Vậy làm thế nào để công tác bồi dưỡng học sinh giỏi đạt được kết quả cao?Đây là một công việc khó khăn đối với giáo viên dạy văn ở trường THCS, nhất là GV dạy khối 8- năm tiền đề của khố
Trang 1PHÒNG GD & ĐT THÀNH PHỐ THANH HÓA
TRƯỜNG THCS ĐÔNG THỌ -
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đơn vị công tác: Trường THCS Đông Thọ
SKKN thuộc lĩnh vực môn: Ngữ văn
Trang 2sự cấp thiết của việc nâng cao chất lượng và số lượng giải qua các năm đã đặt lênvai các nhà giáo tham gia ôn luyện đội tuyển những trọng trách, đòi hỏi phảikhông ngừng đổi mới hoạt động dạy và học Hiện nay, khái niệm năng lực đãđược sử dụng và nhắc đến khá phổ biến ở tất cả các nội dung, quy trình của đổimới giáo dục Phát triển năng lực cũng là một đòi hỏi đầu tiên, tất yếu đối vớiquy trình ôn luyện đội tuyển HSG, trong đó có môn Ngữ văn.
Nhiệm vụ của người giáo viên dạy văn là phải làm cho học sinh hiểu đượccái hay, cái đẹp của văn học, kích thích sự hứng thú học tập học văn cho họcsinh Một giờ dạy văn là phải tạo ra được những rung động thẩm mỹ sâu sắckhiến người ta say mê Song nhiệm vụ không kém phần quan trọng của giáo viêndạy văn ở trường THCS là rèn luyện kỹ năng văn học cho học sinh.Thực rakhông phải từ khi đến trường các em mới có cảm xúc thẩm mỹ, mới có năng lựccảm thụ cái đẹp Ngay từ lúc còn thơ qua lời ru của bà, của mẹ, lớn lên nghe hát,nghe ngâm thơ Qua các loại hình nghệ thuật ấy các em đã tiếp xúc với vănchương Vì thế đến trường thông qua học tác phẩm văn chương những cảm xúcthẩm mỹ của các em phải được uốn nắn, sửa chữa và bồi dưỡng, nâng lên thànhnăng lực cảm thụ thẩm mỹ đúng đắn Điều đó muốn khẳng định rằng bồi dưỡngnăng lực cảm thụ văn học cho học sinh THCS nói chung và HSG văn nói riêngkhông những là việc làm đúng đắn mà còn là công việc có tầm quan trọng trongnhà trường phổ thông Nó góp phần phát hiện bồi dưỡng để tiến tới đào tạo một
Trang 3lực lượng lao động đặc biệt của xã hội - lao động sáng tạo nghệ thuật Nó kíchthích cổ vũ mạnh mẽ ý thức tự giác, lòng say mê và ý chí vươn lên trong học tập,
tu dưỡng của học sinh và là một việc làm thiết thực góp phần nâng cao trình độchuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên Muốn làm được điều đó, bên cạnh việcnâng cao chất lượng đại trà, cần đặc biệt quan tâm đến chất lượng mũi nhọn cụthể là công tác bồi dưỡng HSG
Vậy làm thế nào để công tác bồi dưỡng học sinh giỏi đạt được kết quả cao?Đây là một công việc khó khăn đối với giáo viên dạy văn ở trường THCS, nhất là
GV dạy khối 8- năm tiền đề của khối 9 Thực tế cho thấy, những đồng chí giáoviên được phân công phụ trách bồi dưỡng học sinh giỏi thực sự hết sức lo lắng,trăn trở bởi họ đã bỏ ra nhiều công sức, lăn lộn với học sinh mà hiệu quả chưacao, chất lượng đội tuyển vẫn thấp Những năm học trước đây, tôi được phâncông bồi dưỡng đội tuyển văn khối 8, bản thân tôi nhận thấy được những khókhăn thử thách đó trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi văn Vì vậy, tôi đãchọn đề tài nghiên cứu, để có những suy nghĩ sâu sắc hơn về năng lực cảm thụcủa học sinh nhằm phát hiện và tìm nguồn nhân lực cho đội tuyển để định hướngbồi dưỡng một cách có hệ thống
Nhìn chung, bồi dưỡng học sinh giỏi là một việc làm cần thiết đối với tất
cả các khối lớp trong nhà trường THCS, ở đây tôi chỉ nghiên cứu trong phạm vi
hẹp Đó là trình bày một số kinh nghiệm trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn ngữ văn lớp 8 Tôi mạnh dạn đưa ra để đồng nghiệp tham khảo, hi vọng
rằng những kinh nghiệm nhỏ này phần nào giúp đồng nghiệp tháo gỡ những
vướng mắc về công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Ngữ văn ở khối 8
1.2.Mục đích nghiên cứu:
Một trong những chủ trương lớn của Đảng và nhà nước ta đối với giáo dụctrong thời kỳ đổi mới là: Nâng cao nguồn nhân lực và bồi dưỡng nhân tài cho đấtnước Muốn làm được việc này thật không dễ Nó đòi hỏi một sự nỗ lực và sáng
Trang 4tạo khụng biết mệt mỏi của những người làm cụng tỏc giỏo dục núi chung và toànthể đội ngũ giỏo viờn chỳng ta núi riờng Để thực hiện tốt chủ trương của Đảng vànhà nước, đỏp ứng nhu cầu ngày càng cao về học tập và rốn luyện của học sinh ,nhiều năm qua bản thõn luụn phấn đấu khụng ngừng nhằm nõng cao chất lượnggiỏo dục toàn diện cho học sinh Trong đú cụng tỏc nõng cao chất lượng học sinhgiỏi rất được nhà trường chỳ trọng, nhằm tạo ra nguồn nhõn tài trong tương laicho đất nước thỡ ngay từ khi cỏc em cũn ngồi trờn ghế nhà trường chỳng ta cầnphải theo dừi, phỏt hiện và tiến hành bồi dưỡng cỏc em nhằm giỳp cỏc em phỏthuy hết khả năng tư duy sỏng tạo của mỡnh.
Hơn nữa, nh chúng ta đã biết “văn học là nhân học”, “văn học là nghệ thuậtcủa ngôn từ”.Văn học vốn rất gần gũi với cuộc sống, mà cuộc sống bao giờ cũng
bề bộn và vụ cựng phong phỳ Mỗi tỏc phẩm văn chương là một mảng cuộc sống
đó được nhà văn chọn lọc phản ỏnh.Vỡ vậy mụn văn trong nhà trường cú một vịtrớ rất quan trọng: Nú là thứ vũ khớ thanh tao đắc lực cú tỏc dụng sõu sắc đến tõmhồn tỡnh cảm của con người, nú bồi đắp cho con người trở nờn trong sỏng, phongphỳ và sõu sắc hơn M.Goúc- Ki núi : ''Văn học giỳp con người hiểu được bảnthõn mỡnh, nõng cao niềm tin vào bản thõn mỡnh và làm nảy nở con người khỏtvọng hướng tới chõn lý".Văn học "Chắp đụi cỏnh" để cỏc em đến với mọi thờiđại văn minh, với mọi nền văn hoỏ, xõy dựng trong cỏc em niềm tin vào cuộcsống, con người, trang bị cho cỏc em vốn sống, hướng cỏc em tới đỉnh cao củachõn, thiện, mỹ Chính vì vậy việc học văn không phải là đơn giản, hơn nữa trongthời đại hiện nay, môn ngữ văn không còn là “điểm đến” hấp dẫn với các em họcsinh nh các môn Toán, Lý, Hoá, Anh mặc dù đó là một trong hai môn chínhchiếm số lợng tiết không nhỏ Có nhiều học sinh rất ngại học môn Văn bởi lý do
là Văn viết dài, khó học, khó thuộc
Đối với mụn Ngữ văn, khỏi niệm này cũng được bàn đến nhưng nội hàmcủa khỏi niệm đến nay vẫn cũn chưa cú sự thống nhất, đặc biệt là mối quan hệgiữa phỏt triển năng lực và phỏt triển kiến thức, kĩ năng Vậy bản chất thực sự
Trang 5của phát triển năng lực học sinh giỏi môn Ngữ văn là gì? Điều này sẽ được làm
rõ hơn qua đề tài: một số kinh nghiệm trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn ngữ văn lớp 8.
1.3.Đối tượng nghiên cứu:
-Học sinh khối 8 trường THCS Đông Thọ-Thành phố Thanh Hóa
1.4.Phương pháp nghiên cứu:
Những nội dung ôn luyện chính mà giáo viên hướng đến trong giai đoạnnày là: tiếp tục trang bị kiến thức, dạy kĩ năng, bồi dưỡng toàn diện Để việc ônluyện hiệu quả, mỗi ngày học sinh phải làm việc ít nhất 2 buổi, giáo viên thựchiện công việc đan xen và gối liên tiếp các nội dung
Nội dung chính của sáng kiến được trình bày thành hai phần lớn Phầnmột so sánh việc ôn luyện đội tuyển HSG môn Ngữ văn theo định hướng pháttriển kiến thức, kĩ năng với ôn luyện đội tuyển HSG môn Ngữ văn theo địnhhướng phát triển năng lực, chỉ ra mối quan hệ cơ bản giữa hai hướng dạy Phầnhai trình bày những giải pháp cụ thể của nội dung bồi dưỡng đội tuyển HSG mônNgữ văn theo định hướng phát triển năng lực
Trước hết, giáo viên làm công tác bồi dưỡng học sinh giỏi cần phải nắmđược các nguyên tắc cơ bản, có những biện pháp cụ thể và hình thức bồi dưỡngphù hợp thì việc bồi dưỡng mới có kết quả Sau đây là những phương pháp màtôi đã thực hiện và đúc rút được qua từng năm học về công tác này:
- Việc bồi dưỡng học sinh giỏi phải gắn liền với giáo dục tư tưởng, đạođức, các em vừa được bồi dưỡng và phát huy năng khiếu vừa được có ý thức họctập và học tập nghiêm túc các môn học khác
- Tránh các khuynh hướng: ''Thành tích chủ nghĩa’’, ''Tính thời vụ’’, việcbồi dưỡng HSG nhất là HS lớp 8 phải diễn ra liên tục và thường xuyên với lí dođây là năm tiền đề, dự nguồn cho khối lớp 9
Trang 6- Phải động viờn được sự quan tõm của tập thể học sinh, nhất là giỳp đỡ,động viờn của gia đỡnh và cỏc đoàn thể địa phương đối với việc bồi dưỡng họcsinh năng khiếu Đồng thời bản thõn học sinh cú năng khiếu, phải phỏt huy đượcvai trũ tớch cực đối với việc học tập của tập thể.
2.Nội dung sỏng kiến kinh nghiệm
Trong nhà trờng hiện nay, mục tiêu giáo dục tổng quát đã đợc xác định tơng
đối phù hợp với sự phát triển của thời đại nhằm đào tạo những con ngời lao động
tự chủ, năng động, sáng tạo, có năng lực giải quyết mọi vấn đề thực tiễn Muốn
đào tạo đợc những con ngời nh vậy thì phơng pháp giáo dục phải hớng vào khơi dậy, rèn luyện và phát triển khả năng nghĩ và làm một cách tự chủ, sáng tạo ngay trong học tập và lao động ở nhà trờng Bên cạnh đó , theo quan điểm giáo dục hiện nay là lấy ngời học làm trung tâm, phát huy vai trò chủ động tích cực của học sinh trong quá trình học tập Đó là những mục tiêu và quan điểm chung trong nhà trờng hiên nay
Ngoài những mục tiêu chung của nhà trờng phổ thông , bộ môn Ngữ văn ở nhà trờng THCS có mục tiêu cụ thể của nó
Môn Ngữ văn trớc hết là một môn học thuộc nhóm khoa học xã hội, điều đónói lên tầm quan trọng của nó trong việc giáo dục quan điểm, t tởng tình cảm cho học sinh Môn Ngữ văn còn là một môn học thuộc nhóm công cụ, vị trí đó nói lênmối quan hệ giữa môn Ngữ văn với các môn học khác Học tốt môn Ngữ văn sẽ
có tác động tích cựcđến kết quả học tập của các môn học khácvà ngợc lại các môn học khác cũng có thể góp phần giúp học tốt môn Ngữ văn
Như đó núi ở trờn, trước khi đến trường, cỏc em được tiếp xỳc với vănchương qua lời ru của bà, của mẹ, qua đài, qua truyện tranh, qua truyền hỡnh, sõnkhấu Và sự xuất hiện những em cú năng khiếu văn chương từ trước tuổi tới
Trang 7trường cũng không phải là cá biệt Các em tới trường thật sự được đối diện vớitác phẩm văn chương, đối diện với nhà văn qua hình tượng nghệ thuật một cách
có hướng dẫn Học sinh lớp 8 lại ở độ tuổi giàu cảm xúc và trí tưởng tượng, sựcảm thụ tiếp nhận nghệ thuật đang chuyển từ cảm tính đến lý tính Đây là giaiđoạn năng khiếu nghệ thuật nói chung, năng khiếu văn chương nói riêng có cơhội bộc lộ và phát triển đầy đủ và rõ rệt hơn Tiếp xúc với tác phẩm văn chươngcác em tự đặt mình trong cảnh ngộ, tâm trạng của nhân vật, cùng vui buồn, sướngkhổ với các nhân vật Thế giới hình tượng, tiếng lòng của nghệ sĩ qua đó nhưkhơi dậy, khích lệ các em từ năng khiếu văn chương đến năng khiếu sáng tạo nóichung Vì vậy, bồi dưỡng học sinh giỏi là việc làm đúng đắn, cần thiết có tầmquan trọng Đặc biệt, việc bồi dưỡng, thi tuyển chọn học sinh giỏi văn khối 8 có ýnghĩa to lớn, bởi nó tạo tiền đề, dự nguồn căn bản cho khối lớp 9 Và qua đó,cũng như việc bồi dưỡng HSG nói chung, nó góp phần đào tạo một lực lượng laođộng đặc biệt của xã hội - lao động sáng tạo nghệ thuật Nó phát hiện ra nhữngtài năng, nhân tài cho đất nước Phát hiện và bồi dưỡng kịp thời năng lực cảm thụvăn chương là thể hiện sâu sắc tinh thần nhân văn cao đẹp của chế độ ta, của cácnhà giáo Và vì vậy nó kích thích cổ vũ ý thức, tinh thần,thái độ học tập của họcsinh Khác với môn học khác, trong dạy học tác phẩm văn chương, những họcsinh có năng khiếu thật sự, nhiều khi có những phát hiện về tác phẩm mà giáoviên không thể ngờ tới
Vì vậy công tác này còn là việc làm thiết thực góp phần nâng cao ý thức và trình
độ chuyên môn, trình độ nghiệp vụ cho giáo viên
2.2- Thực trạng:
2.2.1.Thuận lợi:
Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi của trường THCS Đông Thọ trong suốt thời gian qua được sự quan tâm sâu sát của các cấp uỷ đảng, chính quyền, Phòng Giáo Dục Thành Phố Thanh Hóa, Ban Giám Hiệu Trường THCS Đông Thọ cùng
Trang 8với sự đồng thuận của các bậc cha mẹ học sinh và lòng nhiệt tình say mê khoa học của thầy và trò
Ban giám Hiệu trường đã đưa ra kế hoạch từ rất sớm( đầu năm học) nên giáo viên và học sinh có đủ thời gian để rèn luyện và bồi dưỡng
Bản thân luôn trao dồi kiến thức để nâng cao trình độ chuyên môn
2.2 2 Khó khăn
Hiện nay, nguồn lực học sinh giỏi rất hạn chế về cả số lượng cũng nhưchất lượng Bởi vì đối với môn Ngữ Văn hình như các em ít quan tâm hơn so vớinhững môn khoa học khác như:Toán, Lí, Hóa Số học sinh yêu thích môn NgữVăn còn quá ít Trong quá trình công tác tại trường tôi nhận thấy rằng những họcsinh có năng khiếu về môn Văn mà có khả năng ở các môn học khác thì các em
sẽ không chọn môn Văn Ngược lại có những học sinh yêu thích môn Văn thìnăng lực cảm thụ văn chương lại hạn chế Trong khi đó việc nhận thức môn họcchưa sâu sắc cho nên một số phụ huynh có con em học được môn Văn lại khôngmuốn cho con em mình tham gia đội tuyển Và hơn nữa việc bồi dưỡng nguồnlực học sinh giỏi không đồng đều ở các môn học vì lí do các em có quyền tự dochọn môn thi cho nên rất khó khăn trong việc bồi dưỡng
Một khó khăn nữa của giáo viên khi bồi dưỡng học sinh giỏi môn Ngữ Văn
đó là vấn đề tài liệu và nhất là phương pháp, hình thức bồi dưỡng còn hạnchế.Theo quan sát, chúng tôi nhận thấy có một mối liên quan rất chặt chẽ giữa sốlượng, chất lượng giải hàng năm với phương pháp và định hướng dạy đội tuyểncủa giáo viên ôn luyện Hướng ôn luyện càng cũ mòn, đề cao kiến thức mà ít chú
ý đến phương pháp và phát triển năng lực thì chất lượng giải càng thấp Đối vớicông tác ôn luyện đội tuyển HSG, cũng từng có thời định hướng dạy chưa đượcxác định rõ, lại thiếu về nhân lực và nguồn lực nên số lượng và chất lượng giảibấp bênh qua nhiều năm Một số năm gần đây, chất lượng đội tuyển HSG Ngữvăn của nhà trường có sự ổn định dần, tuy nhiên chưa ổn định
Trang 9Mặt khác, có thể nhận thấy rằng, chủ yếu trọng tâm từ trước tới nay làcông tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở lớp cuối cấp, phòng Giáo dục chưa tổ chức kìthi đối với đội tuyển lớp 8.Vì vậy, đối với việc bồi dưỡng HSG khối 8 (cả khối 6
và 7) vẫn còn là vấn đề mới mẻ mặc dù công tác bồi dưỡng chất lượng mũi nhọnđược tiến hành thường xuyên trong các nhà trường.Tuy nhiên, đối với nhiều giáoviên sẽ cảm thấy bỡ ngỡ bởi kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh giỏi chưa có là bao
mà những bài viết về chuyên đề bồi dưỡng Ngữ văn 8 còn quá ít
Học sinh thường không yên tâm khi được chọn vào lớp bồi dưỡng HSG vìphải mất nhiều thời gian ảnh hưởng đến sức khoẻ và kết quả học tập chung
Chính từ những lí do này mà các giáo viên làm công tác bồi dưỡng họcsinh giỏi nhất là những giáo viên được phân công bồi dưỡng cho đội tuyển khối 8rất lo lắng Hơn nữa, đặc thù bồi dưỡng học sinh giỏi lại đòi hỏi ở giáo viên sựđầu tư về thời gian và công sức rất nhiều Giáo viên tự lên chương trình và đầu tưsoạn giảng đã là một việc làm khó khăn đối với giáo viên bồi dưỡng học sinhgiỏi Trong khi đó kinh phí đầu tư cho công tác này lại không có, không tránhkhỏi tình trạng giáo viên được phân công tìm lí do để từ chối hoặc tham gia bồidưỡng nhưng không đến nơi đến chốn Thực tế này đã ảnh hưởng không nhỏ tớichất lượng của đội ngũ học sinh giỏi của trường nói chung và của môn Ngữ Vănnói riêng
Chính vì vậy, hiện nay các cấp lãnh đạo và đội ngũ giáo viên trong nhàtrường đang trăn trở tìm kiếm những giải pháp tối ưu nhất để nâng cao chất lượnghiệu quả công tác với công tác bồi dưỡng học sinh giỏi
2.3.Giải pháp và tổ chức thực hiện:
Như đã nói ở trên, khó khăn lớn nhất của các giáo viên dạy bồi dưỡng họcsinh giỏi là tài liệu, sách tham khảo còn quá nghèo nàn, vì vậy mà các giáo viênphải mày mò sáng tạo ra những phương pháp cho phù hợp với từng bộ môn Quanghiên cứu, tìm tòi sáng tạo đặc biệt là tìm hiểu trên trên mạng Internet, kết hợp
Trang 10với một số kinh nghiệm của đồng nghiệp đi trước, tôi mạnh dạn đưa ra những
hình thức bồi dưỡng sau:
2.3.1-Phát hiện học sinh giỏi môn Ngữ văn và xác định tư tưởng cho học
sinh:
Đây là khâu đầu tiên có tính chất quyết định chất lượng đội tuyển nên nóhết sức quan trọng.Việc phát hiện học sinh giỏi môn Văn đòi hỏi người giáo viênphải trực tiếp giảng dạy ở các lớp phải lưu tâm ngay từ đầu năm học thậm chí từnăm học trước đó Rõ ràng việc phát hiện học sinh giỏi môn Ngữ Văn cũngkhông đến nỗi quá khó vì khả năng của các em đối với môn học này được bộc lộphần nào qua kĩ năng nghe, nói, đọc, viết, nói năng rành mạch, diễn đạt lưu loátnhững ý nghĩ, quan điểm bản thân Hơn nữa chỉ qua vài bài viết của các em dù đó
là đoạn văn hay cả bài văn giáo viên cũng có thể nhận ra cách cảm, cách hiểu,cách nghĩ thông qua đó phát hiện ra những học sinh có năng khiếu để có hướngbồi dưỡng
Việc tham gia ôn thi học sinh giỏi khiến học sinh phải bỏ ra rất nhiều thờigian cho môn học này do đó it nhiều sẽ ảnh hưởng đến các môn học khác Đãkhông ít học sinh có ý định bỏ cuộc giữa chừng khi các em đang tham gia ôn tập
Để các em có thái độ tích cực ngoài giờ học tôi thường tâm sự phân tích cho các
em hiểu về lợi ích sau này của việc ôn thi học sinh giỏi chứ không đơn thuần là
ôn tập để thi là xong MônNgữ văn sẽ còn theo các em rất lâu trong quá trình họctập cũng như lợi ích của nó trong công việc trong tương lai của các em sau này
Từ đó các em thấy được tầm quan trọng của môn học và có thái độ tích cực hơntrong khi ôn tập Ngoài ra để tạo điều kiện cho các em tham gia các môn họckhác được tốt tôi thường bố trí thời gian học tập, ôn tập phù hợp cho các em trách
sự qúa tải về thời gian cũng như việc nhồi nhét kiến thức Do vậy như đã nói ởtrên , việc tiến hành ôn tập, bồi dưỡng được tôi tiến hành ngay từ đầu năm học