SKKN: Quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

Một bộ phận học sinh có biểu hiện thiếu tích cực, tự giác trong tự học; tính kế hoạch trong tự học chưa cao, còn để lãng phí thời gian; kĩ năng tự học còn nhiều hạn chế. Vai trò, trách nhiệm của giáo viên bộ môn trong quản lý tự học của học sinh chưa được phát huy đầy đủ; việc phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong quản lý, nâng cao chất lượng tự học của học sinh và đảm bảo cơ sở vật chất, điều kiện cho hoạt động này còn nhiều hạn chế... Vấn đề tất yếu, cấp bách đặt ra cần nghiên cứu một cách cơ bản, hệ thống về lý luận, thực tiễn và đề xuất những giải pháp quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc, làm cơ sở khoa học để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo của các Nhà trường trên địa bàn hiện nay.

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ HOẠT

ĐỘNG TỰ HỌC CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ PHÚC YÊN, TỈNH VĨNH

1.2 Nội dung quản lý và những nhân tố tác động tới quản lý

hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành

1.3 Thực trạng quản lý hoạt động tự học của học sinh trung

học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc 29

Chương 2 YÊU CẦU VÀ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG

TỰ HỌC CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ PHÚC YÊN TỈNH VĨNH

2.1 Yêu cầu quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học

phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc 492.2 Biện pháp quản lý hoạt động tự học của học sinh trung

học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc 532.3 Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện

pháp quản lý hoạt động tự học của học sinh trung họcphổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc 68

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu

Tự học thường xuyên, tự học suốt đời là điều kiện cơ bản, con đườngquan trọng để con người chiếm lĩnh kho tàng tri thức nhân loại và tự hoànthiện nhân cách bản thân Trong các nhà trường, tự học là một hình thức họctập, một hoạt động, một khâu có vai trò quyết định đến chất lượng của quátrình dạy học, đặc biệt là ở bậc trung học phổ thông

Thời gian học tập trong các trường trung học phổ thông là quá trình họcsinh tiếp thu, lĩnh hội những tri thức mới và rèn luyện những phẩm chất cầnthiết, dưới sự chỉ đạo trực tiếp hoặc gián tiếp của giáo viên Với tư cách làmột hình thức hoạt động độc lập của người học trong quá trình giáo dục, tựhọc không chỉ giúp người học củng cố, mở rộng, hệ thống hoá kiến thức, rènluyện các kỹ xảo, kỹ năng mà còn đẩy nhanh thích ứng hoạt động học và hìnhthành một loạt các phẩm chất nhân cách cần thiết cho hoạt động nghề nghiệp

và cuộc sống sau này Vì vậy, tự học thật sự là một "chìa khoá vàng của giáodục" và “cách học tập: phải lấy tự học làm cốt” có ý nghĩa cực kỳ to lớn trongthời đại văn minh trí tuệ Nghị quyết Trung ương 2 (khoá VIII) chỉ rõ: “Từngbước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trìnhdạy - học, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho họcsinh Phát triển mạnh phong trào tự học, tự đào tạo thường xuyên và rộngkhắp trong toàn dân”

Chất lượng tự học của học sinh phụ thuộc vào nhiều yếu tố, nhưng ởbậc trung học phổ thông, yếu tố quản lý giữ vai trò trọng yếu Để có nề nếp,chất lượng và hiệu quả, tự học của học sinh trung học phổ thông phải là hoạtđộng tự giác của người học, trên cơ sở sự chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra, giámsát của các chủ thể quản lý Hoạt động đó, đòi hỏi mỗi học sinh phải luôn xácđịnh rõ mục đích tự học, mục tiêu cụ thể của từng môn, bài, buổi học; cóphương pháp, kĩ năng tự học phù hợp; vượt qua những khó khăn, những trạng

thái tâm lý mệt mỏi, chán trường Điều đó cho thấy, chủ thể quản lý có vaitrò quan trọng không thể thiếu đối với hoạt động tự học của học sinh cáctrường trung học phổ thông.

Nhận thức rõ điều đó, các trường trung học phổ thông thành phố PhúcYên, tỉnh Vĩnh Phúc đã và đang tích cực đổi mới toàn diện quá trình giáo dục -đào tạo Trong đó, đặc biệt quan tâm đến hoạt động tự học của học sinh vàquản lý hoạt động này Nhờ đó, chất lượng giáo dục ngày càng được nâng lên,

tỷ lệ học sinh khá, giỏi, tốt nghiệp, đỗ đại học hằng năm tăng Tuy nhiên, xét ởtừng thời điểm, từng đối tượng cụ thể, đặc biệt trước sự phát triển của tình hình

và yêu cầu nhiệm vụ giáo dục - đào tạo, chất lượng tự học của học sinh và quản

lý hoạt động này đã dần bộc lộ những hạn chế, bất cập Một bộ phận học sinh

có biểu hiện thiếu tích cực, tự giác trong tự học; tính kế hoạch trong tự họcchưa cao, còn để lãng phí thời gian; kĩ năng tự học còn nhiều hạn chế Vai trò,trách nhiệm của giáo viên bộ môn trong quản lý tự học của học sinh chưa đượcphát huy đầy đủ; việc phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong quản

lý, nâng cao chất lượng tự học của học sinh và đảm bảo cơ sở vật chất, điềukiện cho hoạt động này còn nhiều hạn chế Vấn đề tất yếu, cấp bách đặt ra cầnnghiên cứu một cách cơ bản, hệ thống về lý luận, thực tiễn và đề xuất nhữnggiải pháp quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phốPhúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc, làm cơ sở khoa học để góp phần nâng cao chấtlượng giáo dục - đào tạo của các Nhà trường trên địa bàn hiện nay

2.Tên sáng kiến

“Quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc”.

3.Tác giả sáng kiến : Nguyễn Thị Lan Hương

Địa chỉ: trường THPT Bến Tre thành phố Phúc Yên Tỉnh Vĩnh Phúc

Số điện thoại: 01636034728 E_mail: rantaplanph3@yahoo.com

4 Chủ đầu tư: tác giả

5.Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: lĩnh vực quản lý học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên tỉnh Vĩnh Phúc.

6 Ngày sáng kiến được áp dụng: 9/2017

7 Mô tả bản chất của sáng kiến: là nghiên cứu lĩnh vực quản lý hoạt động tự học của học sinh THPT thành phố Phúc Yên tỉnh Vĩnh Phúc.

7.1 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

7.1.1 Những công trình nghiên cứu về tự học và quản lý hoạt động

tự học trên thế giới

Trong quá trình phát triển của giáo dục và khoa học giáo dục thế giới,việc tự học và quản lý hoạt động tự học đã được nhiều nhà tư tưởng, nhà giáodục, nhà khoa học bàn luận

N.A.Rubakin trong tác phẩm: “Tự học như thế nào” đã nhấn mạnh vaitrò của thái độ tích cực tự học trong việc chiếm lĩnh tri thức của học sinh Theoông để tự học đạt kết quả thì: “việc giáo dục động cơ đúng đắn là điều kiện cơbản để học sinh tích cực, chủ động trong tự học” [38, tr.36] Điều này chứng tỏN.A.Rubakin đã thấy rõ vai trò của yếu tố động cơ trong hoạt động tự học củahọc sinh Như vậy, muốn học tập có kết quả đòi hỏi phải giáo dục cho ngườihọc động cơ đúng trong tự học Song thực tế có động cơ đúng nhưng người họcthiếu kỹ năng thực hiện thì hoạt động tự học vẫn không đạt kết quả

I.F.Khalamôv trong cuốn “Phát huy tính tích cực của học sinh như thếnào?” [13, tr.65] đã khẳng định: Tự học đóng vai trò quan trọng trong việcnâng cao tính tích cực nhận thức và hiệu quả hoạt động trí tuệ của học sinh

P.V.Êxipôv [7] nghiên cứu công tác tự học của học sinh ngoài giờ lên lớpcho rằng: Tự học là việc học của học sinh tiến hành khi không có sự tham giahướng dẫn trực tiếp của giáo viên Trong đó người học phải vươn tới mục đích đã

đề ra Trong nghiên cứu của mình tác giả cũng đưa ra phương hướng để kích thích

hoạt động tự học cho học sinh đó là: Trong quá trình dạy học giáo viên có thể nêulên hàng loạt vấn đề và yêu cầu học sinh hoàn thành trong một thời gian xác định.Nhưng cách thức hướng dẫn người học tự học thì tác giả chưa đề cập tới.

Raisa Rojsinh (1997), trong cuốn “Nền giáo dục cho thế kỷ XXI,những triển vọng châu Á - Thái Bình Dương” [37, tr.55] đã cho thấy, mụcđích của giáo dục là đào tạo ra những con người “hiếu học và một xã hội họctập thường xuyên” Người học vừa là chủ thể vừa là mục đích cuối cùng củaquá trình giáo dục Họ phải tự chỉ đạo, tự tổ chức quá trình học tập theo phẩmchất cá nhân của mình Muốn tự học, tự nghiên cứu tốt cần phải tổ chức việchọc và tăng cường quản lý việc học

Như vậy, kết quả nghiên cứu của các tác giả trên cho thấy, tự học đãđược xem xét một cách toàn diện Các nghiên cứu không chỉ tiếp tục khẳngđịnh bản chất, vai trò của tự học, xem xét tự học trong mối quan hệ với cáchoạt động của quá trình dạy học, nêu lên những biện pháp tổ chức hoạt độngdạy học nhằm nâng cao hiệu quả tự học của người học mà còn cho thấycông tác quản lý hoạt động tự học, tự nghiên cứu của người học là lĩnh vựcđược đặc biệt coi trọng ở các nước trên thế giới hiện nay Quản lý hoạt độnghọc tập có vai trò to lớn đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo,

là “nhân tố quan trọng của chất lượng giáo dục” Các công trình nghiên cứucũng đã đưa ra những khuyến nghị, biện pháp khác nhau về tổ chức, chínhsách và kỹ thuật đối với ngành giáo dục - đào tạo và Chính phủ các nướcnhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả tự học và quản lý hoạt động tự học Đặcbiệt là chuyển từ quản lý học tập “lấy công nghệ là trung tâm sang lấy conngười là trung tâm”

7.1.2 Những công trình nghiên cứu tiêu biểu về tự học và quản lý hoạt động tự học ở Việt Nam

Những năm qua ở nước ta, giáo dục - đào tạo được xác định là “quốc sáchhàng đầu” Đảng, Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách quản lý để phát

triển giáo dục, đồng thời có nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học vềvấn đề này Trong đó, có công tác quản lý hoạt động tự học của người học.

Một số công trình nghiên cứu về công tác quản lý giáo dục, quản lý

hoạt động học tập như: “Một số khái niệm về quản lý giáo dục” của tác giả Đặng Quốc Bảo (1997); “Giáo trình Quản lý giáo dục và đào tạo” [50] củatập thể cán bộ nghiên cứu Trường Cán bộ quản lý giáo dục và đào tạo Hà Nội

(2002);“Khoa học quản lý giáo dục - một số vấn đề lý luận và thực tiễn” [14] của tác giả Trần Kiểm (2004); “Quản lý Nhà nước về giáo dục, lý luận và thực tiễn” [18] của tác giả Đặng Bá Lãm (2005).

Các công trình tiêu biểu nghiên cứu về tự học và quản lý quá trình tự

học như: “Tự học để thành công”, (Khoa học cho mọi người) [21], của tác giả Nguyễn Hiến Lê (1992) “Một số yếu tố tâm lý cơ bản trong tự học của sinh viên cao đẳng sư phạm” [9] của tác giả Trần Thị Minh Hằng (2000).

“Phương pháp hướng dẫn tự học phần cơ sở di truyền học cho học viên tại các trung tâm giáo dục thường xuyên” [34] của tác giả Hoàng Hữu Niềm

(2001) “Những giải pháp cơ bản bồi dưỡng phương pháp tự học cho học sinh đào tạo sĩ quan ở các trường đại học quân sự” [10] của tác giả Mai Văn Hoá (2004) “Rèn luyện năng lực tự học cho học sinh trung học phổ thông qua giờ văn học sử” [59] của tác giả Phạm Thị Xuyến (2005) “Một số giải pháp nhằm phát triển năng lực tự học toán của học sinh trung học phổ thông (Qua việc dạy học chủ đề quan hệ song song và quan hệ vuông góc ở hình học lớp 11)” [15] của tác giả Phạm Đình Khương (2006) “Hình thành và phát triển kĩ năng tự học toán cho học sinh trung học cơ sở (Thông qua dạy học các tập hợp số)” [36] của tác giả Võ Thành Phước (2009)

Với các cách tiếp cận vấn đề tự học, quản lý hoạt động tự học trong cácgiai đoạn lịch sử khác nhau, với những đối tượng khác nhau và ở những góc

độ, khía cạnh khác nhau, song các nhà khoa học đều đi đến thống nhất về một

số vấn đề liên quan đến tự học và quản lý hoạt động tự học đó là:

Thứ nhất, thống nhất nhận thức về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của tự

học và công tác quản lý hoạt động tự học Theo họ, đây là một hoạt động, mộtkhâu quan trọng và là nhân tố quyết định đến chất lượng dạy, chất lượng học,quyết định đến trình độ, năng lực của mỗi người

Thứ hai, khái quát được bản chất, chức năng, nguyên tắc, phương pháp

quản lý giáo dục

Thứ ba, xác định những công cụ quản lý giáo dục, quản lý trường học,

nhằm nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo của nhà trường

Những kiến giải đó là cơ sở lý luận và thực tiễn cho quá trình triểnkhai nghiên cứu đề tài của tác giả Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có côngtrình nào nghiên cứu một cách cơ bản, sâu sắc, toàn diện, có hệ thống, dướigóc độ quản lý giáo dục về quản lý hoạt động tự học trường trung học phổ

thông Do vậy, đề tài nghiên cứu “Quản lý hoạt động tự học của học sinh trường trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc” sẽ

góp phần giải quyết một trong những đòi hỏi cấp bách về đổi mới, nâng caochất lượng dạy - học nhằm hoàn thành tốt nhiệm vụ giáo dục - đào tạo củacác trường trên địa bàn thành phố và tỉnh

7.2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu

Góp phần nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động tự học của học sinh trunghọc phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc; qua đó nâng cao chấtlượng giáo dục, đào tạo của các trường trung học phổ thông trên địa bàn Thànhphố, đáp ứng yêu cầu “đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo” hiệnnay

* Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ cơ sở lý luận quản lý hoạt động tự học của học sinh trung họcphổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

- Khảo sát, phân tích thực trạng quản lý hoạt động tự học của học sinhtrung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay

- Xác định các biện pháp cơ bản quản lý hoạt động tự học của học sinhtrung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay

7.3 Khách thể, đối tượng, phạm vi nghiên cứu

* Khách thể nghiên cứu

Quản lý hoạt động học tập của học sinh trung học phổ thông thành phốPhúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

* Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phốPhúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

* Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Đề tài đi sâu nghiên cứu vấn đề quản lý hoạt động tự học

của học sinh ngoài thời gian lên lớp, giảng dạy tập trung của giáo viên

- Về không gian: Tất cả các trường trung học phổ thông thành phố Phúc

Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

- Về thời gian: Các số liệu khảo sát, thống kê, minh chứng tính từ năm

2012 đến 2017,sau đó đề tài tiếp tục được áp dụng cho đến nay

7.4 Giả thuyết khoa học

Tự học là một khâu của quá trình dạy học Lý luận dạy học hiện đại chothấy, tự học có vai trò quyết định đến chất lượng dạy học Chất lượng hiệuquả hoạt động tự học phụ thuộc vào nhiều yếu tố, nhưng ở bậc trung học phổ

thông, yếu tố quản lý giữ vai trò trọng yếu Nếu xây dựng được cơ chế quản lý

hoạt động tự học phù hợp; thực hiện tốt quy trình quản lý hoạt động tự họccủa học sinh; phát huy được vai trò của các chủ thể quản lý và vai trò tự quản

lý của học sinh đối với hoạt động tự học; tạo lập môi trường, điều kiện tự học

đảm bảo, thì chất lượng hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông

thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc sẽ được nâng lên

7.5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

* Cơ sở lý luận

Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về giáodục, đào tạo; đồng thời, tác giả vận dụng các quan điểm hệ thống - cấutrúc, lôgíc - lịch sử và quan điểm thực tiễn để xem xét, phân tích, tổng hợp,đánh giá các vấn đề nghiên cứu

-* Phương pháp nghiên cứu

- Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Thực hiện việc đọc tài liệu, thu thập thông tin; phân tích, tổng hợp, hệthống hoá, khái quát hoá các tài liệu về đào tạo, giáo án, dạy học, các văn bảntổng kết giáo dục - đào tạo, các Nghị quyết, chỉ thị của các trường trung học phổthông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc trong quản lý giáo dục và quản lýhoạt động tự học của học sinh Các chỉ thị, nghị quyết về nâng cao chất lượngdạy học, chất lượng giáo dục đào tạo của các Nhà trường

- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Quan sát hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý của đội ngũ cán bộ quản

lý giáo dục, của các tổ chức, các cơ quan trong các nhà trường; hoạt động dạyhọc của giáo viên; hoạt động học tập của học sinh ở các trường trung học phổthông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

Điều tra xã hội học đối với giáo viên, học sinh, cán bộ quản lý giáo dục,các tổ chức đảng, chính quyền và các cơ quan quản lý giáo dục, quản lý cán bộ,giáo viên ở các trường trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh VĩnhPhúc

Trao đổi với ban giám hiệu nhà trường (đặc biệt là hiệu trưởng), cán bộquản lý giáo dục, giáo viên, học sinh, cán bộ bộ môn, từ đó rút ra những kếtluận theo nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu, tìm hiểu chương trình, quy trình đào tạo, giáo án của giáoviên; các đề tài, phần mềm, tài liệu mà giáo viên đã thực hiện; hệ thống sổsách của các trường trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh VĩnhPhúc.

Nghiên cứu hoạt động tự học của học sinh, kết quả học tập của họ,nghiên cứu hoạt động quản lý, tổ chức hoạt động tự học của nhà trường, các

bộ môn, cách đánh giá, nhằm đúc rút thành những kinh nghiệm về quản lýhoạt động tự học của học sinh các trường trung học phổ thông thành phố PhúcYên, tỉnh Vĩnh Phúc

- Xin ý kiến của một số nhà khoa học về vấn đề lý luận và thực tiễn cóliên quan tới việc nghiên cứu đề tài

7.6 Ý nghĩa của sáng kiến kinh nghiệm

Xây dựng và hoàn thiện các khái niệm: Hoạt động tự học và quản lýhoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên,tỉnh Vĩnh Phúc

Xây dựng hệ thống biện pháp quản lý hoạt động tự học của học sinhtrung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần cung cấp thêm cơ sở khoahọc cho thực tiễn đổi mới nâng cao chất lượng dạy - học của các trườngtrung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc; đồng thời là tàiliệu tham khảo cho đội ngũ cán bộ, giáo viên, cơ quan quản lý giáo dục ở cáctrường trung học phổ thông nhằm nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạotrong giai đoạn hiện nay

7.7 Kết cấu của sáng kiến kinh nghiệm

Sáng kiến kinh nghiệm gồm: Mở đầu, 2 chương (6 tiết), kết luận và kiến nghị,danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG

TỰ HỌC CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

THÀNH PHỐ PHÚC YÊN, TỈNH VĨNH PHÚC 1.1 Các khái niệm cơ bản

1.1.1 Khái niệm hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông

* Tự học và vai trò của tự học

Tự học đã và đang được tiếp cận, nghiên cứu dưới nhiều giác độ khác

nhau Theo cách hiểu chung nhất, tự học là tự mình động não, suy nghĩ, sử

dụng các khả năng trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp…) và có khi

cả cơ bắp (khi sử dụng công cụ thực hành) cùng các phẩm chất cá nhân nhưđộng cơ, tình cảm, nhân sinh quan (trung thực khách quan, không ngại khó,kiên trì nhẫn nại, lòng say mê khoa học, ý chí muốn thành đạt, biến khó khănthành thuận lợi,….) để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhânloại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của riêng mình

Tổ tiên ta đã dạy rằng, sự học không cốt thuộc chữ, thuộc sách màcốt nắm lấy cái đạo của dạy học, đọc sách phải rút ra các điểm mấu chốt,quan trọng, các phép tắc chủ yếu học xưa mà thấy nay, qua trang sách màthấu hiểu việc ngoài đời Khổng Tử (551 - 479 tr.CN) nói, một vật có bốngóc, từ chỉ cho một góc mà không biết suy ra ba góc còn lại thì ta khôngdạy nữa; đây chính là vì Ông đề cao sự tự học, tự nghiên cứu của các nhosinh Lê Quý Đôn (1726 - 1784) học vấn uyên bác, văn chương tài hoa,không sách nào không đọc, Ông đọc sách luôn ghi chép, luôn có ý kiến phêphán riêng của mình, so sánh ý kiến học giả xưa và nay, rồi sau đó giảithích theo ý của mình Xét về bản chất thì đây chính là tự học, suy chocùng tự học là tự tìm ra chân lý

Trong các nhà trường cũng như trong khoa học giáo dục, vấn đề tự họcđược quan tâm đặc biệt Theo lý luận dạy học, bản chất của tự học của học

sinh bao gồm toàn bộ môi trường học tập được tổ chức bởi giáo viên với mụctiêu hướng đến tự đào tạo cho người học Tự học là hoạt động học tập diễn ra

mà không có sự tham gia trực tiếp của người dạy

Tự học là quá trình tự nhận thức, tự chiếm lĩnh khái niệm khoa học phảnánh đối tượng của nhận thức, biến tri thức của nhân loại thành học vấn của bảnthân (nhận thức khoa học bao gồm: mô tả, giải thích và vận dụng khái niệmkhoa học) trên cơ sở phát huy tính tự giác, tính tích cực và tính tự lực củangười học trong sự thống nhất biện chứng với phương pháp dạy Quá trình tựhọc không chỉ nhằm vào chiếm lĩnh khái niệm khoa học, mà còn định hướngcho phát triển trí tuệ của người học

Theo V.I.Lênin (1870 - 1924), hoạt động học tập phải diễn ra thườngxuyên, liên tục, suốt đời, phải “Học, học nữa, học mãi” Hồ Chí Minh là mộttấm gương sáng về tự học, khi bàn đến vấn đề tự học, Hồ Chí Minh cho rằng:

Tự học là cách học tự động và phải biết tự động học tập Theo Hồ Chí Minh

tự động học tập tức là tự học một cách hoàn toàn tự giác, tự chủ, không đợi ainhắc nhở, không chờ ai giao nhiệm vụ, mà tự mình vạch ra kế hoạch học tậpcho mình, rồi tự triển khai thực hiện kế hoạch đó một cách tự giác Tự mìnhlàm chủ thời gian để học và tự mình kiểm tra đánh giá việc học của mình

Trong bài phát biểu tại hội thảo Nâng cao chất lượng dạy học tổ chức vào tháng 11 năm 2005 tại Đại học Huế, GS Trần Phương cho rằng: “Học bao giờ và lúc nào cũng chủ yếu là tự học, tức là biến kiến thức khoa học tích lũy từ nhiều thế hệ của nhân loại thành kiến thức của mình, tự cải tạo tư duy của mình và rèn luyện cho mình kĩ năng thực hành những tri thức ấy”

GS.TSKH Thái Duy Tuyên khẳng định: Tự học là một hoạt động độclập chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng, kỹ sảo, là tự mình động não, suy nghĩ, sửdụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp…) cùng cácphẩm chất động cơ, tình cảm để chiếm lĩnh tri thức một lĩnh vực hiểu biết nào

đó hay những kinh nghiệm lịch sử xã hội của nhân loại, biến nó thành sở hữu

của chính bản thân người học (Chuyên đề Dạy tự học cho sinh viên trong các nhà trường trung học, chuyên nghiệp và cao đẳng, đại học).

Như vậy, tự học đã và đang được tiếp cận, nghiên cứu với tính cách làmột quá trình học tập, một hình thức tổ chức dạy học, một phương pháp dạyhọc, hay một khâu trong quá trình dạy học Khi coi tự học là một quá trìnhhọc tập, người ta thường nhấn mạnh đến các khâu, các bước kế tiếp nhau củaquá trình tự học Khi xem tự học là một hình thức tổ chức dạy học, ngườinhấn mạnh góc độ tổ chức, sắp xếp các giờ, các buổi tự học, tự nghiên cứucủa người dạy và người học Còn khi tiếp cận, nghiên cứu tự học với tínhcách là một phương pháp học tập người ta lại nhấn mạnh cách thức phối hợpcác hoạt động, các thao tác học tập, nghiên cứu của người học nhằm nâng caotri thức và năng lực trí tuệ

Tuy nhiên, điểm chung là các quan điểm trên đều cho thấy: tự học là tựmình động não, suy nghĩ, sử dụng các khả năng trí tuệ (quan sát, so sánh, phântích, tổng hợp…) và có khi cả cơ bắp (khi sử dụng công cụ thực hành) cùng cácphẩm chất cá nhân như động cơ, tình cảm, nhân sinh quan (trung thực kháchquan, không ngại khó, kiên trì nhẫn nại, lòng say mê khoa học, ý chí muốnthành đạt, biến khó khăn thành thuận lợi, ) để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểubiết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của riêng mình

Dưới góc độ quản lý giáo dục, tự học được xem là phương thức tự tổ chức, tự điều khiển các hoạt động học tập của người học, dưới sự chỉ đạo của người dạy, người quản lý, nhằm thực hiện các mục tiêu dạy học đã xác định.

Hoạt động tự học về bản chất là hoạt động tự nhận thức của người học.Người học tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động tư duy của bản thân trong quá

trình thực hiện các nhiệm vụ học tập Trong quá trình dạy - học, người học có

thể tiến hành hoạt động học tập dưới nhiều hình thức, trong các điều kiệnkhác nhau Khi người học tự mình huy động những phẩm chất, năng lực đểtìm tòi khám phá độc lập nhằm mục đích chiếm lĩnh tri thức, tức là họ tiến

hành hoạt động tự học Tự học là “cốt” của việc học, hễ có học là có tự học,không ai có thể học hộ người khác.

Tự học chính là cái gốc của sự phát triển bền vững của mỗi cá nhân, tạotiềm năng cho con người phát triển toàn diện, góp phần hoàn thiện nhân cách,sức lao động Tự học giúp con người thích ứng với mọi biến cố của sự pháttriển kinh tế - xã hội Bằng con đường tự học mỗi cá nhân sẽ không cảm thấy

bị lạc hậu so với thời cuộc, thích ứng và bắt nhịp nhanh với những tình huốngmới lạ mà cuộc sống hiện đại mang đến, kể cả những thách thức to lớn từ môitrường nghề nghiệp trong tương lai

* Hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông

Trong hệ thống giáo dục quốc dân, trường trung học phổ thông làcấp học cuối cùng của bậc học phổ thông Hoàn chỉnh tất cả các khâu màgiáo dục phổ thông đặt ra để đạt được mục tiêu cấp học, hình thành chothế hệ trẻ nhân cách sống mà xã hội yêu cầu Đó là lớp thanh niên có kiếnthức cơ bản phổ thông vững chắc về tự nhiên, xã hội Biết tư duy sángtạo, năng động, dám nghĩ, dám làm, có kỹ năng làm việc và biết cách ứng

xử trong cuộc sống; có nhân sinh quan duy vật biện chứng, biết yêuthương đồng loại, chan hoà với mọi người Một bộ phận thanh niên này sẽđược đào tạo nghề để trở thành những công nhân kỹ thuật lành nghề cungcấp cho các ngành kinh tế - văn hoá - xã hội của đất nước

Học sinh các trường trung học phổ thông là những học sinh đã tốt

nghiệp trung học cơ sở, đủ điều kiện xét tuyển, trúng tuyển và đang học tậptại các trường trung học phổ thông Họ có độ tuổi phổ biến từ 15 tới 18(không kể một số trường hợp đặc biệt); gồm học sinh các khối: lớp 10, lớp 11,lớp 12; thể chất tốt, học lực khá; nhạy cảm với cái mới và những tác độngkhách quan; hiểu biết xã hội còn ít; khả năng chịu đựng khó khăn, gian khổ,vất vả hạn chế; một số học sinh, điều kiện sống nhiều khó khăn

Để thực hiện được mục tiêu, nhiệm vụ học tập, trên cơ sở giới thiệuhướng dẫn của giáo viên, tự học của học sinh trung học phổ thông có vai tròquyết định Hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông có thể diễn radưới sự chỉ đạo, điều khiển, hướng dẫn trực tiếp hoặc gián tiếp của giáo viên

và các lực lượng quản lý giáo dục Tự học dưới sự chỉ đạo, điều khiển hướngdẫn trực tiếp của giáo viên đó là lúc người học là chủ thể nhận thức tích cực,tiến hành những hoạt động học tập để lĩnh hội kiến thức theo sự dẫn dắt củagiáo viên

Từ đó có thể quan niệm, tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc là phương thức tự tổ chức, tự điều khiển các hoạt động học tập của học sinh, dưới sự chỉ đạo, hướng dẫn, quản lý của giáo viên và các chủ thể quản lý nhằm nâng cao kiến thức, trình độ và rèn luyện những phẩm chất cần thiết của người học sinh, đáp ứng yêu cầu đòi hỏi của nhiệm vụ giáo dục - đào tạo.

Như vậy, hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông có phạm virất rộng, từ tự học trên lớp dưới sự điều khiển trực tiếp của giáo viên đến tự họcngoài giờ lên lớp, dưới sự điều khiển gián tiếp của giáo viên và tự học hoàn toànđộc lập không có sự tổ chức, điều khiển của giáo viên Do mục tiêu và phạm vinghiên cứu của đề tài, tác giả chỉ xem xét việc quản lý hoạt động tự học của học

sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc trong quá trình

học tập ngoài giờ lên lớp, dưới sự điều khiển gián tiếp của giáo viên và các lựclượng quản lý giáo dục, nhằm hoàn thành mục đích, nhiệm vụ giáo dục của cácNhà trường Ở phạm vi đề tài này, tự học của học sinh được tiếp cận với tư cách

12.029,55 ha, 155.488 người (tính cả quy đổi năm 2017), Thành phố có 6phường và 4 xã Các Phường: Đồng Xuân, Hùng Vương, Phúc Thắng, TrưngNhị, Trưng Trắc, Xuân Hòa, các xã: Cao Minh, Nam Viêm, Ngọc Thanh,Tiền Châu Thành phố là một đô thị đạt tiêu chuẩn đô thị loại III vào năm

2013 và theo quy hoạch là đô thị loại II vào năm 2015, mục tiêu lên thành phốvào tháng 3 năm 2018, trung tâm công nghiệp, thương mại, du lịch và dịch vụtổng hợp, vùng trọng điểm kinh tế của tỉnh Vị trí địa lý, giao thông thuận lợi,gần Thủ, sân bay quốc tế Nội Bài, có đường quốc lộ 2, đường quốc lộ 23,đường sắt Hà Nội - Lào Cai, có đường cao tốc xuyên Á đi cảng Cái LânQuảng Ninh và Côn Minh Trung Quốc; có hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hệthống cung cấp dịch vụ tương đối hoàn chỉnh, trên địa bàn Thành phố có trên

50 cơ quan, doanh nghiệp, các trường Đại học, Cao đẳng, Trung học chuyênnghiệp, dạy nghề của Trung Ương, của tỉnh, của Hà Nội Đây là điều kiệnthuận lợi để Phúc Yên khai thác các thế mạnh, đồng thời cũng là những yếu tốảnh hưởng lớn tới phát triển kinh tế - xã hội nói chung, giáo dục và đào tạocủa địa phương nói riêng

Trong hệ thống giáo dục phổ thông, trước đây thành phố Phúc Yên có 4

trường trung học phổ thông Đó là, trường trung học phổ thông Bến Tre,

trường trung học phổ thông Hai Bà Trưng, trường trung học phổ thông PhúcYên và trường trung học phổ thông Xuân Hòa Năm học 2017-2018 cơ cấu lại

còn 3 trường trung học phổ thông, đó là trường trung học phổ thông Bến Tre,

trường trung học phổ thông Hai Bà Trưng và trường trung học phổ thôngXuân Hòa, chưa tính đến trường dân tộc nội trú Phúc Yên Đặc điểm chungcủa các trường trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc lànằm trên địa bàn thành phố gần 120 năm tuổi, nơi có bề dày truyền thống lịch

sử, văn hoá và đấu tranh cách mạng So với các trường trung học phổ thôngtrong tỉnh, các trường trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh VĩnhPhúc thuận lợi hơn về vị trí địa lý, điều kiện giao thông và các điều kiện về

con người, cơ sở vật chất đảm bảo cho dạy và học Cũng như con người PhúcYên nói chung, Học sinh các trường trung học phổ thông thành phố PhúcYên, tỉnh Vĩnh Phúc ham học hỏi, đoàn kết, năng động, sáng tạo, sẵn sàngđáp ứng được yêu cầu phát triển của đất nước trong thời kỳ đổi mới.

Hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố PhúcYên, tỉnh Vĩnh Phúc là toàn bộ những hành động mang tính tự giác cao, cóchủ định và sáng tạo, được điều khiển, chỉ đạo gián tiếp bởi các chủ thể quản

lý theo một chương trình, nội dung, kế hoạch cụ thể

Chất lượng tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố PhúcYên, tỉnh Vĩnh Phúc phụ thuộc vào nhiều yếu tố khách quan, chủ quan Đó là,yếu tố nhận thức học sinh về vai trò của tự học, yếu tố quản lý và một số yếu tốkhác như hoạt động dạy, sách giáo khoa, tài liệu, cơ sở vật chất và trang thiết bịphục vụ cho học tập Nhưng trong đó, yếu tố quản lý có vai trò quan trọng

Trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, con người muốn tồn tại

và phát triển đều phải thừa nhận và chịu một sự quản lý nào đó C.Mác đã

viết: “Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng’’[27,tr.480] Cũng chính vì thế mà ngàynay, thuật ngữ quản lý đã trở nên phổ biến

Quản lý là sự tác động có ý thức nhằm điều khiển, hướng dẫn các quátrình xã hội, những hành vi hoạt động của con người để đạt tới mục đích đúngvới ý định của nhà quản lý và phù hợp với quy luật khách quan Trong quản

lý bao giờ cũng gồm 3 thành phần: chủ thể quản lý, mục tiêu quản lý và đốitượng quản lý Về bản chất, đó là cách thức tác động (lãnh đạo, chỉ đạo, tổchức, hướng dẫn, giám sát, kiểm tra) hợp quy luật khách quan của chủ thểquản lý nhằm làm cho hoạt động hay quá trình nào đó được vận hành, đạthiệu quả mong muốn và đạt mục tiêu đề ra

Mỗi lĩnh vực, loại hình hoạt động có những nội dung, yêu cầu quản

lý khác nhau, gắn với từng chức năng, nhiệm vụ của chủ thế quản lý Quản

lý hoạt động tự học của học sinh là một trong những nội dung cơ bản củaquản lý nhà trường, quản lý quá trình dạy - học Mà quản lý hoạt động dạy

- học, thực chất là những tác động của chủ thể quản lý vào quá trình dạyhọc (được tiến hành bởi tập thể giáo viên và học sinh, với sự hỗ trợ đắc lựccủa các lực lượng xã hội) nhằm hình thành và phát triển nhân cách của họcsinh theo mục tiêu đào tạo của nhà trường Với tư cách là một bộ phận, mộtmặt, một nội dung cơ bản của quản lý quá trình dạy - học, quản lý hoạtđộng tự học của học sinh là công tác nhằm cho hoạt động tự học của họcsinh đạt kết quả tốt hơn

Theo đó, quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc là cách thức chủ thể quản lý lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức, hướng dẫn, giám sát, kiểm tra hoạt động tự học của học sinh nhằm làm cho hoạt động này có hiệu quả, góp phần hoàn thành mục đích, nhiệm vụ học tập, đáp ứng với mục tiêu đào tạo của các Nhà trường.

* Mục tiêu quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc là phát huy tối đa tiềm năng,

trí tuệ, sự năng động, sáng tạo, tính tích cực, tự giác của học sinh nhằmnâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động tự học; đúc rút những kinhnghiệm quản lý hoạt động tự học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục

- đào tạo Đây là mục tiêu xuyên suốt, nhất quán trong quản lý hoạt động

tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh VĩnhPhúc Mọi hoạt động, nội dung, yêu cầu, cách thức, biện pháp, phươngtiện của chủ thể trong quản lý hoạt động tự học của học sinh đều phảinhằm hướng tới và phục vụ mục tiêu này

* Chủ thể quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc là Ban giám hiệu nhà trường, các cơ

quan chức năng có liên quan, bộ môn, giáo viên, cha mẹ học sinh và bản thânmỗi học sinh Như vậy, chủ thể quản lý hoạt động tự học của học sinh trung

học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc không chỉ có chủ thểquản lý học sinh của trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố -những lực lượng có chức năng quản lý của các trường trung học phổ thôngtrên đị bàn; mà còn bao hàm cả chủ thể quản lý học sinh trung học phổ thôngthành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc, trong đó cha mẹ học sinh và chính bảnthân mỗi học sinh Mỗ chỉ thể có phạm vi, chức năng, nhiệm vụ, vai trò quản

lý khác nhau nhưng cùng hướng đến mục tiêu quản lý

* Khách thể quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc là học sinh và hoạt động tự học

của họ Như vậy, học sinh vừa là khách thể, vừa là chủ thể trong quá trình tổchức quản lý thực hiện hoạt động tự học của mình

Thứ nhất, nếu xét về phương diện tác động, chủ thể quản lý hoạt động

tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúcnhư Ban giám hiệu các nhà trường, các cơ quan chức năng có liên quan, bộmôn, giáo viên, cha mẹ học sinh liên tục tìm ra biện pháp, cách thức, phươngthức nhằm tác động đến người học sinh, qua đó làm thay đổi nhận thức,phương pháp, hiệu quả hoạt động tự học của họ Đến lượt nó, đối tượng củaquá trình quản lý lại trở thành chủ thể, tác động trở lại chủ thể quản lý, buộcchủ thể quản lý phải tìm tòi, suy nghĩ, tìm ra các giải pháp tác động trở lại đốitượng Đây cũng chính là điều kiện để các chủ thể quản lý tự mình hoàn thiệnmình (tình cảm, thái độ, năng lực ) đáp ứng ngày càng tốt hơn nhiệm vụ giáodục - đào tạo nói chung, công tác quản lý nói riêng

Thứ hai, nếu xét về phương diện chịu sự tác động, thì người học sinh là

đối tượng của quá trình đó Nhưng nếu xét về phương diện hoạt động, thìngười học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúcchính là chủ thể hoạt động tự học của chính mình Nói cách khác, về thực chất

là tạo mọi điều kiện cho học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên,tỉnh Vĩnh Phúc biến quá trình quản lý hoạt động tự học thành tự quản lý

Đồng thời thông qua hoạt động của họ mà tác động trở lại các chủ thể giáodục, bồi dưỡng qua đó làm thay đổi chủ thể (thái độ, tình cảm, nhân cách ).Như vậy, quản lý không chỉ tác động đến và làm biến đổi đến người học,người được quản lý mà còn một chiều rất quan trọng khác là tác động đến vàlàm biến đổi người dạy, người quản lý theo những tiêu chí xã hội nhất định.

Tựu chung, trong mối quan hệ này, học sinh vừa là đối tượng quản lývừa là chủ thể của quá trình ấy Nghĩa là đặt trong mối quan hệ này thì họ

là đối tượng (quan hệ quản lý và được quản lý), nhưng trong mối quan hệkhác thì họ là chủ thể (tự giáo dục, tự quản lý) Do vậy, khi tiếp cận cần cóphương pháp:

Chủ thể - đối tượng; đối tượng - chủ thể Đây là sự tương tác hai chiều(quan hệ biện chứng), tác động qua lại lẫn nhau, qui định lẫn nhau, nghĩa làgiải quyết tốt quan hệ này thì đồng thời giải quyết tốt mối quan hệ kia vàngược lại Quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thànhphố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc là một quá trình liên tục giải quyết các mâuthuẫn nảy sinh từ mối quan hệ này Giải quyết mối quan này chính là việc tìm

ra, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ của từng chủ thể, tạo sự đồng thuận củacác tổ chức, lực lượng, quá trình trong quản lý hoạt động tự học của học sinhtrung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc Đồng thời làm thayđổi quan niệm truyền thống: chủ thể (chủ động), đối tượng (bị động) sang quanniệm chủ thể (định hướng), đối tượng (chủ thể)

Sự phân định giữa chủ thể và đối tượng chỉ là tương đối Điều đó đặt rayêu cầu khách quan về mục tiêu, kế hoạch, nội dung, phương pháp, thời gian

và không gian của hoạt động quản lý để xác định các biện pháp quản lý hoạtđộng tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh VĩnhPhúc một cách khoa học, khả thi, hiệu quả

1.2 Nội dung quản lý và những nhân tố tác động tới quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

1.2.1 Nội dung quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

Một là, tổ chức giáo dục xây dựng động cơ, trách nhiệm tự học cho học sinh Bất cứ một hoạt động nào của con người cũng đều có mục đích,

có động cơ Động cơ là tiền đề, là điều kiện, nhân tố thúc đẩy, định hướng

và duy trì hoạt động tự học của học sinh Như đã đề cập ở trên, tự học làhoạt động chính của bản thân học sinh, được tiến hành ngoài giờ lên lớp cóhoặc không có sự hướng dẫn của thầy nhằm nắm vững, mở rộng tri thức,

nó mang tính độc lập cao và mang đậm sắc thái cá nhân Do đó, kết quả tựhọc phụ thuộc vào yếu tố tự giác, tích cực và phương pháp của học sinh,

mà điều đó chỉ có thể có được trên cơ sở động cơ đúng đắn, trách nhiệm tựhọc cao của học sinh

Trong rất nhiều động cơ học tập của học sinh các trường trung học phổthông thành phố Phúc Yên, có thể khuôn tách thành hai nhóm cơ bản: Cácđộng cơ hứng thú nhận thức và các động cơ trách nhiệm trong học tập

Thông thường các động cơ hứng thú nhận thức hình thành và đếnđược với người học một cách tự nhiên khi bài học có nội dung mới lạ, thú vị,bất ngờ, động và chứa nhiều yếu tố nghịch lí, gợi sự tò mò Động cơ này sẽxuất hiện thường xuyên khi giáo viên biết tăng cường tổ chức các trò chơinhận thức, các cuộc thảo luận hay các biện pháp kích thích tính tự giác tíchcực từ người học

Cả hai động cơ trên không phải là một quá trình hình thành tự phát,cũng chẳng được đem lại từ bên ngoài mà nó hình thành và phát triển mộtcách tự giác, thầm lặng từ bên trong Do vậy người giáo viên phải tùy đặcđiểm môn học, tùy đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi của đối tượng để tìm ra

những biện pháp thích hợp nhằm khơi dậy hứng thú học tập và năng lực tiềmtàng nơi học sinh Và, điều quan trọng hơn là tạo mọi điều kiện để các em tựkích thích động cơ học tập của mình.

Động cơ tự học của học sinh cũng có nhiều thứ bậc khác nhau: bắt đầu

từ nhu cầu phải hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhu cầu học để biết, để tựkhẳng định mình, thể hiện mình, tạo cơ hội để lập thân, lập nghiệp trongtương lai Việc xây dựng động cơ tích cực tự học cho học sinh là nội dung

cơ bản, rất quan trọng của công tác quản lý hoạt động tự học của học sinhtrung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

Hai là, quản lý việc xây dựng và thực hiện kế hoạch tự học.

Đối với bất kì ai muốn việc học thật sự có hiệu quả thì mục đích,nhiệm vụ và kế hoạch học tập phải được xây dựng cụ thể, rõ ràng Trong

đó kế hoạch phải được xác định với tính hướng đích cao Tức là kế hoạchngắn hạn, dài hơi thậm chí từng môn, từng phần phải được tạo lập thật rõràng, nhất quán cho từng thời điểm, từng giai đoạn cụ thể sao cho phù hợpvới điều kiện, hoàn cảnh của mình

Việc xây dựng kế hoạch tự học giúp học sinh biết mình phải làm gì, đạtmục tiêu nào; nó làm cho quá trình tự học diễn ra đúng dự kiến, do đó nó giúphọc sinh thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ tự học và tự kiểm soát được toàn

bộ quá trình tự học một cách thuận lợi, tiết kiệm được thời gian

Kế hoạch tự học của học sinh càng rõ ràng thì càng tạo điều kiện thuậnlợi cho việc kiểm tra, đánh giá kết quả tự học và mức độ đạt mục tiêu tự họccủa học sinh Muốn vậy, kế hoạch tự học của học sinh cần được cụ thể hoáthành thời gian biểu tự học trong từng buổi tự học, từng tuần, từng tháng.v v

Do vậy, quản lý việc xây dựng kế hoạch và quản lý việc thực hiện kế hoạch tựhọc sẽ góp phần nâng cao hiệu quả tự học của học sinh

Ba là, quản lý nội dung và phương pháp tự học của học sinh

Quản lý nội dung tự học nhằm hướng nội dung tự học phù hợp với mụctiêu, yêu cầu của môn học và phù hợp với chương trình giáo dục, đào tạo củanhà trường Nội dung tự học của học sinh chi tiết, đầy đủ, khoa học và có hệthống là một trong những yếu tố, điều kiện làm cho tự học có hiệu quả cao,thiết thực Ngược lại, nếu không xác định rõ, đúng nội dung tự học, thậm trí là

“không biết học gì” thì tất yếu không tận dụng được thời gian cũng như huyđộng được nỗ lực của mỗi học sinh trong tự học, tự học sẽ phát huy được vaitrò

Quản lý phương pháp tự học của học sinh bắt đầu từ việc xác định mụcđích, động cơ của việc học tập của từng môn học cụ thể, đến việc lựa chọncách thức học, biện pháp học phù hợp Phương pháp học tập một cách tự lựcđóng vai trò quan trọng trong việc tích cực hóa, phát huy tính sáng tạo củahọc sinh Có những phương pháp nhận thức chung như phương pháp thu thập,

xử lý, đánh giá thông tin, phương pháp tổ chức làm việc, phương pháp làmviệc nhóm, có những phương pháp học tập chuyên biệt của từng bộ môn

Bốn là, quản lý việc xây dựng môi trường và điều kiện thuận lợi cho tự học của học sinh Hoạt động tự học được diễn ra cần phải có một môi trường

và điều kiện tốt Môi trường và các điều kiện thuận lợi cho hoạt động tự họcđược tạo ra bởi cách thức tổ chức thống nhất thực hiện giữa nhà trường, giađình và xã hội Mỗi một bộ phận trong nhà trường và xã hội với những chứcnăng riêng, do đó công tác quản lý, chủ thể quản lý cần có cách thức thựchiện hiệu quả để phát huy vai trò các tổ chức, lực lượng tạo ra môi trường vàđiều kiện tốt nhất cho hoạt động tự học

Năm là, quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả tự học của học sinh.

Kiểm tra, đánh giá là một trong những chức năng, nhiệm vụ, nội dung, biệnpháp quản lý Muốn cho học sinh tự học có kết quả tốt, các chủ thể quản lýphải thường xuyên làm tốt việc kiểm tra, đánh giá kết quả tự học của họcsinh giáo viên phải đưa nội dung tự học của học sinh vào các bài kiểm tra,

đánh giá Điều này sẽ giúp giáo viên nhận xét được quá trình tự học của họcsinh Kết quả kiểm tra đánh giá, sẽ giúp học sinh tự điều chỉnh hoạt động tựhọc của mình Kiểm tra đánh giá sẽ giúp học sinh hệ thống hoá, tái hiện kiếnthức đã ghi nhớ, xác định được trình độ của mình và sẽ nâng cao tinh thầntrách nhiệm trong học tập.

1.2.2 Những nhân tố tác động tới quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

Một là, quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc chịu sự tác động của mục tiêu, yêu cầu, nội dung, chương trình, kế hoạch dạy học của các Nhà trường

Mục tiêu, yêu cầu, nội dung, chương trình, kế hoạch dạy học của cáctrường trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc là nhữngyếu tố cơ bản, cốt lõi của quá trình đào tạo, có quan hệ biện chứng với cácnhân tố khác của quá trình đào tạo, có tác dụng chỉ đạo, chi phối và tạo nênnội dung hoạt động cơ bản cho cả giáo viên, học sinh cũng như các chủ thểquản lý trong suốt quá trình dạy học Quản lý hoạt động tự học của học sinhtrung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc cũng là để thực hiệnđồng bộ và đầy đủ các nhân tố: mục tiêu, yêu cầu, nội dung, chương trình, kếhoạch dạy học của các Nhà trường

Kế hoạch, chương trình, nội dung dạy học là sự cụ thể hóa của mục tiêudạy học; bao gồm kế hoạch giáo dục của năm học, học kỳ, lịch giảng dạy vàcác loại kế hoạch khác Buộc chủ thể quản lý và các lực lượng tham gia vàoquá trình giáo dục học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnhVĩnh Phúc phải tính đến để quản lý hoạt động tự học của học sinh nhằm nângcao chất lượng giáo dục

Hai là, quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc chịu sự tác động từ chất lượng hoạt động giảng dạy của đội ngũ giáo viên các trường

Dạy học bao gồm hai hoạt động cơ bản có mối quan hệ biện chứng vớinhau, quy định lẫn nhau đó là hoạt động dạy, hoạt động học và có hai chủ thểcùng hành động, đó là người dạy và người học Bản chất của tự học là tự làmviệc với chính mình trước, nghiên cứu tài liệu, trao đổi với bạn bè theo cáchhọc với nhóm, trên cơ sở khơi gợi, hướng dẫn của giáo viên, tổ chức, giámsát, kiểm tra, đôn đốc động viên của các chủ thể quản lý Chất lượng hoạtđộng giảng dạy của đội ngũ giáo viên ở các trường trung học phổ thông thành

Kết quả quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thôngthành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc là kết quả tác động tổng hợp của các chủthể quản lý Do đó, trình độ, năng lực, phẩm chất nhân cách các chủ thể quản

lý và cơ chế phối hợp hoạt động giữa các chủ thể quản lý là nhân tố có ýnghĩa quyết định trực tiếp đến quản lý hoạt động tự học của học sinh trunghọc phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

Đặc biệt, với tư cách là chủ thể của hoạt động nhận thức, lĩnh hội kiếnthức, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo, trong hoạt động tự học, đồng thời cũng chính

là chủ thể trực tiếp quản lý quá trình tự học của chính mình nên toàn bộ trithức, tình cảm, ý chí, động cơ, thái độ, năng lực tổ chức hoạt động tự học củahọc sinh đều là cơ sở động lực để nâng cao chất lượng quản lý hoạt động tựhọc của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

Cơ chế phối hợp hoạt động giữa các chủ thể quản lý giáo dục trong côngtác quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc

Yên, tỉnh Vĩnh Phúc đó là cơ chế hoạt động của bộ máy quản lý được thực hiệntheo các nguyên tắc và quy định về chức năng, quyền hạn, vai trò, nhiệm vụcủa các chủ thể quản lý, nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả tự học của họcsinh; sự phối hợp giữa nhà trường, các bộ môn, giáo viên, các cơ quan, gia đìnhhọc sinh trong xây dựng và thực hiện các quy chế quản lý hoạt động tự họccủa học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc.

Cơ chế quản lý tác động toàn diện đến sự vận hành các hoạt động của bộmáy quản lý, nguyên tắc quản lý, phương pháp quản lý và giải quyết mối quan

hệ giữa các chủ thể quản lý

Bốn là, quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc chịu sự tác động của môi trường, điều kiện tự học và quản lý hoạt động tự học

Môi trường tự học và quản lý hoạt động tự học có tác động trực tiếp,mạnh mẽ tới hoạt động tự học và quản lý hoạt động tự học của học sinh trunghọc phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc Đây là yếu tố tác độngquan trọng trực tiếp, toàn diện và sâu sắc đến tâm lý, động cơ, nhận thức củachủ thể quản lý và mỗi học sinh, tác động đến việc hình thành, phát triểnphẩm chất nhân cách của học sinh

Cơ sở vật chất, kỹ thuật và các điều kiện bảo đảm cho công tác giảngdạy, học tập và quản lý là một trong những nhân tố có tác động quan trọngđến chất lượng tự học, chất lượng công tác quản lý hoạt động tự học và chấtlượng giáo dục - đào tạo của nhà trường Nếu bảo đảm đầy đủ sách giáo khoa,tài liệu học tập, phòng chức năng sẽ tạo những điều kiện cho hoạt động tựhọc và quản lý hoạt động tự học có hiệu quả Hoạt động tự học của học sinhtrung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc rất đa dạng, phongphú, có thể diễn ra ở nhiều thời điểm, nhiều nơi khác nhau Nếu không có vàkhông biết khai thác hệ thống công cụ quản lý, không xây dựng được cơ chếphối hợp hoạt động giữa các chủ thể quản lý thì khó có thể thực hiện được các

chức năng, nhiệm vụ quản lý đã xác định Đặc biệt hiện nay, khoa học, kĩthuật phát triển như vũ bão, nhất là công nghệ thông tin, các phương tiện nghenhìn Đây là những công cụ hữu hiệu giúp cho công tác quản lý hoạt động tựhọc của học sinh, các chủ thể quản lý có thể nắm vững đối tượng quản lý; tối

ưu hóa các biện pháp tác động của các chủ thể đến đối tượng

Tóm lại, quản lý tự học là một nội dung cơ bản trong quản lý giáo dục,quản lý nhà trường Với xu thế phát triển của xã hội như hiện nay và trongtương lai, tự học và quản lý tự học càng trở nên quan trọng, giúp học sinh tựchủ được bản thân, đồng thời nâng cao hiệu quả giáo dục Quản lý hoạt động

tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

chịu sự tác động, chi phối từ nhiều yếu tố khách quan, chủ quan Những vấn

đề lý luận cơ bản trên là cơ sở để khảo sát đối chiếu, so sánh với thực tế hoạtđộng tự học và quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thôngthành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

1.3 Thực trạng quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

Để đánh giá đúng thực trạng quản lý hoạt động tự học của học sinh trunghọc phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc phải căn cứ vào nhữngnội dung quản lý; đối chiếu kết quả khảo sát với các nội dung đó để thấy rõnhững ưu điểm, hạn chế; chỉ ra những nguyên nhân của ưu điểm, hạn chế đótrên cơ sở những nhân tố quy định, tác động đến việc quản lý hoạt động tựhọc của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

1.3.1 Những ưu điểm và hạn chế trong quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

Một là, thực hiện việc giáo dục xây dựng động cơ, trách nhiệm tự học cho học sinh

Nhìn chung việc giáo dục nâng cao nhận thức về vai trò của tự học,thúc đẩy hoạt động tự học của học sinh luôn được các cấp lãnh đạo, quản lý

duy trì thường xuyên Những năm vừa qua, các trường trường trung học phổthông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc đã quán triệt đầy đủ mục tiêu, yêucầu của Bộ giáo dục - đào tạo, Sở giáo dục - đào tạo tỉnh Vĩnh Phúc về nângcao chất lượng đào tạo ở các nhà trường phổ thông; thực hiện và cụ thể hóacác chỉ thị, văn bản hướng dẫn về giáo dục, đào tạo Với mục tiêu tất cả vìhọc sinh, Ban Giám hiệu các Trường đã xây dựng kế hoạch cụ thể, đề cao tínhchủ động sáng tạo, tự học, tự nghiên cứu của học sinh Trước hết là xây dựnglòng tin, tình yêu với việc học tập; từ đó, xây dựng thái độ động cơ đúng đắncho học sinh Học sinh phần lớn đều thể hiện rõ trách nhiệm học tập với bảnthân, gia đình và xã hội Các nhà trường đã triển khai đồng bộ các giải phápnhằm nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, mở các cuộc thi tìm hiểu đểhướng ứng cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ ChíMinh”; “Mỗi thầy giáo, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sángtạo” Từ đó, đẩy mạnh các phong trào đi đua: “Dạy tốt - học tốt” ; “Dân chủ -

kỷ cương - tình thương - trách nhiệm” thu hút đông đảo học sinh tham gia.Qua đó, xây dựng được tình yêu, niềm tin tưởng, sự kính trọng của học sinhvới thầy cô, với Nhà trường; từ đó, học sinh say mê học tập hơn

Công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh luôn được quan tâm

và thực hiện có hiệu quả Các Nhà trường đã làm tốt việc kết hợp giữa dạyhọc và giáo dục nhân cách; giáo dục truyền thống dân tộc, quê hương, tìnhyêu đất nước cho học sinh Định hướng kế hoạch tự học cho học sinh, lồngghép vào kế hoạch giảng dạy Xây dựng môi trường giáo dục lành mạnhnhằm hình thành nhân cách, kỹ năng sống cho học sinh, với mục đích caonhất là ươm mầm cho học sinh trở thành người tốt, có ích cho xã hội sau này.Xây dựng mối quan hệ nhân văn giữa thầy với thầy; giữa thầy với trò Từ đónhận thức của học sinh nâng lên rõ rệt, đại đa số đều có ý thức học tập tốt,chịu khó học hỏi, học thầy, hỏi bạn Vấn đề tự học sau giờ lên lớp được duytrì có nền nếp, học sinh cảm nhận được sự cần thiết phải tự học để nắm chắc

kiến thức, cởi bỏ được tư tưởng e ngại, miễn cưỡng khi cho rằng, chỉ vì sợ kếtquả thấp, sợ thầy (cô) giáo kiểm tra nên phải học Chính từ sự tự giác đó, màkết quả học tập của học sinh được nâng lên.

Coi trọng đổi mới nội dung, phương pháp nâng cao chất lượng, hiệuquả xây dựng động cơ, ý thức trách nhiệm của học sinh trong hoạt động tựhọc; quản lý tình hình tư tưởng của học sinh; tuyên truyền cổ động, khenthưởng, khích lệ phong trào tự học, tự nghiên cứu trong học sinh

Đa số học sinh có ý thức tự học tập, rèn luyện, nhằm nắm vững kiếnthức và hoàn thiện phẩm chất nhân cách theo nội dung chương trình quy định,đáp ứng với mục tiêu, yêu cầu nhiệm vụ giáo dục Kết quả khảo sát cho thấy:Việc phổ biến mục tiêu, yêu cầu nhiệm vụ giáo dục, nhiệm vụ năm học và cácquy chế, quy định cho học sinh từ khi tựu trường đến khi tốt nghiệp, đã được77,1% cán bộ, giáo viên, phụ huynh học sinh và học sinh đánh giá tần suấtthực hiện thường xuyên; về chất lượng thực hiện, 58,2% đối tượng được hỏiđánh giá tương đối tốt

Nâng cao nhận thức cho học sinh về mục tiêu giáo dục thông qua cụ thểhoá mục tiêu, yêu cầu của từng môn học được 47,9% cán bộ, giáo viên, phụhuynh học sinh và học sinh đánh giá tần suất thực hiện thường xuyên; về chấtlượng thực hiện, 59,2% số người được hỏi đánh giá tương đối tốt

Tuy nhiên, việc nhận thức, quán triệt về mục tiêu, yêu cầu đào tạo,nhiệm vụ học tập ở một bộ phận học sinh còn chưa đẩy đủ Nhiều học sinhcòn xem nhẹ vai trò của tự học, còn 16,7% số người được hỏi cho rằng tự họcchưa là một vấn đề được đề cập trong các sinh hoạt của các tổ chức, đoàn thểtrong các trường trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc.Nhiều gia đình, chưa tích cực kết hợp với giáo viên, nhà trường tuyên truyền,giáo dục động viên nâng cao ý thức, tinh thần thái độ tự học cho học sinh

Công tác giáo dục xây dựng động cơ, trách nhiệm tự học cho học sinh

đôi lúc còn chưa thường xuyên, liên tục, , nặng tính hình thức, nội dung đơn

điệu, vì vậy dễ làm cho học sinh nhàm chán, từ đó họ không hứng thú vớihoạt động tự học Kết quả điều tra cho thấy, có 22,9% số người được hỏithống nhất với nhận định này Việc giáo dục luôn cần có nhiều biện pháp, cảchung và riêng Tuy nhiên, vấn đề xác định các biện pháp giáo dục đặc thùphù hợp với từng đối tượng có lúc chưa được coi trọng, mà chủ yếu sử dụngcác biện pháp giáo dục chung Điều này vô hình chung đã dẫn đến thực trạng,

có khi tất cả các trường chỉ cùng một cách làm như nhau mà chưa tính đếnđặc điểm đối tượng, các yếu tố bảo đảm của trường mình (sách, báo,internet…) có đủ để đáp ứng cho nhu cầu tự học của học sinh hay không?

Việc giáo dục sự say mê học tập cho học sinh nhìn chung đã có nhiềubước tiến đáng kể Tuy nhiên, khi định hướng hoạt động tự học cho học sinh,

có khi lại thiên về các môn khoa học tự nhiên (điều này học sinh sẽ dễ dàngtiếp nhận vì họ nghĩ rằng, các môn học đó sau này sẽ dễ dàng kiếm việc làm)

mà chưa quan tâm đúng mức đến định hướng học sinh yêu và say mê các mônhọc xã hội như: văn học, lịch sử, địa lý… trong khi chính các môn này lại cóvai trò riêng biệt và có ưu thế mạnh đối với việc hình thành nhân cách, phẩmgiá con người Việt Nam Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng nói: Mất vănhóa là mất tất cả Do vậy, nảy sinh thực tế, đối với các môn học xã hội, họcsinh có lúc chỉ học đối phó, cố làm sao thuộc bài để thi kiểm tra có kết quảnhư mong muốn, thậm chí, còn có những biểu hiện tiêu cực trong thi cử.Thêm vào đó, việc kết hợp giữa gia đình - nhà trường đối với hoạt động tựhọc của học sinh có thời điểm chưa tốt, có những phụ huynh vẫn cho rằng,việc dạy học là trách nhiệm của nhà trường, nên lơ là không quản lý hoạtđộng tự học của con em mình Trong khi, hoạt động này diễn ra chủ yếu saucác giờ học chính khóa và ở tại các gia đình, lúc đó trách nhiệm của phụhuynh vô cùng quan trọng

Hai là, quản lý việc xây dựng và thực hiện kế hoạch tự học của học sinh

Nhận thức sâu sắc vai trò của tự học đối với việc chiếm lĩnh tri thức và hìnhthành nhân cách của học sinh, trong những năm vừa qua, Ban giám hiệu cáctrường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc đãđẩy mạnh quản lý việc lập kế hoạch tự học và thực hiện kế hoạch tự học của họcsinh.

Các trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Phúc Yên, tỉnhVĩnh Phúc đã chủ động trong tổ chức quản lý, xây dựng lịch giảng dạy, đúngtiến trình; điều chỉnh, hoàn thiện chương trình, nội dung, quản lý chặt chẽhoạt động dạy, học, ưu tiên thời gian cho hoạt động tự học của học sinh

Ban Giám hiệu các Nhà trường và mọi cán bộ, giáo viên đặc biệt lànhững giáo viên chủ nhiệm đã thường xuyên định hướng, hướng dẫn cho từnghọc sinh lập kế hoạch tự học của cá nhân, 55,9% số người được hỏi thốngnhất với đánh giá này 57,5 số người được hỏi khẳng định định hướng, hướngdẫn cho từng học sinh lập kế hoạch tự học có tác dụng tốt và tương đối tốt Kếhoạch tự học do từng học sinh lập để phù hợp với khả năng nhận thức từngngười Ban Giám hiệu các Nhà trường và mọi cán bộ, giáo viên đặc biệt lànhững giáo viên chủ nhiệm, theo dõi sát sao, kịp thời uốn nắn, điều chỉnhnhững học sinh không tuân thủ theo kế hoạch đã định Tuy nhiên, khôngmang tính cứng nhắc, trong quá trình thực hiện kế hoạch, học sinh có thể điềuchỉnh cho phù hợp Chính điều này đã đưa đến tâm lý thoải mái, hăng say chohọc sinh khi thực hiện kế hoạch tự học.Để học sinh thực hiện có nền nếp kếhoạch tự học, bên cạnh việc kiểm tra giám sát của giáo viên, sự phối kết hợpnhịp nhàng với gia đình, thì một yếu tố quan trọng khác chính là giáo viênphải làm tốt công tác định hướng nội dung, phương pháp tự học cho học sinh

Ý thức được vấn đề này, các nhà trường và đội ngũ giáo viên đã làm tốt côngtác định hướng tự học cho học sinh, bồi dưỡng phương pháp học tập có hiệuquả cao nhất; phương pháp đó không áp dụng cứng nhắc cho mọi đối tượng,

mà từ phương pháp chung, từng học sinh được khuyến khích tìm tòi, sáng tạo

ra phương pháp học tập, tự học của riêng mình.Thực tế điều tra cho thấy, đa

số học sinh đã có ý thức và trách nhiệm trong việc xây dựng kế hoạch tự họccủa mình, bước đầu đáp ứng được nhu cầu hoạt động tự học, tương đối phù

hợp thời gian biểu và quỹ thời gian cho phép Công tác hướng dẫn, quản lý

thực hiện kế hoạch tự học của học sinh được triển khai khá đồng bộ, bước đầu

đã có sự quan tâm nắm và kiểm tra việc thực hiện kế hoạch tự học của họcsinh.Có thể nói, nhờ làm tốt công tác xây dựng kế hoạch, thực hiện nghiêmtúc, định hướng rõ ràng với phương pháp linh hoạt, nên trong những năm quachất lượng học tập của học sinh được nâng lên

Năm học

Số Lượng

học sinh

Tốt SL

%

Khá SL

%

TB SL

%

Yếu SL

%

Giỏi SL

%

Khá SL

%

TB SL

%

Yếu SL

%

Kém SL

%

2011-2012 4180 3123

74,71

847 20,26

191 4,57

19 0,46

623 14,91

1841 44,04

1570 37,56

145 3,47

1 0,02 2012-2013 3828 2890

75,50

727 18.99

169 4,41

42 1,1

560 14,63

1847 48,25

1307 34,14

110 2,87

4 0,11 2013-2014 3609 2843

78,78

588 16,29

145 4,02

33 0,91

555 15,38

1761 48,79

1187 32,89

102 2,83

4 0,11 2014-2015 3499 2859

81,71

517 14,78

96 2,74

27 0,77

550 15,72

1739 49,70

1148 32,81

61 1,74

1 0,03 2015-2016 3368 2740

81,35

495 14,70

95 2,82

38 1,13

672 19,95

1516 45,01

1053 31,27

127 3,77

0 0 2016-2017 3280 2694

82,14

476 14,51

87 2,65

23 0.70

614 18,73

1622 49.45

923 28,14

121 3,68

0 0

Bảng 1: Chất lượng giáo dục toàn diện của học sinh

trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

(Nguồn số liệu: Sở giáo dục và đào tạo tỉnh Vĩnh Phúc)

Báo cáo tổng kết năm học 2016 - 2017 và phương hướng nhiệm vụ nămhọc 2017 - 2018 của Sở giáo dục - đào tạo tỉnh Vĩnh Phúc đã chỉ rõ: “Chấtlượng giáo dục toàn diện, chất lượng đại trà ngày một nâng lên, tỷ lệ học sinh

có hạnh kiểm yếu, kém giảm so với năm trước… Cấp trung học phổ thông:92,5% số học sinh được xếp hạnh kiểm loại khá và tốt; 96,4% được xếp loạihọc lực từ trung bình trở lên, trong đó, loại giỏi: 7%; khá: 50,1%”[56; tr 27].Trong đó, các trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Phúc Yên, số họcsinh xếp hạnh kiểm loại khá và tốt là 3235 em chiếm 96,05%, cao hơn mặtbằng chung phân loại hạnh kiểm khá và tốt của học sinh trung học phổ thôngtoàn tỉnh là 3,55%; Có 3241 học sinh xếp loại học lực từ trung bình trở lên,chiếm 96,23%, trong đó, loại giỏi là 672 em, chiếm 19,95%, cao hơn mứcphân loại học lực giỏi của học sinh trung học phổ thông toàn tỉnh là 12,95%

20%

45%

31%

4%

Gỏi Khá Trung bình Yếu

Hình 1: Tỷ lệ phân loại học lực của học sinh trung học

phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc năm học 2017 –

2018

(Nguồn số liệu: Sở giáo dục và đào tạo tỉnh Vĩnh Phúc)

Chất lượng học tập của học sinh trung học phổ thông trên địa bàn thànhphố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc đã góp phần làm cho “số lượng và chất lượnghọc sinh giỏi quốc gia và quốc tế của Tỉnh tiếp tục ổn định ở mức cao Trong

kỳ thi chọn học sinh giỏi Quốc gia lớp 12 trung học phổ thông năm 2016

-2017, Vĩnh Phúc có 62/73 học sinh dự thi ở 10 môn đạt giải, chiếm 84,9%;trong đó có 01 học sinh giải nhất, 12 giải nhì, 25 giải ba và 24 giải khuyếnkhích” [56; tr 27] Các Nhà trường cũng đã làm tốt công tác ôn thi tốt nghiệpcho học sinh lớp 12, xây dựng kế hoạch cụ thể về thời gian, thời lượng ôn tập,phân công cụ thể giáo viên giảng dạy ôn thi tốt nghiệp.Các số liệu được bổsung trong phụ lục

Tuy nhiên, quản lý việc xây dựng và thực hiện kế hoạch tự học của họcsinh còn bộc lộ một số hạn chế như: học sinh xây dựng kế hoạch tự học chưathường xuyên, còn có biểu hiện chống đối và thực hiện không đúng kế hoạch.Một bộ phận lớn học sinh không làm kế hoạch tự học, nếu có cũng chỉ làmang tính hình thức Một số giáo viên chủ nhiệm, chủ thể quản lý cũng khôngkiểm tra, đôn đốc, chấn chỉnh kịp thời việc xây dựng kế hoạch tự học của họcsinh Qua khảo sát cho thấy, 21,4 số người được hỏi cho rằng việc kiểm tra,đôn đốc, chấn chỉnh không thường xuyên; 15,5 cho rằng chưa bao giờ kiểmtra, đôn đốc, chấn chỉnh Do vậy, nhiều học sinh không xác định được nộidung tự học cho từng tháng, từng tuần, thậm chí cho từng buổi học

Công tác chỉ đạo, hướng dẫn học sinh xây dựng kế hoạch tự học, côngtác quản lý kế hoạch, kiểm tra thực hiện kế hoạch tự học của học sinh chưa cụthể, tổ chức rút kinh nghiệm tự học chưa kịp thời Đội ngũ chủ thể quản lýchưa thường xuyên nắm và kiểm tra thực hiện kế hoạch giờ tự học của họcsinh, vẫn còn hiện tượng sử dụng thời gian tự học của học sinh vào việc khác,còn để lãng phí thời gian tự học Kết quả điều tra, khảo sát cho thấy, 57,6% số

người được hỏi thừa nhận hiện tượng này Về tần xuất, 55,9% số người đượchỏi đánh giá là thường xuyên.

Duy trì chấp hành thời gian tự học của học sinh còn có nhiều hạn chế.45,1% số người được hỏi cho rằng tần xuất nắm và kiểm tra việc thực hiệnnền nếp, kế hoạch tự học của học sinh là không thường xuyên và chưa baogiờ; về chất lượng, 32,1% số người được hỏi cho rằng, việc nắm và kiểm traviệc thực hiện nền nếp, kế hoạch tự học của học sinh là bình thường và 17,1%khẳng định là chưa tốt

Tình trạng tự học theo kiểu dồn ép, chủ yếu tập trung vào thời điểmtrước khi thi, kiểm tra vẫn là phổ biến Khả năng điều chỉnh kế hoạch tự học,khả năng tự quản lý của học sinh còn nhiều hạn chế

Ba là, quản lý nội dung và phương pháp tự học của học sinh

Đội ngũ chủ thể quản lý, giáo viên của các trường trung học phổ thông

thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc đã có sự quan tâm đến việc quản lý nội

dung và phương pháp tự học của học sinh Đa số học sinh đều xác định đượcnhững nội dung cơ bản của quá trình tự học và nhận thức rõ vai trò quan trọngcủa phương pháp học trong tự học Học sinh biết căn cứ vào nội dung tự học,thời gian, điều kiện tổ chức, cơ sở vật chất bảo đảm để xác định cho mìnhphương pháp tự học phù hợp Học sinh tuân thủ và thực hiện tương đối tốtphương pháp tiếp xúc tài liệu trước khi nghe giảng; phương pháp đọc lại bàighi, sách giáo khoa, tài liệu tham khảo sau khi lên lớp; chuẩn bị đề cương,trao đổi với bạn; chuẩn bị nội dung giải quyết vấn đề giáo viên đặt ra

Tuy nhiên, do còn bị chi phối bởi những hoạt động, sở thích nhất thờikhác nên học sinh chưa thực hiện tốt nội dung tự học Mặt khác, giáo viêncũng chưa hướng dẫn thường xuyên, đầy đủ, cụ thể nội dung tự học cho họcsinh trong quá trình tự học Việc nắm và đánh giá qui trình, phương pháp đọcsách, tài liệu, làm bài tập ở nhà của học sinh được xác định là rất cần thiếtnhưng lại chưa được cụ thể và tần suất thực hiện không thường xuyên Hơn

nữa, các tài liệu tham khảo của nhiều môn còn thiếu, chưa đáp ứng tốt nhucầu giảng dạy của giáo viên và tự học của học sinh Qua khảo sát về tần suấtthực hiện đánh giá nội dung và phương pháp chuẩn bị bài trước khi đến lớpcủa học sinh theo qui định có 27,8% số người được hỏi đánh giá là thườngxuyên; về mức độ thực hiện có 51% học sinh và 51,5% đánh giá tương đốitốt; 18,1% đánh giá là chưa tốt Việc kiểm tra đánh giá nội dung và phươngpháp tiếp cận, giải quyết các bài tập nâng cao, kiến thức mở rộng của học sinhtrong quá trình tự học, về tần suất thực hiện có 1,7% số người được hỏi đánhgiá là thường xuyên; về mức độ thực hiện có 67,5% đánh giá tương đối tốt; có15,4% đánh giá là chưa tốt.

Việc lựa chọn để có được phương pháp tự học hiệu quả và phù hợpđối với từng học sinh còn nhiều hạn chế Học sinh rất cần được tư vấn vềphương pháp tự học, song trên thực tế mới chỉ được thực hiện thông quamột vài buổi bồi dưỡng ở đầu khóa học cho học sinh về phương pháp học

ở bậc trung học phổ thông và được một số giáo viên tư vấn về phươngpháp tự học ở các môn, trong quá trình học, ôn, phụ đạo, thi kết thúc mônhọc Khảo sát việc hướng dẫn phương pháp tự học cho học sinh, kết quảthu được về tần suất thực hiện: có 52% số người được hỏi đánh giá làthường xuyên; về mức độ thực hiện có 30,8% đánh giá là tương đối tốt, có14,2% đánh giá là chưa tốt

Một bộ phận học sinh chưa lựa chọn được cho mình phương pháp tựhọc phù hợp, còn nặng về học thuộc, chưa quan tâm đến hiểu thực chất, chủyếu đọc lại vở ghi, ít nghiên cứu các tài liệu tham khảo, thiếu đào sâu suynghĩ, ít tranh luận, trao đổi trong tổ, nhóm Việc nghiên cứu nội dung mới, ônluyện nội dung cũ còn biểu hiện máy móc, thiếu linh hoạt, khả năng độc lập,sáng tạo còn hạn chế

Bốn là, quản lý việc xây dựng môi trường, các điều kiện cho hoạt động

tự học của học sinh.

Những năm qua, chủ thể quản lý giáo dục, đặc biệt là Ban giám hiệu,giáo viên và học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh VĩnhPhúc đã nhận thức rõ vai trò quan trọng của môi trường, điều kiện cho hoạtđộng tự học, đã quan tâm và có nhiều cố gắng trong quản lý xây dựng cácđiều kiện phục vụ hoạt động tự học của học sinh.

Các trường đã đầu tư xây mới, nâng cấp, sửa chữa nhiều phòng học,phòng chức năng đáp ứng nhu cầu về dạy - học của giáo viên, học sinh [phụlục 5] Cơ sở vật chất, phương tiện, tài liệu bảo đảm cho quá trình dạy họcnói chung và cho hoạt động tự học nói riêng cơ bản được đáp ứng Cácphương tiện kỹ thuật dạy học cũng được bổ sung, nâng cấp; công tác quản lý,khai thác cơ sở vật chất, bảo đảm cho học tập tương đối hiệu quả

Tuy nhiên, thực tế hiện nay cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, hệthống phòng học, phòng bộ môn, phòng chuyên dùng, và một số điều kiệnbảo đảm sinh hoạt, học tập còn thiếu, lạc hậu, xuống cấp đã và đang làm hạnchế chất lượng dạy và học Nhiều học sinh gia đình hoàn cảnh khó khăn, họcsinh tự học tại nhà trong điều kiện chật trội, nóng bức vào mùa hè, lạnh lẽovào mùa đông, cơ sở vật chất đồ dùng học tập thiếu thốn 53,2% số ngườiđược hỏi cho rằng việc bảo đảm cơ sở vật chất, giáo khoa, tài liệu cho việc tựhọc ở nhà chưa bao giờ được quan tâm

Năm là, quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả tự học của học sinh.

Kết quả học tập của học sinh là kết quả cuối cùng của toàn bộ công tácgiáo dục đào tạo của nhà trường, trong đó có công tác quản lý hoạt động tựhọc của học sinh Ban Giám hiệu, thầy cô bộ môn và thầy cô chủ nhiệm đãquan tâm đến việc kiểm tra, đánh giá kết quả tự học của học sinh Đồng thời,quan tâm hướng dẫn học sinh tự kiểm tra, đánh giá kết quả tự học của bảnthân, qua đó nhằm đánh giá đúng và không ngừng nâng cao hiệu quả tự học.Tuy nhiên, việc kiểm tra, đánh giá kết quả tự học của học sinh cũng còn tồntại những hạn chế Khảo sát cho thấy, 55,2% số người được hỏi cho rằng Ban

Giám hiệu, thầy cô bộ môn và chủ nhiệm chưa thường xuyên kiểm tra, đánhgiá đúng kết quả tự học của học sinh Có hiện tượng, Ban Giám hiệu khoántrắng việc kiểm tra đánh giá chất lượng tự học của học sinh cho giáo viên,chưa quan tâm đúng mức đến việc lãnh đạo, chỉ đạo hoạt động này Số liệuthống kê cho thấy, kết quả học tập của học sinh ở các năm học chưa thực sựchắc chắn Một bộ phận học sinh chưa giải quyết tốt mối quan hệ giữa học tập

và rèn luyện kỷ luật trong quá trình học tập tại các trường trung học phổthông Vì vậy, một số năm học, khóa học vẫn còn có học sinh học lực dướitrung bình, bị lưu ban, không tốt nghiệp do kết quả học tập kém và vi phạm

kỷ luật [Phụ lục 6]

Tóm lại: Thực trạng quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học

phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc còn bộc lộ nhiều hạn chế vànhững vấn đề đặt ra cần có các biện pháp quản lý để nâng cao chất lượng củahoạt động này, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo của cáctrường trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay

1.3.2 Nguyên nhân của những ưu điểm và hạn chế trong quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

* Nguyên nhân của những ưu điểm trong quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

- Đảng uỷ, Ban Giám hiệu các Trường đã thường xuyên lãnh đạo, chỉ

đạo kịp thời và toàn diện hoạt động tự học của học sinh; có Nghị quyếtchuyên đề lãnh đạo về nâng cao chất lượng tự học của học sinh Thực hiệnphân cấp quản lý một cách hợp lý giữa Ban Giám hiệu Nhà trường, tổ chuyênmôn, giáo viên đứng lớp, đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm, nhằm thống nhấtquản lý từ trên xuống dưới và nâng cao tính chủ động của các chủ thể trongquản lý hoạt động tự học của học sinh

- Nhìn chung, đội ngũ chủ thể quản lý đặc biệt là đội ngũ giáo viên đảmbảo được số lượng, chất lượng, tích cực, chủ động, trách nhiệm trong giảngdạy và trong công tác quản lý hoạt động dạy học nói chung, quản lý hoạt động

tự học của học sinh nói riêng Tích cựu đẩy mạnh đổi mới nội dung, phươngpháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh tronghọc tập, tự học

- Đội ngũ giáo viên chủ nhiệm đã phát huy tốt vai trò, trách nhiệmtrong quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phốPhúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc Thông qua đội ngũ giáo viên chủ nhiệm, nềnnếp, chế độ, chất lượng tự học của học sinh được duy trì, quản lý kháthường xuyên và chặt chẽ

- Là các trường trung học phổ thông đứng chân trên địa bàn Thành phốnên có điều kiện, môi trường thuận lợi nhất định cho tự học của học sinh vàquản lý hoạt động tự học của học sinh Các trường trung học phổ thông thànhphố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc luôn được lãnh đạo, chính quyền, nhân dân vàđoàn thể Thành phố và Tỉnh quan tâm, ưu tiên đầu tư nâng cấp phòng học vàtrang thiết bị dạy học, đặc biệt là các phòng học bộ môn, phòng học chứcnăng Thống kê cho thấy, bốn trường trung học phổ thông trên địa bàn thànhphố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc có tổng số 20 phòng học bộ môn và 35 phònghọc chức năng

* Nguyên nhân của những hạn chế trong quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

- Phương pháp dạy học của đội ngũ giáo viên các trường trung họcphổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc tuy đã được đổi mới, songphương pháp dạy học tích cực chưa trở thành phương pháp phổ biến đối vớimọi giáo viên

Các hình thức xây dựng bài giảng và thực hành giảng dạy còn chậmđổi mới theo hướng dạy học tích cực, còn chậm đổi mới về phương pháp

giảng dạy gắn với quản lý hoạt động tự học của học sinh nên chưa phát huyđược ý thức trách nhiệm, năng lực tự học và rèn luyện của học sinh Đa phầngiáo viên, học sinh chưa thích nghi được với cách dạy học mới ở trung họcphổ thông hiện nay, giáo viên định hướng, hướng dẫn, gợi mở là chính Họvẫn giữ thói quen cách học cũ (thầy đọc, trò ghi), tạo nên sức ỳ trong học tập.Kinh nghiệm quản lý và tổ chức chỉ đạo hoạt động phương pháp của một sốgiáo viên còn hạn chế so với yêu cầu đổi mới nâng cao chất lượng giáo dục -đào tạo hiện nay; ý thức tự học nâng cao trình độ để đáp ứng yêu cầu nhiệm

vụ của một số giáo viên còn hạn chế; chưa tích cực tu dưỡng, rèn luyện, đổimới phương pháp giảng dạy, công tác

Việc khai thác và sử dụng thiết bị dạy học của giáo viên chưa được sôinổi và chưa phát huy tối đa hiệu suất của các phòng học bộ môn, chỉ mới ởmức độ lựa chọn các bài để sử dụng phòng bộ môn

- Nhận thức, năng lực, phẩm chất nhân cách các chủ thể quản lý và cơchế phối hợp hoạt động giữa các chủ thể quản lý ở các trường trung học phổthông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc còn chưa đáp ứng được với yêucầu nhiệm vụ quản lý

Đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục còn thiếu về số lượng, ởmột số lớp, trường giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục còn hạn chế về trình độ

và năng lực quản lý, tỷ lệ giáo viên có học hàm, học vị chưa cao Số liệuthống kê cho thấy, hiện nay, tỷ lệ giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục của cáctrường trung học phổ thông thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc có trình độsau đại học chỉ từ 18,03% đến 28,94% Điều này đã ảnh hưởng nhất định đếnvai trò chủ thể của đội ngũ giáo viên trong chỉ đạo hoạt động học tập của họcsinh Một số giáo viên chưa có thói quen kết hợp giảng dạy với quản lý hoạtđộng tự học của học sinh, khả năng sử dụng các biện pháp chỉ đạo tự họctrong giảng dạy còn hạn chế