tấu mà học sinh tựđọc được giai điệu bài tập đọc nhạc thì đó là điều lí tưởng, vì như vậy các em đãthật sự khám phá được giai điệu của bản nhạc Tuy nhiên đó là nhiệm vụ khôngkhả thi, vì 3 khó khăn: rất hiểm học sinh phổ thông có khả năng tự đọc nhạc, bàitập đọc nhạc mới lạ nên không dễ đọc, thời gian học ngắn (20 – 30 phút) Đểkhắc phục khó khăn đó, sau khi học sinh đã luyện tập cao độ và tiết tấu, giáoviên có thể dạy các em đọc từng câu theo cách sau:
- Giáo viên đàn giai điệu cả bài một lần để học sinh bước đầu hình dung
ra giai điệu, đồng thời giúp các em thấy tự tin hơn
- Giáo viên dùng nhạc cụ lấy âm thanh mẫu rồi chỉ từng nốt của câu 1 để
cả lớp đồng thanh đọc (sẽ có rất ít học sinh dùng giai điệu theo cách này, nhưngđây là điều cần làm để tạo cơ hội cho các em được khám phá giai điệu của bảnnhạc) Khi học sinh không đọc được, giáo viên nên đàn giai điệu câu 1 vài balần, nhắc học sinh vừa lắng nghe, vừa quan sát nốt nhạc và đọc nhẫm theo,
- Giáo viên chỉ nốt nhạc cho tất cả cùng đọc câu 1 vài ba lần
- Giáo viên chỉ định một số học sinh đọc lại
- Giáo viên giúp các em sửa đổi sai (nếu có)
- Cả lớp tiếp tục đọc câu 1 sau khi sửa sai
- Đọc các câu tiếp theo tương tự, nếu câu nào giống câu trước thì để họcsinh tự nhận biết và tự đọc