Nâng cao hiệu quả giờ dạy hát trong môn âm nhạc qua tổ chức trò chơi cho HS tiểu học

THANH HÓA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIỜ DẠY HÁT TRONG MÔN ÂM NHẠC QUA TỔ CHỨC TRÒ CHƠI CHO HỌC SINH TIỂU HỌC Người thực hiện: Phạm Thị Lan Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TP THANH HÓA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIỜ DẠY HÁT

TRONG MÔN ÂM NHẠC QUA TỔ CHỨC TRÒ CHƠI

CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

Người thực hiện: Phạm Thị Lan Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Lý Tự Trọng SKKN thuộc môn: Âm nhạc

THANH HÓA NĂM 2018

MỤC LỤC

1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Lí do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 1

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN 2

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 2

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 4

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 15

3 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT 15

3.1 Kết luận 15

3.2 Kiến nghị 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO 18

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Âm nhạc là một bộ môn khoa học có ý nghĩa quan trọng trong đời sống của mỗi chúng ta Bộ môn âm nhạc nhằm giáo dục toàn diện, giáo dục thẩm mĩ cho học sinh, giúp các em cảm nhận và vận dụng cái hay, cái đẹp trong cuộc sống học tập và sinh hoạt hàng ngày Ngay từ khi lọt lòng giao tiếp sớm nhất của trẻ thơ đối với thế giới cũng chính nhờ thông qua âm nhạc; đó là những lời ru của

bà, của mẹ, đó là những câu đồng dao, câu vè câu ví …Cũng nhờ có âm nhạc mà các em phát triển trí tuệ, phát triển trí tưởng tượng, sáng tạo góp phần hình thành nhân cách con người lao động mới Âm nhạc chân chính làm cho tâm hồn chúng

ta ngày càng gần gũi với những gì tốt đẹp nhất của loài người và làm cho mỗi người biết sống một cách nhân văn và cao đẹp hơn

Xuất phát từ thực trạng giảng dạy với kiến thức chuyên môn của mình, kết hợp với kỹ năng có được trong công tác tôi đã nghiên cứu và thử nghiệm phương pháp đưa trò chơi âm nhạc vào dạy hát nhạc cho học sinh nói riêng và học sinh Tiểu học nói chung Đây là một phương pháp dạy học mà theo tôi nó hoàn toàn phù hợp với quan điểm đổi mới phương pháp dạy học của chúng ta hiện nay, nó phát huy một cách tích cực tính chủ động sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh Tiểu học, tạo ra một bầu không khí học tập sôi nổi và tình cảm gắn bó, gần gũi giữa người Thầy với học trò Đồng thời nó khắc phục được thực trạng thiếu thốn về cơ sở vật chất, trang thiết

bị phục vụ giảng dạy môn âm nhạc hiện nay của đại đa số các nhà trường Và hiệu quả giáo dục lại rất cao Đó là điều khiến tôi luôn băn khoăn suy nghĩ và

tim tòi, tôi mạnh dạn đưa ra sáng kiến “Nâng cao hiệu quả giờ dạy hát trong môn

âm nhạc qua tổ chức trò chơi cho học sinh Tiểu học”.

1.2 Mục đích nghiên cứu

1 - Đưa các trò chơi vào quá trình dạy học hát trong môn âm nhạc nói riêng và dạy âm nhạc ở bậc Tiểu học nói chung đạt hiệu quả hơn

2 - Tìm hiểu những thuận lợi, khó khăn của giáo viên và học sinh khi sử dụng trò chơi Để từ đó rút kinh nghiệm thay đổi trò chơi cho phù hợp

3 – Khai thác tính khả thi và hiệu quả của từng trò chơi

4 - Góp phần đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và kỹ năng hoạt động của bản thân

5 - Nắm vững luật chơi và tác dụng của từng trò chơi để áp dụng một cách

có hiệu quả trong quá trình giảng dạy cũng như tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Học sinh trường Tiểu học Lý Tự Trọng

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu đề tài này tôi đã dùng những phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin

- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu

2 NỘI DUNG

2.1 Cơ sở lí luận

Chúng ta có thể thấy rằng tuổi thơ rất gắn bó với âm nhạc từ nhà trẻ, lớp mẫu giáo tới các trường học phổ thông đâu đâu chúng ta cũng có thể nghe các

em ngân vang lời ca tiếng hát, âm nhạc rõ ràng là món ăn tinh thần của con người nói chung và tuổi thơ nói riêng Vì thế người giáo viên cần phát huy tính tích cực của học sinh Nắm chắc mục tiêu bài học, dự kiến đồ dùng dạy học phù hợp với nội dung bài và với điều kiện thực tế ở địa phương

Học sinh Tiểu học mang đặc điểm hiếu động tò mò ham chơi thích tìm tòi khám phá nhưng lại chóng chán, dễ nhớ nhưng lại dễ quên Do vậy dạy học theo quan điểm: “thông qua hoạt động vui chơi để tiến hành hoạt động học tập” là rất phù hợp với việc dạy và học trong nhà trường Tiểu học hiện nay Sử dụng trò chơi trong dạy học nói chung và dạy học Âm nhạc nói riêng nhằm mục đích: Làm cho không khí học tập trong giờ học sôi nổi, bớt căng thẳng, tạo cảm giác thoải mái, dễ chịu, gây hứng thú học tập cho học sinh, kích thích sự tìm tòi, khám phá tạo niềm tin, cơ hội để các em thể hiện mình

Góp phần phát triển trí tuệ, rèn luyện tính thông minh nhanh nhẹn Qua đó các em vận dụng kiến thức linh hoạt kích thích phát huy trí tưởng tượng, nhớ lâu, phát triển tư duy mềm dẻo, ứng xử thông minh trong các tình huống phức tạp, tăng cường khả năng vận dụng vào cuộc sống để các em thích nghi với điều kiện đổi mới của xã hội

Giúp HS ôn tập và ứng dụng các kiến thức đã học người chơi nắm vững kiến thức cơ bản của bài học

Thông qua trò chơi học tập giúp các em phát triển được nhiều phẩm chất như mạnh dạn, tự tin, tình đoàn kết, lòng nhân ái, giúp đỡ nhau, tính trung thực thẳng thắn, tinh thần trách nhiệm cao với cộng đồng …

Mỗi bài học đều có tác dụng giáo dục tư tưởng, đạo đức và đều có phương pháp dạy học riêng Vì thế khi thiết kế trò chơi, tôi đã căn cứ vào tính chất đặc trưng của từng bài học để thiết kế trò chơi cho phù hợp Mỗi trò chơi củng cố được nội dung âm nhạc trong chương trình âm nhạc tiểu học Có thể là kiến thức trọng tâm của mỗi bài, hoặc kiến thức tổng hợp của các bài học kết hợp Qua học hát, tập đọc nhạc và nghe nhạc, kể chuyện âm nhạc, các em được giáo dục tình cảm trong sáng, lành mạnh, phát triển năng lực cảm thụ âm nhạc và thẩm

mĩ âm nhạc Động viên học sinh tích cực tham gia các hoạt động ca hát trong và ngoài nhà trường

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Thực tế hiện nay, ở trường Tiểu học môn âm nhạc chưa được chú ý đúng mức kể cả về thời gian và cơ sở vật chất Học sinh coi môn học này là phân môn phụ không quan trọng như môn Toán, Tiếng Việt nên chất lượng của môn học đạt kết quả chưa cao Năm học 2017 - 2018 tôi được phân công dạy Âm nhạc từ khối 2 -> khối 5 của trường Tiểu học Lý Tự Trọng tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng đầu năm kết quả đạt được như sau

Khối Sĩ số Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành

SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ

Với số liệu điều tra ở bảng trên cho thấy học sinh hoàn thành tốt ở các khối lớp còn rất ít Điều đó phải chăng hoàn toàn do năng lực của học sinh?

Với tinh thần trách nhiệm của nột người giáo viên trẻ, tâm huyết với nghề, với

sự nghiệp giáo dục Tôi xin mạnh dạn xin được trao đổi cùng các đồng nghiệp kinh

nghiệm: “Nâng cao hiệu quả giờ dạy hát trong môn âm nhạc qua tổ chức trò chơi cho học sinh Tiểu học”.

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

*Một số lưu ý khi thiết kế trò chơi

a) Trò chơi phải đảm bảo yêu cầu giáo dục mang tính phổ cập (vừa sức dễ thực hiện) có nghĩa là:

Đa số các bài tập trong trò chơi có mức độ vừa phải đủ để học sinh bình th-ường có thể giải quyết được trong một thời gian ngắn và nhiều học sinh được tham gia

b) Trò chơi phải mang tính chất học tập: Cụ thể là phải xác định rõ mục đích hình thành hay khắc sâu củng cố kiến thức, kỹ năng liên quan đến bài học Người hướng dẫn trò chơi luôn luôn bám sát mục đích của bài học

c) Trò chơi phải đảm bảo yêu cầu khai thác thực hành: Phải sử dụng triệt để phương tiện đồ dùng của môn học, tiết học của nhà trường, của giáo viên, học sinh Đồ dùng tự làm là những vật liệu dễ kiếm xong phải đảm bảo tính khoa học, tính thẩm mĩ, tính giáo dục Phải đủ cho số lượng học sinh tham gia

d) Trò chơi phải đảm bảo phát huy tính tích cực, độc lập sáng tạo của học sinh nó phải mang tính cạnh tranh trong quá trình tổ chức trò chơi Trò chơi vui nhưng phải có tổ chức thì mới đạt hiệu quả Vì vậy phải có luật chơi phải được giới thiệu rõ ràng trước khi chơi Luật chơi cần nêu rõ nội dung trò chơi, cách tổ chức chơi, cách đánh giá người chơi một cách công bằng và chính xác theo đúng luật chơi đã nêu

CÁC BIỆN PHÁP THỰC HIỆN TRÒ CHƠI TRONG DẠY HỌC ÂM NHẠC

Ở lứa tuổi học sinh Tiểu học vui chơi không chỉ là giúp các em lĩnh hội tri thức, rèn luyện thể lực, rèn luyện giác quan mà nó còn tạo cơ hội cho các em được giao lưu với nhau, được hợp tác với bạn bè, với đồng đội trong nhóm, trong tổ thông qua đó, các em sẽ dần được hoàn thiện kĩ năng giao tiếp

Vậy làm thế nào để tổ chức được các trò chơi âm nhạc thật sự hiệu quả trong những giờ dạy hoc âm nhạc Đó là điều khiến tôi luôn băn khoăn suy nghĩ

và tìm tòi, tôi mạnh dạn đưa ra các trò chơi cho phù hợp với mỗi tiết dạy âm nhạc như sau:

* TRÒ CHƠI 1

* Tên trò chơi : EM TẬP VỖ TAY

Vỗ tay đệm theo 3 cách, nhịp, phách, tiết tấu lời ca, cho các bài hát.

* Mục tiêu: Giúp học sinh hát đúng nhạc và vỗ đệm đúng nhịp, phách, tiết

tấu lời ca cho từng bài hát

+ Người chơi: Cả lớp cùng chơi

+ Thời gian chơi: 5 phút

+ Chuẩn bị: Các bài hát đã học trong chương trình

* Cách chơi:

Giáo viên bắt nhịp cho học sinh hát một bài hát đã học và giơ tay ra lệnh khi cô giơ một ngón tay thì cả lớp vừa hát vừa vỗ đệm theo nhịp, khi cô giơ 2 ngón tay thì cả lớp hát và vỗ đệm theo phách, khi cô giơ 3 ngón tay thì cả lớp hát và vỗ đệm theo tiết tấu lời ca, khi cô nắm tay lại lớp hát không vỗ tay cứ như vậy sau 5 phút, giáo viên dừng lại và khi thực hiện giáo viên quan sát em nào vỗ sai thì bị phạt lặc cò cò xung quanh lớp một vòng

Ví dụ Bài hát: Hát mừng (Âm nhạc lớp 5)

Dân ca Hrê (Tây Nguyên) Đặt lời: Lê Toàn Hùng Giáo viên giơ một ngón tay cả lớp hát gõ đệm theo nhịp

Cùng múa hát nào, cùng cất tiếng ca

x x x x

Giáo viên giơ hai ngón tay cả lớp hát gõ đệm theo phách

Mừng đất nước ta sống vui hoà bình

x x x xx x x x xx

Giáo viên giơ ba ngón tay cả lớp hát gõ đệm theo tiết tấu lời ca

Mừng Tây Nguyên mình đời sống ấm no

x x x x x x x x Giáo viên nắm tay lại lớp hát không vỗ tay Nổi tiếng trống chiêng đó đây chào mừng

(Trò chơi này có thể sử dụng Tương tự ở các khối lớp 2, 3, 4, 5).

Lưu ý: Trò chơi này chỉ có thể thực hiện sau khi học sinh đã thuộc lời ca,

hát đúng giai điệu, đúng tiết tấu

- Giáo viên có thể thay đổi hình thức chơi theo nhóm hoặc chơi theo tổ bằng cách cử đại diện từng nhóm hoặc tổ thi đua (mỗi nhóm hoặc tổ cử một em tham gia)

Qua việc tổ chức cho học sinh chơi trò chơi này kết quả đạt được rất khả quan từ việc tổ chức cho học sinh chơi trò chơi tạo cho các em có hứng thú say

mê môn học hơn và giúp hình thành cho học sinh các kĩ năng, kĩ xảo trong các hoạt động của bài học 100% học sinh được chơi, được học tiếp thu bài dễ dàng hơn Từ đó hình thành cho học sinh kĩ năng gõ đệm thành thạo áp dụng cho tất

cả các bài học trong chương trình.

* TRÒ CHƠI 2

* Tên trò chơi : NGHE NHẠC ĐOÁN TÊN BÀI HÁT VÀ NÊU TÁC GIẢ

(nếu là dân ca nêu rõ dân ca vùng nào?)

* Mục tiêu:

- Giúp học sinh nhớ tên các bài hát đã học và nhớ tên tác giả của từng bài hát

- Rèn luyện khả năng nghe nhạc chính xác, phản ứng nhanh nhẹn, linh hoạt cho học sinh

+ Người chơi: Các nhóm học sinh

+ Thời gian chơi: 5 phút

+ Chuẩn bị: Một đàn oóc gan điện tử

- Giáo viên chuẩn bị đàn thành thạo giai điệu các bài hát dự kiến sẽ sử dụng cho trò chơi

Ví dụ: Khối lớp 2 chọn bài hát: Cộc cách tùng cheng, Chiến sĩ tí hon

Khối lớp 4 Chọn bài hát: Chim sáo, Em yêu hoà bình, Chúc mừng

- Chuẩn bị ba cái trống con (Làm hiệu lệnh)

* Cách chơi:

Khi Giáo viên đàn giai điệu một câu nhạc thì tất cả học sinh lắng nghe, Giáo viên chia làm 3 tổ, mỗi tổ phát một trống con, nếu tổ trưởng nào có tín hiệu trước thì tổ đó dành được quyền trả lời, sau 5 phút giáo viên tổng kết tổ nào trả lời đúng, chính xác và có số lượng nhiều hơn thì tổ đó thắng cuộc

- Trò chơi có thể sử dụng tương tự ở các tiết học âm nhạc của các khối lớp khác nhau như ở lớp 2, 3, 4, 5

* Lưu ý: Chọn bài hát phù hợp với đối tượng học sinh.

Trò chơi này có tác dụng rèn luyện khả năng nghe nhạc của các em, tính linh hoạt nhanh nhẹn giúp các em ghi nhớ tên bài hát, tên tác giả của các bài hát đã học trong chương trình và các bài hát thiếu nhi các em được nghe trên truyền hình.

* TRÒ CHƠI 3:

* Tên trò chơi: TÌM ĐỒ VẬT (Thực hiện ở các tiết học hát)

* Mục tiêu chơi:

Giúp học sinh nhanh nhẹn, linh hoạt và có trí tưởng tượng sáng tạo để tìm

đồ vật mình cần tìm

+ Thời gian chơi: 5 phút

+ Người chơi: Cả lớp cùng chơi

+ Chuẩn bị chơi: 1 hộp mầu

* Cách chơi:

Qui ước một bạn ngồi trong lớp giữ cái hộp mầu (cả lớp trật tự không được nói tên bạn) một bạn học sinh đứng quay lưng xuống lớp Khi giáo viên ra

lệnh cả lớp cùng hát một bài hát do giáo viên quy định, khi bạn đứng trên bảng xuống tìm đồ vật thì các bạn hát chú ý nếu bạn ở cách xa bạn cầm hộp mầu thì

cả lớp hát nhỏ, nếu đi đến gần bạn cầm hộp mầu thì cả lớp hát to hơn Cứ như vậy nếu bạn tìm được chính xác bạn cầm hộp mầu thì hộp mầu đó sẽ là phần thưởng của bạn

Sau 5 phút thì giáo viên tổng kết cuộc chơi (và nếu bị lộ bạn cầm hộp mầu thì đó sẽ là phạm luật chơi không tính người thắng cuộc), trò chơi này có thể thực hiện ở các tiết học hát của các khối lớp

Ví dụ: Giáo viên bắt nhịp cho học sinh hát bài “Múa vui” khi học sinh hát

câu “Cùng nhau múa xung quanh vòng vui cùng nhau múa đều” bạn đi tìm đồ vật đang ở xa đồ vật các em hát to đến câu “Nắm tay nhau múa ca” bạn tìm đồ vật đến gần đồ vật các em hát nhỏ, cứ như vậy đến khi bạn tìm được đồ vật

Trò chơi này giúp học sinh rèn luyện tinh nhanh nhẹn linh hoạt, trí tưởng tượng óc sáng tạo kĩ năng hát, qua việc thực hiện cho học sinh chơi trò chơi này các em đã hát tốt hơn trong các giờ học hát đã biết cách thể hiện được sắc thái của bài hát

* TRÒ CHƠI 4

* Tên trò chơi: THI GÕ TIẾT TẤU (thực hiện cho tiết ôn tập)

* Mục tiêu:

Trò chơi nhằm giúp học sinh phát triển khả năng nghe nhạc, nhận biết và thực hiện chính xác các âm hình tiết tấu

+ Chuẩn bị: Nhạc cụ gõ (song loan, trống nhỏ, thanh phách )

+ Người chơi: Các nhóm học sinh

* Cách chơi:

Giáo viên chia lớp thành 2 nhóm.

- Giáo viên lần lượt dùng các nhạc cụ gõ đánh lên các âm hình tiết tấu, mỗi

âm hình tiết tấu gõ một đến hai lần, học sinh nào nghe và lên thực hiện đúng hình thức tiết tấu đó sẽ được thưởng và ghi điểm cho nhóm của mình

- Khi dùng trống nhỏ để gõ tiết tấu, giáo viên có thể dùng cách gõ vào mặt trống và thành trống tạo âm thanh sinh động hơn đồng thời thử xem học sinh có thể gõ lại đúng âm thanh tiết tấu đã nghe không

Ví dụ:

x x x x xx x x x x x xx

- Tuỳ theo khả năng nhận biết tiết tấu của học sinh mỗi nơi mà giáo viên có thể đưa ra các âm hình tiết tấu phù hợp hoặc nâng cao hơn

Trò chơi này giúp các em biết bắt trước một cách chính sác, qua việc tổ chức cho học sinh chơi trò chơi này đã tạo cho các em kỹ năng gõ đệm, đến 90% học sinh biết bắt trước và làm theo hướng dẫn và hiệu lệnh của giáo viên

* TRÒ CHƠI 5:

* Tên trò chơi: HÁT TO HÁT NHỎ (Thực hiện ở các tiết học hát)

* Mục tiêu: Thông qua trò chơi, học sinh biết được cách hát theo sắc thái to

nhỏ qua kí hiệu tay trong từng bài hát

* Chuẩn bị: Một số bài hát đã học

* Người chơi: Tập thể lớp

* Cách chơi:

Giáo viên qui ước kí hiệu tay Khi giáo viên giơ 2 tay cách nhau xa thì học sinh hát to, 2 tay thu lại gần nhau thì hát nhỏ hơn, khi 2 tay gần sát nhau thì học sinh hát thầm

- Giáo viên bắt nhịp, cả lớp hát theo kí hiệu tay của giáo viên

Ví dụ: Bài hát “Trên con đường đến trường” (Âm nhạc lớp 2)

Câu hát “Trên con đường đến trường” giáo viên giơ 2 tay cách nhau xa thì học sinh hát to, câu hát “Có cây là cây xanh mát” giáo viên giơ 2 tay thu lại gần nhau thì hát nhỏ hơn, Câu hát “Có gió, gió mát từng cơn” giáo viên giơ 2 tay gần sát nhau thì học sinh hát thầm

Lưu ý: Học sinh không hát quá to, không gào thét mà cần tập trung thực

hiện theo đúng hiệu lệnh

Trò chơi này giúp các em biết điều chỉnh giọng hát của mình, qua việc cho học sinh chơi trò chơi này kĩ năng hát của các em được nâng cao rõ rệt, các em hát hay hơn, biết tập trung chú ý học hơn đặc biệt là các em học sinh lớp 2.

* TRÒ CHƠI 6:

*Tên trò chơi: HÁT NHANH - HÁT CHẬM