GIÁO TRÌNH THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ CHƯƠNG 4

Khái niệm Logistics là một phần của quản trị chuỗi cung ứng bao gồm việc hoạch định, thực hiện, kiểm soát việc vận chuyển và dự trữ hiệu quả, có hiệu suất cao hàng hóa, dịch vụ cũng như

CHƯƠNG 4: THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ 4.1 Khái niệm

Logistics là một phần của quản trị chuỗi cung ứng bao gồm việc hoạch định, thực hiện, kiểm soát việc vận chuyển và dự trữ hiệu quả, có hiệu suất cao hàng hóa, dịch vụ cũng như những thông tin liên quan từ nơi xuất phát đến nơi tiêu thụ để đáp ứng yêu cầu

của khách hàng (Hiệp hội các nhà chuyên nghiệp về quản trị chuỗi cung ứng - Council of Supply Chain Management Professionals – CSCMP).

Logistics đã phát triển trải qua các giai đoạn khác nhau và thay đổi rất nhiều sau đó:

 Những năm 1970, hầu hết các cửa hàng bán lẻ đã được bổ sung giao hàng trực tiếp từ nhà cung cấp hoặc bán sỉ

 Những năm 1980, các nhà bán lẻ bắt đầu tập trung giao hàng cửa hàng của họ thông qua các trung tâm phân phối mới mà họ kiểm soát

 Năm 1990, nguồn cung ứng toàn cầu (đối với sản phẩm phi thực phẩm) đã diễn ra, với nhiều nhà bán lẻ phát triển các trung tâm nhập khẩu để nhận và xử lý hàng nhập khẩu chủ yếu là container

 Từ khoảng năm 2000, thương mại điện tử đã bắt đầu mở rộng nhanh chóng với mô hình pure-play (chỉ internet) nhà bán lẻ dẫn đầu trong việc thiết lập mạng lưới phân phối điện tử hoàn toàn

Hình 4.1: Cuộc cách mạng của ngành logistics bán lẻ

Theo các chuyên gia của cơ quan nghiên cứu về quản lý chuỗi cung ứng của

Malaysia (Malaysia Institute for Supply Chain Innovation), những sự thay đổi to lớn

trong hoạt động sản xuất - kinh doanh toàn cầu theo xu hướng kinh tế tri thức đã tác động mạnh mẽ tới ngành logistics.Chính vì những điều này, cơ hội dành cho các nhà cung cấp dịch vụ logistics từ sự phát triển của ngành thương mại điện tử là rất lớn

Thương mại điện tử là ứng dụng quan trọng nhất của công nghệ truyền thông mới.Sản xuất, kinh doanh và người tiêu dùng bây giờ có thể tiếp cận thị trường một cách nhanh chóng hơn và có được nhiều thông tin hơn họ có thể bao giờ hết

Thương mại điện tử cải thiện cách thức kinh doanh được thực hiện với khách hàng, các doanh nghiệp khác và chính phủ.Nó bao gồm nhiều hình thức, mức độ chi phí

và độ phức tạp khác nhau, tùy thuộc vào nhu cầu kinh doanh Doanh nghiệp có thể sử dụng e-mail như là một cách nhanh chóng và đáng tin cậy để giao tiếp với các nhà cung cấp hoặc để nhận và trả lời các truy vấn của khách hàng như báo giá, thông tin sản phẩm,

chấp nhận đơn đặt hàng, thực hiện việc giao hàng, và thu phí từ khách hàng Thương mại điện tử cũng có thể cải thiện các hoạt động thông qua sử dụng nhiều hơn các sổ sách kế toán và quản lý hồ sơ điện tử.Vật tư nhận được thông qua vị trí Internet làm giảm chi phí lưu trữ, không gian và phục vụ khách hàng của mình nhanh hơn và hiệu quả hơn Về dịch

vụ ngân hàng trực tuyến như thanh toán hóa đơn điện tử, chuyển tiền và quản lý biên chế cải thiện hiệu quả của doanh nghiệp Những dịch vụ này được cung cấp bởi hầu hết các tổ chức tài chính.Thương mại điện tử không cần hạn chế để kinh doanh một mình nhưng cũng bao gồm các lĩnh vực truyền thông như điện thoại, truyền hình và thanh toán điện tử.Các tính năng lớn nhất của Internet là sự vắng mặt của các trung gian.Các nhà sản xuất

có thể bán sản phẩm của mình tương đối dễ dàng cho người mua thông qua internet

Đến thời điểm hiện tại, trước xu hướng dịch chuyển từ thương mại truyền thống sang thương mại điện tử của kinh tế thế giới, ngành logistics cũng đã có những thay đổi nhanh chóng để bắt kịp hầu như tức khắc xu hướng chung đó Đó chính là sự ra đời của logistics điện tử (e-Logistics) - hoạt động logistics được hỗ trợ hiệu quả bởi các ứng dụng công nghệ thông tin

E-Logistics là cơ chế logistics tự động hóa hoặc là dịch vụ logistics điện tử - mua hàng hóa/dịch vụ trên những trang điện tử, là một giải pháp hiện đại giúp các doanh nghiệp tạo cho mình một tiềm lực mạnh mẽ để cạnh tranh trên thương trường

Theo nghiên cứu AMR (Challenger, 2001), E-logistics giúp giảm chi phí bằng 10%

Hình 4.2: Quá trình logistics

Có thể nói, quản trị logistics là một lĩnh vực phức tạp với chi phí lớn nhưng lại là yếu tố chủ đạo, quyết định lợi nhuận của doanh nghiệp trong thương mại điện tử.Một hệ thống logistics hoàn chỉnh, tương thích với các quy trình của thương mại điện tử và đáp ứng được những đòi hỏi của khách hàng là yếu tố quyết định thành công trong kinh doanh.Vì vậy, việc ứng dụng CNTT đang ngày càng được nhiều doanh nghiệp áp dụng rộng rãi Thông tin được truyền càng nhanh và chính xác thì các quyết định trong hệ thống logistics càng hiệu quả

Hình 4.3: Cách tiếp cận truyền thống

Với logistics truyền thống thì khi khách hàng có mong muốn đặt hàng mua hoặc

có ý kiến về sản phẩm thì thông tin của họ phải lần lượt tiếp xúc với từng đối tượng trong chuỗi cung ứng và cuối cùng mới đến tay nhà sản xuất, sau đó nhà sản xuất tiếp nhận và phản hồi thông tin với khách hàng Việc này tốn khá nhiều thời gian

Hình 4.4: Sự phát triển của công nghệ thông tin

Trong khi đó, khi có sự hỗ trợ của thương mại điện tử thì thông tin sẽ được tiếp cận một cách nhanh chóng và giải quyết hiệu quả

Từ đó, elogistics sẽ tạo ra hệ thống ứng dụng kinh doanh tích hợp

Cấu trúc của các chuỗi logistics truyền thống biến đổi đáng kể trong e-logistics.

 Xóa bỏ một số thành viên của chuỗi - được loại bỏ hoặc biến mất hoàn toàn; người dùng cuối có thể tiếp xúc trực tiếp, với người bán sỉ hoặc ngay cả với các nhà sản xuất

 Trách nhiệm của bộ phận trung gian được thay đổi, có thể mạnh hơn hoặc yếu hơn so với trước Ví dụ là các nhà sản xuất, nhà bán lẻ hoặc các nhà cung cấp đảm nhiệm vai trò của những người bán sỉ

 Xuất hiện đối tượng trung gian mới: có nhiều trung gian mới xuất hiện gọi là cyber mediators Cyber mediators có thể xuất hiện tại một số điểm trong chuỗi logistics, và giao tiếp giữa các thành viên nhất định Cyber mediators là tất cả các nhà cung cấp

dịch vụ đã góp phần thực hiện việc trao đổi điện tử của sản phẩm, ví dụ vận tải, kho bãi hoặc các công ty giúp chuyển động vật lý của hàng hoá, cung cấp dịch vụ e-marketplace tham gia truyền thông CNTT, cung cấp dịch vụ Internet, cơ quan quảng cáo

Hình 4.5: Các yếu tố của chuỗi elogistcs

Hình 4.6: Logistics truyền thống và Elogistics Logistics truyền thống Elogistics Kiểu vận chuyển Số lượng lớn, khối lượng lớn Số lượng nhỏ, theo từng lô

Mục tiêu Chi phí hiệu quả Tốc độ nhanh hơn và có thể đáp ứng

mong muốn khách hàng

Các thức truyền đạt

thông tin

Thu thập thông qua fax, giấy tờ

và Hệ thống Thông tin Quản lý (MIS)

Thu thập thông qua Internet, dữ liệu điện tử (EDI), radio Frequency Identification (RFID) và Integrated IS

Liên kết Chuỗi cung ứng hạn chế Mở rộng trong toàn chuỗi cung ứng

Khách hàng Chiến lược (B2B) Thường, cơ bản (B2C)

Thời gian bổ sung Theo lịch trình Theo thực tế

Cấu trúc nhà kho Hằng tuần, hằng tháng Liên tục

Bảng 4.1: Phân biệt logistics truyền thống và Elogistics

(Nguồn: Thompson Et al.,2000)

4.2 Vai trò

Khi thị trường toàn cầu phát triển với các tiến bộ công nghệ - trong đó có Internet,

đặc biệt là việc mở cửa thị trường ở các nước đang và chậm phát triển thì thương mại

điện tử cũng đang dần làm thay đổi thói quen mua sắm của người tiêu dùng và mở ra cho doanh nghiệp phương thức kinh doanh mới đem lại hiệu quả cao hơn - mua bán trực tuyến sản phẩm số hóa

a) Nâng cao năng lực cạnh tranh:

Phát triển dịch vụ Elogistics một cách hiệu quả sẽ góp phần tăng năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và quốc gia Trong xu thế toàn cầu mạnh mẽ như hiện nay, sự cạnh tranh giữa các quốc gia trên thế giới ngày càng trở nên gay gắt, khốc liệt hơn.Điều này đã làm cho dịch vụ Elogistics trở thành một trong các lợi thế cạnh tranh của quốc gia.Những nước kết nối tốt với mạng lưới dịch vụ Elogistics toàn cầu thì có thể tiếp cận được nhiều thị trường và người tiêu dùng từ các nước trên thế giới.Chẳng hạn như: Chi lê – một nước mặc dù ở cách xa hầu hết các thị trường lớn, nhưng lại có vai trò rất lớn trong thị trường lương thực thế giới, cung cấp cá tươi và hoa quả khó bảo quản cho người tiêu dùng ở Châu Á, Châu Âu và Bắc Mỹ Đối với những nước không có khả năng kết nối này, chi phí Elogistics sẽ rất cao và ngày càng gia tăng, khả năng mất cơ hội cũng rất lớn, nhất là những nước nghèo nằm sâu trong đất liền, mà phần lớn là ở Châu Phi

Phát triển dịch vụ Elogistics sẽ đem lại nguồn lợi khổng lồ cho nền kinh tế.Logistics là một hoạt động tổng hợp mang tính dây chuyền, hiệu quả của quá trình này

có tầm quan trọng quyết định đến tính cạnh tranh của ngành công nghiệp và thương mại mỗi quốc gia.Trong thời đại công nghệ phát triển nhanh chóng thì Elogistics chính là sự kết hợp giữa logistics và thương mại điện tử - điều này càng thúc đẩy sự phát triển và năng lực cạnh tranh của từng doanh nghiệp.Elogistics phát triển tốt sẽ mang lại khả năng giảm được chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ, tạo cơ hội kinh doanh và đạt lợi nhuận mong muốn

Sự giàu có của người tiêu dùng dẫn đến sự tăng trưởng thị trường hàng hóa và dịch vụ trong nước và quốc tế Trong thập niên qua, hàng ngàn sản phẩm đã được sản xuất và hiện đang được bán và phân phối cho người tiêu dùng khắp nơi trên thế giới

Elogistics được các nhà quản lý coi như là công cụ, một phương tiện liên kết các lĩnh vực khác nhau của chiến lược doanh nghiệp Elogistics tạo ra sự hữu dụng về thời gian và địa điểm cho các hoạt động của doanh nghiệp Để đáp ứng yêu cầu của thị trường

được mở rộng nhưng cũng đầy thách thức và việc tăng nhanh những sản phẩm và dịch vụ mới, nhiều doanh nghiệp đã tăng quy mô và mức độ phức hợp của công ty mình Vận hành nhiều nhà máy đang thay cho việc chỉ vận hành một nhà máy Việc phân phối sản phẩm từ điểm xuất xứ đến điểm tiêu dùng đang trở thành một yếu tố đóng góp quan trọng trong tổng sản phẩm quốc dân (GDP) của nhiều quốc gia công nghiệp

b) Giảm chi phí

Từ thập niên 70 của thế kỷ XX, liên tiếp các cuộc khủng hoảng năng lượng buộc các doanh nghiệp phải quan tâm tới chi phí, đặc biệt là chi phí vận chuyển.Giá cả hàng hóa trên thị trường chính bằng giá cả ở nơi sản xuất cộng với chi phí lưu thông.Chi phí lưu thông hàng hóa, chủ yếu là phí vận tải chiếm một tỷ lệ không nhỏ và là bộ phận cấu thành giá cả hàng hóa trên thị trường, đặc biệt là hàng hóa trong buôn bán quốc tế.Vận tải

là yếu tố quan trọng của lưu thông.Vận tải có nhiệm vụ đưa hàng hóa đến nơi tiêu dùng

và tạo khả năng để thực hiện giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa Trong buôn bán quốc

tế, chi phí vận tải chiếm tỷ trọng khá lớn, theo số liệu thống kê của UNCTAD thì chi phí vận tải đường biển chiếm trung bình 10-15% giá FOB, hay 8-9% giá CIF Nếu tính cả chi phí vận tải, tổng chi phí logistics (bao gồm đóng gói, lưu kho, vận tải, quản lý, …) ước tính chiếm tới 20% tổng chi phí sản xuất ở các nước phát triển, trong khi đó nếu chỉ tính riêng chi phí vận tải có thể chiếm tới 40% giá trị xuất khẩu của một số nước không có đường bờ biển

Chính trong giai đoạn này, cách thức tối ưu hóa quá trình sản xuất, lưu kho, vận chuyển hàng hóa được đặt lên hàng đầu.Và với sự trợ giúp của công nghệ thông tin, Elogistics chính là một công cụ đắc lực để thực hiện điều này.Elogistics hỗ trợ nhà quản

lý ra quyết định chính xác trong hoạt động sản xuất kinh doanh: Trong quá trình sản xuất kinh doanh, nhà quản lý phải giải quyết nhiều bài toán hóc búa về nguồn nguyên liệu cung ứng, số lượng và thời điểm hiệu quả để bổ sung nguồn nguyên liệu, phương tiện và hành trình vận tải, địa điểm, kho bãi chứa thành phẩm,bán thành phẩm,… Để giải quyết những vấn đề này một cách có hiệu quả không thể thiếu vai trò của công nghệ thông tin của Elogistics vì Elogistics cho phép nhà quản lý kiểm soát và ra quyết định chính xác về các vấn đề nêu trên để giảm tối đa chi phí phát sinh đảm bảo hiệu quả trong hoạt động

sản xuất kinh doanh Quá trình toàn cầu hóa kinh tế đã làm cho hàng hóa và sự vận động của chúng phong phú và phức tạp hơn, đòi hỏi sự quản lý chặt chẽ, đặt ra yêu cầu mới đối với dịch vụ vận tải giao nhận.Đồng thời, để tránh hàng tồn kho,doanh nghiệp phải làm sao để lượng hàng tồn kho luôn là nhỏ nhất Kết quả là hoạt động lưu thông nói riêng và hoạt động Elogistics nói riêng phải đảm bảo yêu cầu giao hàng đúng lúc, kịp thời, mặt khác phải đảm bảo mục tiêu khống chế lượng hàng tồn kho ở mức tối thiểu Sự phát triển mạnh mẽ của tin học cho phép kết hợp chặt chẽ quá trình cung ứng, sản xuất, lưu kho hàng hóa, tiêu thụ với vận tải giao nhận, làm cho cả quá trình này trở nên hiệu quả hơn, nhanh chóng hơn, nhưng đồng thời cũng phức tạp hơn

Hiện tại ngoài ra, một số công ty logistics cũng đã sử dụng nhà cung cấp logistics bên thứ ba Ví dụ, một số công ty được ghi nhận lợi nhuận bằng cách kết hợp các nguồn lực như xe tải thêm thông qua các nhà cung cấp logistics bên thứ ba.Vì vậy, với việc hình thành và phát triển dịch vụ Elogistics sẽ giúp các doanh nghiệp cũng như toàn bộ nền kinh tế quốc dân giảm được chi phí trong chuỗi logistics, làm cho quá trình sản xuất kinh doanh tinh giản hơn và đạt hiệu quả hơn Giảm chi phí trong sản xuất, quá trình sản xuất kinh doanh tinh giản, hiệu quả sản xuất kinh doanh được nâng cao góp phần tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường.Thực tế những năm qua tại các nước Châu

Âu, chi phí logistics đã giảm xuống rất nhiều và còn có xu hướng giảm nữa trong các năm tới

E - logistics không những làm cho quá trình lưu thông, phân phối được thông suốt, chuẩn xác và an toàn, mà còn giảm được chi phí vận tải Nhờ đó hàng hoá được đưa đến thị trường một cách nhanh chóng kịp thời.Người tiêu dùng sẽ mua được hàng hoá một cách thuận tiện, linh hoạt, thỏa mãn nhu cầu của mình.Người mua có thể chỉ cần ở tại nhà, đặt mua hàng bằng cách gọi điện thoại, gửi fax, gửi e-mail hoặc giao dịch qua Internet… cho người bán hàng, thậm chí cho hãng sản xuất hàng hoá là có thể nhanh chóng nhận được thứ hàng cần mua, được vận chuyển đến tận nhà.Một số bán lẻ điện tử lớn nhất đã thực hiện giao hàng trong ngày để thu hút những khách hàng.Có hiệu quả đó chính là nhờ ứng dụng hệ thống Logistics vào sản xuất và lưu thông Đặc biệt là hiệu quả của nó đối với các doanh nghiệp thương mại điện tử, khi mà khách hàng và doanh nghiệp

giao tiếp vớí nhau trong thế giới ảo thì việc tạo dựng uy tín và niềm tin cho khách hàng là rất khó khăn

Do vậy, logistics thương mại điện tử sẽ hỗ trợ tích cực cho các hoạt động của doanh nghiệp với mục tiêu cơ bản là giao đúng sản phẩm với đúng số lượng tại đúng địa điểm và thời gian tới đúng khách hàng, giúp đạt được mục đích cuối cùng là lợi thế cạnh tranh

c) Gia tăng giá trị kinh doanh của các doanh nghiệp vận tải giao nhận

Dịch vụ Elogistics là loại hình dịch vụ có quy mô mở rộng và phức tạp hơn nhiều

so với hoạt động vận tải giao nhận thuần túy Trước kia, người kinh doanh dịch vụ vận tải giao nhận chỉ cung cấp cho khách hàng những dịch vụ đơn giản, thuần túy và đơn lẻ Ngày nay, do sự phát triển của thương mại điện tử làm tăng nhu cầu tiêu dùng trực tuyến nên đã gia tăng nhu cầu về số lượng và chất lượng của sản phẩm, dịch vụ Từ đó việc sản xuất, lưu thông, các chi tiết của một sản phẩm có thể do nhiều quốc gia cung ứng và ngược lại một loại sản phẩm của doanh nghiệp có thể tiêu thụ tại nhiều quốc gia, nhiều thị trường khác nhau Vì vậy dịch vụ mà khách hàng yêu cầu từ người kinh doanh vận tải giao nhận phải đa dạng và phong phú, phù hợp với nhu cầu khách hàng.Người vận tải giao nhận ngày nay đã triển khai cung cấp các dịch vụ nhằm đáp ứng yêu cầu thực tế của khách hàng.Rõ ràng, dịch vụ Elogistics đã góp phần làm gia tăng giá trị kinh doanh của các doanh nghiệp vận tải giao nhận

d) Kiểm soát thực hiện đơn hàng

Một lợi ích của công nghệ hậu cần khi nói đến elogistics là nó dành kiểm soát tốt hơn thực hiện đơn hàng Đó là bởi vì hiện đại nhu cầu của đặt hàng điện tử cần các giải pháp thực hiện có thể đồng bộ trên nhiều hệ thống Các hệ thống kết nối cho phép theo dõi thứ tự tự động và phân tích của mỗi hệ thống trong thời gian thực, cắt ra sai sót và chậm trễ không cần thiết trong quá trình thực hiện Kết quả của việc thực hiện hệ thống như vậy bao gồm cải thiện sự hài lòng của khách hàng và giải quyết hàng tồn kho nhiều

4.3 Xu hướng

Hiện nay, có thể thấy sự phát triển của các trang web thương mại điện tử đang khiến cho nhu cầu sử dụng dịch vụ logistics điện tử ngày càng lớn hơn.Có thể nói,