Trong đó việc sử dụng tranh ảnh sưu tầm kếthợp với video sẽ góp phần tích cực cách dạy học môn Lịch sử hiện nay, bởi vìtranh ảnh sưu tầm và video không những là hình ảnh minh họa, làm cơ
Trang 1MỤC LỤC
Trang
1 MỞ ĐẦU 1
1.1 Lý do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích nghiên cứu 2
1 3 Đối tượng nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm 2
2 NỘI DUNG 3
2 1 Cơ sở lý luận 3
2 2 Thực trạng 4
2 3 Giải pháp và tổ chức thực hiện 5
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 14
3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 16
3.1 Kết luận 16
3.2 Kiến nghị 16
Trang 21 MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài:
Môn Lịch sử là môn học bắt buộc trong chương trình học của học sinhTHCS được Ban giám hiệu nhà trường, các thầy cô và các em học sinh quantâm, có nhiều em học sinh rất coi trọng môn Lịch sử và xem đây là một trongnhững môn học mà các em ưu thích nhất Bởi vì các em nhận thức được tầmquan trọng của việc học môn này là thể hiện lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc,truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta Nói cách khác nhờ học môn Lịch sử sẽ hoànthiện cho các em nhân cách sống, có mục đích sống cao đẹp, sống vị tha nhân ái,sống vì mọi người có trách nhiệm với bản thân, với quê hương đất nước mà nơicác em sinh ra Đây chính là mục đích của Bộ giáo dục thông qua môn Lịch sử
để đào tạo ra những con người phát triển toàn diện cả đức và tài
Tuy nhiên những trong năm gần đây nhiều em học sinh không quan tâmnhiều đến môn học này Các em chỉ coi đó là môn phụ, không quan tâm đến việchọc của mình và thường giành hết thời gian của mình cho các môn học tự nhiên,thậm chí cha mẹ các em cũng hướng con mình không học môn Lịch sử Mộtphần quan trọng nữa là tiết học rất khô khan, nhiều sự kiện, nhiều mốc thời gianthường rất dài và khó nhớ, quá nặng về lý thuyết không gây được hứng thú chohọc sinh, tình trạng này xảy ra ở nhiều năm ở nhiều lớp và ở nhiều đối tượnghọc sinh kể cả học sinh khá, giỏi Các em học trước rồi lại quên khi hỏi lạikhông nhớ điều gì, kể cả những kiến thức cơ bản và kiến thức trọng tâm mà họcsinh cần phải nắm được khi học môn Lịch sử
Cũng phải nhận thấy rằng, việc nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử là
sự kết hợp hài hòa, nhuần nhuyễn của cả hệ thống phương pháp, mỗi phươngpháp đều có vai trò nhất định riêng Trong đó việc sử dụng tranh ảnh sưu tầm kếthợp với video sẽ góp phần tích cực cách dạy học môn Lịch sử hiện nay, bởi vìtranh ảnh sưu tầm và video không những là hình ảnh minh họa, làm cơ sở choviệc tạo biểu tượng lịch sử mà còn là nguồn cung cấp kiến thức cho học sinh.Một số bài viết trong sách giáo khoa còn có nhiều nội dung để bỏ ngỏ, yêu cầuhọc sinh thông qua làm việc với tranh ảnh sưu tầm kết hợp với video để tìm tòi,khám phá những kiến thức mới, cần thiết liên quan đến nội dung bài học Ngoài
ra sẽ tạo nên một tiết học Lịch sử sôi nổi, giúp học sinh chủ động tiếp thu kiếnthức và hiểu sâu sắc nội dung bài học hơn Bên cạnh đó còn góp phần phát triển
kĩ năng quan sát, phân tích, nhận xét, đánh giá và tư duy ngôn ngữ cho học sinh Tuy nhiên, làm thế nào để khai thác và sử dụng tranh ảnh sưu tầm kết hợpvới video có hiệu quả? Tôi mạnh dạn đưa ra đề tài cho sáng kiến kinh nghiệm
2
Trang 3của mình như sau: “Biện pháp sử dụng tranh ảnh, video trong dạy học Lịch sử
8 có hiệu quả tại trường THCS Đông Cương”
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Nhằm khơi dậy khả năng tư duy, sáng tạo của học sinh thông qua tranh
ảnh sưu tầm và video về những nhân vật lịch sử cũng như những sự kiện lịch sửcủa Việt Nam và thế gới, giúp học sinh khắc sâu và ghi nhớ nội dung bài học Từ
đó giúp các em có những hiểu biết nhất định về lịch sử nhân loại, thêm yêu quý
và tự hào về những tranh sử hào hùng của dân tộc và ngày càng yêu thích mônLịch sử hơn
1 3 Đối tượng nghiên cứu:
- Nội dung chương trình sách giáo khoa, sách bài tập Lịch sử Trung học
cơ sở
- Sách hướng dẫn giáo viên, phân phối chương trình Lịch sử Trung học cơ
sở, thuật ngữ lịch sử và các tài liệu có liên quan
- Đối tượng học sinh Trung học cơ sở, đặc biệt là học sinh lớp 8
- Giáo viên dạy bộ môn và thực trạng việc sử dụng tranh ảnh, video trongdạy học Lịch sử
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
- Điều tra, phán đoán
- Phương pháp phân tích tổng hợp
- Phương pháp thực nghiệm
- Phương pháp khảo sát đánh giá
1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm:
- Rèn cho học sinh kĩ năng tường thuật, miêu tả, quan sát, nhận biết, đánhgiá, nhận định, so sánh rút ra quy luật, bài học lịch sử
- Phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập của học sinh
- Học sinh hứng thú tiếp thu bài giảng, hiểu sâu sắc và ghi nhớ bền lâu
- Học sinh hiểu biết sâu sắc hơn các sự kiện lịch sử đã học, thông qua đókhơi dậy những xúc cảm lịch sử
Trang 42 NỘI DUNG
2 1 Cơ sở lý luận:
Việt Nam đang bước vào thời kỳ hội nhập với những cơ hội và thách thứctrên tất cả mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Để khắc phục nguy cơ tụt hậu cầnquan tâm đến đổi mới giáo dục, coi đó là "quốc sách" hàng đầu Trong đó, trithức lịch sử không chỉ giúp chúng ta xác định rõ vị trí, điều kiện và khả năngcủa mình trên bước đường hội nhập quốc tế, mà còn trang bị những hiểu biết cặn
kẽ về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới trong tiến trình phát triển
Tại Đại hội lần thứ VII (1991) của Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng địnhgiáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu đồng thời đã vạch ra phương hướngchung để đổi mới sự nghiệp giáo dục Từ thực tiễn kinh tế - xã hội của đất nướcthời kì đổi mới, Đảng và Nhà nước ta đã xác định nhiệm vụ của giáo dục là
nhằm “Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài xây dựng những
con người mới năng động sáng tạo”, về mục tiêu đào tạo là hình thành thế hệ trẻ
phát triển toàn diện: “Nhà trường đào tạo thế hệ trẻ theo hướng toàn diện và có
năng lực chuyên môn sâu, có tri thức và khả năng tự tạo việc làm trong nền kinh
tê nhiều thành phần” (Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ VII)
Sự đổi mới của mục tiêu giáo dục và nội dung giáo dục đặt ra yêu cầuphải đổi mới phương pháp dạy học Nghị quyết TW 2, khoá VIII đã xác định
mục tiêu của việc đổi mới phương pháp giáo dục - đào tạo là nhằm: “Khắc phục
lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện vào quá trình dạy
và học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu của học sinh, nhất
là sinh viên đại học”
Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao chất lượng dạy học cácmôn nói chung, phương pháp dạy học lịch sử nói riêng đã được đặt ra và thựchiện một cách cấp thiết cùng với xu hướng đổi mới giáo dục chung của thế giới
Luật Giáo dục sửa đổi đã chỉ rõ: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát
huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, từng môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh”.
Tồn tại ở trường phổ thông với tính cách là một khoa học, bộ môn Lịch sử
có tác dụng nhất định đến việc hình thành thế giới quan, tình cảm đạo đức, pháttriển năng lực nhận thức và hành động … cho học sinh Tuy nhiên, hiện nay chấtlượng giảng dạy và học tập môn Lịch sử chưa thực sự làm cho xã hội an tâm Vì
4
Trang 5thế việc đổi mới một cách toàn diện về nội dung lẫn phương pháp dạy học Lịch
sử là vô cùng cần thiết
Trong những năm trở lại đây, phương pháp dạy học mới đã và đang đượcnghiên cứu, áp dụng ở trường phổ thông như: dạy học nêu vấn đề, dạy học tíchcực, dạy học lấy học sinh làm trung tâm, dạy học theo dự án, dạy học với sự hỗtrợ của công nghệ… Tất cả đều nhằm mục đích tích cực hoá hoạt động của họcsinh, phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh Đặc biệt việc sử dụng tranh ảnh,video trong dạy học các môn nói chung và dạy học Lịch sử nói riêng, được xem
là một trong những công cụ đem lại hiệu qủa tích cực trong việc đổi mới việcdạy và học
2 2 Thực trạng:
2.2.1 Thuận lợi:
- Đội ngũ giáo viên trẻ, nhiệt tình và có tâm huyết với học sinh
- Giáo viên đã quen và chủ động với tiến trình của một tiết dạy môn Lịch
sử, một số tiết đã ứng dụng công nghệ thông tin và đồ dùng dạy học vào dạyhọc
- Dạy và học môn Lịch sử luôn có sự quan tâm của Ban giám hiệu nhàtrường và của ngành giáo dục
- Đây là môn học tuy nặng về kiến thức nhưng nhiều em cũng rất thíchhọc
- Tài liệu môn học rất phong phú và đa dạng
2.2.2 Khó khăn:
* Điều kiện cơ sở vật chất, trường, lớp:
Trường THCS Đông Cương là một ngôi trường nằm cách trung tâm thànhphố Thanh Hóa khoảng 4 km Trường có 15 lớp, tất cả phòng học được lắp máychiếu phục vụ cho các môn để giáo viên sử dụng công nghệ thông tin vào dạyhọc Tuy nhiên, cơ sở vật chất phục vụ cho môn học còn nhiều thiếu thốn, chưađáp ứng quá trình đổi mới phương pháp dạy học của Bộ Giáo dục Nhà trường
có nhiều bộ tranh, ảnh được cấp về và một số tranh khác do giáo viên tự làm.Tuy vậy còn quá ít để phục vụ cho môn học bởi vì do đặc thù của bộ môn là cầnphải sử dụng nhiều lược đồ, bản đồ, tranh ảnh để phục vụ cho việc đổi mới mônhọc Nhìn chung cơ sở vật chất vẫn còn thiếu và điều đó ảnh hưởng không nhỏđến quá trình dạy, học của thầy và trò
* Tình hình kinh tế địa phương và nhận thức của phụ huynh:
Phường Đông Cương là một phường nhỏ, đa số dân cư sinh sống bằngnghề nông Một số gia đình bố, mẹ đi làm ăn xa để phát triển kinh tế, coi nhẹviệc học của con em mình Nhiều người dân vẫn chưa nhận thức được việc học
Trang 6là để giúp các em sau này lập thân, lập nghiệp, phụ huynh thường phó mặc chonhà trường, không quan tâm đến con mình, nhiều em còn mải chơi đi đánh điện
tử, đi học nhưng không vào lớp mà nhiều bậc phụ huynh không biết Hơn thếnữa bố, mẹ vẫn chưa tạo điều kiện thuận lợi nhất cho con mình học tập : chưa cógóc học tập riêng cho con hoặc khi con đang học bài thì bố, mẹ lại xem tivi, nóichuyện làm phân tán việc học của con Điều kiện kinh tế khó khăn nên nhậnthức của các bậc phụ huynh về học tập của con em mình còn nhiều hạn chế
* Những khó khăn của giáo viên, học sinh đối với môn học:
+ Giáo viên không có nhiều cơ hội đi giao lưu học hỏi các trường bạn đểphát triển chuyên môn
+ Các em chưa nhận thức được tầm quan trọng của môn học Lịch sử.+ Khi học môn Lịch sử các em còn gặp nhiều khó khăn về nắm và hiểukiến thức do bài dài và mang nặng lý thuyết
+ Nhiều em cảm nhận thấy sự khó khăn khi tiếp thu môn học rồi chánhọc, bởi vì học sinh chưa chuẩn bị bài hoặc các em đối phó giời học bằng nhiềucách khác nhau đa số học sinh không hoàn thành bài tập của mình Dẫn đến hiệuquả đạt được chưa cao
Tôi đã tiến hành một tiết dạy Lịch sử theo cách dạy thông thường nhưng
đa số các em vẫn không thể hoàn thành các phần bài tập trong sách giáo khoa vàkết quả thu được còn nhiều hạn chế Tôi đã cho các em làm bài tập khảo sát vàthu được kết quả như sau:
2 3 Giải pháp và tổ chức thực hiện:
2.3.1 Giải pháp chung:
Để sử dụng tranh ảnh, video có hiệu quả nhằm phát huy tính tích cực, chủđộng sáng tạo của học sinh trong học tập môn Lịch sử theo quan điểm đổi mớiphương pháp dạy học, giáo viên cần lưu ý: Khi hướng dẫn học sinh sử dụngtranh ảnh và video, giáo viên cần chú ý rèn luyện cho học sinh những kỹ năngsau:
- Kỹ năng quan sát, nhận xét
- Kỹ năng mô tả
6
Trang 7- Kỹ năng phân tích, nhận định, đánh giá.
Ngay từ đầu năm học tôi xác định từng bài nên cần phải chuẩn bị nhữngtranh, ảnh gì để dạy và đưa ra một số câu hỏi để gây tính tò mò ham tìm hiểu,gây hứng thú học tập, tìm tòi sáng tạo chủ động chiếm lĩnh kiến thức đạt kết quảcao trong học tập Để thực hiện một tiết dạy học Lịch sử có sử dụng tranh ảnhsưu tầm và video, trong việc dạy và học có hiệu quả như sau:
Đầu tiên tôi cho học sinh quan sát tranh ảnh và xem một đoạn video đểxác định một cách khái quát nội dung tranh ảnh, video cần khai thác
Tiếp theo, tôi đặt câu hỏi cụ thể và tổ chức hướng dẫn học sinh tìm hiểunội dung từ tranh ảnh, video
Sau đó, học sinh trình bày kết quả tìm hiểu nội dung tranh ảnh, video saukhi được xem và quan sát
Cuối cùng, tôi nhận xét, bổ sung nội dung trả lời của học sinh, để các emhiểu bức tranh một cách đầy đủ, toàn diện và sâu sắc hơn về nội dung bài học
2.3.2 Vận dụng vào bài dạy cụ thể:
Trên thực tế tôi đã thực hiện “Biện pháp sử dụng tranh ảnh, video trong
dạy học Lịch sử 8 có hiệu quả tại trường THCS Đông Cương”, vào dạy tiết 7,
Bài 4: Phong trào công nhân và sự ra đời của chủ nghĩa Mác, mục 1: Phong
trào đập phá máy móc và bãi công Trước hết tôi sẽ cho học sinh quan sát H24SGK, kết hợp với một số tranh ảnh mà tôi đã sưu tầm
Trang 9Cậu bé làm việc trong hầm mỏ ở Đức
Trang 10Những nữ công nhân “nhí” làm việc ở nhà máy dệt tại Newberry (Mĩ)
10
Trang 11Cậu bé làm việc trong một khu dầu mỏ ở Mĩ
Sau đó, tôi đưa ra câu hỏi: Em có nhận xét gì về đối tượng lao động trongcác nhà máy, hầm mỏ ? Điều kiện làm việc như thế nào ?
Học sinh sẽ trả lời được: đối tượng lao động phần lớn là trẻ em, lao độngcực nhọc trong điều kiện tồi tàn, không bảo hộ…
Tôi đặt câu hỏi tiếp: Vì sao giới chủ lại thích sử dụng lao động trẻ em ? Học sinh sẽ tìm ra được câu trả lời: Vì trả lương cho trẻ em thấp…
Sau đó tôi dẫn dắt giúp các em tìm ra nguyên nhân dẫn đến phong tràođập phá máy móc và bãi công vào nửa đầu thế kỉ XIX,
Sau cùng, tôi nhận xét và đưa ra kết luận: Trong những nguyên nhân đóthì nguyên nhân trẻ em bị bóc lột sức lao động nặng nề là quan trọng nhất, bởi vì
có những công nhân “nhí” 12, 13 tuổi thậm chí có những em mới 11 tuổi đã phảilàm việc trong các xưởng dệt, hầm mỏ… từ 12 giờ 30 phút đến 16 giờ mỗi ngày,trong khi đó lương thấp và điều kiện làm việc tồi tàn thiếu an toàn
Qua những hình ảnh đó, học sinh sẽ cảm nhận được sự bóc lột nặng nềcủa giai cấp tư sản đối với giai cấp công nhân, đặc biệt là đối với trẻ em
Với việc sử dụng tranh ảnh sưu tầm, tôi nhận thấy rằng tiết học trở nên sôinổi hơn, gây hứng thú học tập cho học sinh hơn Học sinh nhận thức kiến thức
Trang 12Để kiểm chứng lại một lần nữa biện pháp sử dụng tranh ảnh của mình Tôi
đã áp dụng vào tiết 32- Bài 21: Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 -1945), mục
III Kết cục của chiến tranh thế giới thứ hai Đầu tiên, tôi sẽ tôi trình chiếu một
số hình ảnh mà tôi sưu tầm và một đoạn video về sự kiện Mĩ ném bom nguyên
tử xuống thành phố Hi-rô-si-ma (Nhật Bản)
Thi thể của những phụ nữ và trẻ em Đức tại Metgethen năm 1945
Chính quyền Đức quốc xã tuyên bố họ bị binh sĩ Liên Xô sát hại
12
Trang 13Phát xít Đức giết hàng triệu dân lành một cách man rợ
Trang 14Thành phố Nagaxaki sau khi bị ném bom
Vụ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima, Nhật Bản.mp4
Tôi cho học sinh quan sát tranh ảnh H77, H78, H79 trong SGK kết hợp vớitranh ảnh và video sưu tầm trong vòng 3 phút, để học sinh có thể hình dung vềnhững thảm họa khốc liệt của chiến tranh nói chung và chiến tranh thế giới thứhai nói riêng
Sau đó, tôi đặt câu hỏi cho học sinh: Em có suy nghĩ gì về hậu quả củachiến tranh thế giới thứ hai đối với nhân loại ? Thì ngay lập tức nhiều em đã giơtay trả lời câu hỏi, khi học sinh trả xong thì tôi nhận xét, kết luận và hỏi tiếp: Em
có suy nghĩ về chiến tranh ? Chiến tranh đã ảnh hưởng đến môi trường sống nhưthế nào?
14
Trang 15Học sinh dễ dàng trả lời được câu hỏi, bởi vì tranh ảnh và một đoạn video
đã tập chung được sự chú ý của học sinh, lôi cuốn các em tham gia tích cực vàobài học, làm cho lớp học thêm sôi nổi, giúp học sinh dễ dàng hiểu được vấn đềmột cách chính xác, định hướng tốt nội dung bài học Sau đó tôi nhận xét và kếtluận:
- Chiến tranh là tội ác, là hủy diệt sự sống
- Chiến tranh tàn phá các nước, nơi chiến tranh diễn ra thì các chất độc hạithải ra môi trường và làm cho không khí, nguồn nước bị ô nhiễm nặng nề, khôngchỉ ảnh hưởng đến hiện tại, dư âm đến hàng chục năm sau
Như vậy, từ việc quan sát tranh ảnh cùng đoạn vidio học sinh có thể hiểusâu sắc hơn nội dung bài học, từ đó các em có ý thức lên án chiến tranh, bảo vệnền hòa bình, đồng thời giáo dục cho các em phải biết sống như thế nào choxứng đáng với ông cha và các vị anh hùng đã hy sinh trong sự nghiệp đấu tranhgiành độc lập tự do cho dân tộc và trong công cuộc bảo vệ Tổ quốc Từ đó, các
em có ý thức hơn trong học tập và rèn luyện phẩm chất đạo đức của bản thân,cũng như ý thức được về vai trò và vị trí của bộ môn Lịch sử
Nhằm khẳng định lại một lần nữa “Biện pháp sử dụng tranh ảnh, video
trong dạy học Lịch sử 8 có hiệu quả tại trường THCS Đông Cương”, tôi áp dụng
tiếp vào dạy tiết 41, Bài 26: Phong trào kháng chiến chống Pháp trong những năm cuối thế kỉ XIX , mục 3: Khởi nghĩa Hương Khê
Đầu tiên, tôi sẽ trình chiếu H94 SGK và cho các em quan sát, sau đó tôi sẽhỏi: Lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Hương Khê là ai ? Học sinh sẽ nhìn lên bảng vàkết hợp với thông tin trong SGK, học sinh trả lời: Phan Đình Phùng, sau đó tôi
sẽ cung cấp thêm cho các em một số thông tin về ông
Đặc biệt, tiếp theo tôi sẽ trình chiếu hình ảnh Cao Thắng cầm súng trườngtrên tay